uchwała SN z 26.10.2021r. III CZP 42/20). Zgodnie z art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ustawodawca wymienia następujące przesłanki uznania danego postanowienia za niedozwolone w rozumieniu art.
k.c.: dane postanowienie umowne jest „nieuzgodnione indywidualnie”, kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zastrzeżono przy tym, że postanowienia określające główne świadczenia stron, takie jak cena lub wynagrodzenie, mogą zostać uznane za niedozwolone postanowienia umowne tylko wówczas, gdy zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W art.
wskazano, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W celu ustalenia, czy konkretne postanowienie umowne należy kwalifikować jako „nieuzgodnione indywidualnie”, należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia „rzeczywisty wpływ” (art.
1 k.c.). W szczególności ustawodawca zwraca uwagę na niebezpieczeństwo „nieuzgodnionego indywidualnie” charakteru postanowienia umowy przejętego z wzorca umownego. Kontroli podlegają zatem nieuzgodnione indywidualnie: postanowienia umowne przejęte z wzorca umownego bądź też nie (w przypadku umowy zawartej bez użycia wzorca umownego chodzi o te, które nie były przez strony negocjowane) oraz postanowienia wzorców umownych. Nie wystarczy oczywiście wykazać, że druga strona umowy dowiedziała się o treści klauzuli w odpowiednim czasie. Dowód zaistnienia okoliczności indywidualnego uzgodnienia treści postanowienia umowy lub wzorca umownego nie dotyczy przy tym jedynie faktu prowadzenia w tym przedmiocie między stronami negocjacji, lecz wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli (osiągnięcia konsensu) w wyniku „rzetelnych i wyrównanych negocjacji” . Nie może o tym zawsze decydować wzmianka o indywidualnym uzgodnieniu, która w niektórych przypadkach ma za zadanie stworzyć jedynie pozór wspólnych ustaleń. W doktrynie wskazuje się, że wykluczyć należy „rzeczywisty wpływ” na treść postanowienia, gdy konsument miał jedynie prawo wyboru spośród kilku alternatywnie zaproponowanych przez przedsiębiorcę postanowień. Podkreśla się, że postanowienie umowne zostało „uzgodnione indywidualnie”, jeżeli konsument dysponował nieograniczoną przez przedsiębiorcę swobodą ustalania jego treści. Chodzi zatem raczej o sytuacje, gdy dane postanowienie umowne zostało sformułowane przez konsumenta i na jego żądanie włączone do umowy albo konsument miał na jego treść realny wpływ w czasie prowadzonych między stronami negocjacji i zdawał sobie z tego faktu sprawę (por. Katarzyna Skubisz-Kępka ( w:) M. Fras (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna (art. 353-534) WKP 2018). Przez pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron należy natomiast rozumieć świadczenia charakteryzujące daną umowę, określające jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności. (por. wyrok SN z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, wyrok SN z dnia 8 czerwca 2004 r., I CK 635/03, LEX nr 846537 Z kolei przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron. Działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Za ich pomocą przedsiębiorca kształtuje prawa i obowiązki w sposób, który jest wyrazem nielojalności polegającej na nieuwzględnieniu słusznych interesów konsumenta. Ocenianie postanowienie powinno być jednak oceniane w kontekście całej umowy i z uwzględnieniem umów powiązanych. Istotne są także konkretne okoliczności zawarcia umowy, w tym zwłaszcza faktyczna siła pozycji kontraktowej stron. Może się bowiem okazać, że w konkretnym przypadku przedsiębiorca nie miał silniejszej pozycji kontraktowej niż konsument, np. dlatego, iż ten ostatni – działając w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą – posiada jednak specjalistyczną wiedzę istotną dla zawarcia umowy w stopniu wyższym niż przedsiębiorca. Ważne są zatem także konkretne okoliczności o charakterze podmiotowym, w tym dostrzegalne dla przedsiębiorcy szczególne cechy konsumenta, np. jego podeszły wiek, brak obeznania z transakcją danego typu, niepełnosprawność itp. (wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, Biul. SN 2005, nr 11, s. 13; wyrok SN z dnia 27 października 2006 r., I CSK 173/06, LEX nr 395247; wyrok SN z dnia 8 listopada 2012 r., I CSK 49/12, OSNC 2013, nr 6, poz. 76 z glosami K. Zdun-Załęskiej, LEX nr 1284693, i A. Brytana, Prawo cywilne. Glosy, red. F. Zoll, S. Daniluk, Warszawa 2016, s. 107; wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12, LEX nr 1408133; wyrok SN z dnia 18 grudnia 2013 r., I CSK 149/13, OSNC 2014, nr 10, poz. 103, z omówieniem M. Bączyka, Przegląd orzecznictwa, M.Pr.Bank. 2014, nr 11, s. 74; wyrok SN z dnia 13 sierpnia 2015 r., I CSK 611/14, LEX nr 1771389; wyrok SN z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, OSNC 2016, nr 9, poz. 105; wyrok SN z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, LEX nr 1927753) Określając przesłanki uznania postanowienia umownego za niedozwolone, ustawodawca odwołał się także do pojęcia rażącego naruszenia interesów konsumenta. O naruszeniu interesu konsumenta świadczy nierównowaga, na niekorzyść konsumenta, praw i obowiązków stron wynikających z umowy, która jest istotna, znacząca. Punktem odniesienia dla oceny, czy postanowienie rażąco narusza interesy konsumenta, powinien być przede wszystkim rozkład praw i obowiązków zawarty w przepisach dyspozytywnych (wyrok SN z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, I CK 832/04; z dnia 27 października 2006 r., I CSK 173/06; z dnia 29 sierpnia 2013 r., I CSK 660/12; z dnia 13 sierpnia 2015 r., I CSK 611/14; z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14; z dnia 18 grudnia 2013 r., I CSK 149/13). Zgodnie z art.
sankcją za naruszenie danego postanowienia umownego za niedozwolone jest brak związania strony tym postanowieniem przy jednoczesnym związaniu pozostałymi postanowieniami umowy. Stosownie do art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. W celu wyeliminowania nadmiernego wyzyskiwania pożyczkobiorców wprowadzono przepis o odsetkach maksymalnych. Oczywistym jest jednak, że prowadzenie działalności polegającej na udzielaniu pożyczek wiąże się z dodatkowymi kosztami. W celu pokrycia tych kosztów pożyczkodawca może zastrzec w umowie prowizję. Nie może on jednak ustalić prowizji w dowolnej wysokości. Powinna ona bowiem odpowiadać rzeczywiście poniesionym wydatkom. Sąd jest świadomy, że ścisłe udokumentowanie takich wydatków jest w zasadzie niemożliwe, dlatego prowizja pełni rolę ryczałtu. Odsetki od kapitału stanowią wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, natomiast opłata prowizyjna miała służyć pokryciu kosztów obsługi pożyczki takich jak np. monitorowanie terminowości spłat, podejmowanie czynności windykacyjnych, księgowanie spłat. Ocena danego postanowienia powinna zostać dokonana w oparciu o prawa i obowiązki stron wynikające z całej umowy. Oczywistym jest, że z udzieleniem i obsługą pożyczki wiążą się dodatkowe koszty, które są pokrywane z prowizji. Są to koszty weryfikacji zdolności kredytowej, przygotowania dokumentacji, koszty związane z obsługa pożyczki i czynnościami windykacyjnymi. Należy mieć na uwadze, że zazwyczaj nie jest możliwym dokładne określenie kwoty kosztów udzielenia pożyczki. W przedmiotowej umowie pożyczki opłata za udzielenie pożyczki stanowiła w wariancie bardziej rygorystycznym dotyczącym wysokości opłaty w przypadku nieterminowej spłaty zobowiązania około 27 % udostępnionego W. J. kapitału pożyczki. Opłata na takim poziomie mieści się w granicach opłat zastrzeganych w umowach krótkoterminowych. Opłata w takiej wysokości pokrywa jedynie koszty związane z udzieleniem pożyczki. Nie sposób uznać w ocenie Sądu Rejonowego w Puławach, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia równowagi kontraktowej stron. Zastrzeżona opłata nie powoduje dla pozwanej nadmiernego obciążenia. W. J. zawierając umowę znała wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu. Mimo tego zdecydowała się zawrzeć umowę. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że w umowie pożyczki z dnia 17 października 2022 roku nie zastrzeżono dodatkowych opłat, prowizji i innych kosztów pozaodsetkowych. W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie W. J., zawierając umowę miała wiedzę o wysokości opłat, które obowiązana będzie uiścić w związku z otrzymaniem kwoty pożyczki, gdyż zostały one jednoznacznie wskazane w umowie. Pozwana znała wysokość kosztów związanych z zawartą umową. Umowa pożyczki wskazuje na koszty związane z jej zawarciem już na pierwszych stronach. Wskazuje zarówno wysokość opłaty za udzielenie pożyczki, oprocentowania, (...), całkowitą kwotę do spłaty, okres spłaty. Opłata za udzielenie pożyczki nie została w żaden sposób ukryta, nie wprowadzała pozwanej w błąd, co do rzeczywistych kosztów zawartej umowy. Oprocentowanie umowy było stałe, wykluczające zostało również ryzyko zmiany kosztów pożyczki. Od konsumenta, decydującego się na zawarcie umowy należy wymagać również odpowiedniego poziomu staranności i rozwagi. W tym oceny, czy jest w stanie podołać kosztom związanym z zawartą umową. W konkluzji zaprezentowanych rozważań wskazać należy, że strona pozwana wnosząc o oddalenie powództwa ograniczyła się do zakwestionowania okoliczności faktycznych, na które powołał się powód, jednakże skutecznie nie podważyła przedłożonych dowodów. Podkreślić należy również, że analiza całości materiału dowodowego jak i twierdzeń przytoczonych przez strony, doprowadziły Sąd do przekonania, że pozwaną z powodem łączyła umowa, która została wykonana przez pożyczkodawcę, a pozwana nie dokonał jej całkowitej spłaty. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej powód wykazał również roszczenie co do wysokości, wskazał bowiem co składa się na roszczenie dochodzone pozwem, jaka kwota stanowi niespłacony kapitał, część opłaty za udzielenie pożyczki a także kwotę należną z tytułu odsetek i za jaki okres. Wprost z umowy pożyczki wynika również termin spłaty pożyczki, który w umowie został określony na dzień 23 października 2022 roku. Nadmienić należy również, że w realiach przedmiotowej sprawie okoliczność wypowiedzenia umowy jest bezprzedmiotowa, gdyż upłynął termin spłaty pożyczki i roszczenie stało się wymagalne bez konieczności wypowiadania umowy. W niniejszej sprawie spłata zaciągniętej przez pozwaną pożyczki była wprost określona w umowie, miała nastąpić 23 października 2022 roku. Powód nie był zatem zobowiązany do wzywania W. J. do spłaty należności albowiem z upływem umówionego terminu pozostawała ona już w zwłoce ze spełnieniem świadczenia. Roszczenie dochodzone pozwem stało się wymagalne w dniu 24 października 2022 roku. W ocenie Sądu Rejonowego zasadne było zatem również żądanie pozwu w zakresie odsetek. Zgodnie z art. 481 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (§ 1). Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy (§ 2). Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie) (§ 21). W związku z powyższym Sąd Rejonowy w Puławach uznał, że powód wykazał swoje roszczenie zarówno co do zasady jak i wysokości. Z tego powodu Sąd w pkt. I wyroku zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3225 zł (trzy tysiące dwieście dwadzieścia pięć złotych), w tym kwotę 2500 zł (dwa tysiące pięćset złotych) wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, tj. dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie w wysokości określonej w obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 481 § 2 4 k.c. od dnia 23 listopada 2022 roku do dnia zapłaty. O kosztach procesu Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. uznając w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, iż pozwana jako strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić stronie powodowej poniesione przez nią koszty postępowania w łącznej kwocie 1117 zł, na którą to kwotę złożyły się: kwota 200 zł z tytułu opłaty sądowej od pozwu, koszt opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł oraz należność z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika strony powodowej będącego radcą prawnym w wysokości 900 zł ustalonego w oparciu o § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 stycznia 2018 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 z późniejszymi zmianami). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności i w oparciu o powołane przepisy Sąd Rejonowy w Puławach orzekł jak w wyroku. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. K.. (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.