kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Stosownie do treści art.
kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 cytowanego przepisu stanowi natomiast, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie bezspornym jest , iż pozwana miała przymiot konsumenta. Odnosząc się do pojęcia „główne świadczenia stron” wskazać należy , iż pojęcie to należy rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy , a więc takich jej elementów konstrukcyjnych , bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki . Chodzi więc o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego , stanowiące te jego elementy , które konstytuują istotę danego porozumienia. Mając na względzie treść art. 720§1 kc stwierdzić należy , iż prowizja od pożyczki nie jest świadczeniem głównym stron umowy pożyczki. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że zapisy umowy nakładające na pozwaną obowiązek zapłaty opłat dodatkowych w łącznej kwocie 12 657,43 zł ( prowizji, kosztów zabezpieczenia) nie zostały z pozwaną uzgodnione indywidulanie. Zgodnie z treścią art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W piśmiennictwie wskazuje się , że postanowieniami indywidulanie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez konsumenta. Dla oceny umowy stron w kontekście nieważności postanowień umowy istotne jest również porównanie wartości świadczenia , które ze względu na wysokość ustalonej prowizji pożyczkodawca zamierzał uzyskać ze świadczeniem , jakie pozwana otrzymała w wyniku jej zawarcia . Na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić należy , iż zapisy umowne przewidujące obowiązek zapłaty dodatkowych opłat przez pozwaną w kwocie 12 657,43 zł - w wysokości 35,31 % udzielonej kwoty pożyczki nie były indywidualnie uzgodnione z pozwaną. Przedmiotowe opłaty zostały określone we wzorcu umowy , przedłożonym stronie pozwanej do akceptacji. Żaden punkt umowy łączącej strony nie wyjaśnia, w jaki sposób zostały obliczone opłaty dodatkowe ( prowizja, koszty zabezpieczenia). Wskazać przy tym należy , iż stosownie do treści art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidulanie, spoczywa na tym , kto się na to powołuje. Zatem to na stronie powodowej spoczywał ciężar wykazania, że postanowienia nakładające na pozwaną obowiązek zapłaty prowizji i kosztów zabezpieczenia zostały uzgodnione indywidualnie . Powód w niniejszej sprawie okoliczności tej nie udowodnił. Kolejnym warunkiem uznania za abuzywne danego postanowienia umownego w rozumieniu art.
kc jest kształtowanie przez sporne postanowienie umowne praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym na skutek tej sprzeczności musi dojść do rażącego naruszenia jego interesów. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, sprzeczne z obyczajami będą więc takie działania , które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Natomiast termin „interesy konsumenta” należy rozumieć szeroko , nie tylko jako interes ekonomiczny , ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości , naruszenie prywatności , doznanie zawodu , itd. W ocenie Sądu nałożenie na pozwaną dodatkowych opłat w łącznej kwocie co najmniej 12 657,43 zł ( prowizji, kosztów zabezpieczenia) , które wynoszą 35,31 % kwoty udzielonej pożyczki jest rażącym naruszeniem dobrych obyczajów, rzetelności kupieckiej i uczciwości , przy czym godzi w interes finansowy pozwanej jako konsumenta. W tym zakresie należy podkreślić , iż skutkiem uznania klauzuli za abuzywną nie może być jej częściowa bezskuteczność ani „ miarkowanie” abuzywności . Brak mocy wiążącej dotyczy całości klauzuli niedozwolonej , nie jest więc dopuszczalne uznanie , że jest ona skuteczna w zakresie w jakim nie naruszałaby kryterium określonego w art.
W szczególności wniosek o częściowej bezskuteczności postanowień uznanych za abuzywne nie wypływa z art.
Przepis ten przewiduje jedynie, że jeżeli postanowienia umowy zgodnie z §1 nie wiążą konsumenta , strony są związane umową w pozostałym zakresie . Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wyeliminowania całej klauzuli , a nie ograniczeniu zakresu jej obowiązywania ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2-18 r. VACa 542/17 , wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 1 marca 2019 r., IX Ca 259/19 ) . W konsekwencji stwierdzić należy, iż umowa pożyczki wskazana w pozwie wiążąca powoda i pozwaną jest ważna, natomiast te postanowienia umowy w zakresie wysokich opłat dodatkowych ( prowizji, kosztów zabezpieczenia, opłaty za przelew składki ubezpieczeniowej) w łącznej kwocie 12 657,43 zł jako nieważne nie są dla strony pozwanej wiążące, a strony związane są umową w pozostałym zakresie. Wskazać przy tym należy , iż kasy oszczędnościowo – pożyczkowe nie są bankami, choć mogą dokonywać czynności bankowych na mocy ustawowego upoważnienia. Ich celem nie jest osiąganie zysków, lecz działanie na rzecz ich członków poprzez gromadzenie środków pieniężnych wyłącznie swoich członków, udzielanie im pożyczek i kredytów, przeprowadzanie na ich zlecenie rozliczeń finansowych oraz wykonywanie innych czynności wyszczególnionych w art. 3 ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo – kredytowych. Z uwagi na cel działalności powoda, jako sprzeczne nie tylko z zasadami współżycia społecznego, ale i wskazanym wyżej art. 3 ustawy o skok, jawi się zastrzeganie nadmiernych, choćby i mieszczących się w ramach ustawowych, pozaodsetkowych kosztów kredytu. Pozwana nie była zatem zobowiązana do spłaty na rzecz powoda jako pożyczkodawcy kwoty 12 657,43 zł opłat dodatkowych ( prowizji, kosztów zabezpieczenia). W konsekwencji pozwana była zobowiązany do zwrotu kwoty kapitału pożyczki (określonej w umowie jako całkowita kwota pożyczki) w wysokości 35 842,57 zł oraz określonych w umowie odsetek. Pozwana nie kwestionowała dokonania spłaty pożyczki w wysokości wskazanej przez powoda w łącznej kwocie 13 186,76 zł do dnia wniesienia pozwu ( rozliczenie wpłat k. 38-40). Jak już wyżej wskazano powodowi nie należy się zwrot kwoty 12 657,43 zł opłat dodatkowych (kredytowanych kosztów pożyczki), które w ocenie Sądu – jako wynikające z niedozwolonych postanowień umownych i w konsekwencji niewiążące pozwanej - powodowi się nie należą. Jednocześnie z uwagi na brak odpowiednich danych nie jest możliwe ustalenie przez Sąd wysokości odsetek należnych powodowi od kwoty udzielonej pozwanej pożyczki (kapitału w kwocie 35 842,57 zł ). W tej sytuacji całą uiszczoną przez pozwaną dotychczas kwotę 13 186,76 zł należało zaliczyć na poczet spłaty kapitału pożyczki wynoszącego 35 842,57 zł. W tej sytuacji należało uznać , iż pozwana jest zobowiązana do zapłaty na rzecz powoda kwoty 22 655,81 zł jako kwoty niespłaconej należności głównej wynikającej z umowy zawartej z powodem. W konsekwencji Sąd uwzględnił powództwo w części zasądzając od pozwanej na rzecz powoda kwotę 22 655,81 zł z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie za okres od dnia 10.07.2024 r. (tj. od dnia wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym) do dnia zapłaty, zaś w pozostałej części powództwo jako nieuzasadnione Sąd oddalił . Wskazać przy tym należy , iż nie można było w przedmiotowej sprawie uznać, że pozwana nie przedstawiając swojego stanowiska w rzeczywistości uznała powództwo. Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, winien przejawiać staranność w wykazaniu zasadności powództwa. Brak merytorycznego zaprzeczenia jego twierdzeń przez pozwaną nie zwalniał go od wykazania podstawowych okoliczności wskazujących na zasadność żądania. Sąd jest zobligowany do uznania twierdzeń powoda przy bezczynności pozwanej jedynie w przypadku braku wątpliwości co do zasadności pozwu. Sąd uwzględnił żądanie pozwu co do przyznania odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od zasądzonej od pozwanej należności. Zgodnie z treścią art. 481 § 1 kc jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Zgodnie z treścią art. 481§ 2 1 kc maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie). Powód żądał zasądzenia od kwoty dochodzonej pozwem odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 10.07.2024 r. do dnia zapłaty. Zgodnie z treścią umowy łączącej pozwaną z powodem , w przypadku nieterminowej spłaty pożyczki pożyczkodawca był uprawniony do naliczania odsetek za opóźnienie w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie. Sąd uznał za uzasadnioną w niniejszej sprawie datę początkową naliczania odsetek od zasądzonego na rzecz powoda świadczenia wskazaną przez powoda jako dzień 10.07.2024 r. tj. dzień wniesienia pozwu o tożsame roszczenie w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Jak wynika z wydruku akt z (...) o sygn. akt I (...)(k. 41-53) w dniu 10.07.2024 r. powód wniósł pozew przeciwko pozwanej o tożsame roszczenie w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Postępowanie zostało umorzone postanowieniem z dnia 01.08.2024 r. wobec braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Po wniesieniu przez powoda zażalenia na powyższe postanowienie Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 04.11.2024 r. oddalił zażalenie. Zgodnie z treścią art. 505 37 § 2 kpc jeżeli w terminie trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu elektronicznego postępowania upominawczego powód wniesie pozew przeciwko pozwanemu o to samo roszczenie w postępowaniu innym niż elektroniczne postępowanie upominawcze, skutki prawne, które ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, następują z dniem wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Na żądanie stron sąd, rozpoznając sprawę, uwzględni koszty poniesione przez strony w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 21.11.2024 r. ( data nadania w urzędzie pocztowym) , a więc po upływie 3 miesięcy od dnia wydania w dniu 01.08.2024 r. w elektronicznym postępowaniu upominawczym nieprawomocnego postanowienia o umorzeniu tego postępowania wobec braku podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W niniejszej sprawie postanowienie o umorzeniu postępowania w (...) stało się prawomocne – na skutek rozpoznania zażalenia powoda – w dniu 04.11.2024 r. , a więc już po upływie 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Powód nie mógł zatem skutecznie wnieść pozwu w innym postępowaniu w terminie 3 miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu postępowania w elektronicznym postępowaniu upominawczym nie narażając się na odrzucenie pozwu z uwagi na zawisłość sprawy. W tej sytuacji należy uznać, iż dyrektywy wykładni celowościowej , systemowej i funkcjonalnej przemawiają za uznaniem , iż termin 3 miesięcy do wytoczenia powództwa o to samo roszczenie , powinien być liczony od dnia uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu (...). O kosztach procesu Sąd orzekł stosownie do treści art. 100 kpc. Koszty procesu poniesione przez powoda wynoszą 8023 zł (opłata od pozwu 2 606 zł, koszty zastępstwa procesowego 5400 zł , opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł). Jednocześnie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku powoda o zasądzenie dodatkowo kosztów zastępstwa procesowego w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie III CZP 48/23 w sprawie wszczętej powództwem wytoczonym zgodnie z art. 505 37 § 2 zdanie pierwsze KPC sąd orzeka o kosztach zastępstwa procesowego z uwzględnieniem jednej opłaty, którą określa według stawek za czynności radcy prawnego lub adwokata, właściwych ze względu na wartość i przedmiot sprawy oraz rodzaj postępowania. Pozwana nie poniosła żadnych kosztów procesu. Powód wygrał proces w 43,48 % , wobec czego pozwana jest zobowiązana do zwrotu powodowi kwoty 3 488,40 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Stosownie do treści art. 98 § 1 1 kpc od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. ZARZĄDZENIE 1. (...); 2. (...) , 3. (...). K., 20.01.2025 r.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.