Sygnatura akt II Ca 665/19 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 6 marca 2019 roku, Sąd Rejonowy w Świnoujściu w sprawie o sygn. akt I Ns 340/17, prowadzonej z wniosku M. S. przy udziale (...) sp. z o.o. w P.: I. oddalił wniosek, II. nakazał pobrać od wnioskodawcy M. S. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Świnoujściu kwotę 2.150,32 zł (dwa tysiące sto pięćdziesiąt złotych trzydzieści dwa grosze) tytułem zwrotu poniesionych wydatków, III. ustalił, że pozostałe koszty postępowania każdy zainteresowany ponosi zgodnie ze swym udziałem w sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie sąd rejonowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: Nieruchomości ujęte obecnie w księgach wieczystych (...) powstały w wyniku podziału większej nieruchomości o numerze działki (...), powstałej z podziałów kolejnych działek (...) poprzednio (...), ujętej w księdze wieczystej KW (...). Działka ta powstała w wyniku podziału w roku 1974 działki numer (...). W księdze wieczystej (...) oprócz działki (...) wpisana była również działka nr (...). Te z kolei nieruchomości zostały wydzielone z nieruchomości, dla której prowadzona była księga wieczysta KW (...). Nieruchomości te od dnia 17 sierpnia 1967 roku stanowiły przedmiot prywatnej własności. Kolejnymi ich właścicielami byli K. N., J. N., S. i H. małżonkowie Ł., T. i R. małżonkowie R., M. R. i wnioskodawca M. S.. Wnioskodawca nabył działki nr (...) na podstawie umów sprzedaży zawartych w dniach 6 czerwca i 28 grudnia 2016 roku z M. R.. Przez nieruchomość wnioskodawcy przebiega linia napowietrzna wysokiego napięcia 110kV nr (...) relacji R.-W. o numerze inwentarzowym (...). Przez działkę (...) przebiega odcinek linii o długości 24,5 m, brak jest tam urządzeń naziemnych. Na działce nr (...) znajduje się jeden słup nr (...) oraz linia o długości około 27 m. Linia ta jest połączona funkcjonalnie z (...) R.-W. i służy zasilaniu około 30 tys. mieszkańców, a w okresie letnim ok. 100 tys. Przedmiotowe urządzenia zostały wybudowane w roku 1980 i przekazane na majątek ówczesnego Zakładu (...) najpóźniej do dnia 20 grudnia 1980 roku. Realizacja inwestycji została przeprowadzona w oparciu o decyzję zatwierdzającą plan realizacji linii 110kV z dnia 18 marca 1975 roku oraz z dnia 30 marca 1977 roku. W dniu 4 listopada 1977 roku wydana została decyzja wywłaszczeniowa, uprawniająca Zakład (...) do założenia i przeprowadzenia linii na gruntach prywatnych oraz ich konserwacji w przyszłości. Decyzja wywłaszczeniowa dotyczyła między innymi działek nr (...), mających jeden numer rej. (...) i należących do K. N., a także działki nr (...) (nr rej. (...)), należącej wówczas do R. W.. Wszystkie te nieruchomości pierwotnie ujęte były w księdze wieczystej KW (...) i powstawały w wyniku podziału i odłączenia z tej księgi. Nieruchomości wnioskodawcy powstały z kolejnych podziałów działki (...), która nie była bezpośrednio objęta decyzją wywłaszczeniową z 4 listopada 1977 roku. W roku 1952 roku utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe Zakład (...). Z dniem 1 kwietnia 1958 roku przedsiębiorstwo to zmieniło nazwę na Zakład (...). Na podstawie Zarządzenia nr 232 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 25 listopada 1958 roku w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakłady (...) i połączenia tego przedsiębiorstwa z przedsiębiorstwami podległymi Zarządowi (...), utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą Zakłady (...), które z dniem 1 stycznia 1959 roku połączyło się z przedsiębiorstwami podległymi zarządowi (...) w tym z Zakładem (...), który otrzymał z dniem 1 stycznia 1959 roku nazwę Zakłady (...) - Zakład (...) w S.. Następnie w dniu 16 stycznia 1989 roku utworzono Przedsiębiorstwo Państwowe (Skarb Państwa) – Zakład (...) w S.. Przedsiębiorstwo to zostało następnie z dniem 1 września 1993 roku przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - Zakład (...) Spółka Akcyjna w S.. Spółka ta przejęła wszelkie prawa majątkowe i niemajątkowe przedsiębiorstwa państwowego, w tym także prawo do sieci energetycznych. W dniu 27 grudnia 1999 roku spółka otrzymała nową nazwę: (...) Spółka Akcyjna. W dniu 17 grudnia 2002 roku spółki (...), (...) i inne połączyły się przez przeniesienie całych majątków na (...) S.A. w P.. W tej samej dacie zmieniono firmę spółki na (...)Spółka Akcyjna, co zostało wpisane do KRS w dniu 2 stycznia 2003 roku. (...) Spółka Akcyjna zmieniła z dniem 13 października 2004 roku nazwę na (...) Spółka Akcyjna. Przedmiotowe urządzenia są obecnie wykorzystywane przez uczestniczkę do dostarczania energii elektrycznej swoim odbiorcom. Linie energetyczne tego rodzaju muszą być poddawane zabiegom eksploatacyjnym. Jednym z najczęściej powtarzalnych zabiegów są oględziny linii, które wykonywane są nie rzadziej niż raz do roku, wymagają dla ich dokonania przejścia pracownika wzdłuż trasy linii i w trakcie wykonywania oględzin dokonywana jest ocena wzrokowa poszczególnych elementów linii, od przewodów i konstrukcji słupowej po fundamenty oraz stan przyziemia słupowego. To wymaga wejścia na grunt i obejścia stanowiska. W celu dokonania oględzin nie jest konieczny wjazd na nieruchomość. Do kolejnego przeglądu cyklicznego konieczny jest wjazd samochodem lekkim, tym zabiegiem jest przegląd linii powtarzany nie rzadziej niż raz na 5 lat. W ramach tego zabiegu wykonywane są m.in. pomiary rezystancji uziemienia słupa. Czynności takie były i są wykonywane na nieruchomości wnioskodawcy. Obszar nieruchomości wnioskodawcy, niezbędny do wykonywania służebności przesyłu przez uczestniczkę został ustalony i opisany przez biegłego sądowego K. M. w pisemnej opinii. Wnioskodawca zwracał się do uczestniczki o ustanowienie na jej rzecz odpłatnej służebności przesyłu. Uczestniczka nie wyraziła na powyższe zgody. W tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji zważył, że wniosek okazał się nieuzasadniony. W pierwszej kolejności sąd wskazał, iż w trakcie niniejszego postępowania uczestniczka podniosła zarzut posiadania tytułu prawnego do posiadania spornych nieruchomości w zakresie służebności przesyłu lub służebności odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Uczestniczka początkowo powoływała się w tym zakresie na tytuł prawny wynikający jej zdaniem z decyzji wywłaszczeniowej z dnia 4 listopada 1977 roku, wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1988 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Niezależnie uczestniczka podniosła również zarzut zasiedzenia służebności przesyłu, ewentualnie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Po przeanalizowaniu dokumentów zawartych w księgach wieczystych kolejno wydzielanych nieruchomości, wyłączanych z księgi wieczystej KW (...) i kolejnych uczestniczka zauważyła, iż w decyzji wywłaszczeniowej nie jest ujęta działka wnioskodawcy ani działka, w wyniku podziału której powstały działki (...). Konsekwencją powyższego było wskazanie przez uczestniczkę zarzutu zasiedzenia służebności jak głównej okoliczności uzasadniającej oddalenie wniosku. Wnioskodawca podnosił, iż powyższy zarzut nie jest uzasadniony, albowiem nie upłynął jeszcze wymagany okres do zasiedzenia przez uczestniczkę służebności, gdyż zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie, przedsiębiorstwo nie może zaliczyć na swoją rzecz posiadania przedmiotowej służebności przez poprzedników przed dniem 1 lutego 1989 roku. W ocenie sądu rejonowego, podniesiony przez uczestniczkę zarzut zasiedzenia zasługiwał na uwzględnienie. Sąd przede wszystkim wskazał, iż przed wejściem w życie w dniu 3 sierpnia 2008 roku przepisów art. 305 1 -305 4 k.c. o służebności przesyłu, przepisy nie przewidywały wprost tego rodzaju służebności. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmowano, stosując w drodze analogii art. 145 k.c., możliwość ustanowienia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a także dopuszczalność nabycia jej w drodze zasiedzenia. Nabycie takie mogło nastąpić przez przedsiębiorcę, a nie właściciela nieruchomości władnącej, który przy instytucji służebności przesyłu w ogóle nie występuje. Przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności trzeba mieć przy tym na względzie, że zgodnie z art. 292 k.c., do nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie stosuje się przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie jedynie odpowiednio. Tym samym posiadania prowadzącego do nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie nie należy utożsamiać z posiadaniem prowadzącym do nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości. Przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej chodzi bowiem o faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność, władanie zaś w zakresie służebności gruntowej kwalifikuje się, zgodnie z art. 336 k.c., jako posiadanie zależne. Obowiązujący do dnia 31 stycznia 1989 roku przepis art. 128 k.c. wprowadzał zasadę jednolitej socjalistycznej własności ogólnonarodowej (państwowej) – przewidywał, że własność państwowa przysługuje niepodzielnie państwu, a państwowe osoby prawne, w granicach swej zdolności prawnej, wykonują w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Przedsiębiorstwa państwowe wykonywały zatem jedynie zarząd mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa, a zatem upływ okresu zasiedzenia powodował, że własność lub inne prawo rzeczowe nabywał Skarb Państwa, gdyż korzystanie z nieruchomości oraz ze służebności gruntowych przez przedsiębiorstwo państwowe następowało na rzecz Skarbu Państwa. Przedsiębiorstwa państwowego nie można zatem uznać w okresie do 1 lutego 1989 roku za samoistnego posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej, należy mieć jednak na uwadze, że wyłączenie to miało miejsce w odniesieniu do sytuacji, gdy Skarb Państwa był jednocześnie posiadaczem służebności gruntowej przesyłu, jak i właścicielem nieruchomości obciążonej. W ocenie sądu rejonowego powyższa okoliczność ma decydujące znaczenie dla oceny stanu istniejącego w niniejszej sprawie i zdaje się umknęła wnioskodawcy. Nieruchomości znajdujące się na działkach (...), wcześniej wchodzące kolejno w skład działek (...) od roku 1967 nieprzerwanie stanowiły przedmiot prywatnej własności i nie należały do Skarbu Państwa. Tak też było w chwili posadowienia na nich linii napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV nr (...) relacji R.-W.. Tym samym obowiązujący wówczas art. 128 k.c. nie miał wpływu na zdolność do posiadania służebności gruntowej odpowiadającej w swej treści służebności przesyłu przez Skarb Państwa, albowiem ten ostatni nie był jednocześnie właścicielem nieruchomości obciążonej. Początek biegu zasiedzenia przedmiotowej służebności nastąpił zatem w chwili rozpoczęcia korzystania przez poprzedników prawnych uczestniczki z linii energetycznych, co nastąpiło z dniem 4 grudnia 1981 roku. Uczestniczka zaś mogła, co do zasady, doliczyć do czasu swojego posiadania okres posiadania Skarbu Państwa i swych poprzedników prawnych. W niniejszym stanie faktycznym od dnia 4 grudnia 1981 roku posiadaczem przedmiotowej służebności był Zakład (...), który posiadał ją niejako na rzecz i w imieniu Skarbu Państwa, następnie, już we własnym imieniu, (...) Zakład (...) w S. i kolejno Zakład (...) Spółka Akcyjna w S., (...) S.A. w S., (...) S.A. w P., Grupa (...) S.A., (...) S.A. a w końcu od dnia 30 czerwca 2007 roku (...) Sp. z o.o. w P.. Sąd rejonowy podkreślił przy tym, że ustawodawca nie stworzył żadnych szczególnych zasad regulujących przeniesienie posiadania służebności, w tym także o treści odpowiadającej służebności przesyłu, a zatem należy do niego stosować ogólne reguły ustalone w art. 348-351 k.c. Sąd rejonowy, mając na uwadze treść art. 176 §1 k.c. oraz art. 348 k.c. wskazał, że w niniejszym stanie faktycznym linia nr (...) bezspornie od końca 1981 roku nieprzerwanie pozostawała we władaniu przedsiębiorstwa energetycznego i była wykorzystywana do prowadzenia działalności przez poprzedników prawnych uczestniczki i przez samą uczestniczkę w celu zaopatrywania odbiorców w energię elektryczną. W sytuacji takiej fakt przeniesienia posiadania uznać należy według sądu za niewątpliwy i powszechnie znany, a zatem w świetle art. 228 § 1 k.p.c., za niewymagający dowodu. Co więcej, na okoliczność przenoszenia posiadania służebności przesyłu przez poszczególne przedsiębiorstwa energetyczne uczestniczka przedłożyła szereg dokumentów, których analiza nie pozwalała na poczynienie ustaleń, że przenosząc zorganizowaną część przedsiębiorstwa na następujące po sobie poszczególne podmioty, zakłady energetyczne nie przenosiły posiadania służebności przesyłu w odniesieniu do spornej linii 110 kV. Mając powyższe na uwadze, sąd pierwszej instancji skonstatował, że w niniejszej sprawie zostały spełnione wszelkie ustawowe przesłanki umożliwiające uczestniczce podniesienie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu, ewentualnie gdyby do zasiedzenia doszło przed dniem 3 sierpnia 2008 roku, służebności o treści odpowiadającej treści służebności przesyłu. Przechodząc dalej sąd rejonowy wskazał, iż z jego ocenie po stronie uczestniczki i jej poprzedników prawnych istniała zła wiara. Daty, w jakich poprzednicy prawni wnioskodawcy weszli w posiadanie linii energetycznych wskazują, że przedsiębiorstwa energetyczne „wiedziały”, iż eksploatują sieci przesyłowe znajdujące się na gruncie stanowiącym własność osoby fizycznej. Powoływanie się uczestniczki na decyzję wywłaszczeniową z dnia 4 listopada 1977 roku nie uzasadnia przy tym według sądu wystąpienia po stronie poprzedników uczestniczki dobrej wiary. W decyzji tej bowiem nie jest wymieniona działka (...), z której wyodrębnione zostały działki wnioskodawcy. Z okoliczności zaś, iż wymieniona jest tam inna działka należąca wówczas do K. N. (632/4), który był wówczas właścicielem również nieruchomości 632/1, nie wynika prawo do zajęcia działki (...) celem posadowienia urządzeń przesyłowych. Przyjąć zatem należy w ocenie sądu, iż skoro wszelkie prace dotyczące tych urządzeń i linii energetycznej wymagały wejścia na grunt, pracownicy przedsiębiorstwa musieli zdawać sobie sprawę z tego, że wchodzą na cudzy grunt. Skoro nie było zawartej żadnej umowy pozwalającej na korzystanie z tego gruntu, jak również nie był on wymieniony w decyzji uwłaszczeniowej z 4 listopada 1977 roku, poprzednicy prawni uczestniczki i uczestniczka byli posiadaczami w złej wierze. Konsekwencją wszystkiego powyższego jest przyjęcie, iż od dnia 4 grudnia 2011 roku uczestniczka nabyła, poprzez zasiedzenie, służebność przesyłu obciążającą nieruchomości wnioskodawcy, a zatem posiada tytuł prawny stanowiący skuteczną przeciwwagę wobec żądania wnioskodawcy ustanowienia takiej służebności na przedmiotowych działkach. Biorąc powyższe pod uwagę, sąd oddalił wniosek, o czym orzekł w punkcie I. sentencji postanowienia. W punkcie II. sentencji postanowienia sąd nakazał pobranie od wnioskodawcy, jako strony której wniosek nie został uwzględniony, zwrotu kosztów poniesionych przez Skarb Państwa – Sąd Rejonowy w Świnoujściu w związku z przeprowadzeniem dowodu z opinii biegłego. W pozostałym zakresie o kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. (pkt III. sentencji postanowienia). Apelację od powyższego postanowienia wywiódł wnioskodawca M. S. i, zaskarżając je w całości, zarzucił mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 128 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 k.c. w brzmieniu sprzed daty wejścia w życie nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r., Dz.U. Nr 3, poz. 1) w zw. z art. 176 § 1 k.c. i art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 352 § 1 i 2 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie wyrażające się w błędnym przyjęciu, że przedsiębiorstwa państwowego nie można uznać w okresie do 1 lutego 1989 roku za samoistnego posiadacza nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej wyłącznie w sytuacji, gdy Skarb Państwa był jednocześnie posiadaczem służebności gruntowej przesyłu, jak i właścicielem nieruchomości obciążonej, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych norm prowadzi do wniosku, że przedmiotowe wyłączenie znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdzie właścicielami nieruchomości obciążonych służebnościami były zarówno osoby prywatne oraz Skarb Państwa, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 292 k.c. w zw. z art. 176 § 1 k.c. i art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie wyrażające się w zaliczeniu do okresu zasiedzenia uczestniczki okresu korzystania ze służebności jej poprzedników prawnych, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że początek biegu zasiedzenia nastąpił z chwilą rozpoczęcia korzystania przez poprzedników prawnych uczestniczki z linii energetycznych z dniem 4 grudnia 1981 roku, a zasiedzenie nastąpiło w dniu 4 grudnia 2011 roku, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych norm prowadzi do wniosku, że niedopuszczalne jest zaliczanie posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe wykonywanego przed datą 1 lutego 1989 roku do okresu potrzebnego do nabycia służebności przez zasiedzenie przez uczestniczkę, w konsekwencji czego uznać należało, że okres zasiedzenia rozpoczął się z dniem 1 lutego 1989 roku, a więc do zasiedzenia nie doszło, 3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1, 2, Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. w zw. z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się w przyjęciu dopuszczalności nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu mimo, że ustanowienie służebności stanowi ograniczenie prawa własności, które to ograniczenie zgodnie z art. 64 ust. 3, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności może zostać wprowadzone wyłącznie w drodze ustawy, a służebność gruntowa odpowiadająca treścią służebności przesyłu nie jest przewidziana w art. 244 § 1 k.c. i stanowi pozaustawową formę ograniczenia prawa własności. Mając na względzie powyższe, skarżący wniósł o zmianę zaskarżanego postanowienia w całości poprzez ustanowienie na nieruchomości położonej w Ś. przy ul. (...), oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...), obręb (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) oraz nieruchomości położonej w Ś. przy ul. (...), oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...), obręb (...), dla której Sąd Rejonowy w Świnoujściu V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) na rzecz spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. oraz każdego kolejnego właściciela urządzenia, służebności przesyłu polegającej na (
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.