postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Odwołując się do przepisów art.
-385 3 k.c. , treści dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich a także art. 22 1 k.c. i orzecznictwa , w tym orzecznictwa TSUE, Sąd Okręgowy wskazał, że powodowie jako konsumenci zawierając z bankiem umowę nie uzgodnili indywidualnie z bankiem postanowień umowy, a wniosków tych nie zmienia nawet treść § 11 ust. 3 umowy. Przedmiotowa umowa zawarta została bowiem na podstawie opracowanego przez bank wzorca umowy, co wykluczyło możliwość wpływu powodów na treść umowy. Sama możliwość określenia przez powodów wysokości kredytu i czasu jego spłaty (ilości rat) nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umownych. W tym przypadku powodowie nie mieli realnego wpływu na kształt poszczególnych postanowień. Świadczą o tym zeznania świadka E. R. (nazwisko panieńskie: G.). Zakwestionowane przez Sąd Okręgowy warunki umowne mieszczą się w prawdzie w pojęciu „głównego przedmiotu umowy”, jednak nie zostały one sporządzone przez przedsiębiorcę w jasny i zrozumiały sposób, prostym językiem, co pozwala na uznanie, że stanowią one niedozwolone postanowienia umowne. W ocenie Sądu Okręgowego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż bank nie zrealizował obowiązków informacyjnych dotyczących wyjaśnienia kredytobiorcom zagrożeń wynikających z przyjęcia na siebie ryzyka kredytowego. O wypełnieniu tego obowiązku nie mogą świadczyć sformułowania zawarte w oświadczeniach kredytobiorców o wyborze waluty obcej (k. 188-189) oraz oświadczeniu o dostarczeniu wzorców umownych (k.191), w których to dokumentach stwierdzano, że powodom przedstawiono ofertę kredytu hipotecznego (...) Banku S.A. w złotych polskich oraz że wybrali oni kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowani o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej, oraz że zostali poinformowani o ryzyku stopy procentowej w przypadku kredytów o zmiennej stopie procentowej, a także że przed podpisaniem umowy kredytu otrzymali Tabelę prowizji i opłat, ogólne warunki ubezpieczeń oraz wzór umowy, z którego klauzule zostaną przeniesione do umowy i że zostali poinformowani przez przedstawiciela banku o konieczności zapoznania się z dostarczonymi dokumentami zanim podejmą decyzję o zawarciu umowy kredytu. Poza zapewnianiem powodów o tym, że możliwe są jedynie minimalne wahania, oraz że frank szwajcarski jest walutą stabilną, a kredyt jest bezpieczny i korzystny nie udzielono powodom rzetelnych i wyczerpujących informacji na piśmie co do kwestii ryzyka zmiany stopy procentowej czy kwestii ryzyka kursowego. W szczególności za takie informacje nie mogą zostać uznane podpisane przez powodów oświadczenia z dnia 6 lutego 2008 roku o wyborze waluty obcej (k.188-189). Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat (w przypadku powodów na 27 lat) mechanizmu działania ryzyka kursowego wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy, wystawiał on bowiem kredytobiorców na nieograniczone ryzyko kursowe. Konsument nie ma obowiązku weryfikować udzielanych mu przez przedsiębiorcę informacji, poszukiwać w innych źródłach wyjaśnienia wszelkich niejasności, sprzeczności czy wreszcie ewentualnej nieprawdziwości przedstawianych mu danych i informacji, nie może działać przy założeniu, że przedsiębiorca chce go oszukać, wykorzystać jego niedoświadczenie czy brak wiedzy, przeciwnie – ma pełne prawo działać w zaufaniu do przedsiębiorcy, udzielanych mu przez niego informacji i w oparciu o nie dokonywać swoich wyborów. To zatem bank – jako przedsiębiorca, który dysponuje nieporównywalnie szerszymi możliwościami oszacowania jego ryzyka kursowego – winien udzielić odpowiednich informacji konsumentowi, któremu oferował swój produkt: umowę kredytu w walucie obcej. Nie spełnia tego wymogu załączone do wzoru informacji dla klientów (...) Banku ubiegających się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej zestawienie wartości kursów średnich NBP oraz WIBOR, LIBOR (CHF,USD) i EURIBOR (k. 211-212). Nie zostało wykazane przez pozwanego, by to zestawienie zostało rzeczywiście przedstawione powodom w osobach małżonków W., a poza tym owo zestawienie wartości średnich kursów dotyczy lat 2003-2006, a umowa stanowiąca przedmiot niniejszej sprawy została zawarta przecież w 2008r., zaś w zestawieniu tym brak danych co do roku 2007 i roku 2008. Sposób poinformowania powodów o ryzyku kursowym nie dawał im żadnego realnego rozeznania co do istoty wiążącej ich na wiele lat (prawie 30) umowy. Nie wyjaśniono konsumentowi, że wahania kursów walut są trudne do przewidzenia i nie są w żaden sposób ograniczane, natomiast wskazywano na stabilność kursów. Podsumowując Sąd Okręgowy stwierdził, że wprowadzone do umowy postanowienia dotyczące ryzyka walutowego nie zostały sformułowane w jednoznaczny sposób, i powodowie jako konsumenci nie zostali w sposób wyczerpujący i zrozumiały poinformowani o skutkach, jakie wiążą się z zastosowaniem mechanizmu indeksacji.. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, postanowienia przedmiotowej umowy kredytu w zakresie mechanizmu indeksacji (ryzyko walutowe) oraz określające sposób dokonania tego przeliczenia, to jest § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 8 oraz § 17 umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne, albowiem kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Jak też wyżej wskazano, powodowie nie zostali w sposób prawidłowy poinformowani o ryzyku walutowym, to jest o zasadach działania mechanizmu indeksacji, co skutkowało naruszeniem zasady równości stron i niekorzystnym ukształtowaniem ich sytuacji ekonomicznej oraz było wyrazem nierzetelnego potraktowania powodów przez pozwany bank. Z kolei sposób przeliczenia świadczenia uzależniony został od kompetencji silniejszej strony umowy - pozwanego banku. Odwołanie do kursów walut obowiązujących w banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Swoista nierówność informacyjna stron, a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle art.
k.c. W konsekwencji zakwestionowania całego mechanizmu indeksacji umowa zawarta przez strony jest nieważna. Brak jest przy tym możliwości zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art.
Po wyeliminowaniu z umowy zawartej przez strony postanowień uznanych za abuzywne, nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie przedmiotowej umowy, albowiem nie dałoby się jej wykonać. W następstwie ustalenia, że przedmiotowa umowa kredytu jest nieważna, Sąd na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. przyjął, że świadczenia uiszczane przez powodów były nienależne, nie wystąpiła również żadna z okoliczności wskazanych w art. 411 k.c. Z tego też względu na rzecz powodów zasądzona została kwota 123.072,58 zł jako suma kwot uiszczonych przez powodów tytułem rat odsetkowo-kapitałowych w okresie objętym pozwem. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Strona powodowa pismem z dnia 25 sierpnia 2020 roku wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 123.072,58 zł w związku z nieważnością przedmiotowej umowy kredytowej (k.26-27). Wezwanie zostało doręczone stronie pozwanej 31 sierpnia 2020 roku (k.29). Jednocześnie wobec zakreślenia w powołanym wezwaniu 14-dniowego terminu na dokonanie przez pozwanego zapłaty żądanej kwoty, należy przyjąć, że roszczenie powodów o zapłatę w związku z nieważnością przedmiotowej umowy kredytowej stało się wymagalne w dniu 15 września 2020 roku. Sąd zatem orzekł, iż powodom należą się ustawowe odsetki za opóźnienie od świadczenia głównego w kwocie 123 072,58 zł od dnia 15 września 2020 roku do dnia zapłaty. Z tych też względów orzeczono jak w punktach I i II wyroku. Z uwagi na uwzględnienie żądania głównego żądanie ewentualne stało się bezprzedmiotowe, zatem nie wymagało uzasadnienia. Jednocześnie należy stwierdzić, że Sąd nie podzielił podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia roszczeń powodów. W świetle przywołanego orzecznictwa TSUE istotne znaczenie ma termin zapoznania się przez konsumenta ze swoimi prawami, przed rozpoczęciem lub upływem terminu przedawnienia. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że zarzut nieważności umowy powodowie zgłosili w piśmie skierowanym do pozwanego w sierpniu 2020r. (k.26-29), a zatem brak jest podstaw do twierdzenia, aby wiedzę o istnieniu podstaw i tym samym o możliwości uznania nieważności umowy posiadali w dacie jej zawarcia czy w dniu uruchomienia kredytu. Żądanie ustalenia nieważności umowy nie ulega zaś przedawnieniu. Jako podstawę orzeczenia o kosztach procesu powołano przepisy art. 108 § 1 w. z zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając orzeczenie w całości, zarzucając: I. Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a to: 1) art. 235 2§ 1 pkt 2 k.p.c.. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz w zw. z art. 278 §1 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny bankowości oraz rachunkowości na fakty wskazane w pkt. b petitum odpowiedzi na pozew, tj. fakty świadczące o walutowym charakterze Umowy kredytu, rynkowości stosowanych przez pozwanego kursów waluty obcej, konieczności stosowania rynkowych kursów waluty przez pozwanego w świetnie czynników wpływających na zmiany kursów walut oraz na wysokość spreadu stosowanego przez uczestników rynku walutowego, o braku pokrzywdzenia powoda poprzez stosowanie kursów z tabeli Banku zamiast kursów średnich NBP, co skutkowało oparciem rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, uniemożliwiającym odtworzenie rzeczywistego charakteru stosunku prawnego łączącego strony (w tym m.in. obiektywnego, rynkowego charakteru kursu waluty ustalanego przez pozwanego, a także określenia charakterystyki kredytu indeksowanego i sposobu jego działania); b. 2) art. 299 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynienie ustaleń faktycznych w przeważającej części na zeznaniach strony powodowej, co doprowadziło Sąd do błędnego ustalenia, iż Umowa kredytu nie była z powodami uzgodniona, pomimo iż: z dokumentów w tym z §11 ust. 3 umowy wynikało, że umowa była uzgodniona indywidualnie, a przeciwne ustalenie zostało oparte na jedynie dowodzie z przesłuchania stron, który ma tylko posiłkowy charakter . Sąd powinien uwzględnić osobiste zainteresowanie wynikiem rozstrzygnięcia strony powodowej składającej zeznania, co powinno mieć wpływ na ocenę tego dowodu. 3) art. 233 §1 k.p.c. poprzez a) błędne uznanie, że wykorzystanie wzorca umowy wyklucza możliwość indywidualnego wpływu na umowę przez konsumenta , b) błędne uznanie, że powoda nie poinformowano o ryzyku kursowym , podczas gdy zaprzeczają temu wniosek o kredyt , oświadczenie o ryzyku i rezygnacji z kredytu oraz informacja (...) Bank , c) błędne uznanie, że powód nie został poinformowany o sposobie ustalania kursów przez bank , uznanie, że bank kształtował ten kurs jednostronnie i umowa tej kwestii nie regulowała, w sytuacji gdy sposób ustalania kursów walut został opisany w §17 Umowy i wskazany w uchwale Zarządu banku z dnia 26 marca 2003r. , d) wadliwe ustalenie, że Bank miał jednostronną swobodę w zakresie ustalania wysokości zobowiązania stron, podczas gdy sposób ustalania kursów walut w Tabeli Kursów Banku został precyzyjnie określony zarówno w § 17 Umowy Kredytu, jak i brak było dowolności, szczególnie , że szczegółowe zasady ustalania marży wynikały z uchwały Zarządu Banku nr (...)z dnia 26 marca 2003 r., e) wadliwym pominięciu zeznań E. C. i W. Z.
poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że postanowienia dotyczące indeksacji tj. §1 ust.1, §7ust. 2 ,§10 ust. 8 oraz §17 stanowią niedozwolone postanowienia umowne, w sytuacji gdy zostały one sformułowanie w sposób jednoznaczny, zostały indywidualnie uzgodnione i nie naruszają interesu powoda, 3) art.
poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegająca na uznaniu, że bank uzyskał całkowitą dowolność ustalania kursów, podczas gdy wysokość kursów kształtowana była na podstawie cen rynkowych, 4) art. 56k.c. w zw. z art. 111 ust. 4 Prawa bankowego w zw. z art. 65§2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i pominięcie, ze czynność prawna wywołuje także skutki wynikające z ustawy i zwyczajów a te wskazują, że kursy w rozliczeniach z klientami są ustalane w sposób rynkowy i nie ma tu dowolności skoro rynek ten jest regulowany przez KNF. 5) art. 385
spoczywał zaś na pozwanej. Wyrażenie zgody na zmianę umowy przez wyeliminowanie niedozwolonego postanowienia (zastąpienie go innym, uzupełnienie itp.) - choćby zmiana ta była indywidualnie uzgodniona - nie może być traktowane samo przez się jako wyraz woli sanowania wadliwego postanowienia ze skutkiem ex tunc. Nie wykazano też by powodowie negocjowali walutę spłaty. Przedmiotowa umowa określała, że kredyt udzielony jest w walucie polskiej i jest on indeksowany do waluty obcej. Kwota kredytu była podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu wypłaty środków, przy czym spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana była po przeliczeniu według Tabeli Kursów- według kursu sprzedaży w dniu spłat. Zobowiązanie więc miało być każdorazowo przeliczne według kursu wskazanego jednostronnie przez bank. Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że był to kredyt indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Zarówno więc wartość kredytu jak i wypłata kredytu oraz kwoty spłacane przez kredytobiorcę miały być więc przeliczane do CHF. Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22 ). Niewątpliwie powodowie mieli świadomość zmiany kursu CHF do PLN. Wbrew jednak twierdzeniom strony pozwanej brak jest podstaw do przyjęcia domniemania, że konsumenci mieli świadomość, że to ryzyko jest nieograniczone i realne. Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że informacje były niewystarczające i przyjął brak prawidłowości realizacji przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych. Podpisanie klauzuli umownej o możliwym wpływie zmian wysokości kursu na raty oraz na saldo zadłużenis, które nawet może przekroczyć wartość nieruchomości jak i oświadczeń o zapoznaniu się z ryzykiem kredytowym czy też ryzykiem zmiany stopy procentowej k.188, k189) stanowi dowód złożenia takiego oświadczenia. Nie określa ono jednak faktycznego zakresu przekazywanych informacji. Słusznie Sąd Okręgowy wskazywał, że realizacja obowiązku informacyjnego nie ma jedynie charakteru formalnego. To więc, że w banku istniały procedury informacyjne i to , że kredytobiorcy w treści umowy oraz w odrębnych oświadczeniach podpisywali, że zapoznali się z możliwością wystąpienia zmian kursowych nie jest wystarczające w sytuacji, gdy z zeznań powodów wynika , że zapewniano ich o stabilności kursu i korzyściach kredytu indeksowanego. Potwierdzeniem prawdziwości tych zeznań jest przedłożone przez pozwaną zestawienie k. 212 , które nie obrazuje rzeczywistych, niekorzystnych skutków ryzyka wynikającego ze znacznego wzrostu kursów a wskazane tamże zmiany wskaźników raczej wskazują na korzyści wynikające z zastosowania stawki Libor CHF. Należy podkreślić, że na gruncie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich istotny jest poziom realizacji obowiązku informacyjnego, który ma fundamentalne znaczenie w obrocie konsumenckim. To więc , że powodowie potwierdzali , że zapoznali się z ryzykiem kursowym w zestawieniu z informacjami wskazującymi na stabilność kursu CHF bez zobrazowania wpływu znacznej deprecjacji PLN na wysokość rat i zadłużenia odwołującego się do danych wynikających z umowy, nie daje podstaw do oceny, że powodowie byli rzeczywiście świadomi potencjalnych konsekwencji wystąpienia ryzyka kursowego, a przede wszystkim do uznania, że mieli świadomość, iż ryzyko kursowe ma charakter nielimitowany. Przewalutowanie na PLN, które nie wskazywało maksymalnych granic kursowych sprzedaży CHF i odwoływało się do Tabeli Kursowej banku również nie chroniło przed ryzykiem walutowym. Nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Sąd Okręgowy właściwie więc zinterpretował obowiązki przedsiębiorcy w tym zakresie. To bowiem na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na realne ryzyko dotyczące istotnych, negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny bowiem pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej lub denominowanego do waluty obcej.(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona kredytobiorcom dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości ( a nawet jakie teoretycznie mogło nastąpić w wypadku jeszcze bardziej gwałtownego osłabienia złotego), co w tym przypadku nie zostało wykazane. Sąd Okręgowy słusznie więc uznał, że informacja przedstawiona przez bank nie była wystarczająca. Obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że kredytobiorcy zawali umowę bez świadomości, że znaczny wzrost zwaloryzowanej wysokości zadłużenia, może być dla nich nie do udźwignięcia, co zresztą faktycznie nastąpiło. Ponadto skutek zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażeni byli powodowie i to nawet jeżeli strona powodowa musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów. Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli może stworzyć podstawy znaczącej nierównowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta w sposób jednostronny, jeżeli przedsiębiorca, który traktuje kontrahenta w sposób słuszny nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji taką klauzulę gdyby odpowiednio poinformował konsumenta (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17 OSNC 2019/1/2). Taka sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi więc w tym przypadku i to nawet jeżeli bank w ramach obsługi kredytu poniósł dodatkowe koszty zakupu walut. Tu jednak trzeba podkreślić, że dla samego wykonania obowiązku wypłaty środków kredytu bank nie musiał zabezpieczyć odpowiedniej ilości waluty CHF. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powodów nastąpiła. Sąd pierwszej instancji prawidłowo więc ocenił postanowienia umowy dotyczące możliwości swobodnego kształtowania przez bank kursów przeliczania świadczeń jak i wpływające na charakter umowy postanowienia obciążające powodów skutkami nieograniczonego ryzyka wahań kursów. Możliwość przewalutowania ani nie zapewniała równowagi kontraktowej a tym bardziej nie mogła przywrócić tej równowagi kontaktowej z mocą wsteczną . Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego w złotych- indeksowanego do waluty obcej, było na gruncie w art. 353 1 k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 i ust. 3 prawa bankowego nie zakazywał tego typu umów . Wprowadzenie art. 69 ust. 2 pkt 4 a wskazywało, w świetle art.5 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.165.984), że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego nie była wcześniej sprzeczna z prawem, tym bardziej, że z przepisu art. 353 1 k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sama idea indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku. Do tej sprzeczności może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych. Abuzywne klauzule są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną. Brak jest też podstaw do żądania od konsumenta obowiązku złożenia po pouczeniu sądowym sformalizowanego oświadczenia w celu dochodzenia roszczeń albowiem to mogłoby podważyć odstraszający skutek, jaki art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 ust. 1 tej dyrektywy ponieważ zachęcałoby to przedsiębiorców do odrzucania pozasądowych żądań konsumentów mających na celu stwierdzenie nieważności nieuczciwych warunków (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7 grudnia 2023 r. C-140/22 SM,KM vs mBank S.A.). Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385
jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art.
zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter. Nie można więc dzielić takiego warunku eliminując marżę, która decyduje o nieuczciwym charakterze klauzuli przeliczeniowej (indeksacyjnej). Stanowisko zawarte w opiniach przedstawionych przez pozwaną nie jest przekonujące albowiem pozbawia jakiegokolwiek znaczenia odstraszający cel dyrektywy. Zawsze bowiem, jakiekolwiek przyjęcie obiektywnego wskaźnika jako jednego z elementów w mechanizmie przeliczenia, gwarantowałoby przedsiębiorcy utrzymanie umowy pomimo, że ostateczny wynik wyliczenia kursu zależny jest jedynie od jego woli. Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony. Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., ponadto przepis ten ma znaczenie dla umów określających świadczenie w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Ponadto nowelizacja z dnia 23 października 2008 r., która określa sposób przeliczania nie wiązała się ze skutkami wstecznymi. Tut. Sąd w wyroku z dnia 22 czerwca 2020 r. I ACa 1684/17 w odniesieniu do zobowiązania wyrażonego w CHF uznał, że art. 24 ustawy o NBP to norma, która w połączeniu z art. 32 ustawy o NBP, oraz art. 356 § 2 k.c., daje podstawy do wypełnienia luki dotyczącej sposobu przeliczenia spłat na walutę obcą i przyjęcia, że miarodajny jest w tym przypadku kurs średni waluty ustalany przez NBP. Wsparciem dla tej koncepcji była także treść art. 137 a Prawa bankowego, jednakże w aspekcie treści wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, prezentowanej w orzecznictwie TSUE, nie można przyjąć, że są to normy dyspozytywne, które mają na celu wypełnienia luki w sytuacji nieuczciwych postanowień umowy zawartej z konsumentem. Ani art. 358§2 k.c., jak też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią więc norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Zastosowanie per analogiam innych norm odwołujących się do kursów średnich nie mogło nastąpić w tym przypadku, skoro brak jest normy wprost mającej zastosowanie do przeliczenia waluty kredytu i spłaty w wypadku braku związania stron postanowieniami zawartymi w tym zakresie w treści umowy. Także strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych. Okoliczność, że kredytobiorca wykorzystał kredyt może być rozważana w ramach oceny zakresu zwrotu korzyści a nie może być podstawą utrzymania umowy, szczególnie, że to właśnie konsekwencje wprowadzenia do umowy przepisów abuzywnych spowodowało trudności powodów w spłacaniu kredytu. W sytuacji wyeliminowania w oparciu o art. 385
k.c. i oparta na Dyrektywie Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, to nie ma potrzeby odwolywania się do zasad ogólnych wynikających z art. 58§2 k.c. Podstawą rozstrzygnięcia był brak możliwości utrzymania umowy, po wyeliminowaniu z niej warunków dotyczących indeksacji /waloryzacji. Sąd Apelacyjny w całości podziela stanowisko Sądu Okręgowego w kwestii oceny interesu prawnego powodów w ustaleniu w rozumieniu art. 189 k.p.c. Wyrok zasądzający nie przesądzał w sposób wiążący wzajemnych roszczeń banku jak też wszystkich rozliczeń i to nawet przy uwzględnieniu potrącenia jak i kwestii skuteczności zabezpieczeń. Prawidłowo więc uwzględniono powództwo o ustalenie. W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. - zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C‑140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Jak wynika z orzecznictwa TSUE nie ma żadnego automatyzmu nieważności umowy a ponadto to od stanowiska konsumenta zależy czy abuzywne postanowienia umowy zostaną utrzymane czy też nie. W ustalonych więc przez Sąd Okręgowy okolicznościach wynikało, że powodowie świadomie odmówili potwierdzenia umowy już w wezwaniu z dnia 25 sierpnia 2020r. i strona pozwana nie mogła przyjmować, że wykonywana umowa jest ważna, co rodziło wymagalność żądanego obowiązku i po upływie terminu wskazanego w oświadczeniu pozwana pozostawała w opóźnieniu. Prawidłowe więc było przyjęcie, że biegł termin , opartego na art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. , żądania zwrotu świadczenia spełnionego przez powodów. Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22) . Tej potrzeby nie ma przede wszystkim w sytuacji, gdy konsument nadpłacił kredyt. Sama okoliczność, że świadczenie spełnione przez powoda na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powoda, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne , że pozwana miała możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Ponadto na zasady współżycia społecznego nie powinien powoływać się ten, kto sam łamie te zasady. Nie doszło też do naruszenia art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. Z uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 wynika, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Niezależnie od tego przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy UE nr 93/13 nie określają skutków nieważności umów zawierających abuzywne postanowienia. Wykładnia jednak tych przepisów wskazuje, że ewentualne uwzględnienie zarzutu zatrzymania nie może pozbawić konsumenta prawa do odsetek za opóźnienie (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 14 grudnia 2023 r. C-28/22 WE i TL vs Syndyk Masy Upadłości Getin Noble Bank S.A. ). Ta wykładnia leżała u podstaw rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. Wobec powyższego, nie podzielając także zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd Apelacyjny oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 367 1§1 k.p.c. in principio apelację strony pozwanej. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1 i 98§1 1 k.p.c. przy zastosowaniu §2 pkt 7 i §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.