Sygn. akt III Ca 502/23 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2022 r., w sprawie DZ.KW.20246/22 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi oddalił wniosek J. R. o odłączenie części nieruchomośc

§ 1k.p.c.

wpis w księdze wieczystej dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu. W myśl natomiast art.

§ 2k.p.c.

rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten zakreśla zakres kognicji Sądu wieczystoksięgowego. Obejmuje ona wyłącznie obowiązek badania formy wniosku, który musi być złożony na odpowiednim urzędowym formularzu. Treść wniosku również podlega badaniu przez Sąd właściwy do jego rozpoznania. Ponadto obowiązek badania obejmuje dołączone do wniosku dokumenty, jak również treść księgi wieczystej. Sąd rozpoznający sprawy z zakresu postępowania wieczystoksięgowego nie może podejmować innych czynności niż powyżej opisane. Powołał się Sąd Rejonowy na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 roku, sygn. akt III CZP 80/09, której nadano moc zasady prawnej, a zgodnie z którą sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej związany jest stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Z uzasadnienia tej uchwały wynika natomiast jednoznacznie, że art.

k.p.c. wskazuje na rolę sądu wieczysto-księgowego całkowicie odmienną niż rola sądu orzekającego w procesie. Przepis ten zawiera pełną regulację przebiegu postępowania wieczystoksięgowego; nie tylko postępowania dowodowego, ale i podstaw orzekania, które w procesie zostały uregulowane w art. 316 § 1 k.p.c. Uwzględniając te zasady sąd wieczystoksięgowy w zakresie postępowania dowodowego powinien ograniczyć się wyłącznie do analizy treści dokumentów załączonych do wniosku oraz treści księgi wieczystej i na tej podstawie, uwzględniając treść norm prawa materialnego, ocenić czy załączone do wniosku dokumenty stanowią dostateczną podstawę dokonania wnioskowanego wpisu w księdze wieczystej. Zważył Sąd I instancji, że wnioskodawczyni domaga się odłączenia z księgi wieczystej (...) części opisanej w niej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr (...) w obrębie B., o powierzchni 3.3251ha, stanowiącej budynek pałacu w zespole dworsko – parkowym, i założenie dla niej nowej księgi wieczystej oraz wpisanie w dziale II nowozałożonej księgi wieczystej siebie oraz uczestników jako współwłaścicieli nieruchomości. Jako podstawę wpisu wnioskodawczyni przedstawia decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku, sygn. GZrn.625.212.2016, w której organ ten stwierdził, między innymi, że nieruchomość stanowiąca pozostałą część obecnej działki nr (...) (o pow. 3,3251 ha) w obrębie B., nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podkreślił Sąd Rejonowy, że Skarb Państwa jest ujawniony w księdze wieczystej (...) jako właściciel nieruchomości, w tym także tej jej części (działki nr (...)), do której skierowany jest wniosek. Jak wynika z załączonych do wniosku dokumentów (w szczególności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku, sygn. GZrn.625.212.2016, decyzji Wójta Gminy N. znak (...). (...). (...).ŁG z dnia 1 grudnia 2021 roku o podziale nieruchomości oraz protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 21 grudnia 2021 roku) uprawnione organy administracji publicznej przychylnie podeszły do roszczeń byłych spadkobierców i z ich punktu widzenia sprawa ta została załatwiona zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Umknęło jednak uwadze organów administracji publicznej, co podkreślił Sąd I instancji, iż kwestia wpisów w księdze wieczystej nie podlega sferze działania administracji a jest przekazana do wyłącznej kognicji sądów powszechnych. Nadto Sąd powszechny jest związany decyzją administracyjną, co oznacza że Sąd powszechny nie jest uprawniony do badania i oceny merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Sąd więc, rozpoznając wniosek ma obowiązek przyjąć, zgodnie z treścią decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku, sygn. GZrn.625.212.2016, iż nieruchomość o pow. 3,3251 ha, czyli działka nr (...), w obrębie B., nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednakże związanie Sądu decyzją administracyjną nie oznacza bezwzględnego obowiązku ujawnienia stanu wynikającego z tej decyzji w księdze wieczystej (w realiach niniejszej sprawy - odłączenia działki nr (...) z księgi wieczystej (...), założenia dla niej nowej księgi wieczystej i wpisania wnioskodawczyni oraz uczestników jako współwłaścicieli odłączonej działki). Sąd orzeka bowiem w przedmiocie żądania, dokonując badania przedłożonych do wniosku dokumentów (w tym przywołanej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku) zgodnie z przepisami procedury cywilnej, a zwłaszcza przywołanego przepisu art.

§ 2k.p.c.

Wskazał Sąd Rejonowy, że umieszczenie w protokole zdawczo-odbiorczym w sprawie wydania przedmiotowej nieruchomości uprawnionym z dnia 21 grudnia 2021 roku punktu IX o treści: „Niniejszy protokół wraz z decyzjami wymienionymi w pkt III i IV są podstawą uregulowania stanu prawnego opisanej nieruchomości, w tym odłączenia działki nr (...) z dotychczasowej księgi wieczystej i ujawnienia prawa własności w nowozałożonej księdze wieczystej (…)” było niedopuszczalne. To Sąd bowiem i tylko Sąd orzeka w kwestii wpisów w księdze wieczystej. Umieszczenia przywołanego elementu w protokole nie można zdaniem Sądu Rejonowego odczytywać inaczej niż wyrazu oczywiście błędnego założenia, że sprawa jest już załatwiona. Podkreślił Sąd I instancji, że żądane przez wnioskodawczynię wpisy nie mogą być dokonane w oparciu o przedłożoną do wniosku decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku, sygn. GZrn.625.212.

1. Decyzja ta bowiem stwierdzała tylko i wyłącznie, że nieruchomość stanowiąca pozostałą część obecnej działki nr (...) (o pow. 3,3251 ha) w obrębie B., nie podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (punkt 3) sentencji). Tymczasem podstawą wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej (...) nie są przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. Dz. U. R.P. z 1945 roku, nr 3, poz. 13), lecz przepis art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 roku o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. nr 3, poz. 13) i wydana na jego podstawie decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia 1 października 1979 roku, znak: OT-472-8/7 w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku, znak: GZrn.625.212.2016, która odwołuje się do przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie odnosi się do istniejącej obecnej podstawy prawnej wpisu Skarbu Państwa w dziale II księgi wieczystej (...). Przywołana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 roku nie podważa w żaden sposób późniejszej podstawy nabycia przez Skarb Państwa ujawnionej aktualnie w dziale II księgi wieczystej (...), czyli decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia 1 października 1979 roku w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów, tym samym nie może stanowić podstawy żądanych wpisów. Apelację od tego postanowienia złożyła wnioskodawczyni. Zarzuciła skarżonemu postanowieniu naruszenie przepisu art. 626 9 k.p.c. wskutek błędnego jego zastosowania poprzez przyjęcie, że w sprawie istnieją przeszkody do odłączenia z księgi wieczystej (...) części opisanej w niej nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) w obrębie B. o powierzchni 3.3251 ha i założenie dla niej nowej księgi wieczystej oraz wpisanie w dziale II nowozałożonej księgi wieczystej skarżącej oraz uczestników postępowania jako współwłaścicieli, w sytuacji gdy żądany wpis winien był być dokonany na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.2016; naruszenie przepisów postępowania, a to art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik postępowania i ustalenie, że działka nr (...) objęta księgą wieczystą (...) nie jest tożsama z działką wymieniona w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.2016 o powierzchni 3.3251 ha; ustalenie, że działka (...) mogła zostać wpisana do księgi wieczystej (...) jako własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji zatwierdzającej scalenie z dnia 1 października 1979 r. nr OT 472-8/79, w sytuacji gdy działka ta nigdy nie była własnością Skarbu Państwa, a więc nie mogły jej dotyczyć jakiekolwiek decyzje będące podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela; że wnioskodawczyni nie załączyła do wniosku dokumentów wskazujących że wraz z uczestnikami nabyła prawo własności części objętej księgą wieczystą (...) tj. działki nr (...) o powierzchni 3.3251 ha, w sytuacji gdy dokumentem tym jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.2016 oraz postanowienia spadkowe po właścicielach ujawnionych w repertorium hipotecznym. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku w całości, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W toku postępowania apelacyjnego wnioskodawczyni złożyła kserokopię pisma Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 2023 r. GZ.rn.625.212.2016, kserokopię pisma Krajowego Ośrodka (...) z dnia 1 marca 2023 r. (...). (...).GZ.431.8.2023.DF.5, kserokopię pisma Powiatu (...) Wschodniego z dnia 2 stycznia 2023 r. Gik.6620.1.2023 oraz w oryginale mapę sporządzoną dnia 25 sierpnia 2023 r. przez geodetę uprawnionego inż. M. C. identyfikator ewidencyjny operatu technicznego P. (...).
2. (...) przyjętą do zasobu dnia 8 września 2023 r. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Chybiony jest zarzut naruszenia przepisu art. 626 9 k.p.c. wskutek błędnego jego zastosowania poprzez przyjęcie, że w sprawie istnieją przeszkody do odłączenia z księgi wieczystej (...) części opisanej w niej nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) w obrębie B. o powierzchni 3.3251 ha i założenie dla niej nowej księgi wieczystej oraz wpisanie w dziale II nowozałożonej księgi wieczystej skarżącej oraz uczestników postępowania jako współwłaścicieli, w sytuacji gdy żądany wpis winien był być dokonany na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.
3. Jak słusznie wyjaśnił Sąd I instancji – stosownie do przepisu art.

§ 2k.p.c.

rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten wyznacza kognicję Sądu wieczystoksięgowego. Zwrócić w tej sprawie należy na ostatni passus cytowanego przepisu. Sąd wieczystoksięgowy rozpoznając wniosek o wpis obowiązany jest zbadać treść księgi wieczystej. Skarżąca, mimo jednoznacznego wyjaśnienia tej kwestii przez Sąd Rejonowy pomija fakt, iż w księdze wieczystej (...), której wniosek dotyczy Skarb Państwa wpisany jest jako właściciel nieruchomości tą księgą objętej na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia 1 października 1979 roku w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. Ta decyzja nie została uchylona i nadal istnieje w obrocie prawnym. W szczególności decyzja ta nie została uchylona decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.

1. Nie ma więc możliwości uwzględnienia żądań wniosku bo decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. ni stanowi samoistnej podstawy do żadnych wpisów w księgach wieczystych. Na zupełnym nieporozumieniu polega zarzut naruszenia przepisu art. 233 k.p.c. Jak stanowi ten przepis w § 1 - Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W tej sprawie, Sąd wieczystoksięgowy dokonywał badania treści księgi wieczystej i dołączonych do wniosku dokumentów. Treść księgi wieczystej nie budzi żadnych wątpliwości, a żadnego z dołączonych do wniosku dokumentów Sąd I instancji nie zakwestionował. Były to wyłącznie dokumenty urzędowe, pochodzące od organów uprawnionych do ich wydania. To jednak, wbrew intencjom skarżącej nie skutkuje uwzględnieniem wniosku. Sąd I instancji więc w praktyce nie dokonywał oceny materiału dowodowego, nie wskazał ani jednego dowodu, któremu nie dałby wiary albo odmówiłby mocy dowodowej – natomiast z tych dokumentów, w kontekście treści księgi wieczystej wywiódł inne wnioski, których wnioskodawczyni nie akceptuje – ale to nie stanowi podstawy do zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej przepisem art. 233 k.p.c. Zarzut dokonania dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik postępowania i ustalenie, że działka nr (...) objęta księgą wieczystą (...) nie jest tożsama z działką wymieniona w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.2016 o powierzchni 3.3251 ha polega na niezrozumieniu istoty sprawy przez skarżącą. Sąd I instancji bowiem nie badał kwestii tożsamości nieruchomości w powyższym kontekście ale oddalił wniosek wobec istnienia przeszkody w postaci obowiązującej decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Nie może się ostać zarzut błędnego ustalenia, że działka (...) mogła zostać wpisana do księgi wieczystej (...) jako własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji zatwierdzającej scalenie z dnia 1 października 1979 r. nr OT 472-8/79, w sytuacji gdy działka ta nigdy nie była własnością Skarbu Państwa, a więc nie mogły jej dotyczyć jakiekolwiek decyzje będące podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela. Takiego ustalenia Sąd meriti bowiem w ogóle nie poczynił. Nota bene nie musiał – orzekał bowiem przy uwzględnieniu istniejącego stanu rzeczy – a mianowicie w sytuacji gdy wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa był dokonany a brak jest w niniejszym postępowaniu podstaw do badania prawidłowości takowego wpisu. Chybiony jest też zarzut błędnego ustalenia że wnioskodawczyni nie załączyła do wniosku dokumentów wskazujących że wraz z uczestnikami nabyła prawo własności części objętej księgą wieczystą (...) tj. działki nr (...) o powierzchni 3.3251 ha, w sytuacji gdy dokumentem tym jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.2016 oraz postanowienia spadkowe po właścicielach ujawnionych w repertorium hipotecznym – bo nie o te dokumenty w sprawie chodzi lecz o dokument, z którego wynikałoby, iż odpadła podstawa wpisu Skarbu Państwa, którą jest decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia 1 października 1979 roku w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. Sąd Okręgowy, podobnie jak i Sąd Rejonowy – nie kwestionuje decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 października 2019 r. sygn. GZrn.625212.
2. Nawet więcej – nie kwestionuje na tym etapie postępowania prawa wnioskodawczyni i wskazanych przez nią uczestników do przedmiotowej nieruchomości. Jednakże taka niezgodność treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może zostać usunięta jedynie w trybie przepisu art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz.U. 2018.1916 z późn. zm.). W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił apelację.