Sygn. akt III Ca 2442/22 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2022 roku, Sąd Rejonowy w Skierniewicach w sprawie z wniosku A. K. (1) z udziałem K. K. (1) o podział majątku wspólnego: 1. usta

§ 1pkt 4 k.p.c.

poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego ds. wyceny przedsiębiorstw jako niemożliwego do przeprowadzenia; 3. art.

§ 1pkt 2,3,5, k.p.c.

poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego celem ustalenia wartości środków pieniężnych wchodzących w skład majątku wspólnego stron;

1. art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 248 k.p.c. poprzez niezobowiązanie biura księgowego uczestnika do przedstawienia dokumentów niezbędnych do wydania prawidłowej opinii i oszacowania wartości przedsiębiorstwa (...);
2. art. 684 k.p.c. w zw. z art. 1038 § 1 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. poprzez nieustalenie wartości przedsiębiorstwa - jednoosobowej działalności gospodarczej uczestnika, a dalej nieustaleniu wartości tego składnika majątku wspólnego;
3. art. 45 § 1 k.r.o. w zw. z art. 415 k.c. przez niezaliczenie do majątku wspólnego, pobranych przez uczestnika wynagrodzeń i dochodów, pozostających wyłącznie w jego dyspozycji i przez niego wydatkowanych na cele, inne niż utrzymanie rodziny oraz przez niedokonanie rozliczeń między małżonkami z tego tytułu;
4. 233 § 2 k.p.c. w zw. z art. 231 i 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie z jednej strony, że uczestniczka nie wskazała wartości przedsiębiorstwa co uniemożliwia ocenę tejże wartości przez sąd, a z drugiej strony wskazanie, że co prawda wnioskodawczyni wskazała wartość przedsiębiorstwa na kilkaset tysięcy złotych - jednakże sąd nie mógł tej wartości przyjąć - bez dowodu z opinii biegłego - wszystko przy jednoczesnym pominięciu dowodu z opinii biegłego - co doprowadziło do nieprawidłowego i znacznie zaniżonego ustalenia stanu majątku wspólnego i należnych spłat;
5. 520 § 1 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie oraz naruszenie art. 520 § 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i niezasądzenie od uczestnika zwrotu kosztów postępowania na rzecz wnioskodawczyni, mimo że ich interesy były sprzeczne, a uczestnik postępował niesumiennie i oczywiście niewłaściwie nie wykonując zobowiązań Sądu i utrudniając postępowanie. W konsekwencji podniesionych zarzutów apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie w rozliczeniu pomiędzy stronami roztrwonionych przez uczestnika środków pieniężnych i zasądzenie od uczestnika na rzez wnioskodawczyni dalszej kwoty 566.523,07 zł tytułem spłaty udziału w majątku wspólnym stron, ustalenie wartości przedsiębiorstwa uczestnika i dokonanie jego rozliczenia oraz zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania za I jak i II instancję. We wniesionej apelacji wnioskodawczyni wniosła również o rozpoznanie przez Sąd odwoławczy wszystkich pominiętych wniosków dowodowych wnioskodawczyni, które jako postanowienia dowodowe zaskarżeniu nie podlegały, a miały oczywisty wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wniosła także o powołanie biegłych celem ustalenia wartości środków pieniężnych wchodzących w skład majątku wspólnego stron oraz celem ustalenia wartości przedsiębiorstwa uczestnika. Apelację od wskazanego orzeczenia wniósł również uczestnik, zaskarżają go w części, tj. w pkt 1 i., 1 j., 1 o., pkt 4, pkt
6. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił:
7. naruszenie art. 36 § 2 i 3 k.r.i o. poprzez ich nie zastosowanie, co doprowadziło do ustalenia, że: a. uczestnik K. K.

§ 1pkt 5 k.p.c.

pominął wniosek pełnomocnika uczestnika o dopuszczenie opinii biegłego do spraw rachunkowości oraz wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy celem dokonania wyceny rynkowej wartości 10 udziałów w spółce (...) sp. z o.o. według stanu na 5 września 2012 r. oraz wartości na chwilę obecną. Na tym samym terminie rozprawy pełnomocnika wnioskodawczyni cofnął wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego do spraw rachunkowości. Pismem z dnia 18 grudnia 2023 r. uczestnik postępowania doprecyzował wniosek apelacji co do zmiany postanowienia Sądu Rejonowego z S. z 12 sierpnia 2022 r. w pkt 4 w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od A. K.

§ 1pkt 4 k.p.c.

nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Rejonowy pominął dowód z opinii biegłego ds. wyceny przedsiębiorstwa jako niemożliwy do przeprowadzenia. Jak szeroko umotywował Sąd I instancji, powodem pominięcia wniosku były braki w dokumentacji przedsiębiorstwa, uniemożliwiające biegłemu wydanie opinii. Po zasygnalizowaniu przez biegłego problemu dotyczącego braków w materiale dowodowym, Sąd zobowiązał uczestnika do złożenia kopii dokumentów, pod rygorem określonym w art. 233 § 2 k.p.c Pomimo odebrania żądania i upływu długiego czasu, uczestnik nie przedstawił wymaganych dokumentów, a w konsekwencji, wydanie opinii przez biegłego było niemożliwe. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, nie dysponował środkami procesowymi, za pomocą których mógłby zdyscyplinować uczestnika i przymusić go do wykonania nałożonego na niego obowiązku, bowiem zgodnie z treścią art. 251 k.p.c. za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu przez osobę trzecią sąd, po wysłuchaniu jej oraz stron co do zasadności odmowy, skaże osobę trzecią na grzywnę. Jednakże uczestnik w niniejszym postępowaniu jest stroną, a nie osobą trzecią, zatem wskazany przepis nie ma w stosunku do niego zastosowania. Strony nie wskazały również innego sposobu pozyskania dokumentów niezbędnych do wydania opinii, zatem dowód ten był niemożliwy do przeprowadzenia. Wbrew zapatrywaniu skarżącej, wskazanej sytuacji nie rozwiązałaby sugerowana zmiana biegłego, bowiem każdy następny biegły, chcąc wydać rzetelną i pełną opinię, napotkałby ten sam problem w postaci braku materiału dowodowego, na którym mógłby się oprzeć przy wydaniu opinii. Z tego też względu Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do kwestionowania decyzji Sądu Rejonowego o pominięciu dowodu, jak również dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego zgłoszonego w apelacji w postępowaniu drugoinstancyjnym, bowiem dowód ten podlegał pominięciu. Sąd odwoławczy ocenił zarzut naruszenia art.

§ 1pkt 2, 3, 5 k.p.c.

za nietrafny. Sąd Rejonowy pominął dowód z opinii biegłego celem ustalenia wartości środków pieniężnych wchodzących w skład majątku wspólnego stron, wskazując, że wnioskodawczyni w pierwszej kolejności powinna podnieść twierdzenia faktyczne co do wysokości sprzeniewierzonych przez uczestnika sum pieniędzy, okresów i okoliczności, w których mogło do tego dojść, a także źródeł pochodzenia konkretnych wyprowadzonych przez uczestnika z majątku wspólnego kwot. Należy pamiętać, że opinią biegłego jest osąd o okolicznościach faktycznych, stanach lub zdarzeniach, do których poznania i wyjaśnienia wymagany jest określony zasób wiadomości specjalnych. Zadaniem biegłego nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, lecz naświetlenie i umożliwienie wyjaśnienia przez sąd okoliczności z punktu widzenia posiadanych przez biegłego wiadomości specjalnych przy uwzględnieniu zebranego i udostępnionego mu materiału sprawy (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 marca 2022 r., III Aua 1202,20, Legalis nr 2708673). Należy zatem wskazać, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego może nastąpić dopiero po ustaleniu okoliczności faktycznych i przedstawieniu na tę okoliczność materiału dowodowego. Tymczasem w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie sprecyzowała podstawy faktycznej swoich żądań. Nic nie stało na przeszkodzie, by wnioskodawczyni, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, dysponując historią rachunków uczestnika, wskazała kwestionowane kwoty, okresy, w których środki te został rozdysponowane i na jaki cel, do czego uczestnik mógłby się ustosunkować. W przeciwnym razie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sprowadzałoby się do prześledzenia wieloletniej historii budżetu domowego stron, ustalenia, skąd pochodzą jakie środki i w jaki sposób zostały wykorzystane, a także jakie ewentualne oszczędności mogły został z danym czasie zgromadzone, co jest niemożliwe, zwłaszcza przy braku twierdzeń faktycznych stron co do tych okoliczności. Zarzut naruszenia art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 248 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawczyni zarzuca Sądowi Rejonowemu, że nie zobowiązał biura księgowego uczestnika do przedstawienia dokumentów niezbędnych do wydania prawidłowej opinii i oszacowania wartości nieruchomości. Jednakże w tym zakresie zabrakło inicjatywy dowodowej wnioskodawczyni. Apelująca nie wnosiła o takowe zobowiązanie. Nietrafnymi jawi się zarzut dotyczący nieustalenia wartości przedsiębiorstwa uczestnika, tj. naruszenia art. 684 k.p.c. w zw. z art 1038 § 1 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. Zgodnie z art. 684 k.p.c., stosowanym odpowiednio, skład i wartość majątku wspólnego ustala sąd. Przedmiotem postępowania winien być cały majątek wspólny. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił skład majątku wspólnego, zaliczając do niego również przedsiębiorstwo (...). Jednakże, materiał zgromadzony w sprawie, jak również postawa uczestnika i brak inicjatywny wnioskodawczyni nie pozwoliły na ustalenie wartości tego składnika majątku. Jak już wyżej wskazywano, w sprawie dopuszczono dowód z opinii biegłego celem ustalenia wartości przedsiębiorstwa, jednakże dowód ten okazał się niemożliwym do przeprowadzenia, wskutek czego został pominięty. Powodem pominięcia dowodu była postawa uczestnika, który nie przedstawił na żądanie Sądu dokumentów niezbędnych biegłemu do wydania opinii. Sąd nie miał żadnych środków procesowych, które mógłby zastosować, by przymusić uczestnika do przedstawienia dokumentów. Jedyną konsekwencją nielojalnego zachowania uczestnika mogło być zastosowanie wobec niego art. 233 § 2 k.p.c. i przyjęcie za uznaną wartości przedsiębiorstwa wskazanej przez wnioskodawczynię. Niestety, wobec braku wskazania przez wnioskodawczynię wartości przedsiębiorstwa (...) w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, niemożliwym było ustalenie jego wartości. Co więcej, na etapie postępowania apelacyjnego wnioskodawczyni również nie wskazała wartości przedsiębiorstwa. Nie można uznać za wskazanie wartości przedsiębiorstwa twierdzeń wnioskodawczyni, iż przedsiębiorstwo jest warte kilkaset tysięcy złotych. Wskazana kwota jest niedookreślona, zamyka się w przedziale od około 200 do około 900 tysięcy złotych, nie daje zatem podstaw do określenia choćby szacunkowej czy przybliżonej wartości działalności uczestnika. Przyjęcie jakiejkolwiek kwoty ze wskazanego przedziału stanowiłoby przejaw nieuzasadnionej dowolności i arbitralności, do czego Sąd nie jest uprawniony. Z tej też przyczyny zarzut naruszenia art. 233 § 2 k.p.c. w zw. z art. 231 i 233 § 1 k.p.c. nie może zostać uwzględniony. Zarzut naruszenia art. 45 § 1 k.r.o. w zw. z art. 415 k.c. nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 45 § 1 k.r.o. zdanie pierwsze, każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Wnioskodawczyni doszukuje się naruszenia wskazanego przepisu w niezaliczeniu do majątku wspólnego pobranych przez uczestnika wynagrodzeń i dochodów, pozostających wyłącznie w jego dyspozycji i przez niego wydatkowanych na cele inne niż utrzymanie rodziny. Jednakże wnioskodawczyni nie wskazała jakie kwoty, kiedy i w jakim celu miały być przez uczestnika wydatkowane na cele inne niż związane z utrzymaniem rodziny. Należy pamiętać, że w czasie trwania wspólności majątkowej jedynie uczestnik wykonywał pracę zarobkową i utrzymywał całą czteroosobową rodzinę. Uczestnik osiągał wysokie dochody, jednakże wskazać należy, że rodzina prowadziła dostatnie życie, obejmujące również drogie prezenty czy zagraniczne wyjazdy. Małżonkowie gromadzili również nieruchomości, zakupione w znacznej mierze z dochodów uczestnika, które obecnie podlegały podziałowi pomiędzy małżonków, podobnie jak pieniądze gromadzone na rachunkach bankowych i lokatach. Zważywszy na fakt, że uczestnik prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, część dochodu była przeznaczana na jej utrzymanie. Wnioskodawczyni nie wykazała jakie dochody uczestnika, które należały do majątku osobistego, zostały przeznaczone na cele inne niż utrzymanie rodziny, zaspokojenie własnych uzasadnionych potrzeb i gromadzenie majątku wspólnego małżonków. Nie sposób zatem uznać, że Sąd Rejonowy nie dokonał rozliczeń z tytułu nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka, bowiem nie wykazano, by takie wydatki powstały. Zarzut naruszenia art. 520 § 1 k.p.c. i art. 520 § 3 k.p.c. nie może się ostać. Zgodnie z art. 520 k.p.c. każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (§ 1). Jednakże, jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie (§ 3). Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2013 r., w sprawie II CZ 149/12, w tzw. sprawach działowych, do jakich należą sprawy o podział majątku wspólnego, nie zachodzi sprzeczność interesów, niezależnie od tego, jaki dana strona zgłasza wniosek co do sposobu podziału i jakie stanowisko zajmuje w sprawie. W takich postępowaniach strony są również w równym stopniu zainteresowane wynikiem postępowania, a ich interesy w zasadzie są wspólne, gdyż polegają na wyjściu ze stanu wspólności. Choć uczestnikowi można przypisać niesumienne i niewłaściwe zachowanie polegające na niewykonaniu zobowiązania Sądu Rejonowego do przedłożenia dokumentów, jak już wyżej wskazano, z tego zachowania można było wyciągnąć konsekwencje przewidziane w art. 233 § 2 k.p.c. Nieuzasadnionym jawi się obciążanie uczestnika całością kosztów postępowania. Przechodząc do apelacji uczestnika, Sąd Okręgowy uznał, iż nie zawiera ona zarzutów, które doprowadziłyby do zmiany zaskarżonego orzeczenia. Z uwagi na fakt, iż uczestnik sformułował w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia zarówno norm prawa materialnego, jak i norm prawa procesowego, w pierwszej kolejności należy odnieść się do przypisywanych Sądowi I instancji uchybień natury procesowej, gdyż wnioski w tym zakresie mogą determinować kierunek dalszych rozważań. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może się ostać. Z uwagi na przyznaną sądowi swobodę w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. może być uznany za zasadny jedynie wtedy, gdy podstawą rozstrzygnięcia uczyniono rozumowanie sprzeczne z zasadami logiki bądź wskazaniami doświadczenia życiowego. Dlatego w sytuacji, gdy na podstawie zgromadzonych dowodów możliwe jest wyprowadzenie konkurencyjnych wniosków co do przebiegu badanych zdarzeń, dla podważenia stanowiska orzekającego sądu nie wystarcza twierdzenie skarżącego o wadliwości poczynionych ustaleń odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest wskazanie, jakich to konkretnie uchybień w ocenie dowodów dopuścił się sąd orzekający naruszając w ten sposób opisane wyżej kryteria, wiążące w ramach swobodnej oceny dowodów. Nie ulega wątpliwości, że prezentacja własnej wersji stanu faktycznego przy braku obalenia logicznego i zgodnego z doświadczeniem życiowym rozumowania sądu nie stanowi dostatecznej podstawy do zmiany ustaleń faktycznych przez sąd odwoławczy. Sąd I instancji ma autonomię wynikająca z art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie oceny materiału dowodowego i jeśli realizując zasadę bezpośredniości sąd ten wyrobi sobie pogląd na wiarygodność poszczególnych dowodów i da temu wyraz w uzasadnieniu, to sąd odwoławczy nie ma podstaw do ingerencji w ustalony stan faktyczny. Przekładając powyższe na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że Sąd Rejonowy nie uchybił żadnym zasadom logiki ani doświadczenia życiowego, a poczynione ustalenia znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. Wskazywane przez uczestnika rzekome naruszenia art. 233 § 1 k.c. w istocie stanowią polemikę z prawidłowo poczynionymi ustaleniami Sądu I instancji. Wbrew zapatrywaniu skarżącego, Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania uczestników. Apelujący zarzuca Sądowi I instancji nierówne traktowanie stron i preferencyjne traktowanie wnioskodawczyni z uwagi na uznanie, że upoważnienie matki uczestnika do jego kont bankowych w czasie trwania małżeństwa stanowiło dominację w sprawach finansowych nad żoną, podczas gdy upoważnienie rodziców przez wnioskodawczynię do jej kont bankowych nie zostało przez Sąd negatywnie ocenione. Wskazać jednakże należy, że powodem uznania dominacji uczestnika w sprawach finansowych nad żoną przede wszystkim były zeznania stron, uczestnik swoimi wypowiedziami potwierdził, że to on sprawował kontrolę nad finansami rodziny, podejmował decyzje finansowe bez konsultacji z wnioskodawczynią, decydował o przeznaczeniu środków. Odnośnie upoważnienia rodziców przez każdą ze stron do konta bankowego, wskazać należy, że na rachunku wnioskodawczyni w głównej mierze znajdowały się środki należące do jej ojca, tam wpływała również jego emerytura, zatem nie jest zaskakujące, iż miał do tego konta dostęp. Ponadto wskazać należy, że dochody z pracy zarobkowej uczestnika, które w trakcie trwania wspólności majątkowej stanowiły jedyne źródło utrzymania całej rodziny i majątek wspólny małżonków, były gromadzone na rachunku uczestnika, do którego dostęp miała jego matka. Sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do kwestionowania ustalenia Sądu Rejonowego, iż środki zgromadzone na rachunku wnioskodawczyni w Banku Spółdzielczym w istocie stanowiły własność jej ojca. Uczestnik zakwestionował wiarygodność zeznań wnioskodawczyni, wskazując, iż z uwagi na sposób funkcjonowania przedsiębiorców takich jak spółka (...) sp. z o.o., niemożliwym było, by „pieniądze firmowe” firmowe ojca wnioskodawczyni były przechowywane na należącym do niej rachunku. Sąd zdaje sobie sprawę z obowiązujących zasad prowadzenia rachunkowości takich podmiotów, jednakże zważyć należy, że zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w przypadku niewielkich, rodzinnych spółek, zwłaszcza na początku działalności, zasady te nie są przestrzegane. Wbrew zapatrywaniu uczestnika, Sąd prawidłowo ocenił zeznania stron postępowania, dochodząc do wniosku, iż K. K.