Sygn. akt I C 1486/23 UZASADNIENIE Stan faktyczny 28 grudnia 2006 roku powodowie podpisali ze stroną pozwaną umowę kredytu hipotecznego. Dowód: umowa (k. 73-75) 17 marca 2017 roku strona pozwana wysta

§ 3k.c.

i żądaniu zmiany wysokości świadczenia w ten sposób, że kwota należna powodowi wzajemnemu z tytułu rozliczenia nieważności umowy kredytu „ zostanie zwaloryzowana przez Sąd w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków udzielonego kredytu w ich nominalnej wysokości powodowi wzajemnemu (Bankowi) przysługuje dodatkowa kwota 29.947,14 zł wynikająca z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądze i zasądzenie tej kwoty solidarnie” od pozwanych wzajemnych lub też kwot po 14.973,57 zł od każdego z nich (k. 107). W istocie więc powództwo wzajemne opierało się na dwóch uzasadnieniach:

1. a)na pojęciu „ realnej wartości kapitału” (żądanie powództwa wzajemnego),
2. b)na oczekiwaniu waloryzacji sądowej (żądanie ewentualne powództwa wzajemnego). II. Powództwo wzajemne – oparte o pojęcie „ realnej wartości kapitału” - było niezasadne. Obowiązujące przepisy prawa polskiego nie przewidują roszczenia o zwrot „ realnej wartości kapitału”, w szczególności roszczenia, które miałoby być kalkulowane tak, jak życzyłaby sobie powódka wzajemna (to jest poprzez comiesięczną indeksację wskaźnikiem średniej inflacji wyliczanym przez GUS w oparciu o ceny wybranych dóbr konsumpcyjnych). Wręcz przeciwnie prawo polskie oparte jest o zasadę nominalizmu (art.

§ 1k.c.).

Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, a w szczególności przepisy dotyczące nienależnego świadczenia, nie przewidują wyłączenia lub ograniczenia tej zasady. Wręcz przeciwnie, w zakresie roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia znajduje ona dodatkowe potwierdzenie w zasadzie zwrotu wzbogacenia w naturze (art. 405 k.c.). Odpowiada to w pełni podstawie aksjologicznej tej konstrukcji prawnej. Inaczej niż w przypadku odpowiedzialności odszkodowawczej obowiązek zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje niezależnie od tego, czy wzbogaconemu można postawić zarzut niewłaściwego zachowania albo czy istnieją podstawy, by obciążyć go ryzykiem niekorzystnych zmian gospodarczych. Pogląd, że zasada nominalizmu znajduje zastosowanie w przypadku nienależnych świadczeń spełnionych w pieniądzu jest wyrażany w polskiej praktyce sądowej od dziesięcioleci (zob. uchwała SN z dnia 13 maja 1983 r. III CZP 18/83). Co więcej, istnienie odmiennej podstawy prawnej odnoszącej się do relacji banków z klientami-konsumentami popadałoby w sprzeczność w prawem europejskim (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21). III. Powództwo wzajemne – oparte o oczekiwanie sądowej waloryzacji – było niezasadne. Nie budzi wątpliwości dopuszczalność sądowej waloryzacji świadczeń pieniężnych, o ile po powstaniu zobowiązania dojdzie do istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza. Dopuszczalność ta nie oznacza jednak żadnego automatyzmu, gdyż ewentualna waloryzacja dokonywana jest kształtującym orzeczeniem sądu, które zapada po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego (art.

§ 3k.c.).

W niniejszej sprawie brak było podstaw do dokonania waloryzacji sądowej. Po pierwsze, powódka wzajemna pominęła, że jej wierzytelność (której obecnie domagała się waloryzacji) została już dawno umorzona. Nastąpiło to z woli samej powódki wzajemnej na skutek jej oświadczenia o potrąceniu. Oświadczenia takie powódka wzajemna wyraziła przed sądem wrocławskim w odpowiedzi na pozew (jeszcze w 2018 roku), a następnie w piśmie procesowym z 6 listopada 2020 roku. Uznanie skuteczności potrącenia (a więc umorzenia obu wzajemnych wierzytelności) było jednym z głównych ustaleń prawnych sądu wrocławskiego leżących u podstaw prawomocnego dziś wyroku. Powódka wzajemna nie próbowała nawet przekonywać tutejszego Sądu, że potrącając własną wierzytelność o zwrot kapitału kredytu zastrzegała, że potrącenie to ma charakter częściowy (niezupełny). Jej oświadczenie o potrąceniu należy więc traktować jako skwitowanie obowiązku zwrotu kapitału kredytu. W tym miejscu pozostaje zwrócić uwagę, że choć dotychczasowa praktyka sądowa dopuszczała waloryzację świadczeń pieniężnych spełnionych w kwocie nominalnej w toku procesu o waloryzację (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1992 r. III CZP 14/92), a nawet przed zainicjowaniem takiego procesu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1992 r. I PZP 19/92), to jednak wyjątek taki dopuszczano jedynie wtedy, gdy spełnienie świadczenia w kwocie nominalnej nastąpiło „ w okolicznościach nie powodujących wygaśnięcia zobowiązania”. W niniejszej sprawie powódka wzajemna nawet nie próbowała twierdzić, iż okoliczności takie (towarzyszące jej oświadczeniu o potrąceniu) wystąpiły. Jej oświadczenie o potrąceniu należy więc traktować jako skwitowanie obowiązku zwrotu kapitału kredytu, a tym samym pełne (zupełne) umorzenie wierzytelności. Ocenę taką potwierdza to, że przez kolejne dni, miesiące i lata (licząc od 2018 roku lub 2020 roku) powódka wzajemna nie wystąpiła na drogę sądową o waloryzację należnego jej świadczenia, a żądanie takie wyraziła dopiero w treści powództwa wzajemnego w 2024 roku. Co więcej, nawet jeśliby hipotetycznie przyjąć istnienie podstawy waloryzacji (tj. dalsze istnienie zobowiązania o zwrot kapitału kredytu) i zaistnienie stanu waloryzacyjności (tj. istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania), to rozważenie interesów stron i zasad współżycia społecznego przemawiało za odmową jakiejkolwiek waloryzacji. To powódka wzajemna przygotowała projekt umowy kredytu, w którym znalazły się postanowienia abuzywne, które – w konsekwencji – doprowadziły do upadku całości umowy. To powódka wzajemna jest więc – w tym konkretnym przypadku – naruszycielem zasad współżycia społecznego, co stało na przeszkodzie dokonywaniu waloryzacji sądowej na jej korzyść. Koszty procesu Orzeczenie o kosztach procesu uzależnione było od wyniku postępowania (art. 98 § 1 k.p.c.). Strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana do zwrotu wygrywającemu przeciwnikowi poniesionych kosztów, niezbędnych do celowego dochodzenia jego prawa lub obrony. W przypadku skumulowania w jednym postępowaniu sądowym dwóch powództw (głównego i wzajemnego) postępowanie toczy się łącznie co do obu, ale każde z tych powództw nie traci samodzielnego bytu. Następstwem tego jest obowiązek sądu oddzielnego rozstrzygnięcia o każdym z tych powództw, tak co roszczenia głównego, jak i odpowiedzialności z tytułu kosztów procesu. W obu przypadkach (pkt II i IV wyroku) Sąd orzekł o zwrocie kosztów procesu na rzecz powodów (pozwanych wzajemnych). Powodowie występowali w sprawie jako współuczestnicy materialni w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c. Skutkowało to – zgodnie z utrwalonym poglądem prawnym (zob. uchwała z dnia 30 stycznia 2007 r., III CZP 130/06) – o orzeczeniu na ich rzecz zwrotu kosztów zastępstwa prawnego odpowiadających jednemu wynagrodzeniu pełnomocnika (nie zaś – jak tego żądano – na rzecz każdego z powodów oddzielnie). SSR Bartosz Łopalewski