Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm.) – dalej: pusp niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Wniosek, który zmierza do zbadania skuteczności samego powołania sędziego w przełamaniu tej zasady i w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy i stron podlega odrzuceniu na podstawie art.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie z następujących przyczyn. Kwestie związane z wprowadzeniem do porządku prawnego instytucji, której dotyczy wniosek stanowią reakcję na formułowane w dyskursie publicznym i jurydycznym zastrzeżenia co do legalności składu Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) jak i powołań sędziowskich przy jej udziale. Odnotować należy, że w tej kwestii istnieją dwa rozbieżne stanowiska. W uproszczeniu pierwsze zakłada, że skrócenie kadencji członków poprzedniej Krajowej Rady Sądownictwa oraz nadmierny wpływ władzy wykonawczej i ustawodawczej na możliwość obsady członków jej członków powoduje, że ów organ nie jest niezależny, co narusza zasadę trójpodziału władzy (art. 10 ust. 1 Konstytucji). Ma to przekładać się na wadliwość powołań sędziowskich z udziałem tak ukształtowanej rady i obaleniem domniemania bezstronności i niezawisłości sędziego powołanego z udziałem tego organu (zob. na ten temat: punkt 143 wyroku (...) z 19.11.2019 r. sygn. C-585/18 LEX nr 2741129 oraz punkt VI uzasadnienia uchwały SN z 23.01.2020 r., sygn. (...) I-4110-1/20). Przeciwne stanowisko zakłada, że skład rady jest legalny. Teza ta – w uproszczeniu - opiera się na założeniu, że skoro ustrojodawca w treści art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji pominął wskazanie organu, który ma dokonać wyboru sędziów do rady pomimo tego, że w kolejnych punktach taki organ wskazuje, to właściwy organ dokonujący wyboru tej części członków rady ma dokonać ustawodawca zgodnie z ust.
Przytoczenie tych okoliczności oraz dowodów na ich poparcie jest wymogiem formalnym od którego zależy dopuszczalność wniosku, co wynika z § 7 wspomnianego artykułu. Ma to na celu sprokurowanie wnioskodawcy do osadzenia zależności, która ma mieć w jego ocenie wpływ na orzecznika - w ramach okoliczności dotyczących konkretnej sprawy lub interesów jednej ze stron. Zwracał też na to uwagę SN w uzasadnieniu uchwały na którą powołuje się wnioskodawca (zob. punkt 50 uzasadnienia). Natomiast w tej sprawie wnioskodawca nie naprowadził takich twierdzeń. Jego twierdzenie opiera się na założeniu, że sam udział w procedurze nominacyjnej prowadzi do braku bezstronności i niezależności. Jest to pogląd, który nie może się ostać, ponieważ nie naprowadza żadnych okoliczności świadczących o jakichkolwiek zależnościach sędzi referent od interesów jednej ze stron. Niemniej, gdyby ten pogląd podzielić, to należałoby sędzię de facto pozbawić prawa i obowiązku sprawowania wymiaru sprawiedliwości w każdej ze spraw jaką powierzono jej do osądzenia. Ten argument bowiem uzasadniałby jej wyłącznie od każdej z powierzonych jej do osądzenia spraw. Byłoby to równoznaczne z pozbawieniem prawa i obowiązku sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Jest to w zapatrywaniu sądu w niniejszym składzie nie do pogodzenia z zasadą nieusuwalności sędziów, wyrażoną w art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Należy przy zaznaczyć, że istotą zasady nieusuwalności jest zapewnienie sędziemu gwarancji tego, że po powołaniu przez Prezydenta będą wykonywać bez przeszkód funkcje orzecznicze w danym sądzie i w danym czasie (tak: punkt 3.3 uzasadnienia wyroku TK z 15.01.2009 r., sygn. K 45/07). Właśnie w celu realizacji tej zasady – jako gwarancji niezawisłości sędziowskiej – ustanowiono w art.
pusp zasadę, zgodnie z którą w ramach działalności sądów niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa. Jest to w pełni uzasadnione zważywszy na to, że pozbawienie de facto sędziego możliwości sprawowania wymiaru sprawiedliwości może nastąpić wyłącznie w granicach zakreślonych Konstytucją zgodnie z zasadą nieusuwalności sędziów. Wykorzystywanie dla tego celu instytucji ustanowionej w art.
W tych okolicznościach służyłoby to do usankcjonowania – na potrzeby tej sprawy – stanu zgodnie z którym skład sądu z udziałem sędzi, której wyłączenia się domaga nie stanowi sądu uprzednio ustanowionego ustawą i to bez badania jej przymiotów bezstronności i niezawisłości. Tak jak gdyby powołanie jej na stanowisko sędziego nie miało miejsca. Liczyłoby się bowiem tylko to, że udział w jej powołaniu miała Krajowa Rada Sądownicza, ukształtowana niezgodnie z art. 187 Konstytucji. Takiej możliwości art.
Nie służy on badaniu kwestii prawidłowości samego powołania, ale tylko tego, czy okoliczności, w jakich doszło do takiego powołania, uzasadniają poważne wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości danej osoby w ramach konkretnej sprawy. Odpowiednikiem powyższego przepisu w ramach Sądu Najwyższego jest art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym. Na kanwie tego artykułu i tego samego problemu postanowieniem z 11 stycznia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt I ZB 73/22 zadano pytanie prejudycjalne zawisłe w sprawie pod sygn. C-96/24. W tej sprawie sąd pytający zwraca właśnie uwagę to, że w istocie rzeczy art. 29 ustawy o SN czyni niedopuszczalnym badanie, czy sąd ustanowiono w danej sprawie jest sądem ustanowionym uprzednio zgodnie z ustawą – niezależnie od okoliczności sprawy (zob. punkt 6 uzasadnienia postanowienia w przedmiocie zadania pytania). Sprawa ta dotychczas się nie zakończyła. Natomiast w zapatrywaniu sądu w niniejszej sprawie takie rozumienie powyższego przepisu pozwalające na kwestionowanie prawidłowości samego tylko powołania stoi w jaskrawej sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji, która ma zastosowanie do sędziego od momentu nawiązania stosunku służbowego sędziego co miało miejsce po wręczeniu jej aktu powołania. Reasumując, wniosek powoda musiał podlegać odrzuceniu na podstawie art.
pusp dotyczy on bowiem kwestii, która w trybie tego artykułu badana być nie może - samej tylko zgodności z ustawą procedury powołania sędziego. Nie ma przy tym znaczenia negatywna ocena wnioskodawcy postawy sędzi, która brała udział w procedurze przed Krajową Radą Sądownictwa. Ocena ta - w tej sprawie bowiem jest determinowana - nie przez pryzmat okoliczności danej sprawy, ale samej tylko negatywnej oceny tej rady. Dopuszczenie możliwości podważania powołań sędziowskich w trybie tej procedury w oderwaniu od okoliczności sprawy i interesów stron – w ocenie sądu orzekającego w niniejszym składzie – stanowiłoby złamanie zasady nieusuwalności sędziów, według, której zarówno prawem, jak i obowiązkiem sędziów jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Prowadziłoby to również do podważenia sensu istnienia procedury zaskarżania uchwał Krajowej Rady Sądownictwa o przedstawieniu wniosku o powołanie sędziego, skoro skuteczność takiego powołania – w ramach niniejszej procedury - mogłaby być następnie kwestionowana w każdej sprawie rozpoznawanej przez powołanego w ten sposób sędziego. Prowadziłoby to do możliwości wyłączenia od orzekania w każdej sprawie oddanej takiemu sędziemu pod osąd. *** Odnosząc się do żądania powoda o rozpoznanie wniosku przez sędziego, w którego procedurze powołania nie brała udział Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, sąd wskazuje, że obecny stan prawny przewiduje w tym zakresie szczególne rozwiązanie, które zostało w tej sprawie zachowane. Wniosek został bowiem rozpoznany w składzie zgodnym z treścią § 43 ust. 1b pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 867). Uzasadnienie postanowienia o odrzuceniu wniosku sporządzono z urzędu na podstawie art. 397 § 2 kpc w zw. z art.
/-/ Tomasz Rybski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.