sygn. akt III AUa 267/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie sędziego Urszuli Iwanowski

§ 1k.p.c.

Z powyższym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie w całości nie zgodził się M. K., który w wywiedzionej apelacji zarzucił mu: 1. naruszenie prawa procesowego, tj. a) art.

§ 2

1 k.p.c., poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie polegające na stwierdzeniu, że sąd nie może przyjąć wniosku o uchylenie decyzji ZUS z dnia 17 marca 2024 r., znak:(...), a może ją tylko zmienić albo oddalić odwołanie,

1. b)art. 232 k.p.c. poprzez przyjęcie, że ubezpieczony nie wywiązał się z obowiązku udowodnienia okoliczności, z której wywodzi skutki prawne, iż świadczenie emerytalne za miesiąc październik 2022 r. pobrane za zmarłą w tym samym miesiącu Mamę, było należne i należnie pobrane, podczas gdy strona zaoferowała logiczne, wzajemnie uzupełniające się dowody w postaci argumentacji przedstawionej w pismach procesowych z dnia 20 czerwca 2023 r. z załącznikami, potwierdzające stanowisko, że świadczenie będące przedmiotem sporu było należne i należnie pobrane; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. kierowanie się art. 138 ust. 1, 2 i 3, art. 130 ust. 1, art. 101 pkt 2 i art. 136 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej, a pominięcie art. 138a i art. 136a ust. 2 tej ustawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty apelujący wniósł o: - zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie decyzji ZUS z dnia 17 lutego 2023 r., znak:(...). W uzasadnieniu skarżący między innymi wskazał, że w październiku 2022 r. - czyli miesiącu, w którym zmarła jego Mama - nie ustało jeszcze prawo do świadczenia emerytalnego Mamy, nie zostało ono także wstrzymane. Apelujący podkreślił, że nie zostałem w ogóle pouczony przez organ rentowy o braku prawa do pobierania świadczenia. Organ tego nie wykazał. Jednocześnie apelujący zapewnił, że nie miał złej woli przy pobieraniu świadczenia. Zdaniem skarżącego decyzja organu winna być uchylona bowiem została wydana "z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentownym" poprzez nieuwzględnienie art. 138a i art. 136a ust. 2 ustawy emerytalnej oraz art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2022 r., III AUa 142/22, przytoczony w dalszej części uzasadnienia niniejszej apelacji). Zdaniem apelującego świadczenie za miesiąc październik 2022 r. było świadczeniem
2. a)należnym,
3. b)należnie pobranym. Przytaczając treść orzeczeń sądów powszechnych i Sądu Najwyższego ubezpieczony wniósł o uwzględnienie jego apelacji. W odpowiedzi na apelację Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podzielając w całości argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ocenie organu rentowego apelacja jest oczywiście bezzasadna w całości, bowiem sąd pierwszej instancji w pełni zebrał i dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego, prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, wyciągnął na ich podstawie nie budzące zastrzeżeń logiczne wnioski i prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje: Apelacja ubezpieczonego doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji, chociaż z innych powodów niż to wskazał ubezpieczony. W pierwszej kolejności trzeba wyjaśniać, że słusznie M. K. wskazał, że świadczenie emerytalne za miesiąc października 2022 r. było świadczeniem należnym jego zmarłej Mamie - C. K.. Sąd odwoławczy podziela w całości stanowisko przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III AUa 116/22 (LEX nr 3483201), w którym Sąd ten wyjaśnił, że zgodnie z art. 130 ust. 1 i art. 136a ust. 2 ustawy emerytalnej - wobec jednoznacznego odróżnienia przez ustawodawcę instytucji nabycia prawa do świadczenia od instytucji prawa do jego wypłaty - emerytowi przysługuje należne świadczenie emerytalne w pełnej wysokości aż do końca miesiąca, w którym nastąpiła śmierć emeryta, zaś od następnego miesiąca organ ma ustawowy obowiązek wstrzymania wypłaty emerytury, a jeżeli tego nie dokona, wtedy wypłacona emerytura jest nienależnie pobranym świadczeniem. Należną emeryturę - także w miesiącu zgonu świadczeniobiorcy - może pobrać osoba upoważniona wg art. 136b ustawy emerytalnej jako ubezpieczeniowy opiekun emeryta. Natomiast jeżeli takiej osoby nie ma, świadczenie należne, ale niepobrane, wchodzi do masy spadkowej i jest dziedziczone na ogólnych zasadach. Zatem świadczenie emerytalne za miesiąc października 2022 r. było świadczeniem należnym C. K.. Natomiast sam ubezpieczony pobrał to świadczenie nienależnie, bowiem jego prawo do tego świadczenia potwierdził dopiero akt poświadczenia dziedziczenia. Zatem, w tym zakresie organ rentowy słusznie uznał, że należne świadczenie zostało pobrane w dniu 13 października 2022 r. przez osobę nieuprawnioną. Zupełnie bezpodstawne jest twierdzenie apelującego, że organ rentowy nie pouczył go i nie poinformował, iż to świadczenie dla ubezpieczonego w dniu jego wypłaty było świadczeniem mu nienależny. Bezspornym bowiem jest fakt, że sporne świadczenie było emeryturą przyznaną i wpłacaną C. K.. M. K. nie legitymował się żadnym dokumentem uprawniającym do pobierania świadczenia emerytalnego C. K. - nie został ustanowiony przez nią pełnomocnikiem. Rozpoznając niniejszą sprawę sąd odwoławczy miał na uwadze poza ustaleniem dokonanymi przez sąd pierwszej instancji, które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje w całości za własne (art. 387 § 2 1 pkt. 1 k.p.c.) także następujące fakty: M. K. uzyskał akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej Mamie - C. K. w dniu 19 grudnia 2022 r., zgodnie z którym jest on jedynym spadkobiorącą po zmarłej (bezsporne, nadto dowód: akt poświadczenia dziedziczenia k. 22). Ubezpieczony nie przedłożył tego dokumenty organowi rentowemu wraz z wnioskiem o wypłatę świadczenia należnego jego matce za miesiąc październik 2022 r., co pozwoliłoby na zakończenie tej sprawy (bezsporne, brak dokumentu w aktach ZUS). To zaniechanie ubezpieczonego doprowadziło do wydania decyzji z dnia 17 lutego 2023 r. i zaangażowania sądu pierwszej i drugiej instancji. Sąd Apelacyjny ostatecznie mając na uwadze, że w niniejszej sprawie: 1) ustalony stan faktyczny co do istotnych okoliczności jest bezsporny, 2) ubezpieczony legitymuje się aktem poświadczenia dziedziczenia po C. K., 3) świadczenie emerytalne za miesiąc października 2022 r. po zmarłej jest świadczeniem należnym uznał, że zachodzą przesłanki do zmiany zarówno zaskarżonego wyroku, jak i poprzedzającej go decyzji, i przyjęcia, że świadczenie pobrane przez M. K. na dzień wydania decyzji i wyrokowania było świadczeniem należnym i wypłaconym osobie uprawnionej. Jednocześnie trzeba wyjaśnić, że art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej dotyczy tylko takiego przypadku, gdy uprawniony wystąpił z wnioskiem o świadczenie i jeszcze przed datą wypłaty świadczenia - zmarł. Przepis ten stanowi bowiem podstawę prawną ustalenia uprawnienia członka rodziny do świadczenia nie wypłaconego zmarłemu, ale tylko w sytuacji, gdy zmarły nie miał jeszcze ustalonego prawa do świadczenia i nie pobierał go, a zmarł po złożeniu wniosku o świadczenie (tak Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 8 lutego 2018 r., III A Ua 289/17, LEX nr 2475109). Zatem przepis ten nie stanowi podstawy prawnej niniejszej sprawy. Skoro świadczenie emerytalne należne C. K. za październik 2022 r. weszło do spadku po niej, a jego tymczasowym dysponentem był organ rentowy do chwili wypłaty uprawnionemu - to sąd odwoławczy uznał, że skoro świadczenie i tak podlegałoby wpłacie na rzecz M. K. jako jedynego spadkobiercy, należało zakończyć sprawę rezygnując z nadmiernego formalizmu, który wymagałby na podstawie zaskarżonej decyzji i wyroku sądu pierwszej instancji zwrot wypłaconej kwoty przez M. K. na rzecz organu rentowego, następnie złożenia przez spadkobiercę wniosku łącznie z aktem poświadczenia dziedziczenia do organu o wypłatę świadczenia za miesiąc październik 2022 r., a w następstwie tego wydanie przez organ rentowy decyzji o wypłacie należnego świadczenia do jego rąk i w końcu - faktyczną wypłatę. Skoro w sprawie istotne okoliczności są bezsporne i były przyznane przez organ rentowy, który przed wydaniem zaskarżonej decyzji wskazywał ubezpieczonemu sposób zakończenia sprawy przez złożenie stosowanego wniosku, to sąd odwoławczy wydając wyrok w niniejszej sprawie faktycznie doprowadził do jej zakończenia między stronami. Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 w związku z art. art.

§ 2k.p.c.

zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i stwierdził, że M. K. nie ma obowiązku zwrotu pobranego świadczenia należnego C. K. za miesiąc października 2022 r. w kwocie 1.999,89 zł. sędzia Urszula Iwanowska