Sygn. akt I ACa 148/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Iwona Wiszniewska Sędziowie: SSA Marta Sawicka del. SSO Joanna Kitłowska-Moroz (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Magdalena Goltsche po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2014 r. na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa K. T. przeciwko J. W. i D. T. o zwolnienie spod egzekucji na skutek apelacji powódki i pozwanego J. W. od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt I C 105/13 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za II instancję. del. SSO Joanna Kitłowska-Moroz SSA Iwona Wiszniewska SSA Marta Sawicka I ACa 148/14 UZASADNIENIE Powódka K. T. wniosła przeciwko J. W. i D. T. o zwolnienie od egzekucji prowadzonej z wniosku J. W. przeciwko D. T. sygn. akt JB KM 1063/12, komornika sądowego przy Sadzie Rejonowym w K. J. B. oraz JBKM 1415/12 i JBKM 1416/12- prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr (...) o powierzchni 0.1741ha położonej w K. przy ul. (...) oraz prawa własności znajdującego się na nieruchomości budynku, budynku produkcyjno-magazynowego na działce tej posadowionego, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr (...). W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że toczy się egzekucja z wniosku dłużnika J. W. przeciwko jej byłemu mężowi, D. T., a także sprawa o podział majątku dorobkowego powódki i jej męża, J. W.. W postępowaniu działowym pod sygnaturą INs 103/11 Sąd Rejonowy w K. w dniu 7 sierpnia 2012r wydał prawomocne postanowienie wstępne, w którym ustalił, że w skład majątku wspólnego powódki K. T. i pozwanego D. T. wchodzi prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr (...) o powierzchni 0.1741ha położonej w K. przy ul. (...) oraz prawo własności znajdującego się na nieruchomości budynku, budynku produkcyjno-magazynowego. Powódka podała, że pismem z dnia 14 listopada 2012r (które powódka otrzymała 19 listopada 2012r) komornik sądowy poinformował powódkę o dokonanym opisie i oszacowaniu nieruchomości, które to pismo powódka otrzymała w dniu 19 listopada 2012r oraz, że dłużnik D. T., zawierając fikcyjne ugody, obciążył nieruchomość hipoteką i zmierza do wprowadzenia wspólnej nieruchomości do bezprawnej egzekucji. W ocenie powódki prowadzenie egzekucji narusza jej prawa. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 6 listopada 2013r Sąd Okręgowy w Koszalinie zwolnił od egzekucji udział powódki w 1/2 części prawa użytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) o powierzchni 0.1741ha położonej w K. przy ul. (...) oraz udział w takiej części prawa własności budynku produkcyjno-magazynowego na działce tej posadowionego, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr (...), oddalił powództwo w pozostałej części, zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu i odstąpił od pobierania od pozwanych opłaty sądowej od pozwu. Sąd ten oparł swoje orzeczenie na następujących ustaleniach: Powódka K. T. i pozwany D. T. od 1996r byli małżeństwem.W dniu 30 sierpnia 1993r Sąd Rejonowy w K. postanowieniem wydanym w sprawie egzekucyjnej przysądził na rzecz D. T. prawo użytkowania wieczystego działki nr (...) , położnej w K. przy ul. (...). Powódka i pozwany po nabyciu tej nieruchomości podejmowali czynności zmierzające do wpisania do księgi wieczystej, że nieruchomość ta ma charakter wspólny, ale nie zostały one dokończone. W postępowaniu działowym pod sygnaturą INs 103/11 Sąd Rejonowy w K. w dniu 7 sierpnia 2012r wydał prawomocne postanowienie wstępne, w którym ustalił, że w skład majątku wspólnego powódki K. T. i pozwanego D. T. wchodzi prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr (...) o powierzchni 0.1741ha położonej w K. przy ul. (...). Pozwany J. W., będąc wierzycielem pozwanego D. T. wszczął postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez komornika przy Sądzie Rejonowym w K. pod sygnaturą KM 1063/12; powódka została zawiadomiona przez organ egzekucyjny o wszczęciu egzekucji pismem z dnia 28 listopada 2012r, doręczonym jej 11 grudnia 2012r. Wcześniej były dokonywane czynności w postaci opisu i oszacowania, zaś egzekucja prowadzona jest na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi D. T.. Na podstawie tych ustaleń Sąd Okręgowy w Koszalinie wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 841 k.p.c, przewidujący miesięczny termin do wystąpienia z powództwem, liczony od daty naruszenia prawa. W ocenie Sądu Okręgowego w Koszalinie powódka dowiedziała się o tym, że przez egzekucję naruszono jej prawo, z pisma komornika o wszczęciu egzekucji, doręczonego jej w dniu 11 grudnia 2012r; skoro powództwo wniesiono 20 grudnia 2012r termin został zachowany. Sąd Okręgowy w Koszalinie wskazał, że powódka musi być uznana za osobę uprawnioną do wystąpienia z powództwem ekscydencyjnym, ponieważ w rozumieniu art. 841 k.p.c. musi być uznana za osobę trzecią. Z tytułu wykonawczego wynika bowiem, ze wierzycielem jest J. W., dłużnikiem D. T., zaś powódka w nim nie figuruje ani jako dłużnik, ani jako wierzyciel. Sąd wskazał, że egzekucja została skierowana do nieruchomości, która była objęta wspólnością ustawową małżeńską, a po jego ustaniu współwłasnością w częściach ułamkowych. Z postanowienia wstępnego wydanego przez Sąd Rejonowy w K. o deklaratywnym, w ocenie Sądu Okręgowego w Koszalinie, charakterze, wynika, że nieruchomość należała do majątku wspólnego z datą przysądzenia własności tej nieruchomości na rzecz jednego z małżonków. W ocenie Sądu wywodzenie przez pozwanych z daty postanowienia wstępnego skutków w zakresie związku między nabyciem własności a wszczęciem postępowania egzekucyjnego mogących mieć znaczenie w niniejszej sprawie nie znajduje podstaw prawnych. Sąd wskazał, że komornik mimo dokonanego przez powódkę zgłoszenia nie podjął czynności w kierunku ograniczenia egzekucji; znajduje to usprawiedliwienie w istocie postępowania egzekucyjnego, dla którego tytuł wykonawczy z którego wynika zarówno suma egzekwowana jak i osoby wierzyciela i dłużnika, ma podstawowe znaczenie- stosownie do art. 776 k.p.c podstawą egzekucji jest bowiem tytuł wykonawczy. W następstwie orzeczenia rozwodu między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, a do majątku objętego wcześniej wspólnością ustawową, stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, co wynika z art. 46 k.r.o i oznacza, że p rozwodzie do takich przedmiotów ma zastosowanie art. 195 i następne k.c. ale tylko wówczas, gdy odpowiednie materie prawne nie są uregulowane odmiennie (np. kwestia uprawnienia do żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym). To sprawia,że transformacja współwłasności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych nie jest pełną, skoro poddano ją także innemu niż współwłasność ułamkowa reżimowy prawnemu. Celem powództwa z art. 841 k.p.c. jest zwolnienie od egzekucji zajętego przedmiotu, gdy naruszałoby to prawa osoby trzeciej. Skoro w następstwie rozwodu do nieruchomości byłych małżonków stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, to takie odesłanie przesądza kwestię odpowiedzialności byłego już małżonka- dłużnika składnikami majątkowymi tworzącymi jego majątek osobisty w chwili wszczęcia egzekucji, tj udziałem we współwłasności. Odsyłający do odpowiedniego reżimu prawnego przepis art. 46 k.r.o przesądza o statusie prawnym poszczególnych elementów majątkowych, objętych uprzednio wspólnością ustawową w tym sensie, że małżonkowie mają równe udziały w każdej rzeczy wchodzącej w skład majątku wspólnego. Wyrok rozwodowy spowodował jedynie skutek transformacyjny i ukształtował sytuację majątkową małżonków po jego zapadnięciu, ale przed dokonaniem podziału majątku wspólnego i ewentualnym skorzystaniem przez jednego z byłych małżonków z uprawnienia do ustalenia nierównych udziałów. Po rozwodzie byli małżonkowie są współwłaścicielami nieruchomości objętej egzekucją w częściach ułamkowych po 1/2 każdy z nich i egzekucja może być prowadzona jedynie z udziału dłużnika we współwłasności tej nieruchomości. Sąd Okręgowy wskazał, że egzekucja została wszczęta już po rozwodzie, i w żadnym razie nie mogła być prowadzona z całej nieruchomości, lecz jedynie z udziału dłużnika D. T.. Sąd Okręgowy wskazał również, że kwestie zawieszenia czy umorzenia postępowania egzekucyjnego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia o roszczeniu będącym przedmiotem rozpoznawanej sprawy, podobnie jak kwestie obciążenia hipotecznego nieruchomości a nadto okoliczności związane z powstaniem tytułów wykonawczych na podstawie których prowadzone są egzekucje przeciwko pozwanemu byłemu małżonkowi. Sąd I instancji wskazał,że w przedmiocie kosztów orzekł na podstawie art. 100 k.p.c i art. 102 k.p.c. Od wyroku tego apelację wnieśli powódka K. T. i pozwany J. W.. Pozwany J. W. w apelacji zarzucił wyrokowi 1) naruszenie prawa materialnego, w szczególności: - art. 841§ 1 k.p.c. poprzez błędną wykładnię wynikającą z orzeczenia zgodnie z żądaniem pozwu, pomimo przyjęcia, że prowadzenie egzekucji nie narusza praw powódki -art. 1035 k.c. w związku z art. 195 k.c.-221k.c. poprzez przyjęcie, że majątek wspólny byłych małżonków nie ma charakteru wspólności w częściach ułamkowych ani wspólności łącznej, pomimo wyraźnego odwołania do przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych -art. 1035 k.c. w zw. z art. 195 k.c-221 k.c. poprzez przyjęcie, że byli małżonkowie nie mają udziału w poszczególnych składnikach majątkowych, lecz jedynie udziały w całym majątku, w związku z czym nie jest możliwe prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko jednemu z tych małżonków, pomimo że art. 1036 k..c co do zasady przyznaje prawo do rozporządzania udziałem w składniku majątkowym -art. 1035 k.c. w zw. z art. 195 k.c-221 k.c. poprzez przyjęcie, że charakter wspólnego majątku byłych małżonków wyklucza możliwość prowadzenia egzekucji z udziałów w poszczególnych składnikach tego majątku, pomimo, że żaden przepis prawa nie zawiera takiego wyłączenia --art. 1036 k.c. w zw. z art.46 k.r.o. poprzez odmowę jego zastosowania, wynikającą z przyjęcia, że na podstawie tych przepisów zasadne jest twierdzenie, iż egzekucja z majątku wspólnego byłych małżonków nie jest dopuszczalna, pomimo, że przepis ten nie zawiera takiego ograniczenia -art. 79 w związku z art. 79 1 w zw. z art. 65 ust 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece- poprzez nieuwzględnienie, że w razie przelewu wierzytelności hipotecznej na nabywcę przechodzi także hipoteka, chyba, że ustawa stanowi inaczej -art. 84 ustawy o księgach wieczystych i hipotece- poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuwzględnienie, że dokonany na spornej nieruchomosci wpis hipoteki określa pełny zakres obciążenia hipotecznego, którego przedmiotem jest nieruchomość, jej części składowe oraz przynależności; pominięcie faktu, że powódka nie udowodniła wartości przedmiotu sporu 2)naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności: -art. 321§ k.p.c poprzez niewłaściwe zastosowanie, wynikające z orzeczenia zgodnie z żądaniem pozwu, pomimo,że powódka w pozwie żądała zwolnienie udziałów w określonych przedmiotach majątkowych od egzekucji, z uwagi na okoliczność iż w jej ocenie prowadzenie egzekucji wobec udziałów w powyższych przedmiotach majątkowych narusza jej prawa, a jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy w ogóle nie ustalił, że prowadzenie egzekucji narusza prawa powódki i opiera orzeczenie jedynie o stanowisko, że prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego byłych małżonków na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko tylko jednemu z nich jest niedopuszczalne -art. 328§2 k.p.c. poprzez odmowę zastosowania, wynikającą z przyjęcia, że prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego byłych małżonków na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko tylko jednemu z nich jest niedopuszczalne bez wskazania podstawy prawnej takiego rozstrzygnięcia -art. 233§1 k.p.c w zw. z art. 382 k.p.c poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez brak ustosunkowania się do całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie i pominięcie wniosków dowodowych wniesionych przez stronę skarżącą, a nadto brak wszechstronnego, rzetelnego i racjonalnego rozważania nad materiałem dowodowym, polegającym na: -nie wzięciu pod uwagę tego, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed wpisaniem powódki w księdze wieczystek -oparciu zaskarżonego wyroku na rzekomych twierdzeniach, iż strony działały w porozumieniu i się temu nie sprzeciwiły -nie wzięciu pod uwagę, że na spornej nieruchomości została wpisana wzmianka uwzględniająca zakaz zbywania nieruchomości -zabezpieczenie wyłącznie dobra powódki, przy braku ochrony praw wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym - bezpodstawne przyjęcie za udowodnione, że powódka dowiedziała się o wszczęciu egzekucji w dniu 11 grudnia 2012r,chociaż nie wynika to z materiału dowodowego, i chociaż w pozwie powódka sama przyznała że
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.