IX U 395/23

Sygn. akt IX U 395/23 UZASADNIENIE Decyzją z 26 maja 2023 r. nr sprawy (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił D. S. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego powołując się na orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z 22 maja 2023r., w którym stwierdzone zostało, że stan zdrowia ubezpieczonej (całkowita niezdolność do pracy) nie uzasadnia przyznania tego świadczenia (decyzja – k. 7). D. S. wniosła odwołanie od tej decyzji wskazując, że wedle oceny lekarzy, pod których opieką pozostaje, występują pozytywne rokowania co do wyników leczenia onkologicznego, a w czerwcu 2023r. stwierdzony u niej zadowalający wynik chemioterapii i rozpoczęto radioterapię zachowawczą. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nadto wskazując, iż nie znajduje w odwołaniu nowych okoliczności mających wpływ na ocenę zdolności odwołującej się do pracy. W toku procesu D. S. sprecyzowała odwołanie wskazując, że dochodzi świadczenia rehabilitacyjnego za okres 26 marca 2023 r. - 31 stycznia 2024 r. Ubezpieczona też domagała się odsetek od dochodzonego świadczenia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. D. S. ur. (...) i posiadająca wykształcenie wyższe była zatrudniona od marca 2020r. jako pracownik magazynowy w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. Niesporne, nadto wywiad zawodowy – k. 4 dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej ZUS, świadectwo pracy – k. 159-160, Od 25 września 2022 r. ubezpieczona była nieprzerwanie niezdolna do pracy pobierając z tego tytułu do 25 marca 2023 r. zasiłek chorobowy. Niesporne, nadto wniosek o świadczenie rehabilitacyjne zawierający informację płatnika składek – k. 4 akt zasiłkowych Niezdolność do pracy warunkowana była leczeniem onkologicznym w związku z rozpoznanymi u ubezpieczonej nowotworami – rakiem surowiczym jajnika prawego i rakiem endometrium macicy. 23 listopada 2022r. odwołująca się przebyła operację zabieg usunięcia macicy z przydatkami i siecią większą. Pod koniec roku 2022 zakwalifikowana została do chemioterapii i radioterapii. Niesporne, nadto dokumentacja medyczna ubezpieczonej – k. 3- 23 dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej ZUS, k. 19 akt W związku ze zbliżającym się upływem okresu zasiłkowego D. S. wystąpiła 6 marca 2023r. o świadczenie rehabilitacyjne. Niesporne, nadto wniosek o świadczenie rehabilitacyjne – k. 1 – 4 akt zasiłkowych Orzeczeniem z 17 kwietnia 2023 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził całkowitą niezdolność ubezpieczonej do pracy oraz do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2025 r., a tym samym brak okoliczności uzasadniających ustalenie uprawnienia do świadczenia rehabilitacyjnego. Orzeczenie to wydane zostało bez badania występującej z wnioskiem, na podstawie dokumentacji medycznej. Lekarz orzecznik uznał, że charakter i stopień zaawansowania schorzenia oraz konieczność dalszego intensywnego leczenia wskazują na brak możliwości odzyskania zdolności do pracy w okresie, na jaki możliwe jest przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego. Niesporne, nadto opinia lekarska – k. 24 dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS – k. 5 akt zasiłkowych, W związku z wniesionym przez ubezpieczoną sprzeciwem od tego orzeczenia, stan zdrowia D. S. oceniała 22 maja 2023 r. komisja lekarska ZUS. Podzieliła ona stanowisko lekarza orzecznika co do całkowitej niezdolności ubezpieczonej do pracy i samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2025r. I to orzeczenie wydano zaocznie na podstawie dostępnej dokumentacji medycznej. Niesporne, nadto opinia komisji lekarskiej ZUS – k. 28 dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej ZUS, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS – k. 6 akt zasiłkowych, sprzeciw – k. 27 dokumentacji orzeczniczo – lekarskiej ZUS W ostatnim dniu okresu pobierania zasiłku chorobowego D. S. była w toku chemioterapii. Cykle zakończyły się w maju 2024r., następnie w lipcu i sierpniu 2024r. ubezpieczona poddawana była radioterapii. Niesporne, nadto dokumentacja medyczna ubezpieczonej – k. 19 1 lutego 2024r. ubezpieczona powróciła do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Wcześniej pracy nie świadczyła. Dowód: ewidencja czasu pracy – k. 80 – 83, dokumentacja rozliczeniowa – k. 121 – 149, informacja płatnika składek – k. 183, ewidencja czasu pracy – k. 165 – 181 Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego D. S. pozostawała nadal niezdolna do pracy z powodu schorzenia onkologicznego, jednak dalsze leczenie i rehabilitacja rokowały (według ówczesnego stanu zdrowia ubezpieczonej) odzyskanie zdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia w okresie 12 miesięcy. Trwająca chemioterapia oraz planowana radioterapia były rutynowym leczeniem takich nowotworów jak rozpoznane u D. S.. Ich zwykłym celem pozostaje usunięcie u pacjentek w I stadium choroby potencjalnych komórek nowotworowych niewidocznych w badaniach oraz zabezpieczenie przed nawrotem schorzenia. Zważywszy na przewidywany czas chemioterapii (do maja 2023r.) i mającą nastąpić później kilkutygodniową radioterapię można było przewidywać, że leczenie ulegnie zakończeniu w lipcu/sierpniu 2023r. W obu nowotworach i raku jajnika i raku endometrium w I stadium taki sposób leczenia jak zastosowany o ubezpieczonej rokuje wyleczenie, natomiast odzyskanie zdolności do pracy wymaga jeszcze rekonwalescencji (regeneracji fizycznej i psychicznej organizmu). Regeneracja taka w przypadku D. S. była możliwa przed upływem 12 miesięcy od zakończenia pobierania zasiłku chorobowego. W toku leczenia onkologicznego nie stwierdzono u ubezpieczonej żadnych objawów progresji schorzenia, co świadczyło o pozytywnym rokowaniu odzyskania zdolności do pracy po planowanym i wdrożonym leczeniu i rekonwalescencji. Dowód: opinia biegłej z zakresu ginekologii onkologicznej B. W. – k. 93 – 94, dokumentacja medyczna ubezpieczonej – k. 19, opinia biegłego z zakresu ginekologii onkologicznej M. S. – k. 41, 68 Sąd zważył, co następuje. Odwołanie w ostatecznym kształcie podlegało uwzględnieniu w całości. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (na dzień decyzji tekst jednolity Dz.U. 2022.1732), zwanej dalej ustawą zasiłkową, świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie przez niego zdolności do wykonywania zatrudnienia. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy (art. 18 ust. 2 ustawy). Prawo do świadczenia rehabilitacyjnego uwarunkowane jest zatem łącznym zaistnieniem dwóch przesłanek - dalszą niezdolnością do pracy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego oraz rokowaniem odzyskania zdolności do pracy w wyniku kontynuowania leczenia lub rehabilitacji leczniczej w okresie dwunastu miesięcy. W niniejszej sprawie bezspornym było, iż ubezpieczona pozostawała niezdolna do pracy po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego, spór stron dotyczył jedynie tego, czy rokowała w okresie dwunastu miesięcy odzyskanie zdolności do wykonywania zatrudnienia. Orzecznicy organu uznali D. S. za niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji nie trwale, a okresowo, co oznacza, że widzieli możliwość poprawy stanu zdrowia badanej. Objęty ich orzeczeniami okres był jednak istotnie dłuższy niż ten, na jaki można przyznać świadczenie rehabilitacyjne. W orzecznictwie wyrażony został i taki pogląd, że dla przyznania świadczenia rehabilitacyjnego jest konieczne jedynie, by istniało rokowanie odzyskania zdolności do pracy, nawet jeśli dotyczy okresu dłuższego niż 12 miesięcy. Tutejszy sąd poglądu tego nie podziela. Świadczenie rehabilitacyjne ma pozwolić na zakończenie leczenia i kontynuowanie aktywności zarobkowej. Dlatego ust. 1 art. 18 ustawy zasiłkowej nie może być odczytywany w oderwaniu od ust.

1. Świadczenie rehabilitacyjne z założenia nie stanowi „pomostu” między zasiłkiem chorobowym i rentą z tytułu niezdolności do pracy (choć w praktyce czasem stanowi, gdy wbrew oczekiwaniom dwunastomiesięczne leczenie nie doprowadziło do odzyskania zdolności do wykonywania zatrudnienia). Wszak renta może być okresowa (art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (na dzień decyzji t.j. Dz U. 2022.504), a przewidywany okres niezdolności do pracy na jej potrzeby ocenia się uwzględniając możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji (art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). Orzecznicy organu mogą orzec o przesłankach do jednego z tych świadczeń, gdy wniosek dotyczy drugiego (§ 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy /Dz.U.2004.273.2711/) Szersze rozważania w tym zakresie pozostają zbyteczne, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadziła bowiem do uznania, że organ rentowy błędnie ustalił okres niezdolności ubezpieczonej do pracy/okres po upływie jakiego ta rokowała odzyskanie zdolności do pracy. Z wydanej w sprawie opinii biegłego z zakresu onkologii ginekologicznej B. W. wynika, że po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego ubezpieczona rokowała odzyskanie zdolności do pracy po dalszych dwunastu miesiącach – czterech/ pięciu planowanego leczenia i kolejnych rekonwalescencji. Wprawdzie na dzień opiniowania przez biegłą wskazany okres już upłynął, a opiniująca dysponowała dalszą dokumentacją medyczną D. S. potwierdzającą remisję choroby i wynikiem badania klinicznego z kwietnia 2024r. przeprowadzonego przez innego biegłego opiniującego w tej sprawie - M. S., potwierdzającym dobry stan zdrowia badanej, jednak nie sposób uznać, by to okoliczności zaistniałe w toku procesu miały decydujące znaczenie dla wniosków opinii. One tylko potwierdziły stanowisko biegłej, sformułowane - co wynika wyraźnie z uzasadnienia opinii - na podstawie kwalifikacji przypadku ubezpieczonej (I stopnia obu nowotworów), etapu leczenia w marcu 2023r. i planowanego czasu trwania chemio- i radioterapii, a także braku danych o ewentualnym progresie zmian w dokumentacji medycznej ubezpieczonej, wreszcie zaś wiedzy medycznej co do rokowania wyleczenia w przypadku tej choroby. Rodzaj choroby, zakres wdrożonego leczenia i dalsze co do niego plany wynikały z dokumentacji, którą dysponowała komisja lekarska ZUS. Zatem dostępne dane pozwalały tej komisji na właściwą ocenę rokowań (możliwości odzyskania zdolności do wykonywania zatrudnienia w okresie 12 miesięcy od końca okresu zasiłkowego). Nie wiadomo, na jakiej podstawie komisja lekarska ZUS przyjęła przewidywany okres niezdolności ubezpieczonej do pracy, nie wynika to bowiem z treści jej opinii (lekarz orzecznik z kolei posłużył się ogólnikami bez odniesienia do konkretnych danych z dokumentacji) Opinia biegłej, wydana po badaniu D. S. i analizie jej dokumentacji medycznej (której rzetelność i autentyczność, a w efekcie wiarygodność nie budziły wątpliwości) jest jasna, pełna i spójna, a jej wnioski w sposób logiczny i przekonujący umotywowane. Powyższe, przy uwzględnieniu nadto, że biegła to wysokiej klasy fachowiec o doświadczeniu klinicznym i specjalności adekwatnej do choroby ubezpieczonej, nakazywało uznać opinię za wiarygodną, a w konsekwencji podzielić jej wnioski nie znajdując podstaw do ich zakwestionowania, tym bardziej że zarzutów do opinii nie złożyła żadna ze stron procesu. Ze stanowiskiem biegłej koresponduje częściowo opinia innego biegłego tej samej specjalności, który wypowiadał się w tej sprawie. Choć opinia ta nie mogła być podstawą orzekania, jako że biegły nie potrafił udzielić odpowiedzi na pytanie co do rokowań w przypadku ubezpieczonej wedle stanu na marzec 2023r., to biegły badał D. S. krótko po upływie 12 miesięcy od końca pobierania przez nią zasiłku chorobowego i wówczas wskazał, że jest ona zdolna do pracy. Potwierdził także, iż leczenie zakończono w sierpniu 2023r. z dobrym skutkiem. Powyższe prowadziło do uznania, że ubezpieczona ma prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Okres objęty żądaniem był krótszy aniżeli wskazywany przez biegłą (wynikało to z powrotu D. S. do pracy), co przemawiało za uwzględnieniem odwołania w całości. W tej sytuacji zbytecznym było prowadzenie dalszych wnioskowanych przez odwołującą się dowodów ze źródeł osobowych. Mając na uwadze wszystko powyższe sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c orzekł jak w punkcie I wyroku. W niniejszym postępowaniu nie mogło zostać rozpoznane zgłoszone w odwołaniu żądanie odsetek. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd bada prawidłowość zaskarżonej odwołaniem decyzji organu rentowego, władny jest zatem rozstrzygać wyłącznie o świadczeniach objętych tą decyzją. W toku postępowania sądowego ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może dochodzić świadczeń, o których organ rentowy nie rozstrzygał. Występuje tu czasowa niedopuszczalność drogi sądowej – strona może wystąpić do sądu dopiero z odwołaniem od niekorzystnej dla siebie decyzji organu rentowego lub w razie bezczynności tego organu. Jeżeli ubezpieczony zgłasza nowe żądanie, dotychczas nie rozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu (art. 477 10 § 2 k.p.c.). Podobnie postąpić należy w przypadku, gdy nowe żądanie zgłoszone zostanie już w odwołaniu, a organ rentowy nie potraktuje go jako wniosek i nie rozstrzygnie o nim odrębną decyzją. Przekazanie sprawy w tej części następuje w oparciu o art. 464 § 1 k.p.c. obligujący sąd w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w przypadku niedopuszczalności drogi sądowej do przekazania sprawy do rozpoznania innemu właściwemu organowi. Odsetki od świadczenia rehabilitacyjnego jako roszczenie akcesoryjne względem niego są świadczeniem z ubezpieczenia społecznego i władnym do rozstrzygnięcia o prawie do nich w drodze decyzji zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2025.350) jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja zaskarżona w niniejszym postępowaniu nie zawiera rozstrzygnięcia o odsetkach. Gdyby zatem sąd orzekł o prawie do tego świadczenia, pozbawiłby ubezpieczoną możliwości jego dochodzenia w pełnym toku instancji. Stąd należało sprawę w tym zakresie przekazać organowi rentowemu. Sąd ubezpieczeń społecznych będzie władny rozstrzygać o odsetkach od świadczenia dopiero w przypadku zakwestionowania przez ubezpieczoną decyzji w tym przedmiocie. W tych warunkach orzeczono jak w pkt II wyroku. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1 1 i 3 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie wraz z odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia koszty niezbędne do celowej obrony, w tym wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika. Zasądzona na rzecz ubezpieczonej kwota odpowiada stawce określonej w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. 2023.1935 ze zm). W dacie wniesienia odwołania obowiązywała niższa stawka niż aktualnie, zmianie tej stawki z dniem 31 grudnia 2024r. nie towarzyszyły przepisy przejściowe, co nakazywało przyjęcie stawki z dnia wyrokowania. Sygn. akt IX U 395/23 ZARZĄDZENIE
2. (...)
3. (...)
4. (...) (...)