WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 lutego 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Małgorzata Radomska-Stęplewska po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa J. K. przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2023 r. sygn. akt VII C 2056/20
(2)§ 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 205 12 § 2 k.p.c. poprzez niezasadne pominięcie przez Sąd I instancji dowodu z opinii biegłych lekarzy z zakresu psychologii, neurologii, reumatologii, pulmonologii i stomatologii i w konsekwencji nieustalenie przez Sąd, jaki wpływ na stan zdrowia powoda miało jego osadzenie w celi z osobami, które faktycznie paliły wyroby tytoniowe; nieustalenie rozmiaru realnej krzywdy doznanej przez powoda na skutek osadzenia powoda, który był osobą niepalącą w jednej celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe; a nadto błędne ustalenie przez Sąd, że rozmiar wskazanej przez powoda krzywdy polegającej na konieczności przebywania przez niego w celi z osobami palącymi przez 3 miesiące, nie uzasadnia przyznania zadośćuczynienia oraz błędne ustalenie przez Sąd, że w trakcie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w P. nie doszło do istotnego pogorszenia stanu zdrowia powoda oraz błędne ustalenie, że powód w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w P. miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną, podczas gdy przeprowadzenie ww. dowodów miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w tym dla ustalenia stopnia krzywdy wyrządzonej powodowi na skutek bezprawnych działań pozwanego, w tym ustalenia wpływu na stan zdrowia powoda faktu umieszczenia go (jako osoby niepalącej) w jednej celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe, a także dla ustalenia tego, że stan zdrowia powoda uległ pogorszeniu, w trakcie jego pobytu w pozwanej jednostce - w okresie od 7.06.2020 r. do 4.09.2020 r., a także dla ustalenia tego, że powód w trakcie pobytu w pozwanej jednostce nie miał zapewnionej właściwej opieki medycznej;
- przepisu art. 233 § 2 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i nieobarczenie strony pozwanej niekorzystnymi konsekwencjami nieprzedstawienia dokumentów, do przedłożenia których została ona zobowiązana w wezwaniu z dnia 28 września 2022 r. (będącym wykonaniem pkt. 3 b. zarządzenia Sądu I instancji z dnia 28.09.2022 r.) — dokumenty wyszczególnione w piśmie pełnomocnika powoda z dnia 2 czerwca 2022 r. i 24 czerwca 2022 r. (dokumentacji dotyczącej pobytu powoda w jednostce penitencjarnej, w tym dokumentacji leczenia) i w konsekwencji błędne ustalenie przez Sąd I instancji, że powód nie składał skarg na leczenie i osadzenie w jednej celi z osobami, które faktycznie paliły wyroby tytoniowe; cela 302 w okresie od 7.06.2020 r. do 4.09.2020 r. byłą celą przeznaczoną dla osób niepalących; powód został osadzony w celi zgodnie z ze złożoną deklaracją; powód miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną podczas pobytu w Areszcie Śledczym w P.;
- przepisu art. 231 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie podczas gdy jako fakt znany powszechnie należy przyjąć, że przebywanie osoby niepalącej w zamkniętym pomieszczeniu z osobami faktycznie palącymi przez okres 3 miesięcy może narazić ją na ryzyko utraty zdrowia, tym samym naruszać jej dobro osobiste podlegające ochronie prawnej z mocy art. 24 k.c. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
- przepisu art. 23 k c w zw. z art. 24 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki ustawowe ich zastosowania,
- przepisu art. 448 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że odpowiedzialność Skarbu Państwa uzależniona jest od winy, podczas gdy odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 KC za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. Mając na uwadze powyższe zarzuty, apelujący wniósł o:
- zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i uwzględnienia powództwa w całości;
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania w I instancji, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adw. A. N. przed sądem I instancji, które to koszty nie zostały pokryte nawet w części;
- zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania w II instancji, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adw. A. N. w postępowaniu przed sądem II instancji, a które to koszty nie zostały pokryte nawet w części ewentualnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Nadto apelujący wniósł na podstawie przepisu art. 380 k.p.c. o rozpoznanie przez Sąd II instancji wydanego w dniu 13 czerwca 2023r postanowienia Sądu I instancji, które nie podlegało zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. postanowienia w przedmiocie pominięcia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych z zakresu psychologii, ortopedii, neurologii, reumatologii, pulmonologii i stomatologii i w konsekwencji wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie ww. dowodów. Pismem procesowym złożonym 21 lutego 2024 r. powód uzupełnił apelację poprzez zgłoszenie nowych zarzutów i dodatkowo zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
- ustalenie przez Sąd I instancji w sposób niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy tego, że: - powód J. K. nie zgłaszał wychowawcy skarg na osadzenie go, jako osoby niepalącej wyroby tytoniowe w jeden celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe; - gdyby powód faktycznie zgłaszał skargi na osadzenie go w jednej celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe, to nie ma możliwości by wychowawca powoda w Areszcie Śledczym w P. skargi te ignorował; - gdyby powód konsekwentnie domagał się zmiany celi i byłoby to lekceważone, wówczas zapewne skierowałby formalną skargę, a ta zostałaby odnotowana; - dyskomfort spowodowany przebywaniem z osobami palącymi nie był dla powoda na tyle dotkliwy, aby skutecznie domagać się przeniesienia do innej celi; podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności z zeznań I. F. wynika, że w Areszcie Śledczym w P. rejestracja skarg, wniosków i próśb osadzonych odbywa się w sposób sprzeczny z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych i nie wszystkie skargi, wnioski i prośby osadzonych podlegają rejestracji, a w konsekwencji czego, nie można przyjąć, że skoro skarga powoda czy też jego wniosek nie został zarejestrowany w systemie, to nie znaczy, że tych skarg czy wniosków nie było, a nadto że wychowawca ignorował skargi i wnioski zgłaszane przez powoda dotyczące jego osadzenia w jednej celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe; powód domagał się zmiany celi, lecz jego wnioski były ignorowane; powód odczuwał ogromny dyskomfort spowodowany przebywaniem w jednej celi z osobami palącymi wyroby tytoniowe; powód nie dysponował żadnymi środkami prawnymi, na podstawie których mógłby wyegzekwować od pozwanego zmianę celi;
- ustalenie przez Sąd I instancji w sposób niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy tego, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie doszło do bezprawnego niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy Służby Więziennej pełniących służbę u pozwanego, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynikało, iż powód przez okres 3 miesięcy przebywał w jednej celi, z osobami które paliły wyroby tytoniowe, mimo tego, że był osobą niepaląca, a nadto, że pozwany rozmieszczał osadzonych w celi w sposób niezgodny z obowiązującymi regulacjami prawnymi; działania pozwanego były bezprawne; pozwany nie obalił domniemania bezprawności wynikającego z przepisu art. 24 k.c.,
- ustalenie przez Sąd I instancji w sposób niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy tego, że bezprawne działania pozwanego nie doprowadziły do naruszenia dóbr osobistych powoda podczas gdy, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że bezprawne działania pozwanego naruszyły dobra osobiste powoda;
- ustalenie przez Sąd I instancji w sposób niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy, że powód nie doznał krzywdy na skutek bezprawnego naruszenia jego dóbr osobistych przez funkcjonariuszy Służby Więziennej pełniących służbę u pozwanego w rozmiarze uzasadniającym przyznanie mu zadośćuczynienia, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że powód jako osoba niepaląca musiał przebywać przez okres 3 miesięcy w jednej celi z osobami, które faktycznie paliły wyroby tytoniowe, stanowiło to dla niego dużą uciążliwość, duży dyskomfort, a rozmiar doznanej przez niego z tego tytułu krzywdy jest duży i uzasadnia przyznanie zadośćuczynienia;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej, dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki oceny dowodu w postaci wydruku z Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności, w części dotyczącej skarg składanych przez osadzonych i uznanie jej za wiarygodną, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w Areszcie Śledczym w P. występują luki w rejestracji skarg, pracownicy Aresztu Śledczego w P. posiadają w zasadzie dowolność w rejestracji skarg, a co za tym idzie, wskazany rejestr nie stanowi rzetelnego dowodu co do liczby skarg i wniosków składanych przez osadzonych;
- naruszenie przepisu art. 24 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez błędne przyjęcie, iż pozwany obalił domniemanie bezprawności wynikające z art. 24 k.c. podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika, by pozwany wykazał, że jego działanie nie było bezprawne;
- naruszenie przepisów art. 24 k.c. w zw. z art. 23 k.c. oraz w zw. z art. 448 k.c. poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, podczas gdy istniały ku temu przesłanki; podczas gdy na skutek bezprawnych działań pozwanego zostały naruszone dobra osobiste powoda, co uzasadniało przyznanie na rzecz powoda zadośćuczynienia. Dodatkowo z daleko posuniętej ostrożności, na wypadek oddalenia apelacji powoda, wniósł o odstąpienie od obciążanie powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja była bezzasadna. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. Sąd Rejonowy poczynił w sprawie ustalenia faktyczne, które miały oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, nie budziły zastrzeżeń i nie zostały przez apelującego skutecznie zakwestionowane. Dlatego Sąd Okręgowy zaakceptował je i na podstawie art. 382 k.p.c. przyjął za własne. Zasadniczy zarzut apelacji odnosił się do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. przyznaje sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki bądź z doświadczeniem życiowym. Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujących się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przypisując. W apelacji powoda złożonej w niniejszym postępowaniu nie wykazano błędów w ocenie dowodów przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji, które dyskwalifikowałyby tę ocenę i podważały ustalenia faktyczne poczynione na jej podstawie. Odnosząc się do poszczególnych kwestii poruszonych w apelacji Sąd Okręgowy zauważa, że niezasadnie apelujący zarzucił błędne ustalenie przez Sąd Rejonowy, że powodowi zapewniono należytą opiekę medyczną. Złożona do akt sprawy dokumentacja z pobytu powoda w Areszcie Śledczym w P. (k.72-79), dokumentacja medyczna (k. 80-91), jak i zeznania świadka A. K. (k. 197-197v, 203-208) – zastępcy ordynatora Oddziału Chorób Wewnętrznych Szpitala w A. ŚL. w P. - dowodzą, że udzielono pozwanemu opieki medycznej w sposób prawidłowy. Powoda traktowano z uwzględnieniem jego chorób i schorzeń. Podczas pobytu powoda w Areszcie Śledczym wykonano mu badania RTG kręgosłupa, obu bioder oraz zapewniono mu konsultacje lekarskie – m.in. z lekarzem chorób wewnętrznych oraz niezbędne leki. Nadto otrzymał on skierowanie do lekarza z zakresu ortopedii i traumatologii, u którego odbył wizytę 31 sierpnia 2020 r. Stan zdrowia powoda był na bieżąco monitorowany. Z analizy zapisów w dokumentacji z Aresztu Śledczego oraz książeczki zdrowia powoda wynika, że reakcje pozwanego w zakresie problemów medycznych J. K. były niezwłoczne. Zgodnie ze zgłaszanymi dolegliwościami wykonano powodowi RTG kręgosłupa i obu bioder, natomiast nie było konieczności wykonania RTG szyi – biorąc pod uwagę zgłaszane dolegliwości przez powoda oraz jego stan obecny ( problemy z kręgosłupem, rwą kulszową i kolanami). Twierdzenia apelacji, że powód wbrew swojej woli przebywał we wspólnej celi wraz z osobami palącymi wyroby tytoniowe, podczas gdy on sam jest osobą niepalącą, również nie zasługiwały na uwzględnienie. Powód deklarował się jako osoba niepaląca, jednak z uwagi na częste zmiany deklaracji osadzonych, również i przeznaczenie cel (dla palących/niepalących) było zmienne. Jednakże w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w P. powód nie zgłaszał nikomu żadnych uwag oraz skarg odnośnie jego przebywania w celi z osobami palącymi. Zarówno z dokumentacji pobytu J. K. w zakładzie penitencjarnym (k. 78-78v), jak i z zeznań świadków M. B. (k. 168-169), I. F. (k. 193-195) wynika, że powód nigdy nie zgłaszał uwag osobom palącym, ani nie składał skarg wychowawcy. Nie ma zaś żadnego potwierdzenia dla słów powoda, że zgłaszał on skargi ustnie, leczy były one zbywane. W dokumentach jest jedynie potwierdzenie, że w sierpniu 2020 r. złożył skargę odnośnie utrudnień w realizacji widzeń w okresie pandemii covid-19 oraz połączeń skype (k. 78). Powyższe świadczy o niewiarygodności zeznań powoda w omawianej kwestii, które pozostały gołosłowne i pozostają dodatkowo w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym. Powód wiedział o możliwości składania oficjalnych skarg, nie tylko ustnych, bowiem sam z tego środka w przeszłości skorzystał. Skoro zatem, jak twierdzi, skargi ustne nie przyniosły skutku, nie było przeszkód do wniesienia przez niego skargi pisemnej, czego jednak nie czynił. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że przez niemal 3 miesiące wbrew swojej woli przebywał w celi z osobami palącymi. Podkreślić w tym miejscu należy, że zeznania powyższych świadków oraz dokumenty były materiałem wzajemnie korespondującym, spójnym i nie zaistniały żadne podstawy, by tym dowodom odmówić przymiotu wiarygodności. Apelujący zarzucił Sądowi Rejonowemu marginalizację jego zeznań oraz świadka G. P. (k. 224-225), współosadzonego. Wskazać należy, że świadek zeznał, iż w okresie, kiedy przebywał w tej samej celi co powód, zarówno on, jak i inni osadzeni palili wyroby tytoniowe, jednak J. K. pomimo, że mu to przeszkadzało, to nigdy na ten temat nie czynił im uwag. Rację miał Sąd Rejonowy wskazując, że zeznania świadka były niewiarygodne w zakresie twierdzeń co do składanych przez powoda ustnych skarg. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu apelującego, że w Areszcie Śledczym w P. występują luki w rejestracji skarg, a pracownicy Aresztu Śledczego w P. posiadają w zasadzie dowolność w rejestracji skarg, a co za tym idzie, wskazany rejestr nie stanowi rzetelnego dowodu co do liczby skarg i wniosków składanych przez osadzonych. Jeśli zaś powód miał jakiekolwiek zastrzeżenia do działania tego systemu, tym bardziej mógł skorzystać ze złożenia skargi pisemnej. Odnosząc się do zeznań samego powoda, to nie sposób jednak pominąć faktu, że jego zeznania jako osoby bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy, są w największym stopniu niepewnym środkiem dowodowym. Przede wszystkim jednak, dla stwierdzenia określonych skutków dla zdrowia powoda, doznanych uszczerbków bądź zagrożeń, zeznania powoda nie mogą być przekonujące, gdyż co najwyżej są przedstawieniem jego subiektywnych ocen, które w okolicznościach sprawy nie znalazły potwierdzenia w dokumentacji jednostki penitencjarnej, dokumentacji medycznej oraz zeznaniach świadków. Wobec powyższego, Sąd Okręgowy stwierdził, że pogląd apelacji, że na skutek bezprawnego zachowania pozwanego doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, nie znalazł oparcia w materiale dowodowym. Dowody uznane przez Sąd za wiarygodne nie dały podstaw do przypisania zachowaniu pozwanego przymiotu bezprawności, ani do ustalenia, że w adekwatnym związku przyczynowym z zachowaniem pozwanego pozostawało wywołanie rozstroju zdrowia u powoda. Brak znamion bezprawności zachowania pozwanego wykluczał możliwość skutecznego domagania się przez powoda zasądzenia na jego rzecz od pozwanego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w oparciu o art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 § 1 k.c. i w zw. z art. 417 § 1 k.c. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. jako bezzasadną. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o § 8 pkt 5 w zw. z §16 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763 z późn. zm.). Małgorzata Radomska-Stęplewska