ust. 1, wyrażonego w walucie polskiej na kwotę stanowiącą równowartość w walucie wymiennej -CHF, (...) stosuje się kurs kupna dla dewiz w CHF – 2,5370 (Tabela kursów (...) SA obowiązująca w dniu 27.10.2005 r., nr (...), od godziny 8:00)”, - § 9 ust. 7 aneksu o treści „Potrącenie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie kredytu lub raty w walucie wymiennej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów)”, IV. w pozostałym zakresie umarza postępowanie co do żądania o ustalenie, V. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 4.400,35 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. VI. nakazuje ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sąd Okręgowy w Olsztynie kwotę 59,36 zł tytułem kosztów sądowych. VII. nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sąd Okręgowy w Olsztynie kwotę 129,01 zł tytułem kosztów sądowych. sędzia Ewa Oknińska Sygn. akt I C 452/23 UZASADNIENIE Powódka M. Z. domagała się od pozwanego (...) Bank (...) S.A. w W.:
ust. 1, z wyrażonego w walucie polskiej na kwotę stanowiącą równowartość w walucie wymiennej -CHF, (...) stosuje się kurs kupna dla dewiz w CHF - ….. (Tabela kursów (...) SA obowiązująca w dniu ….10.2005 r., nr …, od godziny 8:00)”, § 3 ust. 2 „2. W dniu zawarcia umowy stawka referencyjna wynosi ….%, marża wynosi 3,10 p.p., a oprocentowanie kredytu wynosi ….%, w stosunku rocznym”, § 4 ust. 2 „Odsetki naliczone w walucie polskiej od dnia poprzedzającego zmianę waluty kredytu zostaną w dniu zmiany waluty kredytu przeliczone na CHF kursem kupna dla dewiz - …..,
2 aneksu i zostaną spłacone w terminie,
1”, § 9 ust. 7 wskazano, iż „Potrącenie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie kredytu lub raty w walcie wymiennej, w której udzielony jest kredytu, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów)”, 3. zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych, W uzasadnieniu powódka wskazała, że w dniu 26 lipca 2005 r. zawarła z (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...). Był to kredyt złotówkowy oprocentowany o stawkę WIBOR. Kredyt został przewalutowany za namową doradcy kredytowego, który zadzwonił do powódki i namawiał ją na przewalutowanie twierdząc, że jest dobry moment na przewalutowanie. Powódka zdała się na doradcę i podpisała aneks przygotowany przez bank. Aneks do umowy o kredyt hipoteczny został zawarty przez strony według standardowego wzorca umownego stosowanego przez bank. Postanowienia aneksu dotyczące mechanizmu waloryzacji nie były indywidualnie uzgadniane między stronami (częściowo aneks nie został uzupełniony danymi dot. przewalutowania). Powódka podniosła abuzywność postanowień umowy § 2 ust. 1 i 2, § 3 ust. 2, § 4 ust. 2 i § 9 ust. 7. Nadto powódka wskazała, że nie miała możliwości wyboru sposobu przewalutowania kredytu, w szczególności w ten sposób, że miałby on zostać przeliczony z zastosowaniem innego kursu niż bankowy z „Tabeli Kursów”, gdyż zasady te wprowadza umowa stanowiąca w tym przypadku część narzuconego przez bank wzorca umowy. Postanowienia umowy kredytu, ani też inny udostępniony powódce dokument nie wyjaśnił w jaki sposób jest ustalany stosowany przez kredytodawcę rzeczywisty i zastosowany kurs waluty waloryzacji, bo oczywistym jest, że powódka była obowiązana każdocześnie ponosić ciężar marży, której wysokości nie tylko nie znała, ale nie miała wiedzy co ma na nią wpływ. Pozwany w niniejszej sprawie nie tylko wykorzystał swoją przewagę kontraktową, ale też nie dopełnił wymaganych od instytucji finansowych obowiązków informacyjnych. Zdaniem powódki stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że zastrzeżenie indeksacji kredytu było sprzeczne z dobrymi obyczajami. A skoro równocześnie rażąco naruszało interes konsumenta, to stanowiło klauzulę niedozwoloną (pozew k. 4-16v., pismo z dnia 06 marca (...). – k. 47-48). Pozwany (...) Bank (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Bank zaprzeczył wszelkim twierdzeniom strony powodowej, w szczególności temu, aby:
ust. 1, z wyrażonego w walucie polskiej na kwotę stanowiącą równowartość w walucie wymiennej -CHF, (...) stosuje się kurs kupna dla dewiz w CHF – 2,5370 (Tabela kursów (...) SA obowiązująca w dniu 27.10.2005 r., nr (...), od godziny 8:00)”, § 9 ust. 7 „Potrącenie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie kredytu lub raty w walcie wymiennej, w której udzielony jest kredytu, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów)”, Powódka cofnęła roszczenie o ustalenie w pozostałym zakresie i zrzekła się go. (pismo z dnia 29.07.2024 r. k. 337-338) Pozwany w piśmie z dnia 13 lutego 2025 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. W związku z częściowym cofnięciem pozwu, wniósł o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych (pismo z dnia 13.02.2025 r. k. 344-345) Sąd ustalił, co następuje: W dniu 26 lipca 2005 r. strony zawarły umowę kredytu mieszkaniowego (...) Hipoteczny nr (...), na podstawie której bank zobowiązał się postawić do dyspozycji powódki kredyt w kwocie 111.400 zł na budowę lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku przy ul. (...) IV A (numer budowlany) w O. oraz budowę miejsca garażowego w parkingu podziemnym przy ul. (...) w O. z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb własnych (§ 2). W umowie strony zawarły postanowienia (wyciąg): (§ 5 ust. 2) Całkowita wypłata kredytu nastąpi do dnia 31.08.2005 r.; (§ 6 ust. 1) (...) SA pobiera odsetki od kredytu według zmiennej stopy procentowej w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, jako suma stawki referencyjnej i stałej marży. Pierwszy okres obowiązywania stawki referencyjnej rozpoczyna się w dniu wypłaty kredytu; (§ 6 ust. 2) W dniu zawarcia umowy stawka referencyjna wynosi 4,63 %, marża wynosi 1,90 p.p. a oprocentowanie kredytu wynosi 6,53 % w stosunku rocznym. Dla celów ustalenia stawki referencyjnej (...) SA będzie się posługiwać stawką WIBOR publikowaną o godz. 11
ust. 1 wyrażonego w walucie polskiej na kwotę stanowiącej równowartość w walucie wymienialnej – CHF, (...) SA stosuje się kurs kupna dla dewiz w CHF – 2,5370 (Tabela kursów (...) SA obowiązująca w dniu 27.10.2005 r., nr (...), od godziny 8:00), (§ 3 ust. 1) (...) SA pobiera odsetki od kredytu w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, jako suma stawki referencyjnej i stałej marży. Pierwszy okres obowiązywania stawki referencyjnej rozpoczyna się w dniu wypłaty kredytu albo pierwszej transzy (…); (§ 3 ust. 2) W dniu zawarcia umowy stawka referencyjna wynosi 0,8300 %, marża wynosi 3,10 p.p. a oprocentowanie kredytu wynosi 3,9300 % w stosunku rocznym. Dla celów ustalenia stawki referencyjnej (...) SA będzie się posługiwać stawką LIBOR lub (...) publikowaną odpowiednio o godz. 11 00 (...) lub 11 00 na stronie informacyjnej R., w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, zaokrągloną według matematycznych zasad do czterech miejsc po przecinku. W przypadku braku notowań stawki referencyjnej LIBOR lub (...) dla danego dnia do wyliczenia stopy procentowej stosuje się odpowiednio notowania z dnia poprzedzającego, w którym było prowadzone notowanie stawki LIBOR lub (...). (§ 4 ust. 2) Odsetki naliczone w walucie polskiej od dnia poprzedzające zmianę waluty kredytu zostaną w dniu zmiany waluty kredytu przeliczone na CHF kursem kupna dewiz -2,5370,
2 aneksu i zostaną spłacone w terminie,
1, (§ 7 ust. 1) Zabezpieczeniem spłaty kredytu jest: 1) hipoteka zwykła w wysokości 42.962,83 CHF (…) i hipoteka kaucyjna do kwoty 11.396 CHF (…); (§ 8 ust. 1) Spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek po zmianie waluty kredytu w CHF rozpoczyna się 15.11.2005 r. (§ 9 ust. 7) Potrącanie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w (...) SA w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów), (§ 14 ust. 1) Niespłacenie przez kredytobiorcę części albo całości raty w terminie umownym spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i zostaje przeliczona na walutę polską wg kursu sprzedaży dewiz (aktualna tabela kursów) obowiązującego w (...) SA w dniu
3; (§ 15) Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska: 1) w formie bezgotówkowej – kwota wpłaty zostanie przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów), obowiązującego w (...) SA, w dniu wpływu środków, 2) w formie gotówkowej – kwota wpłaty zostanie przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej – według kursu kupna dla pieniędzy (aktualna Tabela kursów banku), obowiązującego w (...) SA w dniu wpływu środków; (§ 18 ust. 1) Kredyt uważa się za spłacony jeżeli zadłużenie po spłacie ostatniej raty kredytu i odsetek wynosi „zero” albo jeżeli w wyniku ostatecznego rozliczenia na rachunku wystąpi nadpłata lub niedopłata, wyrażona w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu średniego NBP (aktualna tabela kursów), obowiązującego w dniu wpłaty na rachunek,
1, w wysokości nie wyższej niż dwukrotność poleconej przesyłki pocztowej. (§ 18 ust. 2) W przypadku nadpłaty, wypłata kwoty nadpłaty zostanie dokonana w formie przelewu na wskazany rachunek w walucie polskiej, przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela Kursów), obowiązującego w (...) SA w dniu wypłaty. (§ 31 ust. 3) Aneks stanowi integralną część umowy kredytu 203-1212711/366/2005 z dnia 26.07.2005 r. (dowód: aneks nr (...) z załącznikiem z dnia 27.10.2005 r. k. 95-99v.) Na mocy aneksu nr (...) z dnia 25 lipca 2006 r. w umowie zmieniono § 8 ust. 2 pkt 1 lit. b, § 24 pkt 6 i § 27 pkt 6, zaś pozostałe warunki umowy kredytu nr 203-1212711/366/2005 z dnia 26.07.2005 r. zmienionej aneksem nr (...) z dnia 27.10.2005 r. pozostały bez zmian. (dowód: aneks nr (...) z dnia 25.07.2006 r. k. 105) Następnie w dniu 28 lutego 2007 r. pomiędzy stronami został zawarty aneks nr (...) na którego podstawie zmieniono § 7 ust. 1 pkt 1 i § 24 pkt 6,7,8,13,14,17,18 umowy kredytu nr (...) z dnia 26.07.2005 r. zmienionej aneksem nr (...) z dnia 27.10.2005 r. oraz aneksem nr (...) z dnia 25.07.2006 r. (dowód: aneks nr (...) z dnia 28.02.2007 r. k. 106-107) W dniu 13 września 2008 r. powódka zawarła związek małżeński z G. Z.. (dowód: kopia skróconego aktu małżeństwa k. 41) Pozwany bank wypłacił powódce kredyt w dniu 13 września 2005 r. w wysokości 111.400 zł. Powódka w okresie od 15 listopada 2005 r. do 17 października 2022 r. wpłaciła tytułem rat i odsetek kwotę 137.670,76 zł. Ponadto tytułem spłaty kredytu wpłaciła 253,06 CHF. (dowód: zaświadczenie k. 31-36v. ,opinia biegłego sądowego I. Ł. k. 257-274) Pismem z dnia 28 października 2022 r. powódka skierowała do pozwanego reklamację – wezwanie do zapłaty w związku z zawarciem w treści umowy zapisów stanowiących klauzule abuzywne, wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w związku z czym powódka wezwała bank do skorygowania treści umowy, wyliczenia nadpłaty powstałej z tytułu narzuconego przez bank nieuprawnionego sposobu spłaty kredytu jako kredytu „walutowego” i przekazania powódce metody wyliczenia ww. nadpłaty. W odpowiedzi na powyższe w piśmie z dnia 21.11.2022 r. bank wskazał, że umowa kredytu realizowana jest w sposób prawidłowy, a bank nie widzi podstaw do uznania roszczeń. (dowód: pismo z dnia 28.10.2022 r. k. 37-38, odpowiedź banku z dnia 21.11.2022 r. k. 39-40) Nadpłata powódki w zakresie spłat kredytu od 15.11.2005 r. do 17.10.2022 r. przy założeniu, że strony są związane umową z 26.07.2005 r. kredytu złotówkowego z oprocentowaniem WIBOR i nie doszło do przewalutowania kredytu na walutę CHF wynosi 9.640,81 PLN oraz 253,06 CHF. Przy założeniu, że kredyt został udzielony w złotych (bez przeliczania kursem kupna CHF) i spłacany w złotych (bez przeliczania kursem sprzedaży CHF) z oprocentowaniem LIBOR, nadpłata powódki w w/w okresie wyniosłaby 35.767,26 zł i 253,06 CHF. (dowód: opinia biegłego sądowego I. Ł. k. 257-274, opinia uzupełniająca biegłego sądowego I. Ł. k. 298-307) Powódka zaciągnęła kredyt w celu zakupu mieszkania, w którym zamieszkuje do chwili obecnej. W kredytowanym mieszkaniu zarejestrowana była działalność gospodarcza powódki, która polegała na transporcie leków. Koszty kredytu nie były wliczane w koszty działalności gospodarczej. Powódka początkowo zawarła umowę w złotych polskich według WIBOR. Powódka zdecydowała się na zawarcie aneksu po namowach pracownika banku. Powódka była informowana przez pracownika banku, że rata kredytu będzie niższa, Powódka spłaca kredyt w złotówkach, a bank sam dokonuje przeliczeń na CHF. Powódka w 2022 r. dowiedziała się, że w aneksie bank zastosował nieuczciwe warunki. Powódka pouczona o skutkach zastosowania niedozwolonych postanowień w aneksie oświadczyła, że nie zgadza się z nieważnością aneksu i chciałaby przy kredycie złotówkowym z oprocentowaniem LIBOR. (dowód: przesłuchanie powódki k. 296v., protokół rozprawy z dnia 19.02.2025 r. k. 346) Sąd zważył, co następuje: Żądanie powódki o ustalenie, że w stosunku prawnym łączącym powódkę z pozwanym nie wiążą powódki postanowienia umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) z dnia 26.07.2005 r. zmienione aneksem nr (...) z dnia 27.10 2005 r. zawarte w § 2 ust. 1, § 2 ust. 2 i § 9 ust. 7 aneksu zasługuje na uwzględnienie, żądanie zapłaty zaś zasługiwało na uwzględnienie w części. Stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów – w szczególności umowy kredytowej, zaświadczenia wystawionego przez pozwany bank przedstawiającym historię spłat kredytu oraz historię rachunku. Sąd dał wiarę również zeznaniom strony powodowej oraz świadkom w takim zakresie w jakim znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Wskazać należy, iż świadek K. K. nie brała udziału w zawarciu umowy kredytu i aneksu. Podała, że nie obsługiwała klientów banku. Świadek H. K. nie pamiętała czy brała udział w zawieraniu umowy kredytu (aneksu). Sąd pominął na podstawie 235
ust. 1, z wyrażonego w walucie polskiej na kwotę stanowiącą równowartość w walucie wymiennej CHF, (...) stosuje się kurs kupna dla dewiz w CHF – 2,5370 (Tabela kursów (...) SA obowiązująca w dniu 27.10.2005 r., nr (...), od godziny 8:00). Natomiast § 9 ust. 7 aneksu wskazano, iż potrącenie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie kredytu lub raty w walcie wymiennej, w której udzielony jest kredytu, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów). Tak więc, zmiana kursu waluty wpływała na wypłacone w złotych kwoty kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo – odsetkowych, a ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosiła powódka. Spłata kredytu następowała w złotych polskich w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej. Do przeliczeń wysokości rat kapitałowo – odsetkowych spłacanego kredytu zastosowanie miał kurs sprzedaży danej waluty obowiązujący w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Bez wątpienia powódka nie miała żadnego wpływu w zakresie ustalenia kursu waluty CHF, niezbędnego do ustalenia wzajemnym zobowiązań stron. Oznacza to, że postanowienia w zakresie kursów wymiany stosowanych w tabeli nie były uzgodnione indywidualnie w rozumieniu art. 385 1 § 1 i 3 k.c. Zgodnie z art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 4 dyrektywy, nadanym sprostowaniem z 13 października 2016 r. (Dz.Urz.UE. L z 2016 r. Nr 276, poz. 17), nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w momencie zawarcia umowy, do wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna. W rezultacie przy dokonywaniu oceny niedozwolonego charakteru określonego postanowienia umownego, w tym także oceny indywidualnej, nie ma żadnego znaczenia, w jaki sposób umowa była wykonywana przez strony. W szczególności nie ma znaczenia, czy przedsiębiorca rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, mógł skorzystać .W tym miejscu można przywołać uchwałę Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r. (...). Sąd wskazał tam, że przy ocenie charakteru niedozwolonych postanowień decydujące znaczenia maja okoliczności istniejące w chwili zawarcia umowy. „Klauzule waloryzacyjne” w aneksie nr (...) do umowy kredytu spowodowały, że wysokość zobowiązań wynikających z umowy podlegała wielokrotnemu przeliczaniu z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty przy czym mechanizm ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób, gdyż umowa w tym względzie odsyła tylko do tabeli kursów obowiązującej w banku. Oznacza to, że zgodnie z umową zmienioną aneksem nr (...) z dnia 27.10.2005 r. bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty, zaś powódka nie miała na ten kurs żadnego wpływu. Zatem postanowienia, o których mowa, nie były uzgodnione indywidualnie z powódką w rozumieniu art. 385 1 § 1 i 3 k.c. Wskazane wyżej postanowienia przewidywały, że wysokość zobowiązań będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty. Kwestionowane klauzule odnoszą się do głównych świadczeń stron i w ocenie Sądu nie zostały sformułowanie w żaden sposób, gdyż zarówno umowa, jak i aneks do niej, w tym względzie odsyła tylko do „Tabeli kursów (...)” definiowanej, we wzorcu umownym, jako aktualna tabela kursów walutowych obowiązująca w Banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Oznacza to, że zgodnie z powyższym, po przewalutowaniu Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Nie zostało zaprzeczone, że aneks do umowy został zawarty na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez Bank. Oznacza to, że postanowienia nie były uzgodnione indywidualnie z powódką w rozumieniu art. 385 1 § 1 i 3 k.c. W konsekwencji jest niewątpliwe, że w rozpatrywanej sprawie pozwany przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania - na gruncie zawartej umowy z jej późniejszą modyfikacją - wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Zatem doszło do nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzącego do naruszenia interesów konsumentów. W tym zakresie istotne znaczenie należy także przypisać wymaganiu właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, czyli odpowiedzi na pytanie, czy zawarta umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne (vide: wyrok SN z dnia 2.10.2019 r., (...)). Jak już zostało przedstawione, kwestionowane postanowienia umowy wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu, którą należy wypłacić w PLN oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN. Kurs kupna z reguły jest niższy od kursu sprzedaży. Różnica między tymi kursami, czyli tzw. spread walutowy, w uproszczeniu powinien zawierać w sobie koszt zakupu waluty i marżę (zysk) towarzyszący jej sprzedaży. Sąd nadal podziela wyrażony w innych sprawach na podobnym tle pogląd, że naliczenie spreadu ma ekonomiczne uzasadnienie w przypadku rzeczywiście zawieranych transakcji kupna i sprzedaży waluty, gdzie są ponoszone rzeczywiste koszty i można oczekiwać wynagrodzenia za rzeczywiście powzięte czynności. Nie ma natomiast uzasadnionych podstaw stosowanie spreadu przy rozliczaniu wypłaty i spłaty kredytu udzielanego, wypłacanego i spłacanego w walucie polskiej, a jedynie waloryzowanego kursem waluty obcej. W przypadku takiego kredytu nie dochodzi bowiem do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytu, a jedynie do szeregu obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytu udzielonego w PLN oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Stosowanie w tym celu różnych kursów nie ma zatem racjonalnego uzasadnienia. Zastosowanie dwóch różnych kursów w opisany wyżej sposób w odniesieniu do objętej aneksem umowy stron, prowadziło do sytuacji, w której kredyt przy spłacie stawał się już kredytem w kwocie wyższej (bez uwzględnienia wahań kursowych samej waluty). Skoro takim zapisom towarzyszyło postanowienie, że wysokość kursu, według którego będzie rozliczana spłata kredytu, ustalał będzie sam Bank, mogło to prowadzić do sytuacji, w której Bank mógłby arbitralnie podwyższać wysokość kursu sprzedaży, według którego rozlicza spłatę kredytu, w stosunku do wysokości rynkowej. Brak sprecyzowania jasnych i obiektywnych kryteriów ustalania przez Bank kursu waluty, przyjmowanego do rozliczania spłat kredytu w sposób, który pozwalałby na weryfikację poprawności kursu, a co za tym idzie sprawdzenie wysokości żądań banku (np. przez odwołanie do parametrów finansowych publikowanych lub znanych powszechnie) prowadził do zastrzeżenia dla Banku wyłącznej i niczym nieograniczonej kompetencji do ustalania wysokości kursu, według którego będzie rozliczana spłata kredytu i ustalana wysokość zobowiązania powódki. Powyższe w sposób oczywisty prowadziło do rażącego naruszenia interesów powódki. Narażało ją bowiem na niczym w zasadzie nieograniczone żądania pozwanego co do spłaty udzielonego kredytu i jego wysokości, zależne wyłącznie od kursu waluty ustalanego wszakże przez pozwanego. Oznacza to, że po aneksowaniu umowy powódka miała ograniczoną możliwość przewidzenia ostatecznej kwoty uzyskanego kredytu i wysokości zadłużenia, jakie ma spłacić w PLN, skoro kursy wymiany określić miał Bank. W sposób dowolny zatem mógł kształtować wysokość zobowiązania powódki w walucie, w jakiej spłacała kredyt. Tym samym uzyskał też narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym lub zmian w zakresie oprocentowania, gdyż teoretycznie mógł je rekompensować podwyższeniem kursu sprzedaży przyjętego do rozliczenia spłat kredytu. W ocenie Sądu należy zatem uznać, że wszelkie postanowienia odwołujące się do kursów wymiany i możliwości jej samodzielnego ustalania w ramach tabeli były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powódki w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy. Bez znaczenia natomiast jest czy z możliwości tej pozwany korzystał albowiem dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczająca jest taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym zgodnie z art. 385 2 k.c. ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (por. uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17). Tym samym bez znaczenia jest czy pozwany w toku wykonywania umowy stosował kursy rynkowe i jaki kurs jest kursem rynkowym (z tych względów bezprzedmiotowe było również prowadzenie postępowania dowodowego na omawiane okoliczności). Podsumowując tę część rozważań, w ocenie Sądu postanowienia zawarte w § 2 ust. 1, § 2 ust. 2 i § 9 ust. 7 aneksu dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nieuzgodnione indywidualnie z powódką i kształtujące jej zobowiązania w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszał jej interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 k.c. Z tych przyczyn Sąd ustalił, że w stosunku prawnym łączącym powódkę z pozwanym nie wiążą postanowienia umowy kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) z dnia 26 lipca 2005 r., zmienionej aneksem nr (...) z dnia 27 października 2005 r. zawarte w: § 2 ust.1 i ust. 2, § 9 ust. 7 aneksu. Wyrok ustalający w niniejszej sprawie wyeliminuje wątpliwości co do tego, czy pozwany bank może ustalać zobowiązanie powódki według kursu CHF. Należy przyjąć, że umowa kredytu z dnia 26 lipca 2005 r, stron jest ważna i skuteczna, natomiast bezskuteczne i niewiążące powódkę są postanowienia dotyczące mechanizmu denominacji z uwagi na stosowanie dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że skutkiem uznania wskazanych wyżej zapisów za niedozwolone jest wyeliminowanie ich z tej umowy. Z powyższych względów na podstawie art. 385 1 k.c. i art. 189 k.p.c. orzeczono jak w pkt III sentencji wyroku. Konsekwencją ustalenia bezskuteczności postanowień umownych było rozważenie żądania zapłaty, które to żądanie powódka wywodziła z bezskuteczności klauzuli denominacyjnej. Zgodnie z aktualnym poglądem wyrażonym w orzecznictwie, klauzulę waloryzacyjną traktuje się jako główne świadczenie kredytobiorcy, gdyż wpływa ona na wysokość tego świadczenia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt: (...), legalis nr (...), wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 08 sierpnia 2019 r., (...)). Ponadto w odniesieniu do przeliczenia należności stron brak jest możliwości zastępowania niedozwolonych klauzul umownych przepisami o charakterze ogólnym, które są przepisami dyspozytywnymi. Pogląd ten został wypracowany w oparciu o związanie wszystkich sądów Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie (...). (...) podtrzymał pogląd, że w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym. Wyjątek ten obejmuje sytuacje w której jest zgoda stron na jego zastosowanie oraz okoliczność, że brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi. Dotychczas, orzecznictwo usuwając z umowy klauzule abuzywne odwoływało się do norm ogólnych prawa cywilnego, zastępując klauzule waloryzacyjną średnim kursem walut obcych prezentowanym przez Narodowy Bank Polski czy też innych kursów walut wskazywanych przez strony w umowie. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, gdyż spowodowałoby to ingerencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów. Jednocześnie brak jest możliwości zastosowania art. 358 k.c. umożliwiającego ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej przez odniesienie się do waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski, bowiem w dacie zawarcia spornej umowy, wzmiankowany przepis nie obowiązywał. Art. 358 k.c. wszedł w życie z dniem 14 stycznia 2009 r. mocą nowelizacji kodeksu cywilnego z dnia 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506), zaś uznanie postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy następczo, ale ze skutkiem od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Przed wejściem tej nowelizacji w życie art. 358 k.c. wyrażał jedynie zasadę walutowości, której zakres był ograniczony m. in. w stosunku do banków, przez regulację prawa dewizowego W ocenie Sądu brak możliwości uzupełnienia umowy po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień, powoduje, że aneks jest nieważny. Po wyeliminowaniu postanowień aneksu dotyczących kursów wymiany, wiadomym jest jedynie, że bank zobowiązuje się postawić do dyspozycji powodów równowartość określonej kwoty CHF w złotych polskich, lecz nie wiadomo według jako miernika ma być wyliczona ta równowartość. Nie jest również wiadomo, jaką kwotę powinna zwrócić powódka. Brak jednoznacznego określenia zasad ustalania kursów, a tym samym brak możliwości określenia praw i obowiązków na podstawie aneksu oznacza, że aneks nr (...) jest niezgodny z art. 69 pr. bank. i tym samym sprzeczny z prawem i z tego względu nieważny (art. 58 k.c.). W ocenie Sądu, po wyeliminowaniu postanowień aneksu, strony są związane umową z dnia 26 lipca 2005 r., znana jest kwota i waluta kredytu (w PLN), cel kredytu, okres i termin spłaty, wysokość prowizji oraz oprocentowanie WIBOR. Zatem, tak skonstruowana umowa w pełni spełnia przesłanki umowy kredytu w świetle prawa bankowego i pozostaje zgodna z zasadą swobody kształtowania stosunków umownych, nie naruszając tym samym zasad współżycia społecznego. W tym miejscu wskazać należy, że eliminacja klauzul abuzywnych czyni zadość celu przepisów odnoszących się do niedozwolonych klauzul umownych w zakresie wyłącznego niestosowania tych postanowień, gdyż umowa powinna nadal obowiązywać, o ile jest to prawnie możliwe (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2017 r. sygn. akt:(...).) W związku z powyższym powódka winna spłacać kredyt w złotych polskich w terminach przewidzianych w umowie i z zastosowaniem przewidzianego pierwotnie oprocentowania, według przewidzianej umownie stawki WIBOR. Podnieść należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG należy dążyć do osiągniecia stanu niezwiązania konsumenta nieuczciwymi postanowieniami umownymi, przy jednoczesnym utrzymaniu w mocy umowy, o ile jest to prawnie możliwe. W ocenie sądu umowa stron nadal może być wykonywana jako umowa kredytu bankowego w PLN z oprocentowaniem WIBOR. Podstawę dochodzonego roszczenia o zapłatę dochodzonej pozwem kwoty stanowią przepisy art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl natomiast art. 410 § 1 i 2 k.c. przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W celu ustalenia wysokości dokonanej przez powódkę nadpłaty Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego I. Ł.. Sporządzona opinia w sposób wyczerpujący przedstawia wyliczenie kwoty nienależnie uiszczonego świadczenia, przy czym opinia ta nie budzi co do dokonanych obliczeń wątpliwości. W sporządzonej opinii biegła stwierdziła, że nadpłata powódki w zakresie spłat kredytu od 15.11.2005 r. do 17.10.2022 r. przy założeniu, że strony są związane umową z 26 lipca 2005 r. (tj. umową kredytu w PLN z oprocentowaniem WIBOR i nie doszło do przewalutowania kredytu na walutę CHF) wynosi 9640,81 PLN oraz 253,06 CHF. Mając na uwadze powyższe Sąd w pkt I wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 9.640,81 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 3 maja 2023 r. do dnia zapłaty. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 411 k.c. Wskazać bowiem należy, że pozwany nie wykazał, że powódka miała wiedzę, że spełniał nienależne świadczenie. Ponadto powódka spełniała świadczenie w celu uniknięcia przymusu. Niewątpliwie nieuiszczenie przez nią rat w wysokości wyliczonej przez Bank, mogło spowodować wypowiedzenie przez bank umowy kredytu. Ponadto spełnienie świadczeń wobec banku nie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Nie można również stwierdzić, aby bank otrzymane świadczenia zużył lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. Bezzasadny jest zarzut pozwanego nadużycia prawa podmiotowego przez powoda. Wskazać należy, że powód dochodzi roszczeń z umowy, w której bank zastosował klauzule abuzywne. Ponadto nie doszło do przedawnienia roszczenia powódki, albowiem powódka dopiero w 2022 r. dowiedziała się, że aneks zawiera nieuczciwe warunki. Sąd na podstawie art. 481 k.c. orzekł o obowiązku zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie. Powódka żądała zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 19 listopada 2022 r. do dnia zapłaty. W ocenie Sądu odsetki należało zasądzić od dnia 3 maja 2023 r. do dnia zapłaty – tj. w terminie 7 dni od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu. W ocenie Sądu termin 7 dni to odpowiedni okres, aby bank dokonał analizy zgłoszonego żądania i wypłacił świadczenie, szczególnie mając na uwadze, że przed wytoczeniem powództwa do pozwanego została skierowana reklamacją, a żądanie zapłaty nie zostało tam skonkretyzowane. W pozostałym zakresie powództwo o zapłatę dochodzone w związku z pobraniem przez bank środków tytułem spłaty kredytu w zawyżonej wysokości podlegało oddaleniu. Z powyższych względów na podstawie powołanych przepisów orzeczono jak w pkt II wyroku. W pkt IV wyroku Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. w pozostałym zakresie umorzył postępowanie co do żądania ustalenia, wobec skutecznego cofnięcia przez powódkę żądania w tym zakresie. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd oparł na treści przepisu art. 100 k.p.c., mając na względzie wynik procesu. Powódka wygrała sprawę w 68,49% (w zasadniczej części wygrała proces w zakresie żądania ustalenia, którego wartość przedmiotu sporu wynosiła 50.678 zł oraz w zakresie kwoty 9.640,81 zł). Pozwany zaś wygrał sprawę w 31,51%. Powódka poniosła koszty procesu w kwocie 8.917 zł, na które składały się: opłata sądowa od pozwu w kwocie 1000 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, 5.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej, 2.500 zł tytułem wydatków na wynagrodzenie biegłego. Pozwany poniósł koszty procesu w kwocie 5.417 zł, obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 5.400 zł i opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Mając na względzie stosunek, w jakim strony utrzymały się ze swoim żądaniem i obroną, należne na rzecz powódki koszty procesu wyniosły 6.107,25 zł (8.917 zł x 68,49 % ) natomiast należne na rzecz pozwanego koszty procesu wyniosły 1.706,90 zł (5.417 zł x 31,51 %). Poniesione przez powódkę koszty przewyższają obciążający ją udział, zatem zasądzeniu na jej rzecz podlega różnica t.j. kwota 4.400,35 zł (pkt V wyroku). W pkt VI i VII wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu kosztów sądowych o w oparciu o art. 113 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz U. 2014, poz. 1025) w zw. z art. 100 k.p.c. Nieuiszczone koszty sądowe to wydatki na wynagrodzenie biegłego w wysokości 188,37 zł, pokryte tymczasowo przez Skarb Państwa. Sąd obciążył strony powyższymi kosztami, mając na względzie wynik procesu. Powódka przegrała sprawę w 31,51 % i dlatego zobowiązana jest uiścić na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 59,36 zł. Pozwany przegrał proces w 68,49% i dlatego zobowiązany jest uiścić na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe w kwocie 129,01 zł. sędzia Ewa Oknińska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.