I C 567/24

Sygn. akt: I C 567/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Rafał Kubicki Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Grandys po rozpoznaniu w dniu 24 października 2024 r. w (...) na rozprawie sprawy z powództwa M. Z., A. Z. przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. w W. o zapłatę i ustalenie I. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwoty: 154.097,62 zł (złote polskie) i 193,61 CHF (franki szwajcarskie) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od 16 stycznia 2024 r. do dnia zapłaty, II. ustala nieistnienie między stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z (...) nr (...) z 21 lipca 2011 r. zawartej między powodem a (...) Bank (...) S.A. w G. (poprzednikiem prawnym pozwanego), III. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.817 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty. sędzia Rafał Kubicki Sygn. akt: I C 567/24 UZASADNIENIE Powodowie: A. Z. i M. Z. wnieśli w dniu 22.03.2024 r. wobec (...) Bank (...) S.A. w W. o zasądzenie od strony pozwanej łącznie na ich rzecz kwoty 154 097,62 zł oraz 193,61 CHF tytułem zwrotu nienależnych świadczeń wykonywanych na rzecz pozwanego w okresie od 28.07.2011 r. do 15.12.2023 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 16.01.2024 r. do dnia zapłaty oraz o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z (...) nr (...)11- (...) z dnia 21.07.2011 r. W uzasadnieniu wskazali, że zawarta przez nich z pozwanym umowa dotyczyła kredytu indeksowanego i jest nieważna jako sprzeczna z przepisami prawa bankowego (art. 69), prawa cywilnego (art. 353 1 kc i (...) kc) i zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) w stopniu skutkującym jej nieważnością (art. 58 § 1 k.c.). W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując je co do zasady, jak i wysokości. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia oraz zarzucił powodom brak interesu prawnego w zakresie powództwa o ustalenie. Zaprzeczył między innymi temu, że: treść (...) została jednostronnie zredagowana przez pozwanego a kredytobiorcy nie mieli możliwości negocjowania postanowień umowy; bank nie przedstawiał stronie powodowej rzetelnej informacji w zakresie udzielonego kredytu, w tym dotyczących ryzyka związanego z zaciągnięciem zobowiązania w walucie (...), w tym przede wszystkim o ryzyku kursowym; jakiekolwiek postanowienia Umowy kredytu stanowią klauzule abuzywne oraz że istnieją podstawy do uznania ich za bezskuteczne lub nieważne, w tym zakresie wskazuję, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające uznanie jakichkolwiek z postanowień (...) za abuzywne a strona powodowa nie wykazała na czym rzekoma abuzywność miałaby polegać w kontekście tej, konkretnej sprawy; umowa kredytu miała charakter (...) złotowego - fakt wypłaty kredytu w złotych nie zmienia charakteru umowy o kredyt indeksowany w walucie obcej, zaś spłata kredytu następowała także w walucie (...); umowa kredytu pozostaje nieważna z uwagi na naruszenie przepisów ustawy prawo bankowe w tym w szczególności art. 69 tej ustawy; umowa kredytu jest nieważna z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, w tym nierówność stron, naruszenie równowagi kontraktowej; jakiekolwiek postanowienia Umowy kredytu sformułowane zostały w sposób nieprzejrzysty czy niejasny; prawa i obowiązki strony powodowej w umowie kredytu zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, w jakikolwiek sposób naruszający jej interesy; umowa kredytu dotknięta jest wadami powodującymi jej nieważność; aby poprzez zawarcie (...) pozwany narzucił stronie powodowej jakikolwiek nieuczciwe warunki umowne; w razie stwierdzenia abuzywności kwestionowanych postanowień (...), umowa winna zostać uznana za nieważną; w związku z wykonywaniem (...), przysługuje stronie powodowej roszczenie o zapłatę jakichkolwiek kwot nienależnie pobranych przez pozwanego. Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia Analiza twierdzeń zawartych w pismach stron i niekwestionowanych przez nie wzajemnie dokumentów wskazuje, iż za bezsporne i potwierdzone dokumentami dołączonymi do pozwu (umowa kredytu k. 23-37v., zaświadczenie k. 47-50v.) i do odpowiedzi na pozew (wniosek o kredyt mieszkaniowy z załącznikami k. 107-116, wnioski o wypłatę k. 117-124, informacje o ryzyku k. 125-127) można uznać następujące twierdzenia stron: Powodowie, mając status konsumentów, zawarli w dniu 21.07.2011 r. umowę nr (...)11- (...) o kredyt mieszkaniowy N.-H. w kwocie 200 000 zł z poprzednikiem prawnym pozwanej (...) Bank (...) S.A. w celu sfinansowania kosztów kontynuowania budowy domu jednorodzinnego. Umowa została poprzedzona ich wnioskiem kredytowym, w którym kwotę wnioskowanego kredytu oznaczyli w walucie polskiej (200 000 zł), wskazując jako walutę kredytu walutę szwajcarską ( (...)) i jako walutę spłaty kredytu walutę polską (PLN) z okresem spłaty rat równych 360 miesięcy. Podpisali przy tym oświadczenie w pkt VI ust. 6 i 7 (k. 109), że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz że przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko. Potwierdzili, że zostali poinformowani o ryzyku wynikającym ze stosowania przy spłacie kredytu zmiennej stopy procentowej, będąc świadomi, że wzrost stopy procentowej powoduje wzrost raty kapitałowo – odsetkowej kredytu. Umowa składała się z części szczególnej i ogólnej oraz Ogólnych Warunków Udzielania przez (...) Bank (...) S.A. (...) Mieszkaniowego (...) H. – w której strony zawarły najistotniejsze dla sprawy postanowienia (wyciąg): - (§ 1 pkt 1 części szczególnej umowy) Kwota udzielonego kredytu 200 000 zł; - (§ 4 pkt 1 części szczególnej umowy) uruchomienie kredytu nastąpi nie później niż w ciągu 5 dni po spełnieniu warunków określonych w ust. 5 (…) - (§ 1 ust 2 pkt 1 (...)) W przypadku kredytu indeksowanego kwota udzielonego kredytu określona jest w (...) w złotych z zastrzeżeniem, że kwota ta jest indeksowana do waluty obcej na zasadach określonych w pkt 2. - (§ 1 ust 2 pkt 2 (...)) zobowiązanie kredytobiorcy do spłaty wyrażone jest w walucie obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany, a ostateczna wysokość tego zobowiązania określona zostanie po wypłacie całej kwoty kredytu oraz po przeliczeniach na walutę po kursie kupna danej waluty, zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniach i momentach poszczególnych uruchomień środków. - (§ 1 ust. 2 pkt 4 (...)) ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca, z uwzględnieniem w szczególności § 16 ust. 3 i 4 oraz § 25 ust. 6; - (§ 8 ust. 9 pkt 3 (...)) Pozostałe prowizje określane procentowo i pobierane w okresie kredytowania naliczane są od pozostałej do spłaty kwoty kapitału wyrażonej w walucie obcej, a do przeliczenia kwot prowizji z waluty obcej na złote stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującego w banku w dniu i w momencie zapłaty prowizji; - (§ 11 ust. 3 (...)) W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej Bank przyjmuje na zabezpieczenie kredytu hipotekę ustanowioną w walucie obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany, przy czym wysokość sumy hipoteki stanowi 160% kwoty udzielonego kredytu, określonej w (...) w PLN, przeliczonej uprzednio na tę walutę po kursie jej kupna, według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu i w momencie zawarcia umowy o kredyt - (§ 16 ust. 1 (...)) W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej, uruchomienie środków następuje w złotych (Bank stosuje do przeliczenia zadłużenia bezgotówkowy kurs kupna danej waluty według obowiązującej Tabeli kursów ustalany zgodnie z zasadami określonymi w § 11a) lub w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany z zastrzeżeniem, że warunki warunkami transakcji, dotyczącymi waluty oraz celu kredytowania, uruchomienia są zgodne z warunkami transakcji, dotyczącymi waluty oraz celu kredytowania. - (§ 16 ust. 4 (...)) W przypadku wypłat w złotych kwota transzy po wypłaceniu przeliczana jest przez bank na walutę, do jakiej kredyt jest indeksowany, według kursu kupna tej waluty zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu i w momencie wypłaty środków; - (§ 19 pkt 3 (...)) W przypadku spłaty kredytu w złotych spłata następuje w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, przy czym do przeliczeń wysokości rat kapitałowo – odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu i w momencie spłaty. - (§ 23 pkt 3 pkt 5 (...)) W przypadku kredytu indeksowanego, gdy wcześniejsza spłata kredytu następuje w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, do przeliczeń kwot spłacanych przed terminem, stosuje się bezgotówkowy kurs sprzedaży danej waluty według pierwszej Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, określonym w dyspozycji, o której mowa w pkt 1 ustalany zgodnie z zasadami określonymi w § 11a. Z pozyskanego przez powodów od pozwanego (niekwestionowanego) zaświadczenia wynika, że kredyt został wypłacony transzami w kwocie 200 000 zł. Sumy rat kredytu (kapitału i odsetek), które powodowie uiścili w okresie od 28.07.2011 r. do 15.12.2023 r. wyniosły: 152 097,62 zł oraz 193,61 CHF ponadto uiścili prowizję w wysokości 2000 zł. Powodowie pismem z 12.01.2024 r. (k.44v.-46v.) wezwali bank do zwrotu ww. świadczeń w terminie 30 dni od daty otrzymania pisma. Bank nie uwzględnił ich żądań (k. 42v.-43v.). Z wiarygodnych zeznań powodów (k. 311v.-312) wynika, że powodowie zawarli przedmiotową umowę kredytu w celu finansowania budowy domu jednorodzinnego, w którym mieszkają nadal. W kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona ani zarejestrowana żadna działalność gospodarcza. Powodowie zawarli umowę korzystając z usług pośrednika kredytowego. Nie negocjowali umowy, podpisali ją w kształcie zaproponowanym przez bank. Na realizację celu umowy potrzebowali środków w walucie polskiej i w takiej kredyt został im wypłacony. Powodowie dokonywali spłat kredytu głównie w walucie polskiej. Rozważania prawne Opisany wyżej stan faktyczny ustalony został na podstawie niekwestionowanych co do treści i pochodzenia dokumentów ponadto na podstawie zeznań powodów. Odebranych na piśmie zeznań świadka (ostatecznie – jedynego), wskazanego w odpowiedzi na pozew, nie sposób było uznać za potwierdzenie spornych tez wysuniętych w odpowiedzi na pozew z powodu upływu wielu lat od zawarcia umowy i odpowiedzi „nie pamiętam” „nie znam odpowiedzi na to pytanie” jak również odpowiedzi negatywnej na pytanie czy pamięta stronę powodową oraz szczegóły zawierania tej konkretnej umowy. Na podstawie zeznań świadka K. S. niemożliwym okazało się dokonanie dokładniejszych ustaleń dotyczących treści ustnych informacji i pouczeń przekazywanych przy zawarciu umowy. Powód cofnął wniosek dowodowy dotyczący zeznań drugiego ze świadków wskazanych w odpowiedzi na pozew Sąd pominął dowód z opinii biegłego, ponieważ okoliczności wskazane przy tym dowodzie w pozwie i odpowiedzi na pozew były w świetle poniższych motywów wyroku nieistotne dla rozstrzygnięcia - wobec stwierdzenia nieważności umowy jako takiej. Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy. Wbrew wywodom pozwanego z dokumentów wynika jasno, że nie było możliwości uzyskania kredytu bezpośrednio w (...) (zresztą zamiarem stron było kredytowanie w złotówkach), jak i nie było możliwości w dacie umowy dokonywania spłat bezpośrednio w (...) zdecydowanie nie to było intencją stron. Ważność umowy i skuteczność jej postanowień oceniane są na datę zawarcia umowy, a nie na okres wykonywania umowy, dlatego na wszelkie rozważania dotyczące tych dwóch kwestii nie mogły mieć wpływu dokumenty dołączone do odpowiedzi na pozew, powstałe już po zawarciu umowy - takie jak wnioski o wypłatę transz. Pozostałe dokumenty dołączone do odpowiedzi na pozew, niedotyczące okoliczności zawarcia tej konkretnej umowy, należało potraktować wyłącznie w kategorii rozwinięcia stanowiska pozwanego, a nie w kategorii dowodu. Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości. Żądanie znajduje oparcie w art. 189 k.p.c., który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. Sąd podziela argumentację powodów, że mają oni interes prawny w żądaniu nieważności umowy, ponieważ ewentualne podzielenie przez Sąd argumentacji o nieważności umowy tylko na potrzeby rozstrzygnięcia o zapłatę wynikać będzie nie z sentencji wyroku, lecz z uzasadnienia, a nie ma pewności, czy będzie to uznawane w innych postępowaniach w kategorii powagi rzeczy osądzonej, a ponadto orzeczenie stwierdzające nieważność umowy może dawać podstawę również do stwierdzenia nieważności hipoteki ustanowionej na zabezpieczenie kredytu. Żądania główne strony powodowej opierały się na ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej (...). Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera klauzule abuzywne w przedmiocie indeksacji zawarte w § 1 ust. 1 (...) oraz § 1 ust. 1 i 2 , § 16 ust. 1 pkt. 1, § 16 ust. 4, § 19 pkt 1 i 3 (...), które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem przez to jest sprzeczna z definicją kredytu (art. 69 prawa bankowego), granicami swobody umów (art. 353 1 k.c.), zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), a ponadto po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych nie ma możliwości ich zastąpienia innymi postanowieniami i umowa upada. Podstawą faktyczną sformułowanych roszczeń jest suma świadczeń spełnionych przez stronę powodową w wykonaniu spornej umowy. Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany. Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie powinien być ani art. 69 prawa bankowego, ani art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), ani art. 353 1 k.c. (sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych (art. 385 1 k.c.), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika nie z samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali, zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień /niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej w art. 58 § 2 k.c. odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie stron spełniają przesłanki art. 385 1 , co skutkuje ich bezskutecznością. Konsumencki charakter umowy nie budzi wątpliwości – jest bezsporny i został wykazany wiarygodnymi zeznaniami powodów. W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody (w tym opinia biegłego) idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków, w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”. Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18). Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz (...) nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „frankowym” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot (...), a sposób ich ukształtowania z odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób bank ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385