. § 1 k.r.o. reprezentantem dziecka może być ustanowiony adwokat lub radca prawny, który wykazuje szczególną znajomość spraw dotyczących dziecka, tego samego rodzaju lub rodzajowo odpowiadających sprawie, w której wymagana jest reprezentacja dziecka, lub ukończył szkolenie dotyczące zasad reprezentacji dziecka, praw lub potrzeb dziecka. Natomiast stosownie do art.
k.r.o., w przypadku gdy stopień skomplikowania sprawy tego nie wymaga, w szczególności gdy sąd opiekuńczy określi szczegółowo treść czynności, reprezentantem dziecka może zostać ustanowiona również inna osoba posiadająca wyższe wykształcenie prawnicze i wykazująca znajomość potrzeb dziecka. Jeżeli szczególne okoliczności za tym przemawiają, reprezentantem dziecka może zostać ustanowiona także osoba nieposiadająca wyższego wykształcenia prawniczego. Wobec tego w aktualnym stanie prawnym (mającym zastosowanie także w tej sprawie), po pierwsze zasadą jest ustanowenie reprezentanta w osobie adwokata lub radcy prawnego, po drugie jedynie wyjątkowo, w przypadku gdy stopień skomplikowania sprawy tego nie wymaga, w szczególności gdy sąd opiekuńczy określi szczegółowo treść czynności (w której ma działać za małoletniego reprezentant), można ustanowić reprezentantem inną (niż adwokat lub radca prawny) osobę, jedynie mającą wykształcenie prawnicze; po trzecie, w ostateczności, o ile szczególne okoliczności za tym przemawiają, można ustanowić reprezentanta w osobie, która nie posiada wykształcenia prawniczego. Odnosząc to do realiów niniejszej sprawy, oczywistą pozostawała konkluzja, że nie było żadnych podstaw do odstępstwa od zasady – ustanowienia reprezentanta w osobie adwokata lub radcy prawnego. Z treści wniosku nie wynika, by proponowana przez wnioskodawców B. K. posiadała wykształcenie prawnicze, ale i to, by stopień skomplikowania sprawy nie wymagał reprezentanta w osobie adwokata lub radcy prawnego, tym bardziej, że w aktualnie ujawnionych realiach sprawy nie jest możliwe szczegółowe określenie (przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę) treści całej czynności prawnej, w której J. S. miałby być reprezentowany przez ustanowionego dla niego reprezentanta. To na co wskazują wnioskodawcy jest jedynie fragmentarycznym projektem postanowień umowy – dotyczących dwojga małoletnich spadkobierców. Tym samym brak jest projektu całej umowy o dział spadku, tj. uwzględniającej, całość przewidzianych prawem regulacji dotyczących działu spadku, tak w aspekcie podmiotowym, jak i przedmiotowym i co oczywiste – spełniających wszystkie materialnoprawne przesłanki w tym zakresie. W związku z tym nie można tracić z pola widzenia i tego, że nawet to co wynika z twierdzeń wniosku – w zakresie wartości części składników spadku nie pozwala na wyprowadzenie skonkretyzowanych wniosków co do tego, skoro mowa jest o kwotach „około”. Z drugiej strony z tego fragmentarycznego projektu – odnoszącej się do małoletnich, w tym i J. S. – umowy, nie wprost nie wynika to, by to, co w wyniku działu spadku ten ostatni miał uzyskać (poprzez przyznanie składnika, czy składników masy spadkowej i ewentualną spłatę) miało stanowić równowartość jego udziału w spadku. To wszystko jedynie dodatkowo wzmacnia przekonanie co do tego, że to adwokat lub radca prawny powinien być reprezentantem małoletniego. Tym bardziej nie zaistniały też żadne szczególne okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo na rzecz ustanowienia reprezentanta w osobie, która nie jest prawnikiem. Kończąc tą część rozważań, wyjaśnić należy, że jeżeli nawet Sąd Rejonowy dostrzegł konflikt interesów, jako przeszkodę do ustanowienia reprezentanta dla J. S.– w tej samej osobie, co ustanowiony przez ten Sąd reprezentant dla E. S.
Miał rację Sąd Rejonowy, o ile doszedł do konkluzji, że tylko i wyłącznie ustanowiony dla małoletniego reprezentant jest uprawniony do zainicjowania postępowania o zezwolenie sądu na dokonanie imieniem małoletniego wskazanej we wniosku (przynajmniej co do zasady) umowy o dział spadku. Przy czym nie chodziło tu o zakwalifikowanie tej czynności – jako przekraczającej zakres zwykłego zarządu – w rozumieniu art. 103 § 3 k.r.o., a o czynność stanowiącą ważniejszą sprawę dotyczącą majątku małoletniego – w rozumieniu art. 99 § 3 k.r.o. w zw. z art. 156 k.r.o. Z wnioskiem o wyrażanie zgody przez sąd na podstawie art. 101 k.r.o. mogą wystąpić jedynie rodzice, ale tylko wówczas, kiedy nie istnieje wyłączenie ich reprezentacji – w rozumieniu art. 98 § 2 k.r.o. W przeciwnym wypadku, kiedy taki zakaz istnieje i prowadzi do konieczności ustanowienia reprezentanta, to wówczas tylko i wyłącznie reprezentant pozostaje uprawniony do zainicjowania postępowania w przedmiocie zezwolenia przez sąd na dokonanie przez reprezentanta wszelkich ważniejszych spraw dotyczących majątku małoletniego – stosownie do art. 99 § 3 k.r.o. w zw. z art. 156 k.r.o. Nie ulega żadnej wątpliwości to, że dział spadku – z uwagi na jego istotę, charakter i znaczenie, stanowi tak rozumianą „ważniejszą sprawę”. Ponadto, skoro w tego rodzaju postępowaniu (o zezwolenie sądu), niewątpliwie koniecznym jest zbadanie prawnych i faktycznych przesłanek owego zezwolenia (art. art. 99 § 3 k.r.o. w zw. z art. 156 k.r.o.), a więc przeanalizowanie treści zupełnego projektu całej umowy o odział spadku (zasada integralności rozstrzygnięć w sprawach działowych – mająca odpowiednie zastosowanie także do umów o tego rodzaju przedmiocie), która miałaby być zawarta z udziałem małoletnich – z punktu widzenia ich interesów, to tym bardziej takie postępowanie może zainicjować tylko reprezentant, a nie żaden z rodziców małoletniego. Skoro rodzice dziecka są wyłączeni z mocy art. 98 § 1 pkt 2 k.r.o. od reprezentacji przy wszystkich czynnościach prawnych pomiędzy małoletnimi, to racjonalnie rzecz pojmując, trudno przyjmować, by brali oni udział w projektowaniu tej umowy, czy przedstawianiu tego projektu sądowi rodzinnemu – w aspekcie jej zgodności z właściwie pojmowanymi interesami małoletniego dziecka. Wbrew stanowisku skarżących, że skoro z art. art. 99 § 2 k.r.o. wynika, że reprezentant jest uprawniony do dokonywania wszystkich czynności łączących się ze sprawą, to w tym przypadku oznacza to, że chodzi także o wszystkie czynności łączące się z zawarciem przedmiotowej umowy o dział spadku, a więc i wystąpienie właśnie przez reprezentanta z wnioskiem o wydanie zezwolenia przez sąd opiekuńczy na dokonanie tej czynności prawnej. Zatem przeciwna teza skarżących, jakoby z tego przepisu miało wynikać, że to rodzice małoletniego (mimo wyłączenia ich od reprezentacji) mieliby być uprawnieni do zainicjowania postępowania o udzielenie przez sąd zezwolenia, nie znajduje żadnego potwierdzenia, abstrahując już od tego, że nie chodzi tu o wyrażenie zgody – na podstawie art. 101 § 3 k.r.o., a o udzielenie zezwolenia – na podstawie art. 99 § 3 k.r.o. w zw. z art. 156 k.r.o. Bez znaczenia dla dotychczas wyprowadzonych przez Sąd Okręgowy wniosków, z przyczyn już dostatecznie wyjaśnionych, pozostaje postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa Podgórza w Krakowie (załączonego w kserokopii do apelacji), z treści którego wynika po pierwsze to, że orzeczeniem tym Sąd ustanowił „kuratora” dla dwóch innych małoletnich spadkobierców po A. S., do ich reprezentacji przy czynności prawnej w postaci umowy o dział spadku, a z treści tego postanowienia nie wynika, by kuratorem tym był adwokat, po drugie, że Sąd zezwolił tak ustanowionemu kuratorowi na dokonanie tej czynności prawnej. Abstrahując już od tego, nie tracić z pola widzenia i tego, że w/w postanowienia przede wszystkim nie uwzględnia stanu prawnego (art. 99 i nast. k.r.o.) w brzmieniu obowiązującym w tym zakresie od dnia 29.08.2023 r. Końcowo Sąd Okręgowy wyjaśnia, że ustanowiona reprezentantem małoletniego adwokat D. P. spełnia kryteria, o jakich mowa w art.
w zw. z § 8 Rozp. Min. Spr. z dnia 29.07.2024 r. w sprawie sposobu zapewnienia reprezentacji dziecka przez reprezentanta dziecka (Dz.U.2024.1159), albowiem jest wpisana na „listę reprezentantów dziecka” prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Kielcach. Z tych względów Sąd Okręgowy orzekł: na podstawie art. 350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. – jak w pkt 1 sentencji; na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt 2 sentencji; na podstawie art. 385 k.p.c. – jak w pkt 3 sentencji; na podstawie art. 520 k.p.c. – jak w pkt 4 sentencji. SSO Mariusz Broda
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.