(1)kwotę 12.171,60 CHF (dwanaście tysięcy sto siedemdziesiąt jeden franków szwajcarskich sześćdziesiąt centymów) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 grudnia 2019 r. do dnia zapłaty; 1) oddalił powództwo w pozostałym zakresie; 2) zasądził od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz A. R. i J. R.

(1)kwotę 4.634 zł (cztery tysiące sześćset trzydzieści cztery złote) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: A. R. i J. R.

(1)pozostają w związku małżeńskim, który został zawarty przed dniem 9 kwietnia 2008 r. Nie zawierali oni małżeńskich umów majątkowych. W pierwszej połowie 2008 r. A. R. i J. R.

(1)mieszkali w lokalu mieszkalnym przy ul. (...) w O.. Lokal ten znajdował się na trzecim piętrze w budynku wielorodzinnym, bez windy. Myśleli oni o wtedy o przeprowadzaniu się do większego mieszkania. A. R. była wówczas w ciąży. W dniu (...) urodziła dziecko. A. R. i J. R.

(1)dowiedzieli się o możliwości nabycia znajdującego się w pobliżu ich miejsca zamieszkania lokalu położonego przy ul. (...) w O.. Lokal ten, o powierzchni 90,4 m 2, znajdował się na parterze w budynku wielomieszkaniowym, z możliwością wejścia od ulicy. Do lokalu przynależała piwnica o powierzchni 54 m 2. Lokal ten miał wtedy charakter lokalu usługowego. W miejscu okien znajdowały się witryny, a drzwi wejściowe były przezroczyste. Powodowie zainteresowali się możliwością nabycia tego lokalu i zamieszkania w nim. Uważali, że lokal ten byłby dla nich lepszym rozwiązaniem od dotychczasowego miejsca zamieszkania, ponieważ mieszkanie byłoby znacznie większe, a poza tym nie trzeba byłoby korzystać z klatki schodowej z uwagi na jego położenie na parterze. Powód udał się nawet do urzędu, aby się dowiedzieć, czy w tym lokalu mógłby zamieszkać z rodziną i zostać w nim zameldowany. Uzyskał pozytywną odpowiedź. Przekazano mu, że jak lokal będzie jego, to będzie mógł go wykorzystywać zgodnie ze swoją wolą i potrzebami. Powodowie postanowili podjąć starania w celu nabycia tego lokalu. W tym lokalu zamierzali zamieszkać, po przeprowadzeniu remontu. Nie planowali nabyć tego lokalu w celu wynajęcia go. Powodowie chcieli sfinansować nabycie tego lokalu za pomocą środków z kredytu. Powód udał się do placówki (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej (dalej jako: (...) S.A.”), aby zapoznać się z ofertami dotyczącymi kredytów mieszkaniowych. W tym banku powód miał od lat rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy, rachunek przedsiębiorcy. Poza tym w tym banku powód zaciągał już różne kredyty czy pożyczki. W tym banku rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy miała też jego żona. W dniu 24 czerwca 2005 r., jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego, J. R.

(1)i A. R. (nosząca wówczas nazwisko O.), zawarli z (...) S.A. umowę kredytu mieszkaniowego (...), udzielonego w walucie wymienialnej CHF. Na podstawie tej umowy bank zobowiązał się postawić do dyspozycji kredytobiorców kredyt w wysokości 8.020 CHF z przeznaczeniem na budowę garażu nr (...) w przyziemieniu budynku przy ul. (...) w O.. Kredyt mógł być wypłacony w walucie polskiej na sfinansowanie zobowiązań w kraju. Kredyt miał być spłacony do 1 czerwca 2015 r. w ratach annuitetowych. Powodowie spłacali ten kredyt bezpośrednio w CHF, także w 2008 r. W (...) S.A. przydzielono powodowi doradcę zajmującego się kredytami hipotecznymi. Powód przekazał, że chciałby uzyskać 395.000 zł w ramach kredytu. Powodowi przedstawiono ofertę uzyskania tych środków poprzez zawarcie kredytu wyrażonego w złotówkach (PLN), w euro oraz we franku szwajcarskim (CHF). Doradca wskazał przy tym, że wówczas powszechnie zaciągane przez klientów były kredyty wyrażone w CHF, ponieważ okazywały się korzystniejsze od innych, w szczególności poprzez niższe oprocentowanie. Powód odczuł, że przedstawiciel banku doradzał mu zaciągnięcie kredytu wyrażonego w CHF. Po zapoznaniu się z informacjami doradcy powód uznał, że kredyt wyrażony w CHF będzie najkorzystniejszym rozwiązaniem dla niego i żony, w tym ze względu na niższe oprocentowanie niż w przypadku innych kredytów. Powodowie zgodzili się razem na zawarcie kredytu wyrażonego w CHF. Przedstawiciel banku przygotowywał dokumenty potrzebne do zawarcia umowy. W dniu 5 kwietnia 2008 r. powodowie podpisali umowę przedwstępną na nabycie lokalu przy ul. (...) w O.. Zapłacili przy tym kwotę 5.000 zł tytułem zadatku. Poprzez środki uzyskane z kredytu chcieli zapłacić kwotę 395.000 zł na rzecz osoby zbywającej lokal. W kwietniu 2008 r. powodowie przygotowywali dokumenty dla banku w celu uzyskania kredytu. Pierwotnie zamierzali zawrzeć umowę kredytu mieszkaniowego (...). W międzyczasie przedstawiciel banku zadzwonił do powoda i przekazał mu, że skoro nabywany lokal miał charakter usługowy, to dla takich lokali bank przewiduje możliwość uzyskania kredytu (...), przy czym należało wtedy zaznaczyć we wniosku kredytowym, że lokal będzie przeznaczony na wynajem. Przedstawiciel banku tłumaczył przy tym, że taki rodzaj kredytu będzie odpowiedni także ze względu na konieczność ustanowienia hipoteki na nabywanym lokalu. Powodowie nie zamierzali jednak nabywać tego lokalu na wynajem, ponieważ chcieli w tym lokalu zamieszkać, po przeprowadzeniu w nim remontu. Powód przekazał doradcy, że lokal nie będzie przeznaczony na wynajem. Doradca zapewniał powoda, że tego rodzaju zmiana (z kredytu mieszkaniowego (...) na (...) oraz z zapisem, że lokal będzie przeznaczony na wynajem) nie będzie miała tak naprawdę dla powodów znaczenia i żadne parametry się dla nich nie zmienią w związku z taką modyfikacją. Powód wyraził zgodę na taką zmianę, jedynie na życzenie doradcy kredytowego. W dniu 9 kwietnia 2008 r. A. R. i J. R.

(1)złożyli wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego (...) w (...) S.A. Na formularzu dokonano szeregu zmian poprzez przekreślenie szeregu wcześniejszych oświadczeń. W szczególności wykreślono zaznaczenie dotyczące udzielenia kredytu mieszkaniowego (...). Ostatecznie zawnioskowano o kredyt w wysokości 395.000 zł. Jako wnioskowaną walutę kredytu wskazano na CHF. Podano, że kurs kupna dla waluty CHF z dnia przyjęcia wniosku (9 kwietnia 2008 r.) wynosił 1 CHF = 2,1227 zł, przy czym w dniu 16 kwietnia 2008 r. dopisano informację o zmianie kursu na kurs 1 CHF = 2,1024 zł i po tym kursie uzyskano kwotę wyrażoną w walucie wymienialnej w wysokości 187.880,52 CHF (395.000 : 2,1024 = 187.880,52, w przybliżeniu). Wedle wniosku, kredyt miał być przeznaczony na nabycie i refinansowanie kosztów nabycia lokalu usługowego położonego przy ul. (...) w O., nabywanego od osoby fizycznej za kwotę 395.000 zł. Okres kredytowania określono na 25 lat. Wypłata kredytu miała nastąpić do 26 maja 2008 r., uruchomienie kredytu miało nastąpić jednorazowo, spłata miała następować w miesięcznych ratach równych, stopa procentowa miała być zmienna. Jako docelowe zabezpieczenie kredytu przewidziano hipotekę na kredytowanej nieruchomości oraz cesję praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych. W punkcie 9 wniosku zamieszczono szereg oświadczeń osób wnioskujących o kredyt. W szczególności powodowie oświadczyli, że nie skorzystali z przedstawionej im w pierwszej kolejności przez (...) S.A. oferty w walucie polskiej i dokonali wyboru oferty w walucie wymienialnej, mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami/pożyczkami zaciąganymi w walucie wymienialnej, polegającego na tym, iż:

1. a)w przypadku wzrostu kursów walut podwyższeniu ulega zarówno rata spłaty, jak i kwota zadłużenia, wyrażone w walucie polskiej,
2. b)w przypadku wypłaty kredytu/pożyczki w walucie polskiej kredyt/pożyczka jest wypłacany po ustalonym przez (...) S.A. kursie kupna dla dewiz (kursy walut zamieszczane są w tabeli kursów banku),
3. c)w przypadku spłaty kredytu/pożyczki w walucie polskiej kredyt/pożyczka jest spłacany po ustalonym przez (...) S.A. kursie sprzedaży dla dewiz (kursy walut zamieszczane są w tabeli kursów banku). Powodowie podali, że zostali poinformowani o ryzyku zmiany stóp procentowych polegającym na tym, że w przypadku wzrostu stawki referencyjnej podwyższeniu ulega oprocentowanie kredytu/pożyczki, które spowoduje wzrost raty. Powodowie zaznaczyli, że poniosą ryzyko zmiany kursów walutowych oraz zmiany stóp procentowych. Nadmienili też, że zostali poinformowani, iż w przypadku kredytu/pożyczki udzielanego w walucie wymienialnej w rozliczeniach między klientami a (...) S.A. w obrocie dewizowym stosuje się ustalone przez (...) S.A. kursy walut obcych w złotych (kursy walut zamieszczane są w tabeli (...) S.A.). Dodano, że spłaty rat będą następowały do 10 dnia miesiąca, a spłata będzie następowała z rachunku walutowego. Załącznikami do wniosku kredytowego były formularze z informacjami o powodach, w tym danymi o stanie cywilnym, rodzinnym, zawodzie, wykonywanej działalności, majątku, przeszłości kredytowej itd. Powodowie podali między innymi, że od 2006 r. mieszkali w O. przy ul. (...). Prowadzili oni wspólne gospodarstwo domowe, mieli jedno dziecko. Powódka miała wtedy niecałe 30 lat, nie pracowała. Podała, że posiadała nieruchomość stanowiącą lokal przy ul. (...) w O.. Zaznaczyła, że posiadała rachunek oszczędnościowo - rozliczeniowy w (...) S.A., a także kredyty i pożyczki w (...). Powód miał wówczas niecałe 36 lat. W rubryce przeznaczonej na wykonywany zawód wpisał, że jest właścicielem firmy. Dodał, że prowadził jednoosobową działalność gospodarczą. Podał, że w skład jego majątku wchodziło prawo do lokalu przy ul. (...) w O., samochód, oszczędności. Oświadczył, że posiadała rachunek oszczędnościowo - rozliczeniowy w (...) S.A., rachunek dla przedsiębiorcy, limit kredytowy w (...) S.A., a także kredyty i pożyczki, w tym w (...) S.A. W ramach procedury ubiegania się o kredyt powód przedłożył bankowi tego rodzaju dokumenty jak:
4. a)PIT-36L za 2007 r., w którym podany został między innymi jego przychód z działalności gospodarczej,
5. b)zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 kwietnia 2008 r. o niezaleganiu z opłacaniem składek związanych z działalnością gospodarczą,
6. c)zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z 8 kwietnia 2008 r. o niezaleganiu z opłacaniem podatków,
7. d)zaświadczenie o numerze REGON,
8. e)operat szacunkowy z 14 kwietnia 2008 r., opracowany na zlecenie powoda przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym przedstawiono wartość lokalu przy ul. (...) w O.. W przedmiotowym operacie podano między innymi, że w lokalu znajdują się pomieszczenia użytkowe, socjalne i sanitarne. Wartość lokalu oszacowano w tym operacie na sumę 403.000 zł. W dniu 22 kwietnia 2008 r. powód na wyraźną prośbę doradcy kredytowego sporządził na potrzeby ubiegania się o kredyt własnoręcznie napisany dokument zatytułowany: „Analiza marketingowa inwestycji”, w którym podał między innymi, że lokal przy ul. (...) w O. jest przeznaczony na wynajem, dla potencjalnych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, którzy chcieliby wynająć lokal w O.. J. R.

(1)prowadzi działalność gospodarczą od 1997 r., przede wszystkim w branży teletechnicznej. W latach 2002-2016 prowadził on jednoosobową działalność gospodarczą pod firmą (...). W ramach tej działalności zajmował się wykonywaniem instalacji teletechnicznych, świadczeniem usług informatycznych dla różnych podmiotów, w tym przedsiębiorców itd. W 2008 r. działalność ta była zarejestrowana pod adresem O., ul. (...). Powód jednak faktycznie nie wykonywał tej działalności w tym lokalu, tylko zwykle świadczył usługi u swoich klientów. Nie miał on wydzielonego miejsca w lokalu przy ul. (...) na prowadzenie działalności gospodarczej. W 2008 r. nie potrzebował ani nie poszukiwał on lokalu na prowadzenie działalności gospodarczej. W dniu 25 kwietnia 2008 r. A. R. i J. R.

(1)(jako kredytobiorcy) zawarli z (...) S.A. umowę kredytu mieszkaniowego (...)/z oprocentowaniem zmiennym nr (...). Umowa składała się z Części Szczegółowej Umowy (CSU) i Części Ogólnej Umowy (COU). W umowie kredytobiorcy podali takie swoje dane jak imiona i nazwisko, adres zamieszkania (ul. (...), O.), adres do korespondencji (ul. (...), O.), numer PESEL. J. R.

(1)podał także adres mailowy: (...). Na warunkach określonych w umowie bank udzielał kredytobiorcom kredytu mieszkaniowego (§ 1 ust. 1 CSU). W §

(2)spółkę (...) sp. z o.o. W latach 2008-2023 w lokalu przy ul. (...) w O. nie była prowadzona żadna działalność gospodarcza, w szczególności przez powoda, jego żonę czy jego brata. Powód nie miał zarejestrowanej działalności gospodarczej w tym lokalu ani faktycznie nie prowadził w tym lokalu takiej działalności. Nie były w tym lokalu przechowywane przedmioty na potrzeby prowadzonej przez powoda działalności gospodarczej. Na niektórych stronach internetowych jako adresy związane z jego działalnością gospodarczą prowadzoną pod firmą (...) wskazywano adres w S., przy ul. (...) w O. oraz przy ul. (...) w O.. Po nabyciu lokalu przy ul. (...) powód zamieścił szyld (baner reklamowy) promujący jego działalność gospodarczą. Szyld ten został zamieszczony w miejscu, w którym przed nabyciem lokalu znajdował się szyld innej działalności. Powód zamieszczał podobne szyldy (banery reklamowe) w innych miejscach w O., w tym przy lokalu powódki przy ul. (...)/C w O.. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej powód nie miał potrzeby korzystania z lokalu przy ul. (...). Większość prac powód wykonywał u swoich klientów. Jeżeli powód miał pracowników, to także jego pracownicy wykonywali czynności u klientów i nie mieli potrzeby korzystania z lokalu przy ul. (...). Nigdy koszty związane z lokalem przy ul. (...) nie były zaliczane przez powoda czy jego żonę w koszty prowadzonej działalności gospodarczej. Nigdy lokal przy ul. (...) nie był wynajmowany przez powoda czy jego żonę. Powód w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie zajmował się wynajmowaniem nieruchomości. W 2021 r. została zarejestrowana (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, przy czym spółkę tę zarejestrowano pod adresem O., ul. (...). Spółka zajmuje się instalacjami elektrycznymi, teletechnicznymi, budowlanymi itd., w tym projektowaniem i wykonaniem. Wspólnikami tej spółki są powód i jego brat, przy czym prezesem zarządu jest powód. Powód tak uzgodnił ze swoim bratem, że postanowili wskazać jako adres siedziby tej spółki adres lokalu przy ul. (...) w O. tylko z tego względu, aby korespondencja dotycząca tej spółki była kierowana na ten adres. Łatwiej bowiem było powodowi czy jego bratu (powód i jego brat mieszkają na stałe poza O.) podejmować korespondencję dotyczącą spółki z tego lokalu w O. niż z placówek pocztowych znajdujących się najbliżej ich miejsc zamieszkania, oddalonych znacznie od miejsc zamieszkania. Powód natomiast z bratem bywali w O. niemal codziennie. Faktycznie w lokalu przy ul. (...) nie było i nie ma przedmiotów związanych z tą spółką, w tym środków trwałych. W tym lokalu nie było zresztą żadnych środków trwałych przypisanych do jakiejkolwiek działalności gospodarczej. W 2008 r. obowiązywała w (...) S.A. procedura dotycząca postępowania przy udzielaniu kredytów mieszkaniowych o nazwie (...). W ramach tej procedury pracownik banku, przedstawiając ofertę kredytu, był zobowiązany do udzielenia klientowi szczegółowych wyjaśnień i informacji związanych z oferowanym produktem. W 2008 r. (...) S.A. przekazywał klientom ubiegającym się o kredyt hipoteczny wyrażony w walucie wymienialnej informację o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców zaciągających kredyty hipoteczne, wedle zaleceń Rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego. W 2008 r. (...) S.A. dokonywał transakcji wymiany walut wymienialnych. W przypadku takich transakcji (rzeczywistych transakcji wymiany walut wymienialnych) była możliwość indywidualnego negocjowania kursów. Stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie wskazanych wyżej dokumentów i wydruków, zeznań świadków i powodów oraz w oparciu o okoliczności między stronami bezsporne. Wiarygodność dokumentów i wydruków nie była kwestionowana przez strony. Nie budziła też wątpliwości Sądu Rejonowego. Strony przedłożyły do akt szereg dokumentów czy wydruków, które miały na celu wzmocnić czy uzupełnić przedstawioną w pismach argumentację prawną (rekomendacja S – k. 66-80, raport Rzecznika Finansowego – k. 81-105, stanowisko Rzecznika Finansowego – k. 106-117, wyciąg z Kodeksu dobrej praktyki bankowej – k. 118-121, wyciąg z Raportu o sytuacji banków – k. 122-126, pismo NBP – k. 127-128, projekty aktów prawnych – k. 129-151, 238-241, wyrok TSUE – k. 152-157, wyrok Sądu Wyższego w L. – k. 158-170, publikacja – k. 171-185, wyciąg z projektów aktów prawnych – k. 239-241, raport UOKiK – k. 278-284, opinie – k. 285-302, orzeczenie – k. 303-313). Z tych wydruków i dokumentów nie wynikały fakty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, stąd nie dokonywano na ich podstawie ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie. Zeznania świadków A. K., M. P. i A. P. były jasne, jednoznaczne, spójne. Sąd Rejonowy obdarzył te zeznania walorem wiarygodności. Świadkowie A. K. i M. P. byli pracownikami pozwanego banku, którzy dokonywali (jako doradcy) czynności z powodami. Świadkowie nie pamiętali jednak powodów ani okoliczności związanych z zawieraniem umowy przez powodów. Świadkowie ci zeznawali na fakty związane z obowiązującą w banku w danym czasie procedurą udzielania kredytów. Ich wypowiedzi jednak były bardzo ogólne. Świadkowie nie pamiętali szczegółów spraw związanych z udzielaniem tego rodzaju kredytu, jaki został zawarty z powodami. A. P. to siostra powoda, która wypowiadała się pewnie, kategorycznie. Jej zeznania znajdowały odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym. W szczególności świadek zeznała, że powodowie nabyli lokal przy ul. (...) dla celów mieszkaniowych, że lokal był remontowany, a niektóre prace wykonywał powód. Świadek zaznaczyła, że czasem bywała w tym lokalu, jak przebywał tam powód. Pamiętała ona w szczególności takie fakty, że powód trzymał w tym lokalu część swych rzeczy osobistych (w tym związanych z nurkowaniem), że pomieszkiwał tam około 2010 r., jak powodowie przechodzili kryzys w małżeństwie (wtedy świadek odwiedzała powoda – brata w tym lokalu, gdy powód pomieszkiwał w nim). Tego rodzaju szczegóły potwierdzały wiarygodność świadka. Sąd Rejonowy dał wiarę zeznaniom powodów. Były one kategoryczne, rzeczowe, układały się w logiczną całość, znajdowały potwierdzenie w złożonej do akt dokumentacji. Przy tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy zważył, co następuje: Powództwo w niniejszej sprawie zasługiwało na uwzględnienie w całości co do należności głównej oraz w znacznej części co do żądania dotyczącego odsetek. W niniejszej sprawie powodowie żądali zapłaty kwoty 12.171,60 CHF, powołując się na nieważność umowy z 25 kwietnia 2008 r., względnie nieważność bądź abuzywność postanowień umownych dotyczących mechanizmu przeliczeniowego, w tym § 4 ust.

(1)k.c. Istotna jest rzeczywista możliwość negocjowania danego postanowienia, a nie wybór z kilku gotowych szablonów. W realiach niniejszej sprawy nie przedstawiono żadnego dowodu, aby kwestionowane postanowienia były indywidualnie negocjowane. Nawet fakt, iż klient może złożyć w każdym czasie wniosek o zmianę postanowienia umownego zawartego we wzorcu umownym stosowanym przez przedsiębiorcę, nie jest równoznaczny z tym, że każde postanowienie umowne podlega negocjacji. Liczy się realna możliwość zmiany danego, konkretnego postanowienia, co nie zostało zapewnione przy zawieraniu umowy przez powodów. Sam fakt potencjalnej możliwości negocjowania określonych warunków (na przykład kursu CHF, po którym miał zostać wypłacony kredyt czy możliwości stosowania przez bank kursów nie według tabel kursowych obowiązujących w pozwanym banku) nie przemawiał za uznaniem, że akurat przy zawieraniu umowy z powodami negocjowano postanowienia odnoszące się do kursów czy stosowania tabel kursowych. Nie zostało wykazane, aby takie negocjacje miały miejsce. Ze zgromadzonego w sprawie materiału, w tym z zeznań powodów, wynika, że tego rodzaju negocjacje nie miały miejsca. Powodom na etapie zawierania umowy przedstawiono kurs, po którym wyliczono przyjętą w umowie kwotę 187.880,52 CHF. W tym zakresie nie sposób uznać, aby doszło do jakichkolwiek negocjacji. Na wniosku o udzielenie kredytu odnotowano, że kurs kupna dla waluty CHF z dnia przyjęcia wniosku (9 kwietnia 2008 r.) wynosił 1 CHF = 2,1227 zł, po czym w dniu 16 kwietnia 2008 r. dopisano informację o zmianie kursu na kurs 1 CHF = 2,1024 zł i właśnie po tym kursie uzyskano kwotę wyrażoną w walucie wymienialnej w wysokości 187.880,52 CHF, aby uzyskać objętą wnioskiem kredytowym sumę 395.000 zł (395.000 : 2,1024 = 187.880,53, w przybliżeniu). Nie doszło przy tym do jakichkolwiek wyjaśnień, dlaczego takie kwoty i kursy zostały przyjęte, jakie to miało konsekwencje. Powodowie nie mieli wiedzy ani świadomości w tym temacie. Z tej też przyczyny, kiedy przy faktycznej wypłacie środków z kredytu okazało się, że środków w PLN będzie wyraźnie mniejsza niż objęta wnioskiem kredytowym kwota 395.000 zł, to powodowie (w szczególności powód) byli wyraźnie tym zdziwieni i nie rozumieli zaistniałej sytuacji. Na tym etapie pracownik banku przyznał wobec powodów, że ich sytuacja pogorszyła się w porównaniu z kwietniem 2008 r., gdyż przy wypłacie środków z kredytu nie uzyskaliby środków na pokrycie sumy 395.000 zł dla osoby zbywającej lokal, a właśnie na zrealizowanie tego celu została zawarta umowa kredytu. Powodowie nie rozumieli tego, dlaczego przy wypłacie środków z kredytu nie było możliwości uzyskania pełnej kwoty dla osoby zbywającej lokal, co miała zapewniać umowa kredytu. Powodowie byli zaskoczeni zaistniałą sytuacją. Pracownik banku próbował jednak znaleźć rozwiązanie, które polepszałoby sytuację powodów, przez co została zaproponowana przez niego natychmiastowa transakcja wymiany walut, dzięki której bank zastosował korzystniejszy kursu niż kurs kupna dewiz, a w konsekwencji uzyskano wyższą kwotę wyrażoną w PLN niż w przypadku gdyby zastosowano kurs kupna dewiz, jednak nadal nie uzyskano kwoty 395.000 zł, której miała dotyczyć umowa kredytu. Powód zgodził na propozycję przedstawiciela banku, decydując się tym samym na pokrycie z własnych środków brakującej części należności dla osoby zbywającej lokal. Nie można było jednak uznać, aby w związku z opisanym zdarzeniem doszło do indywidualnego uzgodnienia kursu, aby doszło do jakichś negocjacji co do kursu, aby powodowie mieli jakikolwiek wpływ na ten kurs. Powód przyznał, że tego dnia podpisał wszelkie dokumenty przekazane mu przez bank. To nie z inicjatywy powodów doszło do transakcji walutowej z 6 maja 2008 r. Powodowie całkowicie zaakceptowali w tym zakresie propozycje banku. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie doszło do indywidualnych (faktycznych, rzetelnych, z rzeczywistym wpływem powodów) uzgodnień między stronami, w tym co do kursu, wedle którego miały być wypłacone środki z kredytu. Dane postanowienie stanowi niedozwoloną klauzulę umowną, jeżeli kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Z orzecznictwa wynika, że zachodzić ma nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, Legalis nr 71468). Działanie wbrew dobrym obyczajom oznacza tworzenie przez kontrahenta konsumenta takich klauzul w umowie bądź wzorcu umowy, które godzą w równowagę kontraktową, przy czym ocenie podlegają w szczególności takie wartości jak uczciwość, zaufanie, lojalność, rzetelność, pełna informacja i fachowość. Będą to zatem wszelkie postanowienia sprzeczne z etyką, moralnością i powszechnie aprobowanymi normami społecznymi. W przypadku umów bankowych za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania, wykorzystania niewiedzy czy naiwności (zob. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 r., XVII AmC 1327/09, Legalis nr 1060343). Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 sierpnia 2011 r. w sprawie VI ACa 252/11 (niepubl.) stwierdził, że istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania. Na gruncie rozpoznawanej sprawy, uwzględniając sposób zaprezentowania powodom przez pozwanego informacji na temat mechanizmu przeliczeniowego czy na temat ryzyka kursowego, Sąd I instancji stwierdził, że po stronie pozwanej doszło do działań zmierzających do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u powodów, wykorzystania ich niewiedzy i braku doświadczenia. Pozwany nie poinformował powodów w sposób jasny, transparentny, zrozumiały itd. o wynikających z umowy ich uprawnieniach i obowiązkach, w szczególności dotyczących mechanizmu przeliczeniowego czy ryzyka. Sposób przedstawienia powodom informacji na ten temat świadczył o tym, że pozwany nie traktował powodów jako równorzędnego partnera umowy, postępując wobec nim (jako konsumentów) w sposób nierzetelny, niezgodny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając przy tym ich interesy. Niewywiązanie się przez pozwanego z obowiązków informacyjnych względem powodów spowodowało zaistnienie sytuacji z 6 maja 2008 r., kiedy powodowie byli zaskoczeni informacją, że przy wypłacie środków z umowy nie wystarczy środków na zapłatę kwoty 395.000 zł dla osoby zbywającej lokal, co miała zapewniać umowa kredytu. Interes konsumenta należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, ale też jako każdy inny, nawet niewymierny interes. Natomiast ocena zachowań w świetle dobrych obyczajów następuje najczęściej poprzez odwołanie się do takich wartości jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, szczerość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Zatem postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, uznawane są za sprzeczne z dobrymi obyczajami. Tak również kwalifikowane są wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron stosunku, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami umowy. Brak równowagi kontraktowej jest bowiem jednym z podstawowych przejawów naruszenia dobrych obyczajów. W doktrynie i orzecznictwie wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym kryteria oceny zawarte w art. 385 2 k.c. znajdują zastosowanie również do oceny naruszenia interesów konsumenta. Należy zatem badać przesłankę naruszenia interesów konsumenta według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z przedmiotową w sprawie umową. Niewątpliwie ocena ta dokonywana jest przez pryzmat konkretnej umowy i sytuacji konkretnego konsumenta - powoda w danej sprawie, który zawarł z pozwanym umowę obejmującą kwestionowane w sprawie postanowienie. Między innymi ten aspekt odróżnia kryteria oceny abstrakcyjnej od kryteriów oceny indywidualnej (incydentalnej). Sporne postanowienia umowne dotyczące mechanizmu przeliczeniowego (w tym ryzyka kursowego) były niezgodne z dobrymi obyczajami, a przy tym rażąco naruszały interes powodów jako konsumentów, gdyż naruszały one zasadę lojalności przedsiębiorcy wobec konsumenta wymagającą konstruowania jasnych i przejrzystych postanowień umownych. Wprawdzie strony łączył stosunek zobowiązaniowy o charakterze dobrowolnym i to strony autonomiczne decydowały, na jakich warunkach ma zostać zawarta między nimi umowa, jednak niedopuszczana jest taka sytuacja, w której jedna ze stron, wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje umowę w taki sposób, że wprowadza do niej konstrukcję prawną, która prowadzi do pokrzywdzenia drugiej ze stron stosunku prawnego – konsumenta. Klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, to jest przy użyciu prostego i zrozumiałego języka. Ich treść nie pozwalała na stwierdzenie, w jaki sposób bank ustalał kurs CHF w celu wykonania umowy, w szczególności przy wypłacie kredytu czy przy jego spłacie. Pozwany, korzystając z przewagi kontraktowej oraz wykorzystując brak fachowej wiedzy drugiej strony czynności prawnej, w sposób arbitralny i blankietowy zamieścił w umowie istotne postanowienia umowne, mogące w sposób znaczący wpływać na wysokość zobowiązań finansowych stron z tytułu umowy kredytu. Pozwany bank powinien realizować obowiązki informacyjne o punktach „wrażliwych umowy” i wyjaśniać je zrozumiałym językiem, w sposób ponadstandardowy, w szczególności z uwagi na długoterminowy charakter kontraktu, wysokość świadczeń itd. Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na kilkadziesiąt lat, dotyczącej kredytu na nabycie lokalu, przez konsumentów, mechanizmu przeliczeniowego powiązanego z działaniem ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem w taki sposób, aby konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Bank wystawiał bowiem na ryzyko kursowe kredytobiorcę, czego bank jako profesjonalista był świadomy, oferując tego rodzaju produkt celem zwiększenia popytu na swoje usługi oraz celem osiągania zysków. W takim stanie rzeczy przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie mechanizmu przeliczeniowego czy ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od uzyskanej w następstwie kredytu, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18, Legalis nr 2254284; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 czerwca 2021 r. C – 776/19, Legalis nr 2581726). Z zeznań powodów nie wynikało, aby bank spełnił swoje obowiązki informacyjne wobec konsumenta, związane z objaśnieniem mechanizmu przeliczeniowego czy ryzyka kursowego. Przedstawione przez pozwanego dokumenty nie dawały podstaw do przyjęcia, że bank wykonał obowiązek informacyjny w tym zakresie w sposób ponadstandardowy, dający stronie powodowej pełne i realne rozeznanie co do istoty transakcji. W zaleceniach Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego z dnia 21 września 2011 r. dotyczących kredytów walutowych wskazano, że nawet najbardziej staranny konsument nie był w stanie przewidzieć konsekwencji ekonomicznych kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich, który był proponowany przez banki jako bezpieczny, bo oferowany „w najbardziej stabilnej walucie świata”. Jak wynikało z zeznań powodów, pracownik banku nie przekazał im przed zawarciem umowy odpowiednich wyjaśnień co do mechanizmu przeliczeniowego czy ryzyka kursowego. Bank poprzestał jedynie na ogólnym poinformowaniu o ryzyku walutowym. W szczególności nie wykazano w toku procesu, aby przed zawarciem umowy powodom przekazano specjalną broszurę opracowaną przez bank dla osób ubiegających się o kredyty hipoteczne wyrażone w walucie wymienialnej (z historycznymi danymi o kursie CHF wobec PLN do 2007 r.), która także miała dość ogólny charakter. Powodowie nie pamiętali, aby przedstawiciele banku zwracali uwagę na ryzyka, aby objaśniali zagrożenia związane z tymi ryzykami. Co prawda powodowie w 2005 r. (jeszcze przed zawarciem małżeństwa) zaciągnęli kredyt wyrażony w CHF, ale mimo tego nie posiadali oni ponadprzeciętnej wiedzy na temat tego rodzaju produktu finansowego jak umowa kredytu hipotecznego wyrażonego w walucie wymienialnej. Nie zostało to wykazane. Zaskoczenie powodów związane z sytuacją z 6 maja 2008 r. świadczy o tym, że powodowie nie mieli wiedzy ani rozeznania na temat mechanizmu przeliczeniowego. W umowie powodowie oświadczyli, że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych, a także o tym, że zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat kredytu. Powodowie dodali, że zostali poinformowani, iż poniosą ryzyko zmiany kursów waluty i ryzyko stopy procentowej (§ 11 ust. 2 CSU). Oświadczenie o poniesieniu ryzyka zmiany kursów walutowych zostało zawarte we wniosku o udzielenie kredytu (punkt 9 punkty 1-4). Bank nie przedstawił przy tym szczegółów związanych z tym ryzykiem, chociażby poprzez przykłady, jasne wyjaśnienia itd., jak zmiana kursu może wpłynąć na faktyczną wysokość raty wyrażoną w PLN czy faktyczne saldo zadłużenia wyrażone w PLN. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynikało, że powodom nie przedstawiono dostatecznej informacji na temat istoty wyżej wymienionych ryzyk. W szczególności nie podano przy tym przykładów, symulacji, kursów historycznych itd. Nie można było więc uznać, aby choć na etapie do zawarcia umowy bank wykonał obowiązek informacyjny w sposób ponadstandardowy, dający stronie powodowej pełne i realne rozeznanie co do istoty przedmiotowego ryzyka. Sąd Rejonowy zwrócił następnie uwagę, że świadkowie A. K. i M. P. (pracownicy banku) nie byli w stanie jednoznacznie wskazać, jak wyglądało objaśnianie konsumentom kwestii ryzyka kursowego i mechanizmu przeliczeniowego. Powszechna wiedza o zmianach kursu nie przekładała się jednocześnie na pełną świadomość, jak zmiana kursu mogła wpłynąć na zobowiązanie kredytobiorcy (w tym globalne zobowiązanie) ukształtowane w taki sposób jak w ocenianej umowie. Pozwany jako profesjonalista winien każdemu konsumentowi wyjaśniać mechanizm zawieranej umowy i przekazywać najważniejsze informacje dotyczące postanowień umownych. Informacje ze strony banku w tym zakresie (jak wynikało z zeznań powodów, świadków, przedłożonych dokumentów) były ogólne, pobieżne, zdawkowe, niewystarczające, o czym świadczyły bardzo ogólne zapisy we wniosku kredytowym czy w umowie, niezawierające bliższych wyjaśnień, bez objaśnienia istoty ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu w walucie wymienialnej. Nie było przy tym przeszkód, aby powodom przekazać jakieś przykłady, symulacje czy choćby informacje podane w broszurze zawierającej informacje o ryzykach. Nie objaśniono powodom istoty mechanizmu przeliczeniowego, zagrożeń wynikających z ryzyka kursowego. Zupełnie niewystarczające było samo oświadczenie powodów o poniesieniu ryzyka zmiany kursów walutowych czy ryzyka stóp procentowych, skoro powodom nie przedstawiono w ponadstandardowy sposób szczegółowych informacji o tych ryzykach. Na etapie przed zawarciem umowy powodów zapewniano, że klienci powszechnie zawierali wówczas umowy kredytu hipotecznego wyrażonego w walucie CHF, co miało uspokoić powodów, namówić ich na zawarcie akurat takiego rodzaju kredytu. Za udzielenie rzetelnych pouczeń nie może być uznane podawanie uspokajających informacji, mających nawet przekonać konsumenta do nabycia danego produktu (zob. szerzej wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 roku, II CSKP 464/22, Legalis nr 2700389). Rzetelna informacja o ryzyku kursowym powinna jednoznacznie wskazywać na to, że ryzyko kursowe jest nieograniczone i powinna obejmować realne przykłady obrazujące charakter tego ryzyka i jego potencjalne skutki, w tym w szczególności historyczny wykres kursu CHF wobec PLN za okres co najmniej kilkunastu lat i symulację wpływu wzrostu tego kursu o kilkadziesiąt czy nawet kilkaset procent na wysokość rat kredytu w walucie polskiej i wysokość globalnego zadłużenia kredytobiorcy w walucie polskiej. Tymczasem informacje udzielone przez bank tych wymogów nie spełniały. Wypełniając obowiązek należytego wyjaśnienia istoty zawieranej umowy, bank powinien wskazać klientowi także na możliwe zagrożenia będące wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych, mogących spowodować na przykład wzrost kursu waluty obcej o kilkadziesiąt a nawet o 100 czy 200%. Tego rodzaju informacji pozwany nie przedstawił powodom. Zmiany wysokości kursu CHF nie zostały w żaden sposób powiązane z informacją o zmianie wysokości salda kredytu. Gdyby precyzyjnie i dokładnie wyjaśniono powodom mechanizm przeliczeniowy przewidziany w umowie, z uwzględnieniem ryzyka kursowego, powodowie zdawaliby sobie sprawę, że ich zadłużenie w złotych (globalne) również będzie zmienne, w tym będzie mogło istotnie wzrosnąć w razie wzrostu kursu CHF. Zakres świadomości, o jakim zeznawali powodowie, odpowiadał powszechnej wiedzy na temat produktów kredytowych czy kursu walut wedle stanu z 2008 r., a umowa stron była dużo bardziej skomplikowana niż proste obliczenia dokonywane w kantorze przy wymianie walut, a zatem wymagała dużo szerszych objaśnień ze strony pozwanego. Biorąc pod uwagę sformułowania umowy, Sąd Rejonowy uznał, że nawet świadomy i wykształcony konsument miałby problem z ustaleniem, jak kształtuje się jego zobowiązanie, a to przez lakoniczność umowy w zakresie mechanizmu przeliczeniowego czy ustalania kursów walut przez pozwanego. Kwestionowane postanowienia przewidywały, że wysokość zobowiązań będzie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty. Mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu i tworzenia tabeli kursów nie został opisany w żaden sposób. Kredytobiorca nie mógł ustalić, w jaki sposób, na podstawie jakich kryteriów i zmiennych tabela kursów powstawała, czy bank prawidłowo ją ustalał i stosował itd. W przypadku dokonywania spłaty kredytu w walucie CHF, z rachunku walutowego, przy zamiarze nabywania przez powodów CHF za PLN, w ogóle nie odwołano się do tabel kursowych, wobec tego zupełnie nie było wiadomo, wedle jakiego kursu bank miał przeliczać wpłaty dokonane przez powodów w walucie polskiej w celu nabycia CHF, przy czym uzyskane w ten sposób środki w CHF znajdowały się na rachunku walutowym powodów, zaś z rachunku walutowego powodów CHF były przeznaczane na spłatę należności kredytowych. Wpłaty te mogły być więc przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży walut, bez bliższego określenia na etapie zawierania umowy kredytowej, przy zastosowaniu jakich kursów nastąpić miały przeliczenia. Postanowienia związane z mechanizmem przeliczeniowym odnosiły się wprost do kursów z tabel kursów stosowanych przez pozwany bank, przy czym nie wyjaśniono w ogóle sposobu tworzenia tych tabel, możliwości zapoznania się z nimi itd. W umowie będącej przedmiotem niniejszego postępowania strony jednoznacznie wskazały kwotę udzielonego kredytu oraz początkową wysokość oprocentowania. Aby umożliwić zastosowanie oprocentowania opartego o LIBOR, strony wprowadziły do umowy klauzulę przeliczeniową, na podstawie której kwotę wypłaconego kredytu przeliczono na ustaloną w umowie kwotę franków szwajcarskich, po kursie kupna dla dewiz wynikającym z tabeli banku (wedle treści umowy). Od tak powstałego salda w CHF naliczano umówione odsetki. Przed zawarciem umowy określono sumę kredytu na kwotę 187.880,52 CHF. Taka kwota została ostatecznie wskazana we wniosku o udzielenie kredytu oraz w samej umowie. Kwota ta stanowiła równowartość sumy 395.000 zł, wedle kursu kupna dewiz na dzień 16 kwietnia 2008 r., na godz. 08:00, jak wynika z ogólnodostępnych danych o tabelach kursowych pozwanego banku. Taki kurs został zresztą dopisany we wniosku o zawarcie umowy (k. 217). We wniosku tym pozostawiono kurs 2, (...), który faktycznie stanowił kurs kupna dewiz na dzień 9 kwietnia 2008 r., na godz. 08:00, jak wynika z ogólnodostępnych danych o tabelach kursowych pozwanego banku. W dniu 6 maja 2008 r. kurs kupna dewiz wedle tabel banku wynosił 2, (...). Po takim kursie powinien być wypłacony kredyt w walucie PLN, zgodnie z § 4 ust. 2 COU. Faktycznie jednak zastosowano kurs korzystniejszy dla powodów (2,0850), poprzez zawarcie negocjowanej, natychmiastowej transakcji wymiany walut bezgotówkowej, jednak odbyło się to na skutek i z inicjatywy pracownika banku, aby możliwie zniwelować skutki tego, że przy wypłacie środków z kredytu nie wystarczyło środków na pokrycie kwoty 395.000 zł dla osoby zbywającej lokal przy ul. (...) w O., a na sfinansowanie tej transakcji miała zostać zawarta umowa kredytu, wedle zamiaru powodów. Powodowie jednak nie mieli żadnego wpływu na kurs, jaki został przyjęty przez bank czy to w dniu 16 kwietnia 2008 r. (przy wyliczaniu sumy 187.880,52 CHF przyjętej do kredytu), czy to w dniu 6 maja 2008 r. Umowa kredytu pozostawiała bankowi całkowitą dowolność w tym zakresie. Umowa została tak uregulowana, że powodowie mogli spłacać należności kredytowe bezpośrednio w CHF, ze swojego rachunku walutowego. W przypadku spłaty zadłużenia z rachunku walutowego (rachunku, na którym gromadzone były środki w walutach wymienialnych, należącym do kredytobiorców), środki z rachunku miały być pobierane w walucie kredytu w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty kredytu (§ 22 ust. 2 pkt 2 lit. a COU). Jednak powodowie, jak wynika z zeznań powoda, najpierw przekazywali środki w PLN na nabycie CHF, które ostatecznie znalazły się na ich rachunku walutowym w pozwanym banku. Wpłaty dokonywane w PLN były przeliczane na CHF według kursu nieokreślonego w umowie, zupełnie niepodlegającego weryfikacji. Umowa kredytu nie regulowała tej kwestii, co było niekorzystne dla konsumentów, przenosząc ryzyko związane z nabywaniem CHF przez konsumentów całkowicie na kredytobiorców. Umowa przewidywała, że w przypadku spłaty zadłużenia z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego środki z rachunku miały być pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w (...) S.A. w dniu spłaty danej raty, według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 ust. 2 pkt 1 COU). W tym zakresie pozostawiono bankowi zupełną dowolność. Przywołane postanowienie było szczególnie niekorzystne dla konsumenta, który całkowicie został uzależniony od banku. W umowie kredytu nie podano precyzyjnych zasad, którymi bank miał się kierować przy ustalaniu tabeli kursów. Nie istniały też przepisy prawa, które wpływałyby na sposób określania kursu przez stronę pozwaną. Sposób określania kursów stosowanych przez bank dla poszczególnych transakcji w świetle umowy był niczym nieograniczony. Wbrew pozorom kryteria rynkowe i potencjalny wpływ nadzoru finansowego nie stanowiły tu wystarczającej granicy. Ustalenie kursu na zbyt niskim (w przypadku kupna) lub zbyt wysokim (w przypadku kursu sprzedaży) poziomie nie musi spowodować rezygnacji kontrahentów banku z transakcji walutowych już z tej przyczyny, że zgodnie z umową są zobowiązani do zawierania takich transakcji. Bank może ponadto ustalić równocześnie kilka tabeli kursów i stosować je w zależności od rodzaju transakcji (a więc inny kurs stosować dla transakcji kantorowych, inny dla skupu czy sprzedaży dokonywanej za pośrednictwem rachunków bankowych, zaś jeszcze inny dla obliczeń związanych z udzielaniem i spłatą kredytów). Postanowienia umowy nie wskazywały, na jakiej podstawie będą ustalane kurs kupna i kurs sprzedaży waluty. Podano jedynie, że mają to być kursy wynikające z tabeli kursowej pozwanego banku. Z § 4 ust. 2 COU i § 22 ust. 2 pkt 1 COU wynikało, że pozwany bank zastrzegł dla siebie możliwość jednostronnej zmiany wysokości zobowiązania drugiej strony: poprzez zwiększenie wartości salda wyrażonego w CHF za pomocą obniżenia kursu zakupu przy wypłacie kredytu (co miało również bezpośredni wpływ na ostateczną kwotę uzyskanych przez bank odsetek) oraz przez podniesienie kursu sprzedaży przy spłacie poszczególnych rat i zwiększenia wyrażonego w złotych polskich świadczenia kredytobiorcy. Przewidziany w umowie mechanizm przeliczeniowy przyznawał pozwanemu prawo do ustalania, w sposób arbitralny i niepoddający się ocenie chociażby przez pryzmat zgodności z umową, wysokości zobowiązania powodów jako kredytobiorców. Nieuczciwe było odwołanie się do tabel kursów opracowanych i stosowanych przez bank. Pozwany przedstawił uzasadnienie mające wykazać, że stosowane przez bank kursy walut zamieszczane w tabelach banku miały charakter rynkowy, a kwestia sposobu kształtowania tabeli kursów nie była istotna. Na etapie zawierania umowy konsumentowi zupełnie jednak nie wyjaśniono mechanizmu powstawania tabeli kursów walut, uniemożliwiając całkowicie klientowi weryfikację rynkowości przedstawianych przez pozwanego kursów zawartych w tabeli. Gdyby przyjąć stanowisko pozwanego, że powyższe postanowienia nie naruszały praw konsumenta, gdyż stosowane w tabeli kursy były rynkowe, trzeba byłoby stwierdzić, że powyższego ustalenia konsument mógł dokonać dopiero w czasie realizacji umowy, ale nie przy jej zawieraniu. Wówczas bowiem nie miał możliwości zweryfikowania takich zapewnień pozwanego (gdyby przyjąć, że były wtedy składane, a nie że pojawiły się dopiero na etapie sporów przed sądami). Pozwany w umowie ani podczas spotkań z powodami nie podawał żadnych precyzyjnych kryteriów, na podstawie których aktualnie obowiązujące kursy na rynku bankowym miałyby się przekładać na stosowaną przez niego tabelę kursów. Pozwany wypłacił środki z kredytu w oparciu o § 4 ust. 2 COU, przyjmując jednak w szczególnych okolicznościach sprawy, za zgodą kredytobiorców (a właściwie jedynie powoda), kurs, który był korzystniejszy dla kredytobiorców. Ostatecznie wypłacono z kredytu środki w PLN. Powodowie spłacali należności bezpośrednio w CHF, ze swojego rachunku walutowego, a zatem wobec powodów miał zastosowanie § 22 ust. 2 pkt 2 lit. a COU. Niemniej jednak powodowie faktycznie przeznaczali własne środki w PLN na nabycie CHF (w ramach obrotu bezgotówkowego), zapewniając przez to CHF na swoim rachunku walutowym. To powodów obciążało przy tym ryzyko kursowe związane z nabywaniem CHF. Poza tym, gdyby powodowie chcieli jednak w trakcie trwania umowy spłacać należności kredytowe bezpośrednio w walucie polskiej, co § 22 ust. 2 pkt 1 COU dopuszczał, to wobec nich miałby zastosowanie w tym zakresie § 22 ust. 2 pkt 1 COU, rażąco naruszający interesy konsumentów, pozostawiający dowolność banku w kształtowaniu kursu sprzedaży dla dewiz w tym przypadku. Mając na uwadze sposób rozliczenia stron, Sąd Rejonowy stwierdził, że postanowienia dotyczące kursu wymiany walut niewątpliwie miały dla stron istotne znaczenie, gdyż bezpośrednio wpływały na wysokość przesunięć środków pieniężnych w złotych, w której to walucie zobowiązanie było ostatecznie wykonywane. Pozwany postąpił w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ponieważ nie spełnił prawidłowo obowiązku informacyjnego wobec konsumentów. Co więcej, przy analizowaniu postanowień umowy pod kątem ich ewentualnej abuzywności należy brać pod uwagę, czy treść danego postanowienia pozwala jednej ze stron na ukształtowanie stosunku prawnego w sposób naruszający słuszne interesy drugiej strony, nie jest zaś konieczne wykazywanie, że przedsiębiorca z danego postanowienia w taki sposób skorzystał. W oparciu o kwestionowane postanowienia konsumenci zostali obciążeni koniecznością pokrywania kosztów tak zwanego spreadu, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a w umowie brak było jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowa jest ocena, czy na skutek zastosowania spreadów na podstawie tabeli kursów pozwanego banku faktycznie doszło do istotnego naruszenia interesów finansowych powodów, gdyż istotne jest ustalenie, że bank potencjalnie miał taką możliwość (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, Legalis nr 1879578). Mianem spreadu określa się wynagrodzenie za wykonanie usługi wymiany waluty. Wedle umowy, przy spłacie kredytu, kiedy klient dokonywał wpłat w walucie polskiej, przeliczenie mogło nastąpić zgodnie z kursem sprzedaży CHF. W takim przypadku bank dodatkowo zarabiał na spreadach, to jest różnicach kursowych między ceną sprzedaży i zakupu waluty, innymi słowy - niedookreślonej w umowie prowizji od sprzedaży waluty. Kwestionowane postanowienia umowy dotyczące mechanizmu przeliczeniowego, w tym ryzyka kursowego, w sposób rażący naruszały interesy konsumenta. Klauzule związane z mechanizmem przeliczeniowym dawały pozwanemu całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowne w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank, a zatem pozwany mógł ustalić ten kurs na dowolnym poziomie. W rezultacie pozwany w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy, co było w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Bank miał całkowitą swobodę w zakresie ustalania kursu waluty. Twierdzenia, że bank nie mógłby sobie pozwolić na ustalenie kursów walut w oderwaniu od realiów rynkowych z uwagi na konkurencję na rynku bankowym, mają znaczenie hipotetyczne. Banki prowadzą określoną politykę zarządzania finansami, na jednych produktach uzyskują mniejsze marże, a na innych zdecydowanie większe. To w umowie powinny zostać przedstawione konkretne mechanizmy pozwalające konsumentowi zrozumieć jasny, transparentny i wymierny sposób ustalania kursów walut przez bank. Zupełnie nie jest wystarczające bazowanie na przeświadczeniu, że bank będzie uczciwie korzystał z przysługującego mu uprawnienia do jednostronnego ustalania kursów walut z uwagi na realia konkurencji na rynku. Wedle pozwanego, stosowanie przez bank tabeli kursów nie było kwestionowane, kiedy kurs franka był niższy. Analizowane postanowienia umowne, dotyczące mechanizmu przeliczeniowego i ryzyka kursowego, naruszały równowagę kontraktową stron w takim samym stopniu w pierwszych latach trwania umowy kredytu, jak i w chwili ich zakwestionowania przez powodów czy w chwili wniesienia pozwu. Kwestia wzrostu kursu waluty jedynie zwróciła uwagę kredytobiorców na ten aspekt. Sąd I instancji podkreślił, że niedozwolonym postanowieniem nie jest postanowienie dotyczące stosowania przeliczeń związanych ze zmianą kursów walut w przypadku tzw. kredytów denominowanych. Sąd Rejonowy wskazał na mechanizm i wysokość tzw. spreadu, która znajduje swoje ekonomiczne uzasadnienie w przypadku rzeczywiście zawieranych transakcji kupna i sprzedaży waluty, gdzie ponoszone są rzeczywiste koszty i można oczekiwać wynagrodzenia za rzeczywiście podjęte czynności. Wątpliwości budzi natomiast stosowanie spreadu przy rozliczaniu wypłaty i spłaty kredytu faktycznie wypłacanego i faktycznie spłacanego w walucie polskiej. W przypadku takiego kredytu nie dochodzi bowiem do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytu, a jedynie do szeregu obliczeń matematycznych, których celem jest określenie wartości kredytu oraz wartości poszczególnych rat spłaty według miernika wartości, jakim jest kurs waluty obcej. Stosowanie w tym celu różnych kursów nie ma zatem racjonalnego uzasadnienia. Bank nie ponosi bowiem żadnych kosztów zakupu waluty w celu wypłaty konkretnego kredytu udzielanego w złotych ani kosztów jej sprzedaży na rzecz kredytobiorcy i nie powinien również oczekiwać ich zwrotu, jak i dodatkowego wynagrodzenia (zysku) z tytułu takich czynności. Dodatkowo zysk ten jest zależny wyłącznie od decyzji pozwanego, bo to jego decyzje tworzą kursy walut wskazywane w tabeli kursów. Z żadnego z przedłożonych dowodów nie wynikało, aby bank zaciągał jakieś realne i konkretne zobowiązania w wykonaniu umowy zawartej z powodami i dokonywał konkretnych transakcji walutowych z nią związanych. Podsumowując tę część rozważań, Sąd Rejonowy stwierdził, że przyznanie sobie przez pozwanego prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu denominowanego poprzez samodzielne wyznaczanie w tabelach kursowych kursu kupna oraz sprzedaży franka szwajcarskiego, przy jednoczesnym pozbawieniu konsumenta możliwości weryfikacji tabel banku, bez wątpienia rażąco naruszało interesy konsumenta, a poza tym było sprzeczne z dobrymi obyczajami. Na gruncie rozpoznawanej sprawy Sąd Rejonowy rozważył, czy sporne postanowienia dotyczyły głównego świadczenia stron. Wprawdzie ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie główne świadczenia stron, ale Sąd Rejonowy przyjął, że są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Innymi słowy chodzi o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Możliwe jest zakwalifikowanie do warunków określających główne świadczenia stron także takich warunków, które nie zostałyby zaliczone do elementów przedmiotowo istotnych danej umowy i które w razie ich usunięcia nie spowodują wątpliwości co do konsensu stron niezbędnego przy zawarciu umowy. W wyroku z dnia 3 października 2019 r., C-260/18 (Legalis nr 2230278), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany waluty określają główny przedmiot umowy kredytu, takiej jak ta w postępowaniu głównym, w związku z czym obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach niepewna. W orzecznictwie przyjmuje się, że postanowienia umowne kształtujące mechanizm przeliczeniowy stanowią główne świadczenia stron (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18; z dnia 13 maja 2022 roku, II CSKP 405/22). Klauzule przeliczeniowe zastosowane w umowie zawartej między powodami a pozwanym Sąd Rejonowy uznał za określające główne świadczenia stron, charakteryzujące tę umowę jako podtyp umowy kredytu - umowy o kredyt denominowany. Postanowienia dotyczące zastosowania kursów kupna i sprzedaży nie ograniczały się do posiłkowego określenia sposobu zmiany wysokości świadczenia kredytobiorcy w przyszłości, ale wprost świadczenie to określały. Bez przeprowadzenia przeliczeń nie doszłoby do ustalenia wysokości kapitału podlegającego spłacie (wyrażonego w walucie obcej). Nie doszłoby też do ustalenia wysokości odsetek, które zobowiązany był zapłacić kredytobiorca, skoro odsetki te naliczane były, zgodnie z konstrukcją umowy, od kwoty wyrażonej w walucie obcej. Sąd I instancji wskazał na konieczność uwzględnienia celu zawieranej umowy i wprowadzenia do niej określonych postanowień. Celem tym było obniżenie miesięcznego obciążenia kredytobiorcy wiążącego się ze spłatą rat. Osiągnięto to poprzez obniżenie oprocentowania kredytu - w sprawie niniejszej poprzez zastosowanie niższej stawki referencyjnej. Zatem klauzule przeliczeniowe przesądzały o spełnieniu przez ostateczne ukształtowanie całej umowy celu, jaki założyły sobie strony umowy. Sąd Rejonowy dokonał oceny, czy sporne postanowienia umowne stanowiły klauzule abuzywne, według stanu z chwili zawarcia umowy. Dla tej oceny nie miały znaczenia takie okoliczności jak sposób wykonywania umowy, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorców bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, zmiany stanu prawnego zaistniałe po zawarciu umowy. Późniejsze (od 28 sierpnia 2011 r.) uregulowanie przez ustawodawcę pewnych zasad związanych z udzielaniem kredytów denominowanych czy indeksowanych do waluty obcej stanowiło potwierdzenie wykształcenia się w obrocie określonego podtypu umowy. Skoro obecnie art. 69 ust. 2 pkt 4a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe przewiduje, że umowa kredytu w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, to przed datą uregulowania tej instytucji (przed 2011 r.) także tego rodzaju postanowienia należało traktować jako konstytutywne dla tej umowy, a więc określające główne świadczenia stron. W szczególności dotyczy to postanowień wprowadzających mechanizm przeliczenia kwoty kredytu ze złotych na walutę obcą, a następnie nakazujących ustalenie wysokości świadczenia kredytobiorcy w walucie obcej - zarówno jako spłaty kapitału, jak i zapłaty odsetek. Posiłkowy charakter w tej konstrukcji należy natomiast przyznać jedynie postanowieniom regulującym wyłącznie sposób przeliczenia, to jest dotyczącym zastosowania konkretnych kursów walut. To, jaki kurs zostanie zastosowany, nie przesądza bowiem o konstrukcji całego stosunku prawnego. Z uwagi na fakt, że kwestionowane klauzule dotyczące mechanizmu przeliczeniowego zostały uznane za określające świadczenia główne, to konsekwencją powyższego była konieczność ustalenia, czy kwestionowane postanowienia umowne zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przeciwnym razie, nawet ustalenie ich abuzywności, nie pozwalałoby na zastosowanie sankcji z art. 385 1 k.c. i uznania ich za niewiążące strony umowy. W wyroku z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 (Legalis nr 966197), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził: „klauzule waloryzacyjne muszą być wyrażone prostym i jednoznacznym językiem, co nie odnosi się jedynie do gramatycznego jego sformułowania, ale także do tego, aby umowa w sposób przejrzysty przedstawiała konkretne mechanizmy wymiany waluty obcej, do którego odnosi się warunek, tak aby konsument był w stanie oszacować jej konsekwencje ekonomiczne”. Innymi słowy, aby móc uznać dane postanowienie za jednoznaczne, konsument musi – oprócz leksykalnego zrozumienia postanowienia – wiedzieć, jaka kryje się za nim merytoryczna treść. Jak już wyżej nadmieniono, w przypadku rozpoznawanej sprawy nie dość, że kurs wymiany waluty był arbitralnie ustalany przez bank, to ponadto był całkowicie nieweryfikowalny dla konsumenta. Co prawda konsument mógł sprawdzić, jaki aktualnie kurs ustalił bank, ale był całkowicie pozbawiony możliwości zbadania, na podstawie jakich kryteriów do tego doszło. Samo oświadczenie konsumenta, że poniesie ryzyko zmiany kursów walutowych, nie było wystarczające. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że kwestionowane przez powodów postanowienia dotyczące mechanizmu przeliczeniowego były niejednoznaczne, gdyż godząc się na zapisy obejmujące te klauzule, powodowie (jako konsumenci) nie mogli przewidzieć, na co się w istocie zgodzili (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Legalis nr 2277328). Ocena powyższej kwestii powinna być dokonywana według stanu na dzień zawarcia umowy, mając na uwadze stan ówczesnej wiedzy i świadomości konsumenta. W świetle powyższego Sąd Rejonowy uznał, że kwestionowane postanowienia umowne dotyczące mechanizmu przeliczeniowego, w tym klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka kursowego, umożliwiające chociażby stosowanie przez pozwanego kursu kupna i kursu sprzedaży waluty obcej w oparciu o tabelę kursów banku czy w ogóle bez odniesienia się do jakichkolwiek tabel kursowych, jako postanowienia abuzywne nie wiązały stron umowy (nie wiązały stron od początku, to jest od chwili zawarcia umowy). Konsekwencją stwierdzenia niezwiązania stron przedmiotowymi postanowieniami umownymi było uznanie, że cała umowa zawarta pomiędzy stronami była nieważna. Art. 385 1 § 2 k.c. stanowi, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Utrzymanie w mocy umowy po eliminacji klauzul niedozwolonych powinno być zasadą również na gruncie prawa europejskiego. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w cytowanym już wyroku z 3 października 2019 roku w sprawie C-260/18 w tezie 1 wskazał: „Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy”. Jednocześnie zakwestionowano możliwość wypełnienia luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym. Podkreślono, że jeżeli konsument w sposób jednoznaczny wyraża wolę uznania stwierdzenia przez sąd nieważności całej umowy i świadomie godzi się z konsekwencjami takiego przyjęcia, to skutkiem zastosowania abuzywnych postanowień dotyczących klauzul ryzyka wymiany waluty (a więc głównych świadczeń stron) jest właśnie przyjęcie takiej nieważności całego stosunku prawnego. W orzecznictwie dominuje stanowisko, że po wyeliminowaniu postanowień dotyczących mechanizmu przeliczeniowego nie jest możliwe utrzymanie obowiązywania umowy, gdyż usunięcie tych postanowień prowadzi do istotnego zniekształcenia tego rodzaju umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 10 maja 2022 roku, II CSKP 694/22; z 13 maja 2022 roku, II CSKP 293/22; z 20 maja 2022 roku, II CSKP 943/22; z 20 maja 2022 roku, II CSKP 796/22; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 8 września 2022 roku, C-80/21). Z przyczyn wskazanych w przywołanych orzeczeniach tym bardziej nie było możliwe, aby rozpatrywana w niniejszej sprawie umowa została utrzymana po wyłączeniu z niej wadliwych postanowień dotyczących mechanizmu przeliczeniowego. Powodowie, zastępowani przez zawodowego pełnomocnika, już w pozwie podnieśli zarzut nieważności umowy i zgłosili roszczenia oparte na tym zarzucie. Zapewnili też, że mieli pełną świadomość konsekwencji uznania umowy za nieważną i związanych z tym dalszych wzajemnych rozliczeń stron umowy. W toku procesu powodowie oświadczyli, że byli w pełni świadomi konsekwencji prawnych uznania umowy za nieważną, w tym możliwych dla nich negatywnych konsekwencji prawnych. W toku procesu powodowie wprost wskazali, że zgadzają się na stwierdzenie nieważności umowy i są świadomi skutków płynących z takiego stwierdzenia (k. 394v). Wedle stanu z chwili zamknięcia rozprawy powodowie byli świadomi konsekwencji stwierdzenia nieważności umowy kredytu i dobrowolnie uznali, że nie naruszy to ich słusznych interesów. W przedmiotowej sprawie powodowie nie zgodzili się na zastosowanie art. 358 § 2 k.c., który to przepis zaczął obowiązywać od 24 stycznia 2009 r., a więc już po zawarciu umowy kredytu. Przepis ten nie został wprowadzony do Kodeksu cywilnego w celu rozwiązania sytuacji konsumentów powołujących się na brak związania klauzulami indeksacyjnymi kredytu hipotecznego do waluty obcej. Na gruncie przedmiotowej sprawy nie było możliwe zastąpienie klauzul przeliczeniowych zasadą wynikającą ze zwyczaju (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 roku, C-260/18, pkt 62). Usunięcie klauzul przeliczeniowych (chociażby w § 4 ust. 2 czy § 22 ust. 2 pkt 1 COU) uniemożliwia ustalenie oprocentowania kredytu w oparciu o stopy referencyjne właściwe dla CHF, tj. LIBOR 3M, albowiem kwota kredytu (a co za tym idzie wypłata kredytu) następowała w walucie polskiej. Niemożliwe jest przy tym utrzymanie w mocy umowy, w której kredyt faktycznie został wypłacony w walucie polskiej a faktycznie mógł być spłacany w walucie polskiej, oprocentowany byłby w oparciu o stawkę referencyjną LIBOR 3M CHF. Istnieją dwa zasadnicze powody takiej oceny. Po pierwsze, umowa w takim kształcie (łącząca cechy umowy walutowej i umowy niewalutowej) byłaby sprzeczna z wolą stron przy jej zawarciu i tworzyłaby produkt bankowy oparty o oprocentowanie w ogóle niezwiązane z walutą kredytu, a więc świadczenia główne stron pozostawałyby nieekwiwalentne i nie przystawałyby wzajemnie do siebie. Po drugie, umowa została zawarta na 25 lat, a więc planowo miała być wykonywana jeszcze przez prawie 10 lat. Niedopuszczalnym byłoby pozostawienie w obrocie prawnym umowy, na mocy której konsument obowiązany byłby do spłaty zadłużenia w PLN w oparciu o stawkę referencyjną przewidzianą dla CHF, podczas gdy umowa nie miałaby jakiegokolwiek związku z tą walutą. Co prawda oprocentowanie stawek referencyjnych dla CHF jest obecnie niższe niż dla PLN (można więc założyć, że powodowie mieliby zabezpieczone swoje interesy, a wobec przedsiębiorcy utrzymywanie umowy w takim kształcie spełniałoby skutek odstraszający, jaki ma wynikać ze stosowania art. 385

(1)k.c.), jednak nie sposób przewidzieć relacji stóp referencyjnych przewidzianych dla PLN i CHF, a tym samym takiego skutku na następne kilkanaście lat. W wyroku z 10 maja 2022 r., II CSKP 382/22 (Legalis nr 2700397), Sąd Najwyższy stwierdził: „Wyeliminowanie niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji prowadzi do przekształcenia kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Wyeliminowanie zaś ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Trafnie uznano w tych orzeczeniach, że ukształtowanie umowy kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR jest sprzeczne z naturą stosunku prawnego łączącego strony. Po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością)”. Wobec powyższego niemożliwe było pozostawienie w mocy umowy, w której świadczenia główne stają się nieekwiwalentne, niemierzalne i sprzeczne z jej pierwotnym brzmieniem. Zawarta przez strony umowa była więc od początku, w całości nieważna, skoro od początku nie wiązały stron postanowienia dotyczące mechanizmu przeliczeniowego. Na marginesie Sąd I instancji dodał, że powodowie zarzucali przede wszystkim abuzywność § 4 ust. 2 COU czy § 22 ust. 2 pkt 1 COU, jednak także pozostałe postanowienia umowne odnoszące się do mechanizmu przeliczeniowego stanowiły klauzule abuzywne. Ocena pozostałych postanowień umowy pod względem ich abuzywności była zbędna, skoro z uwagi na abuzywność postanowień dotyczących mechanizmu przeliczeniowego przewidzianego w § 4 ust. 2 COU czy § 22 ust. 2 pkt 1 COU cała umowa była nieważna, od początku. Nie zostało przy tym wykazane przez powodów, aby przedmiotowe postanowienia były nieważne, jako sprzeczne z prawem czy naruszające zasady współżycia społecznego. Nieważność umowy kredytu z 25 kwietnia 2008 r. oznaczała, że strony były wzajemnie zobowiązane do zwrotu spełnionych świadczeń. Powodowie, powołując się na nieważność umowy, zgadzając się na skutki uznania umowy za nieważną, domagali się od pozwanego zwrotu kwoty 12.171,60 CHF, która została przez nich zapłacona na rzecz pozwanego na poczet spłaty rat kredytu. Ze zgromadzonego w sprawie materiału (w szczególności z zaświadczeń banku o spłacie kredytu oraz potwierdzeń wpłat z listopada 2023 r.) wynikało, że od 25 kwietnia 2008 r. do 8 listopada 2023 r. powodowie uiścili na rzecz banku kwotę 159.909,07 CHF (w tym okresie z rachunku walutowego prowadzonego dla powodów bank pobrał łącznie 159.909,07 CHF na poczet spłaty kapitału i odsetek, w tym odsetek karnych), z czego w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do 12 czerwca 2017 r. powodowie uiścili na rzecz banku sumę 12.171,60 CHF na poczet odsetek i kapitału. Z treści pozwu i załączonych do pozwu dokumentów wynikało natomiast, że powodowie dochodzili pozwem właśnie kwoty 12.171,60 CHF przekazanej na rzecz banku od 11 kwietnia 2016 r. do 12 czerwca 2017 r. W przywołanym okresie z rachunku bankowego prowadzonego dla powodów w walucie CHF pozwany bank faktycznie pobrał od powodów przedmiotową sumę w CHF. Z uwagi na fakt, że nie istniała podstawa prawna do pobrania kwoty 12.171,60 CHF przez pozwanego na poczet spłaty rat kredytu, ponieważ umowa kredytu od samego początku i w całości była nieważna (nie istniała też inna podstawa prawna do pobrania tych środków przez pozwanego od powodów), wobec tego pozwany był zobowiązany do zwrotu tej kwoty na rzecz powodów. Powodowie w pierwszej kolejności żądali zasądzenia kwoty wyrażonej w CHF, żądanie to było w pełni uzasadnione w świetle okoliczności sprawy, stąd od pozwanego na rzecz powodów została zasądzona suma wyrażona w CHF, która została faktycznie przekazana przez powodów na rzecz pozwanego w okresie od 11 kwietnia 2016 r. do 12 czerwca 2017 r. Powodowie są małżonkami (związek małżeński powodowie zawarli przed 25 kwietnia 2008 r.) i pozostają do chwili obecnej w ustroju wspólności ustawowej. Roszczenie o zapłatę kwoty 12.171,60 CHF przysługiwało powodom łącznie jako małżonkom, których łączył ustrój wspólności ustawowej. W takiej sytuacji zasądzeniu łącznie na rzecz powodów podlegała dochodzona pozwem kwota 12.171,60 CHF. Z tych przyczyn Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 12.171,60 zł, orzekając jak w punkcie pierwszym wyroku. Powodowie jako małżonkowie objęci wspólnością ustawową są uprawnieni do domagania się należności od pozwanego jedynie łącznie, a nie na zasadzie solidarności. Nie zaistniały podstawy prawne do zasądzenia tej kwoty solidarnie na rzecz powodów (por. E. Gniewek, O wadliwościach stosowania zasad solidarności czynnej w postępowaniu sądowym – uwag kilka, Monitor Prawniczy 2009, Nr 3, s. 121-126). W takiej sytuacji zasądzeniu łącznie na rzecz powodów podlegała kwota 12.171,60 CHF. Podstawę prawną zasądzenia roszczenia stanowił art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. Nieważność umowy kredytu oznacza, że wszystkie świadczenia spełnione na jej podstawie stanowią świadczenia nienależne podlegające zwrotowi na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. Według art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten w myśl art. 410 § 1 k.c. stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, którym są między innym świadczenia wykonane na podstawie nieważnego stosunku zobowiązaniowego (art. 410 § 2 k.c.). W przedmiotowej sprawie wszelkie wzajemne świadczenia stron były nienależnymi. W tym również te świadczone przez powodów w ramach zapłaty kolejnych rat na rzecz pozwanego. Świadczenia te, jak wynika z zaświadczenia o dokonanych spłatach, przewyższały znacznie kwotę dochodzoną przez powodów, stąd też zasadnym było zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów objęte