← Polska

I ACa 3222/23

Sygn. akt I ACa 3222/23 WYROK CZĘŚCIOWY W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 października 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Baran Prot

k.c., zatem należy uznać, że nie wiążą one powodów z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy,

  1. bez postanowień umowy kredytu, które zostały uznane za abuzywne, brak byłoby zgodnego zamiaru stron w rozumieniu art. 65 § 2 k.c. co do zawarcia umowy kredytu, umowę tą należy uznać za nieważną w całości,
  2. powodowie wnosząc o unieważnienie umowy nie wyrazili zgody na zastąpienie abuzywnych postanowień innymi zapisami, w tym kursem NBP co do przeliczenia świadczeń stron; jednocześnie wprost oświadczyli na rozprawie, że godzą się na ewentualne stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane,
  3. skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powodów na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c.,
  4. uiszczone przez powodów kwoty winny im być zwrócone z odsetkami liczonymi od dnia 9 listopada 2022 r. tj. dnia następnego po złożeniu przez powodów oświadczenia, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi,
  5. oświadczenie złożone przez (...) Bank S.A. zawierające zarzut zatrzymania, złożone przez osobę upoważnioną do składania oświadczeń materialnoprawnych jest zasadne. Bank ma prawo otrzymać zwrot kapitału, który przekazał powodom, tj. kwotę 248.684,64 zł, tak samo powodowie mają prawo domagać się zwrotu tego co świadczyli na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy,
  6. roszczenie strony powodowej stało się wymagalne dopiero w dniu 8 listopada 2022 r., tj. w dniu złożeniu przez nich oświadczenia, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Bieg 6-letniego terminu przedawnienia roszczenia powoda o zwrot jakichkolwiek kwot rat (bądź ich części) wpłaconych stronie pozwanej nie mógł się więc rozpocząć wcześniej niż w listopadzie 2022 r., zatem zarzut przedawnienia jest niezasadny,
  7. Sąd uwzględnił co do zasady żądanie główne, zatem pozostałe żądania ewentualne zgłoszone przez powodów nie były przez Sąd rozpoznawane . O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.c. Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, domagając się zmiany orzeczenia i oddalenia powództwa lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana zarzuciła: ⚫ naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj.: - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 271 1 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę zeznań św. P. S., - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. poprzez oparcie ustaleń na niewiarygodnych zeznaniach powoda, - art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i 327 1 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę części dowodów z dokumentów (szczegółowo wymienionych w apelacji) i niepoczynienie na ich podstawie ustaleń, - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę dowodów i w konsekwencji nieprawidłowe i bezpodstawne ustalenia, że: - bank miał możliwość dowolnego ustalania poziomu kursów walutowych, - bank nie pouczył należycie powodów o związanych z umową ryzykach, - sporne klauzule nie podlegały indywidualnym negocjacjom, - na powodów zostało przerzucone ryzyko kursowe, - spread stanowił zysk Banku, - nieustalenie, że powód mógł w każdym czasie przewalutować kredyt a przez to wyciągnięcie błędnych wniosków, że zawarcie aneksu umożliwiającego spłatę kredytu w CHF po kursie ustalanym przez NBP nie ma znaczenia dla oceny spornych klauzul pod kątem abuzywności, sporne klauzule nie były indywidualnie uzgodnione, były sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interes powodów, przy czym wyłącznie w oparciu o zarzut abuzywności Sąd stwierdził nieważność umowy i zasądził zwrot świadczeń powodom, - art. 316 § 1 k.p.c. poprzez niewzięcie pod uwagę stanu prawnego obowiązującego na dzień zamknięcia rozprawy, a co za tym idzie – niezastosowanie art. 358 § 2 k.c., co pozwoliłoby utrzymać umowę i rozliczyć ją wg kursu NBP, nadto należało zastosować art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. i art. 358 § 2 k.c. z dnia zamknięcia rozprawy a nie z dnia zawarcia umowy; ⚫ naruszenie prawa materialnego, a to: - art. 385

(1)§ 1 i 3 k.c. poprzez błędną wykładnię § 1 i niezastosowanie § 3 i w konsekwencji błędne przyjęcie, że sporne klauzule nie były indywidualnie uzgodnione, - art. 385
(1)§ 1 k.c. poprzez błędna wykładnie i przyjęcie, że sporne postanowienia spełniają przesłanki abuzywności, - art. 385
(1)§ 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie abuzywności klauzul oraz koniczności uznania ich za niewiążące, podczas gdy zostały one wyeliminowane zgodną wolą stron przez podpisanie Aneksu nr (...), - art. 385
(1)§ 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że z powodu wyeliminowania określonych klauzul umowa jest nieważna, podczas gdy powinna obowiązywać w pozostałym zakresie, - art. 385
(1)§ 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy było to obiektywnie niekorzystne dla powodów, - art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 56 k.c. poprzez niewłaściwą ocenę oświadczeń złożonych przez strony, a to wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia umowy, - art. 69 pr. bank. oraz art. 385
(1)§ 2 k.c. 1 i 2 k.c. w zw. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 38 § 2 k.c. (wg stanu prawnego na dzień zamknięcia rozprawy) w zw. z art. 3 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 353
(1)k.c. oraz w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. i art. 4 ustawy antyspreadowej poprzez ustalenie nieważności umowy, - art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że po przyjęciu abuzywności klauzul cała umowa jest nieważna, - art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po przyjęciu abuzywności klauzul cała umowa jest nieważna, - art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 pr. bank. w zw. z art. 4 ustawy z 29 lipca 2011 r. zmieniającej ustawę prawo bankowe poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po przyjęciu abuzywności klauzul cała umowa jest nieważna, - art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli stron, - art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu na chwilę zamknięcia rozprawy, art. 41 pr. weksl. Oraz art. 24 ust. 2 ustawy o NBP poprzez ich niezastosowanie przy rozstrzyganiu o skutkach rzekomej abuzywności spornych klauzul i niezastosowanie kursów NBP po wyeliminowaniu kursów z tabel banku, - art. 189 k.p.c. przez niezasadne przyjęcie, że powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, - art. 405 i 410 § 2 k.c. poprzez ich bezpodstawne zastosowanie oraz art. 409 k.c. poprzez jego niezastosowanie przez przyjęcie, że Bank bezpodstawnie się wzbogacił kosztem powodów i niewzięcie pod uwagę, że Bank uzyskane kwoty zużył w całości, - art. 118 w zw. z art. 120 k.c. przez przyjęcie, że raty kredytu nie stanowią świadczeń okresowych i powodowie mają prawo do zwrotu całości spłaconej kwoty, - art. 58 § 1 w zw. z art. 410 § 1 i 2 i art. 411 pkt 2 i 4 k.c. poprzez ich niezastosowanie, mimo że zasądzona kwoty winna być pomniejszona o wartość wypłaconego kapitału, - naruszenie art. 481 w zw. z art. 455 k.c. przez zasądzenie odsetek od daty wcześniejszej niż data wyroku. W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. W toku postępowania międzyinstancyjnego Sąd Rejonowy (...) W. postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. akt (...), ogłosił upadłość strony pozwanej. W związku z tym Sąd Apelacyjny w K. zawiesił niniejsze postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. i wezwał do udziału w sprawie Syndyka masy upadłości (...) Bank S.A. z siedzibą w W. w upadłości a następnie na podstawie art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c. podjął z udziałem Syndyka postępowanie w części dotyczącej ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, wynikającego z umowy kredytu. Wobec podjęcia postępowania w części - w zakresie powództwa o ustalenie - Sąd Apelacyjny rozważał zarzuty istotne dla tego postępowania. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd Okręgowy i zważył, co następuje: Apelacja strony pozwanej w części, w jakiej obecnie jest rozpoznawania, jest niezasadna. Na wstępie należy się odnieść do zarzutu naruszenia art. 189 k.p.c., skoro wyrokiem częściowym Sąd Apelacyjny orzeka w przedmiocie powództwa o ustalenie. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że sprawa o ustalenie ma przesądzić istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa i nie jest objęta ograniczeniem, wynikającym z prawa upadłościowego. Przepis art. 145 ust. 1 pr. upadł. ogranicza bowiem możliwość podjęcia postępowania przeciwko syndykowi w odniesieniu do postępowań sądowych w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości jedynie o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości. Przepisy prawa upadłościowego przewidują zatem jedynie procedurę rozstrzygającą spór co do konkretnych wierzytelności wchodzących w skład masy upadłości. Będąca przedmiotem sporu umowa kredytowa jest stosunkiem prawnym złożonym, której konsekwencje nie sprowadzają się wyłącznie do wzajemnych obowiązków pieniężnych. W sprawach o ustalenie nieważności „frankowych” umów kredytowych orzecznictwo sądów powszechnych konsekwentnie przyjmuje istnienie interesu prawnego w ustaleniu (art. 189 k.p.c.). Konsument ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia lub nieważności umowy, a więc interes w rozstrzygnięciu sporu likwidującego niepewność prawną w tym zakresie. W świetle niebudzącego wątpliwości poglądu wynikającego z wykładni prawa unijnego, żaden przepis prawa krajowego nie może naruszać uprawnienia konsumenta do efektywnej realizacji praw konsumenckich. Żaden przepis prawa upadłościowego nie daje też możliwości rozstrzygnięcia sporu związanego z niepewnością prawną co do istnienia stosunku prawnego konsumenta. Przy przyjęciu stanowiska apelującego spór taki nie mógłby zostać rozstrzygnięty ani w postępowaniu upadłościowym, ani przed sądem powszechnym, co niweczyłoby efektywną ochronę praw konsumenckich. W konsekwencji brak rozstrzygnięcia sporu o ustalenie wobec toku postępowania upadłościowego skutkowałby przy nieważności spornej umowy stałym powiększaniem masy upadłości o należności wynikające z nieważnej umowy, uiszczane przez konsumentów bez podstawy prawnej. Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. jest zatem bezzasadny. Co do zarzutów dotyczących oceny dowodów i ustaleń faktycznych Sąd Apelacyjny uznaje, że zostały one poczynione prawidłowo. Zauważyć też należy, że szereg okoliczności w sprawie jest bezspornych, zaś przy czynieniu ustaleń faktycznych sąd winien skupiać się na okolicznościach istotnych dla danej sprawy. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie wystarcza przekonanie strony o innej, niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak SN m.in. w orz. z 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98, z 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, z 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku I ACa 1395/15 z 11 marca 2016 r.). Konieczne jest zatem dla skuteczności takiego zarzutu wykazanie wyżej wspomnianych uchybień przy użyciu argumentów jurydycznych. W konsekwencji samo zaprezentowanie odmiennego stanu faktycznego, wynikającego z własnego przekonania o wspomnianej wyżej wadze dowodów jest niewystarczające. Argumentację Sądu Okręgowego zawartą w uzasadnieniu – zarówno w części dotyczącej oceny dowodów, jak i w rozważaniach prawnych, gdzie przedstawiono wywód na temat braku zrealizowania przez Bank obowiązków informacyjnych oraz na temat treści umowy i konstrukcji klauzul uznanych za niedozwolone – Sąd Apelacyjny w pełni podziela, bez konieczności powtarzania jej w tym miejscu. Nadto w ocenie sądu odwoławczego Sąd Okręgowy dopuścił i ocenił takie dowody, jakie są niezbędne dla oceny zasadności żądań, wskazując, że część z oferowanych dowodów jest nieprzydatna dla rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie do naruszenia w/w przepisu zatem nie doszło. Zauważyć także należy, że część zarzutów formylowanych jako dotyczące oceny dowodów lub ustaleń faktycznych dotyczy w istocie wniosków, jakie wyciągnął sąd I instancji ze zgromadzonego materiału dowodowego, mieszczą się one zatem w sferze rozważań prawnych – tym samym zarzuty te należy rozważać jako dotyczące tej właśnie sfery (m.in. wnioski co do dowolności w ustalaniu kursów walutowych przez Bank, zakresu pouczeń i realizacji obowiązku informacyjnego wobec konsumentów, walorów i wagi, jakie należy przypisać składanym przez konsumentów oświadczeniom). Oceniając zasadność zarzutów, dotyczących naruszeń prawa materialnego (w zakresie powództwa o ustalenie) Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że ważność umowy musi być oceniana na chwilę jej zawarcia. Nadto ta sama umowa nie może być jednocześnie oceniana jako nieważna z uwagi na zastrzeżenie w niej postanowień niedozwolonych i jako ważna - co byłoby przesłanką dopuszczalności zastosowania m.in. art. 358
(2)§ 3 k.c. Nie można bowiem dokonać waloryzacji świadczenia, gdy zobowiązanie do spełnienia tego świadczenia nie istnieje ze względu na nieważność umowy będącej jego źródłem. Nie ma możliwości uwzględnienia niektórych uregulowań (w tym przytoczonego wyżej) bez wyraźnego żądania zainteresowanej strony wyrażonego w powództwie lub powództwie wzajemnym (por. wyrok SN z dnia 22 września 2011 r. V CSK 420/11). W chwili zawarcia umowy nie istniał w porządku prawnym przepis art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu, na jakie powołuje się pozwana i nie mógł stanowić podstawy do wypełnienia luki wynikającej z braku ewentualnego mechanizmu waloryzacji świadczenia pozwanego. Zasada lex retro non agit nie pozwala na uznanie mocy wstecznej tego przepisu. Przepis art. 358 § 2 k.c. w nowej redakcji mógłby potencjalnie znajdować zastosowanie wyłącznie do stosunków ciągłych istniejących w chwili jego wejścia w życie – a to jedynie przy przyjęciu, że przedmiotowa umowa była ważna. Tymczasem powodowie w niniejszej sprawie oparli swoje żądania na twierdzeniu, że umowa kredytu jest nieważna z powodu abuzywności postanowień umownych w niej zawartych. Powołali się na niezwiązanie ich tymi postanowieniami, niemożność ich zastąpienia innymi uregulowaniami oraz – w konsekwencji na nieważność umowy. Sąd I instancji zasadnie uznał, że umowa, uzupełniona postanowieniami Regulaminu, zawierała niedozwolone klauzule umowne - rozważania Sądu Okręgowego w tym zakresie zasługują na aprobatę. Abuzywność postanowień wynika z ich niejasności, pozostawienia Bankowi swobody w ustalaniu zasad określania ostatecznej wysokości wzajemnych świadczeń oraz mechanizmu odmiennego kursu walutowego dla ustalenia świadczenia banku i kredytobiorcy. Z naruszeniem zasady równości stron Bank, jako podmiot silniejszy w stosunku do konsumenta, uzyskał możliwość samodzielnego kreowania wysokości wzajemnych świadczeń, przy przewidzeniu mechanizmu polegającego na stosowaniu odmiennego, niekorzystnego dla kontrahenta Banku kursu, w zależności od tego, czy dotyczy to wyliczenia świadczenia Banku czy kredytobiorcy, a dodatkowo przy takiej konstrukcji, która – z uwagi na brak jasności – nie pozwalała przewidzieć wysokości tych świadczeń. Bank opracował wzorzec umowy, w którym do waloryzacji użyto dwóch różnych mierników: kursu kupna CHF i kursu sprzedaży CHF. Mierniki te prowadziły do wyników różnych, jednak zawsze niekorzystnych dla konsumentów. Tym samym strona pozwana, pod pozorem udzielenia kredytu opartego na walucie szwajcarskiej (kredytu walutowego), ukryła w umowie postanowienia o waloryzacji kapitału, przy czym waloryzacja ta została zaprojektowana niezgodnie z jej istotą, naruszając tym samym zasadę równości stron i rażąco naruszając interes konsumentów. Z tego punktu widzenia wszystkie postanowienia umowne odnoszące się do kursu kupna i kursu sprzedaży razem składają się na niedozwolone postanowienia umowne. Sporne klauzule indeksacyjne określały istotny element charakteryzujący przedmiotową umowę, bowiem dotyczyły głównych postanowień umownych, wpływających na wysokość głównych świadczeń stron (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18). Treść umowy i regulaminu wskazuje jednoznacznie, że bank posługiwał się wzorcem umowy (art. 384 §1 k.c.). – zatem ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych spoczywał na pozwanym, stosownie do art.

§ 4k.c.

w zw. z art.

§3k.c.

Ciężarowi temu strona ta nie sprostała. Zaakceptowanie warunków umowy czy nawet złożenie oświadczenia przez kredytobiorców o wzięciu pod uwagę ryzyka kursowego nie oznacza, że postanowienia umowne tego dotyczące były negocjowane – zgromadzony materiał dowodowy temu przeczy. Sporne klauzule nie spełniały także warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały (art. 358 § 2 k.c.). Aby taki warunek był spełniony, trzeba aby umowa przedstawiała przejrzyście konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13). Stosownie do treści art.

§ 1

i 2 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a w takim przypadku strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny – co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Z wyroku TSUE z dnia 16 marca 2023 r. C-6/22 M.B. i in. wynika, że artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by sąd krajowy po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem mógł zaradzić lukom wynikającym z usunięcia nieuczciwego warunku zawartego w tej umowie poprzez zastosowanie przepisu prawa krajowego niemającego charakteru przepisu dyspozytywnego. Takiego przepisu dyspozytywnego brak. Nie ma zatem możliwości (a przede wszystkim woli powodów, kształtujących swoje żądania procesowe), by sąd zastępował abuzywne postanowienia umowne innymi, tym bardziej, jeśli ustala, że umowa jest nieważna. TSUE w wyroku z dnia 3 października 2019 r. (C-260/18) wskazał także, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym Art. 65 i art. 56 k.c. przywoływane w apelacji należy zaliczyć do tych właśnie przepisów, których możliwość zastosowania do uzupełniania treści umowy Trybunał wykluczył. Nietrafny jest zatem zarzut naruszenia 65 § 2 k.c. oraz zarzut naruszenia art. 385

(1)§ 1 k.c. w zw. z art.
  1. ust. 1 Dyrektywy 93/
  2. Nadto należy zwrócić uwagę, że po wyeliminowaniu przewidzianego umową mechanizmu waloryzacyjnego z uwagi na obciążenie kredytobiorcy nieograniczonym ryzykiem kursowym w ogóle nie byłoby potrzebne stosowanie jakiegokolwiek kursu CHF, gdyż rozmiar zobowiązania kredytobiorcy w PLN po wyeliminowaniu mechanizmu waloryzacyjnego w ogóle nie zależy już od kursu franka szwajcarskiego. Z tych też względów nieuprawniona byłoby analogiczne zastosowanie art. 41 pr. weksl. i art. 24 ust. 3 ustawy o NBP. Sąd Apelacyjny wobec powyższego uznał, że zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia, iż abuzywne postanowienia umowy kredytu nie wiązały powodów, a bez tych postanowień umowa nie mogła obowiązywać. Skoro powodowie odmówili zgody na związanie umową, przestała ona wiązać strony, zgodnie z art.

§ 1k.c.

Z powyższych względów apelacja w zakresie dotyczącym żądania ustalenia uległa oddaleniu. O kosztach postępowania sąd orzeknie w wyroku kończącym postępowanie w sprawie.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.