c prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów poprzez niekorzystne ukształtowanie ich sytuacji ekonomicznej na skutek nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Zgodnie z art.
c postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W pierwszym rzędzie należy dokonać oceny czy umowa zawierała niedozwolone postanowienia, jaki miały charakter, czy określały główne świadczenia stron. Powodowie zarzucili, że zawarte w umowie, klauzule ryzyka walutowego (klauzule ustalania kursu wymiany) są abuzywne. W tym względzie należy zwrócić uwagę na treść następujących wyroków Trybunału Sprawiedliwości: z 30 kwietnia 2014r C-26/13; z 20 września 2017 r. C-186/16; z 20 września 2018r. C-51/17; z 14 marca 2019 r. C-118/17 oraz z dnia 3 października 2019 r. C-260/18. Orzeczenia te zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). W ocenie TSUE nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą i Trybunał Sprawiedliwości konsekwentnie kwalifikuje klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu. W wyroku z 20 września 2017r. C-186/16 dokonał wykładni art. 4 ust 2 dyrektywy Rady 93/13 z 5.04.1993r. W uzasadnieniu wyroku C- 260/18 (pkt 44 wyroku)Trybunał ponownie potwierdził swoje stanowisko w odniesieniu do kredytu indeksowanego, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy. Orzeczenia te są wiążące dla Sądu Polskiego. Stosując prounijną wykładnię art.
w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjęto więc, że kwestionowane przez powodów postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm denominacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Tym samym w dalszym etapie rozważań, w świetle art.
c, konieczna jest ocena czy określone w spornej umowie i stanowiące główne świadczenia stron klauzule ryzyka walutowego zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkowałoby związaniem stron umową. Regulamin produktów kredytowych dla klientów indywidualnych (...) w §2pkt12, §2pkt 20, §4ust.5, §9ust4 i §14ust.1pkt4 zastrzega warunki ustalania kursu waluty do przeliczenia świadczenia do wyłącznej kompetencji banku. Prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. W przypadku powodów przeliczenie nastąpiło jednak tylko i wyłącznie przy wypłacie kredytu ponieważ wybrali opcję spłaty rat w CHF. Na etapie wypłaty bank swobodnie ustalał, według tylko sobie znanych zasad, kurs waluty, mając nieograniczone prawo kształtowania wypłaconego świadczenia. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości udzielanego (wypłacanego) świadczenia głównego w czasie trwania stosunku prawnego. Pomimo, że kwota kredytu została wyrażona w CHF i tym samym została określona jednoznacznie, wypłacone świadczenie miało charakter uznaniowy, kredyt był wypłacany w transzach, a powodowie nie wiedzieli jaką w efekcie otrzymają kwotę. Pozwany nie zaproponował negocjacji kursu wypłaty kredytu, pomimo że taka procedura istniała. Przede wszystkim bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów o ryzyku walutowym. Bank powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej, a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Powodowie nie mieli realnej możliwości oddziaływania na treść postanowień umownych, nie zostały indywidualnie uzgodnione. Argumentacja pozwanego odwołująca się do spłacania rat w CHF nie ma znaczenia dla oceny naruszenia obowiązku informacyjnego banku. Pomimo, że powodowie sami kupowali walutę CHF by spłacać raty, byli obciążeni skutkami ryzyka walutowego, o czym ich nie uprzedzono. Powoduje to, że umowa stron nie wiąże. Skutek nieważności nie został również zniwelowany przez nowelę art. 69 Pr. bank wprowadzająca z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Powodowie poinformowani przez Sąd na rozprawie w dniu 10.04.2024r. o obowiązkach i możliwych negatywnych konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy oświadczyli, że nie chcą jej utrzymania w mocy. Skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art.
Zgodnie z art. 189kpc powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w ustaleniu występuje tylko wówczas gdy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej. Zgodnie z powszechnie przyjętym w doktrynie i orzecznictwie poglądem, interes prawny nie istnieje, gdy możliwe jest wytoczenie powództwa dalej idącego w swych skutkach. W niniejszej sprawie powodowie mają interes prawny w żądaniu ustalenia. Umowa została zawarta na 30 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem wzbogacenia, gwarantuje im pewność swojej sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej. Do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405kc-411kc regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Powodowie domagali się zwrotu całości uiszczonych rat łącznie z kosztami ubezpieczenia i opłatami. Żądanie jest w całości uzasadnione. Ubezpieczenie stanowiło warunek wypłaty kredytu, było objęte kredytem następnie spłacone w ramach uiszczanych rat, podlega więc zwrotowi. W sprawie nie wykazano czy i w jakiej wysokości przekazano je ubezpieczycielowi. Zwrotowi podlegają również potrącone w PLN opłaty. Uiszczone opłaty oraz raty kredytu w okresie od zawarcia umowy do chwili wstąpienia przez powodów w związek małżeński stanowią bezpodstawne wzbogacenie banku w stosunku do każdego z powodów z osobna, stąd uzasadnione jest zwrot świadczeń po połowie na rzecz każdego z powodów. Na zasadzie art. 235 2 §1pkt2 kpc pominięto dowód z opinii biegłego z zakresu ekonomii wobec ustalenia nieważności umowy. W świetle powyższego w pkt 1 na mocy art. 189 kpc ustalono, że stosunek prawny wynikający z kredytu hipotecznego nr (...)/(...) (...), z 19.12.2005r. zawartej pomiędzy stronami, nie istnieje na skutek nieważności tej umowy, w pkt 2,3 i 4 na zasadzie art. 405kc i nast w całości uwzględniono żądanie zapłaty. O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481kc, zasądzono zgodnie z żądaniem. Pozwany był wezwany do zapłaty więc pozostawał w opóźnieniu, do wezwania dołączono oświadczenia powodów o pouczeniu ich przez pełnomocnika o skutkach uznania umowy za bezskuteczną, w pkt 5 ma mocy art. 98kp zasądzono koszty postepowania opłatę i wynagrodzenie pełnomocnika wg minimalnej stawki.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.