477 14 § 1 k.p.c. Uzasadniając odpowiedź na odwołanie, organ rentowy powołał się na przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Art.
przewiduje z kolei, że odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. W ocenie organu rentowego ubezpieczony nie uprawdopodobnił, że przekroczenie terminu nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Według Zakładu istotne jest, że K. B. osobiście prowadzi swoje sprawy - zarówno wniosek o świadczenie uzupełniające z dnia 13 września 2021r., jak i wniosek o wydanie kopii decyzji z dnia 1 września 2023r., a także odwołanie, złożył osobiście, choć w sprawie mógł zostać ustanowiony pełnomocnik. Z odwołania wynika, że brak wcześniejszego działania wynika z zagubienia decyzji, która zamiast do szuflady z dokumentami została schowana do torby na laptopa. Zdaniem organ rentowego jest mało prawdopodobne, aby ubezpieczony nie zaglądał do niej przez prawie 2 lata. Mając powyższe na względzie, organ rentowy wniósł o odrzucenie odwołania, a uzasadniając wniosek ewentualny o oddalenie odwołania wskazał, że ubezpieczony pobierał świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, które zgodnie z art. 15 zc ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, zostało przedłużone do 31 stycznia 2022r. W dniu 13 września 2021r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne ustalenie prawa do tego świadczenia i w toku postępowania komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 30 listopada 2021r. orzekła brak niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wobec powyższego zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił przyznania prawa do świadczenia uzupełniającego (odpowiedź na odwołanie z dnia 25 września 2023r., k. 10 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: K. B., ur. (...), z wykształcenia jest poligrafem. Pracował zawodowo jako artysta - malował obrazy. Od 2011r. leczy się neurologicznie z powodu wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu z następstwem niedowładu prawej kończyny górnej i głębokiego niedowładu lewej kończyny dolnej. Od tego czasu nie pracuje zawodowo. W 2014r. był hospitalizowany z powodu niedrożności tętnicy szyjnej wewnętrznej lewej, krytycznego zwężenia tętnicy szyjnej wewnętrznej i przedniej prawej mózgu. W 2019r. przebył kolejny udar niedokrwienny mózgu – stwierdzono wówczas krytyczne zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej lewej oraz zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej i przedniej prawej mózgu, wystąpiły u niego dwukrotnie przemijające mózgowe napady niedokrwienne – omdlenia z wtórnym urazem głowy i utratą pamięci (dokumentacja medyczna K. B. – akta ZUS). W dniu 15 listopada 2017r. decyzją Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. orzeczono u K. B. znaczny stopień niepełnosprawności na stałe z symbolem 10-N (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 listopada 2017r., k. 6 a.s.). K. B. miał przyznane świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w okresie od 1 października 2019r. do 1 listopada 2021r. (decyzja z dnia 16 września 2019r., k. 9 akt ZUS). Na podstawie art. 15 zc ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, wypłata świadczenia została przedłużona do 31 stycznia 2022r. (okoliczność bezsporna). W dniu 13 września 2021r. ubezpieczony wniósł ponownie o przyznanie ww. świadczenia. W toku postępowania przed organem rentowym został skierowany na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z dnia 7 października 2021r. wskazał na brak niezdolności do samodzielnej egzystencji. Następnie sprawa została skierowana do komisji lekarskiej ZUS, która w orzeczeniu z dnia 30 listopada 2021r. także stwierdziła, że ubezpieczony nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono stopień naruszenia sprawności organizmu i sprawność psychofizyczną w zakresie zdolności do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdzono naruszenie sprawności organizmu, ale w stopniu niepowodującym utarty zdolności do samoobsługi. Zaznaczono, że ubezpieczony nie wymaga stałej ani długotrwałej opieki osób drugich w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W oparciu o powyższe Zakład (...) (...) Oddział w W. decyzją z dnia 17 stycznia 2022r., znak: (...), odmówił ubezpieczonemu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 7 października 2021r., k. 23 akt ZUS; orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 30 listopada 2021r., k. 25 akt ZUS; decyzja z dnia 17 stycznia 2022r., k. 27 akt ZUS). K. B. odwołał się od powyższej decyzji, a sąd postanowieniem z dnia 4 października 2023r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu neurologii celem ustalenia, czy ubezpieczony jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a jeżeli tak, to od kiedy, czy niezdolność ta istniała 1 października 2021r., czy ma charakter trwały, czy okresowy, a jeśli okresowy, to jaki jest przewidywany czas jej trwania, a nadto na okoliczność ustalenia, jaki jest stopień rozeznania ubezpieczonego co do upływu czasu od poszczególnych zdarzeń ( postanowienie z dnia 4 października 2023r., k. 12 a.s.). W opinii wydanej w dniu 30 grudnia 2023r. biegła sądowa z zakresu neurologii B. A., po przeprowadzeniu analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz przeprowadzeniu bezpośredniego badania ubezpieczonego, stwierdziła u niego stan po przebytym udarze niedokrwiennym obu półkul mózgu w 2011 roku i udarze w 2019 roku, z następstwem niedowładu prawej kończyny górnej i lewej kończyny dolnej; przemijające mózgowe napady niedokrwienne - omdlenia, utraty pamięci, zawroty głowy, zaburzenia równowagi; krytyczne zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej lewej; zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej i przedniej prawej mózgu; cukrzycę typu drugiego insulinozależną; nadciśnienie tętnicze; bezdech senny wspomagany kondensatorem tlenowym oraz przewlekły zespół bólowy kręgosłupa w przebiegu wielopoziomowych zmian zwyrodnieniowych i dyskopatii. Biegła wskazała, że K. B. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji ze względu na całość obrazu klinicznego. Przemawia za tym jego stan neurologiczny wraz ze schorzeniami współistniejącymi, które sprowadzają nadal znaczne naruszenie sprawności organizmu, pozwalające uznać go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz dają podstawy uznania jego niezdolności do samodzielnej egzystencji. W ocenie biegłej ubezpieczony wymaga konieczności długotrwałej pomocy osób drugich w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, co sprowadza niezdolność do samodzielnej egzystencji na stałe. Biegła wskazała, że niezdolność ta istniała nadal 1 października 2021 roku, a jeśli chodzi o stopień rozeznania ubezpieczonego co do upływu czasu od poszczególnych zdarzeń, to powinien wypowiedzieć się biegły psycholog, ponieważ nie jest to możliwe w zakresie kompetencji biegłego neurologa (opinia biegłej sądowej z zakresu neurologii B. A., k. 32-36 a.s.). Postanowieniem z dnia 5 lutego 2024r. Sąd dopuścił dowód z opinii uzupełniającej biegłej z zakresu neurologii B. A. oraz dowód z opinii biegłego sądowego psychologa na okoliczność, jaki jest stopień rozeznania K. B. co do upływu czasu od poszczególnych zdarzeń (postanowienie z dnia 5 lutego 2024r., k. 46 a.s.). W opinii uzupełniającej z 3 marca 2024r. biegła sądowa z zakresu neurologii wskazała, że w dniu 7 października 2021 roku komisja lekarska ZUS zaocznie uznała brak dalszej niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego. Wcześniej stwierdzono - od udaru mózgu w 2011 roku do października 2021 roku - niezdolność do samodzielnej egzystencji ze względu na znaczne naruszenie sprawności organizmu. Biegła wyjaśniła, że sporządziła opinię na podstawie analizy wywiadu chorobowego badanego i po przeprowadzeniu osobistych badań sądowo-lekarskich, jak też zawartej w aktach sprawy dokumentacji medycznej. Wynika z niej, że już w dniu 15 listopada 2017r. decyzją Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. orzeczono u badanego znaczny stopień niepełnosprawności na stałe z symbolem 10-N, a w uzasadnieniu stwierdzono, że ubezpieczony wymaga stałej bądź długotrwałej opieki i pomocy osób drugich w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Biegła zaznaczyła, że stan zdrowia ubezpieczonego w okresie od 2019 roku do obecnego badania w 2024 roku, w jej ocenie, w porównaniu z opisem lekarza orzecznika, na który powołują się lekarze komisji lekarskiej ZUS w opinii wydanej zaocznie w dniu 30 listopada 2021 roku, nie uległ istotnej zmianie. Ubezpieczony nadal zgłaszał podobne skargi na znaczne trudności z chodzeniem, pamięcią, istotne zaburzenia równowagi, skutkujące upadkami z urazem głowy, osłabienie siły mięśniowej prawej kończyny górnej i lewej kończyny dolnej, trudności w posługiwaniu się ręką prawą. Nadal od czasu wystąpienia udaru wymagał konieczności długotrwałej pomocy osób drugich w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, w tym opiekunki z MOPS-u (od 2012 roku). Reasumując biegła stwierdziła, że stan neurologiczny ubezpieczonego, po przebytym udarze niedokrwiennym obu półkul mózgu w 2011 roku i udarze w 2019 roku, sprowadza nadal znaczne naruszenie sprawności jego organizmu, pozwalające uznać go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji jest trwała i istniała nadal po 1 października 2021 roku ( opinia uzupełniająca biegłej sądowej neurolog B. A. z 3 marca 2024r., k. 54-55 a.s.). W opinii wydanej w dniu 9 sierpnia 2024r. biegła sądowa z zakresu psychologii J. K., po przeanalizowaniu dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz przeprowadzeniu badania, oceniła intelekt ubezpieczonego jako obniżony z uwagi na nieharmonijne rozwinięcie, na niekorzyść funkcji werbalnych i trudny do oceny z powodu wielu dysfunkcji wskazujących na znaczne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Biegła zaznaczyła, że ubezpieczony prezentuje istotne pogorszenie poziomu funkcjonowania umysłowego w stosunku do wyjściowego, ponadto zwróciła uwagę, że dominują u niego funkcje werbalne nad wykonawczymi. Ubezpieczony ma problemy w koncentracji uwagi, uczeniu się, pamięci trwałej i krótkotrwałej, funkcjach wzrokowo-ruchowych, jest spowolniały, z trudem się mobilizuje i cechuje się niskim krytycyzmem. Jego zachowanie, sposób, treść i jakość wypowiedzi oraz wyniki użytych metod wskazują na obniżoną normę intelektualną, słabe funkcjonowanie umysłowe, ruchowe, a także obniżenie nastroju. W skali Barthel ubezpieczony uzyskał 25/100 punktów, a wynik badania poprzedniego w 2011r. wynosił 60/100 punktów, co wskazuje na istotne pogorszenie i ograniczoną samowystarczalność w zakresie elementarnej obsługi w życiu codziennym (m.in. trudności w samodzielnym przygotowywaniu posiłków z uwagi na trudności w sprawności prawej ręki, przemieszczaniu się, korzystaniu z toalety -ubezpieczony korzysta z pampersów), poruszaniu się po powierzchniach płaskich i schodach, rozbieraniu się i ubieraniu. Biegła wskazała ponadto, że w skali ACE ubezpieczony otrzymał 69/100 punktów – wynik znacznie obniżony do otępienia i dlatego stwierdziła, że występuje u niego istotne obniżenie funkcjonowania poznawczego, ruchowego i emocjonalnego w porównaniu do osób o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością fizyczną oraz psychiczną. Intelektualnie i społecznie ubezpieczony funkcjonuje na poziomie znacznie obniżonym w stosunku do wyjściowego z powodu utrwalonych wielości dysfunkcji umysłowych i z tego powodu potrzebuje znacznego wsparcia i pomocy osób drugich. Biegła, odnosząc się do stopnia rozeznania ubezpieczonego co do upływu czasu od poszczególnych zdarzeń, wskazała, że ubezpieczony prezentuje istotne obniżenie pamięci trwałej i krótkotrwałej słuchowej i wzrokowej – trudno jest mu odnieść się do czasu poszczególnych zdarzeń. Według biegłej ze względu na to, że jest mało samodzielny w życiu codziennym w stopniu uniemożliwiającym mu samodzielną i bezpieczną samoobsługę z powodu istotnych deficytów umysłowych, to spełnia kryteria do uznania go za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji od 18 października 2019r. (opinia biegłej sądowej psycholog J. K., k. 97-102 a.s.). Z uwagi na wniosek organu rentowego, postanowieniem z 7 listopada 2024r. sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychiatry na okoliczność, czy K. B. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a jeśli tak, to od kiedy i na jaki okres ( postanowienie z dnia 7 listopada 2024r., k. 127 a.s.). W opinii wydanej w dniu 24 marca 2025r. biegła sądowa z zakresu psychiatrii M. P., po przeanalizowaniu dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy oraz przeprowadzeniu badania psychiatrycznego, wskazała, że orientacja allopsychiczna ubezpieczonego jest niepełna, a kontakt samorzutny. Ubezpieczony wypowiada się obszernie, ma znaczną przerzutność uwagi, tok myślenia jest u niego rozwlekły z licznymi dygresjami, nastrój z tendencją do podwyższonego, afekt niezbyt dostosowany oraz wyraźnie obniżony krytycyzm, bez produkcji psychotycznej. Dalej biegła wskazała, że ubezpieczony w latach 2011-2019 przebył dwa udary mózgowe i przemijające mózgowe napady niedokrwienne - pozostawiły one w mózgu blizny poudarowe w płacie czołowym i ciemieniowym, zaniki korowe oraz wieloogniskowe naczyniopochodne uszkodzenia. Od 2011 roku miał z tego powodu orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, obecnie na stałe. Od 2019 roku miał przez ZUS orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji. Psychiatrycznie nigdy się nie leczył i nie posiada dokumentacji dotyczącej stanu psychicznego poza informacją od leczącego neurologa o zaburzeniach pamięci świeżej i orientacji allopsychicznej. Biegła badaniem psychiatrycznym stwierdziła uwarunkowane organicznym uszkodzeniem OUN zaburzenia toku myślenia, uwagi, nastroju i znaczne obniżenie krytycyzmu. Biorąc pod uwagę wywiad neurologiczny, wynik badania MR głowy (m.in. blizna w okolicy czołowej mózgu), badanie psychologiczne z oceną funkcji poznawczych oraz wynikiem skali Barthel, biegła wskazała, że podziela stanowisko orzecznicze biegłej neurolog i biegłej psycholog o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (opinia biegłej sądowej psychiatry M. P., k. 142-145 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumentację medyczną K. B., konieczną w procesie opiniowania przez biegłych sądowych oraz dokumenty obrazujące przebieg postępowania przed organem rentowym. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziły zastrzeżeń i nie zostały zakwestionowane przez strony. Sąd oparł ustalenia faktyczne również na opiniach wydanych przez biegłe sądowe: neurologa B. A., psychologa J. K. oraz psychiatrę M. P.. Opinie zostały sporządzone w sposób rzetelny i fachowy, z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej ubezpieczonego oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania. Ponadto prezentowane przez biegłe wnioski dotyczące istnienia u ubezpieczonego niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz czasu jej trwania mają charakter stanowczy i jednoznaczny, a poza tym zostały wyczerpująco uzasadnione oraz są spójne. Biegła z zakresu neurologii B. A. w opinii głównej wskazała, że z powodów szeregu schorzeń, na jakie choruje ubezpieczony, w tym schorzeń o podłożu neurologicznym, jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i w codziennym funkcjonowaniu potrzebuje pomocy innych osób. Następnie, w związku z zastrzeżeniami organu rentowego do wydanej opinii, odniosła się do nich w sposób wyczerpujący i przekonujący, potwierdzając ocenę, jakiej wcześniej dokonała. Wnioski biegłej B. A. potwierdziła biegła z zakresu psychologii J. K. oraz biegła z zakresu psychiatrii M. P.. Biegła z zakresu psychologii dodatkowo wskazała, że K. B. trudno jest odnieść się do czasu poszczególnych zdarzeń w związku z zaburzeniami, na jakie cierpi. Organ rentowy zgłosił zastrzeżenia do opinii sporządzonych przez wszystkich powołanych w sprawie biegłych i równocześnie wnioskował o wydanie opinii uzupełniających bądź przeprowadzenie dowodu z opinii innych specjalistów. Kwestionując powyższe opinie koncentrował się przede wszystkim na tym, że ubezpieczony potrzebuje pomocy innych osób, jednak nie w stopniu, który uzasadniałby uznanie go za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Organ rentowy wskazał przy tym, że opinia biegłej neurolog została wydana dwa lata po przeprowadzeniu badania przez komisję lekarską ZUS. Sąd ocenił jednak, że tego rodzaju polemika Zakładu z opiniami biegłych, wydanymi na podstawie badań ubezpieczonego i mającymi oparcie w faktach płynących z dokumentacji medycznej, jest mało przekonująca. Sąd rozpoznając sprawę - wobec zakwestionowania przez ubezpieczonego decyzji ZUS, a tym samym orzeczeń organów orzeczniczych ZUS, jakie legły u podstaw jej wydania - nie może się opierać na tych orzeczeniach przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Przeciwstawia się temu obowiązująca w postępowaniu sądowym zasada bezpośredniości przeprowadzania dowodów. Oznacza ona, że po pierwsze sąd musi w takiej sprawie jak rozpatrywana przeprowadzić dowód z opinii biegłych sądowych, a po drugie, w procesie sądowym orzeczenie lekarskie ZUS nie może podważyć wiarygodności opinii, którą sporządził biegły sądowy. To opinia biegłego sądowego, a nie orzeczenie komisji lekarskiej ZUS, jest dla Sądu podstawą do stwierdzenia bądź nie niezdolności do samodzielnej egzystencji. Sam więc tylko argument odwołujący się do tego, co orzekła komisja lekarska ZUS, nie jest wystarczający, aby skutecznie zakwestionować opinię biegłego sądowego i przeprowadzić dowód z opinii kolejnego biegłego tej samej specjalności, tym bardziej że wszyscy biegli sądowi badali ubezpieczonego, komisja lekarska ZUS natomiast wydała orzeczenie zaocznie. Organ rentowy dodatkowo powoływał się na okoliczność, że opinia sporządzona przez biegłą z zakresu psychiatrii jest niepełna, ponieważ nie zawiera informacji, w jaki sposób stwierdzone przez biegłą odchylenia od normy w stanie psychicznym uniemożliwiają ubezpieczonemu samodzielne funkcjonowanie. W ocenie Sądu opinia wskazanej biegłej jest kompletna, a ponadto jest spójna z pozostałymi wydanymi w sprawie opiniami. Ze wskazanych przyczyn Sąd postanowieniem z dnia 23 maja 2024r., na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c., pominął wniosek Zakładu o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu neurologii (k. 85 a.s.), a postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2025r., na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c., pominął wniosek Zakładu o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu psychiatrii (k. 157 a.s.). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie K. B. podlegało uwzględnieniu. Z uwagi na wniosek organu rentowego, zawarty w odpowiedzi na odwołanie, Sąd w pierwszej kolejności rozważał, czy zachodziły w sprawie podstawy do odrzucenia odwołania. W myśl art.
odwołania od decyzji organów rentowych wnosi się na piśmie do organu, który wydał decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji. Ponadto w myśl art.
Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się. Ocena czy przekroczenie terminu było nadmierne i czy nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się, jest pozostawiona uznaniu sądu (wyrok SN z dnia 21 marca 2006r., III UK 168/05, Lex nr 277825). Do tego terminu nie mają zastosowania przepisy o przywróceniu terminu na zasadach ogólnych (art. 168 i następne k.p.c.) (wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 6 grudnia 1994r., III AUr 344/94, OSA 1995, Nr 1, poz. 9). W szczególności nie wydaje się postanowienia o przywróceniu terminu, a także w razie odrzucenia odwołania na podstawie art. 477
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.