II Ca 2126/23

Sygn. akt II Ca 2126/23 POSTANOWIENIE Dnia 21 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Krakowie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia Marzena Szymańska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2023r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku: (...) Stowarzyszenia (...)w W. O. w K. z udziałem: Gminy Miejskiej K. o wpis do księgi wieczystej na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa -Podgórza w Krakowie z dnia 13 czerwca 2023r., sygnatura akt DzKw/KR1P/00158104/22 postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie poprzez nakazanie wpisania w Dziale III księgi wieczystej (...) prawa użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) obręb (...)jednostka ewidencyjna K. na rzecz (...) Stowarzyszenia (...)w W. KRS (...) Sędzia Marzena Szymańska Sygn. Akt: II Ca 2126/23 UZASADNIENIE Wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2023 r. Zaskarżonym postanowieniem z 13 czerwca 2023 roku Sąd Rejonowy dla Krakowa – Podgórza w Krakowie na skutek skargi wnioskodawcy (...) Stowarzyszenia (...)w W. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 04 kwietnia 2023 roku postanowił oddalić wniosek o wpis prawa użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy ustalił, iż wnioskodawca (...)Stowarzyszenie (...)w W. wniósł o ujawnienie w dziale III księgi wieczystej (...) prawa użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) (obręb ewidencyjny (...), jednostka ewidencyjna K.) na rzecz wnioskodawcy. Wnioskodawca załączył do wniosku jako podstawę wpisu odpis ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 23 sierpnia 2022 roku, znak (...) Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2023 roku oddalił wniosek o wpis, wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że nie jest dopuszczalne ujawnienie w księdze wieczystej obejmującej kilka działek ewidencyjnych prawa użytkowania wyłącznie jednej działki, tj. części nieruchomości. Przedmiot użytkowania stanowi zawsze cała nieruchomość, przy czym możliwe jest ograniczenie wykonywania użytkowania do oznaczonej części nieruchomości. Wnioskodawca w ustawowym terminie wniósł skargę na wyżej wskazane postanowienie, wnosząc o dokonanie wpisu zgodnie z wnioskiem. Na podstawie treści księgi wieczystej (...) oraz dokumentów załączonych do wniosku Sąd ustalił, co następuje: Księga wieczysta nr (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej położonej w K., o powierzchni 4,7470 ha, składającej się z działek (...) (wszystkie w obrębie ewidencyjnym (...), jednostce ewidencyjnej K.). W dziale II księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości ujawniona jest Gmina Miejska K.. W dziale III księgi wieczystej ujawniono ostrzeżenie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji dotyczącej podwyższenia obwałowań bulwarów wiślanych w K., jak również wpis ostrzeżenia o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym przeciwko prawu własności Gminy K. w odniesieniu do części nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) powstałej z podziału działki nr (...). Dział IV wolny jest od wpisów. Decyzją z dnia 23 sierpnia 2022 roku, znak(...), Prezydent Miasta K., stwierdził nabycie z dniem 19 stycznia 2014 roku przez (...) z siedzibą w W. prawa użytkowania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność Gminy Miejskiej K., położonej przy ul. (...) w K., stanowiącej działkę (...) objętą księgą wieczystą (...), zagospodarowanej pod Rodzinny Ogród Działkowy (...) w K. - na cele określone w art. 3 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych (punkt 1 decyzji). Zgodnie z punktem 5 decyzji ostateczna decyzja o stwierdzeniu nabycia prawa użytkowania nieruchomości gruntowej stanowi podstawę do jego wpisu w księdze wieczystej (...) prowadzonej dla działki (...). Załączony do wniosku odpis decyzji jest opatrzony klauzulą ostateczności. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż wniosek o wpis podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 626 8 § 1 k.p.c. wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu. Natomiast stosownie do art. 626 8 § 2 k.p.c. rozpatrując wniosek o wpis Sąd bada jedynie treść wniosku, treść i formę dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Zgodnie z art. 626 9 k.p.c., sąd oddala wniosek o wpis w księdze wieczystej jeżeli brak jest podstaw do jego dokonania lub istnieją przeszkody do dokonania wpisu. Przedmiotem żądania wniosku w niniejszej sprawie było ujawnienie w dziale III księgi wieczystej (...) prawa użytkowania nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) (obręb ewidencyjny (...), jednostka ewidencyjna K.) na rzecz wnioskodawcy. Księga wieczysta (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej składającej się z działek ewidencyjnych (...) (obręb ewidencyjny numer (...), jednostka ewidencyjna K.). Działka (...) wskazana we wniosku stanowi zatem wyłącznie część nieruchomości objętej wskazaną księgą wieczystą. Zgodnie z art. 252 kc rzecz można obciążyć prawem do jej używania i do pobierania jej pożytków (użytkowanie). Użytkowanie jako ograniczone prawo rzeczowe może zostać ujawnione w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla obciążonej nieruchomości, przy czym wpis do księgi wieczystej ma charakter deklaratywny i nie ma wpływu na chwilę powstania użytkowania. Stosownie do art. 253 kc zakres użytkowania można ograniczyć przez wyłączenie oznaczonych pożytków rzeczy (§ 1). Wykonywanie użytkowania nieruchomości można zaś ograniczyć do jej oznaczonej części (§ 2). Z powołanych przepisów wynika jednoznacznie, że przedmiotem użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego jest zawsze cała nieruchomość, a wyłącznie wykonywanie użytkowania nieruchomości może być ograniczone do jej oznaczonej części, np. jednej działki ewidencyjnej. Pojęcie nieruchomości należy przy tym rozumieć zgodnie z koncepcją wieczystoksięgową, wyrażającą się w formule „jedna księga wieczysta - jedna nieruchomość”. Wówczas poszczególne działki ewidencyjne wchodzące w skład nieruchomości uznać trzeba za części składowe nieruchomości w rozumieniu art. 47 k.c. Z przepisami materialnoprawnymi korespondują przepisy proceduralne dotyczące sposobu ujawniania użytkowania w dziale III księgi wieczystej. Zgodnie z § 45 pkt Ic rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 roku w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie teleinformatycznym (Dz. U. poz. 312 z późn. zm.) w podrubryce "przedmiot wykonywania" wskazuje się część nieruchomości według danych ewidencji gruntów i budynków, jeżeli wykonywanie prawa ograniczono do części nieruchomości. Wykonywanie prawa należy przy tym rozumieć zgodnie z zasadami wykładni systemowej w sposób tożsamy do wskazanego w art. 253 § 2 kc. Z powyższego wynika jednoznacznie, że użytkowanie jako ograniczone prawo rzeczowe może obciążać wyłącznie całą nieruchomość, zaś wyłącznie sposób jego wykonywania można ograniczyć do części nieruchomości. W opinii Sądu Rejonowego dopuszczalne byłoby ujawnienie użytkowania jako prawa obciążającego całą nieruchomość objętą księgą wieczystą (...) z oznaczeniem sposobu wykonywania użytkowania jako ograniczonego do działki (...). Nie jest zaś dopuszczalne ujawnienie w dziale III wskazanej księgi wieczystej użytkowania jako obciążającego wyłącznie działkę (...). Działka ewidencyjna stanowiąca wyłącznie część nieruchomości jako część składowa tej nieruchomości w rozumieniu art. 47 kc nie może bowiem stanowić samodzielnego przedmiotu ograniczonego prawa rzeczowego. Sąd Rejonowy zauważył, iż przedstawiona przez skarżącego interpretacja, zgodnie z którą przedmiotem użytkowania może być wyłącznie jedna działka ewidencyjna, wynika z pominięcia rozróżnienia pojęcia przedmiotu użytkowania oraz przedmiotu wykonywania użytkowania. Jak bowiem wyjaśniono powyżej, przedmiotem użytkowania jest zawsze cała nieruchomość (względzie udział współwłaściciela w prawie własności nieruchomości), zaś wyłącznie sposób jego wykonywania można ograniczyć przestrzennie do części nieruchomości, wskazując przykładowo, że użytkownik może korzystać i pobierać pożytki z fragmentu nieruchomości gruntowej zgodnie z granicami jednej działki ewidencyjnej. Odnosząc się do decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę żądanego wpisu wskazać trzeba, iż zgodnie z treścią wskazanej decyzji Prezydent Miasta K. stwierdził nabycie z dniem 19 stycznia 2014 roku przez (...) z siedzibą w W. prawa użytkowania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego m.in. nieruchomości gruntowej, stanowiącej własność Gminy Miejskiej K., położonej przy ul. (...) w K., stanowiącej działkę (...) objętą księgą wieczystą (...). Sposób sformułowania przez wnioskodawcę wniosku odpowiadał zatem wprost literalnej treści wydanej decyzji. Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 76 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 roku o rodzinnych ogrodach działkowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1073). Stosownie do ust. 2 powołanego przepisu w przypadku rodzinnego ogrodu działkowego spełniającego jeden z warunków wskazanych w ust. 1 powołanego przepisu, stowarzyszenie ogrodowe prowadzące ten rodzinny ogród działkowy, z dniem wejścia w życie ustawy, nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego - nieruchomości zajmowanej przez ten rodzinny ogród działkowy. Stwierdzenie nabycia prawa następuje w drodze decyzji. Przedmiot użytkowania powstającego z mocy prawa stanowi zatem nieruchomość zajęta przez rodzinny ogród działkowy, nie zaś jedna z działek ewidencyjnych wchodzących w skład nieruchomości. Uwzględniając treść regulacji prawnej będącej podstawą wydania decyzji z dnia 23 sierpnia 2022 roku oraz treść samej decyzji, sąd wieczystoksięgowy stwierdził, iż z przedmiotowej decyzji wynika nabycie przez wnioskodawcę użytkowania nieruchomości objętej księgą wieczystą (...) z oznaczeniem sposobu wykonywania użytkowania jako ograniczonego do działki (...), tj. obszaru faktycznie zajętego przez rodzinny ogród działkowy. Przeciwna wykładnia treści powołanej decyzji prowadziłaby bowiem do naruszenia wynikającej z art. 252 i 253 k.c. zasady, iż przedmiotem użytkowania jest nieruchomość, nie zaś jej część, zaś wyłącznie sposób wykonywania użytkowania można ograniczyć przestrzennie do obszaru jednej działki ewidencyjnej, Z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawca wniósł o ujawnienie w księdze wieczystej użytkowania wyłącznie działki (...), wpis użytkowania całej nieruchomości z ograniczeniem sposobu jego wykonywania do działki (...) wykraczałby poza zakres żądania wniosku. Wpis o żądanej przez wnioskodawcę treści nie mógł zaś zostać dokonany z uwagi na dopuszczalny przedmiot użytkowania, którym nie może być wyłącznie jedna z działek ewidencyjnych składających się na nieruchomość. Apelację od postanowienia Sądu Rejonowego wniósł wnioskodawca, zarzucając postanowieniu: I. naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 626 9 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku w sytuacji, gdy nie zachodziły podstawy do oddalenia wniosku; II. naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 253 § 2 k.c. poprzez nieprawidłowe jego zastosowanie w sytuacji, gdzie część nieruchomości ograniczona użytkowaniem została oznaczona w sposób jednoznaczny – jako działka ewidencyjna, wynikająca z przepisów prawa geodezyjnego. Wobec tak sformułowanych zarzutów Wnioskodawca domagał się uchylenia postanowienia o oddaleniu wniosku i uwzględnienie wniosku, ewentualnie przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja wnioskodawcy okazała się zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego postanowienia. Sąd Rejonowy w zaskarżonym orzeczeniu dokonał trafnych ustaleń faktycznych w zakresie faktów mających istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia. Tym samym Sąd odwoławczy zasadniczo podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne Sądu I instancji. Sąd Rejonowy wnikliwie przedstawił stan faktyczny, jednakże w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji na podstawie poprawnie ustalonego stanu faktycznego dokonał nieprawidłowej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do odpowiedniej normy prawnej. Warto przypomnieć, że ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych reguluje sytuację prawną rodzinnych ogrodów działkowych, urządzonych na nieruchomościach, do których stowarzyszenia ogrodowe prowadzące ten rodzinny ogród działkowy nie posiadały dotychczas tytułu prawnego. Zgodnie z art. 76 ust. 2 u.r.o.dz. stowarzyszenie ogrodowe z dniem wejścia w życie ustawy nabywa prawo użytkowania - w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego - do nieruchomości zajmowanych przez ten rodzinny ogród działkowy, jeżeli spełnia co najmniej jedną przesłankę wskazaną w ust. 1 tego artykułu. Wobec tego samo nabycie prawa użytkowania następuje z mocy prawa i obejmuje nieruchomość w granicach tego ogrodu działkowego. Wprawdzie w takim przypadku stwierdzenie nabycia prawa użytkowania następuje w drodze decyzji administracyjnej, ale ma ona charakter wyłącznie deklaratoryjny. Samo nabycie prawa następuje z mocy ustawy z dniem jej wejścia w życie, czyli nastąpiło już w dniu 19 stycznia 2014 r. (Wyrok WSA w Krakowie z 28.02.2017 r., II SA/Kr 1483/16, LEX nr 2255170). W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nabył z mocy prawa prawo użytkowania do nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy Miejskiej K., stanowiącej działkę nr (...) obr. (...)jedn. ewid. K. o powierzchni 24849 m