k.p.c., art. 626 9 k.p.c. i art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U z 2023r., poz. 146) oraz pogląd judykatury, Sąd Rejonowy wskazał, że wyrok ustalający nieważność umowy z dnia 18 grudnia 1941r., na podstawie art. 189 k.p.c. w związku z art. 58 k.c., art. 365 k.p.c. i art. 366 k.p.c. mógłby być podstawą wpisu w księdze wieczystej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2011r., IV CSK 13/11), jednak tylko, jeżeli w chwili rozpoznawania wniosku o wpis (wykreślenie) rzeczywisty stan prawny nieruchomości jest zgodny ze stanem prawnym wynikającym z wpisu dokonanego przed zawarciem tej umowy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CSK 665/10). Tymczasem przedmiotowy wyrok nie dotyczy użytkowania wieczystego. Decyzja Ministra i (...), której odpis załączono do wniosku, nie eliminuje z obrotu decyzji Wojewody (...) z 16 sierpnia 1991 r., nie pozbawia jej ważności i istnienia w obrocie (stwierdza jedynie, że wydana została z naruszeniem prawa), a zatem nie może stanowić podstawy wykreślenia użytkowania wieczystego z księgi wieczystej. Wbrew argumentacji wnioskodawcy, brak jest dokumentów mogących stanowić postawę wykreślenia wpisu prawa użytkowania wieczystego z księgi wieczystej. Sąd wieczystoksięgowy nie rozstrzyga sporów o własność i poza jego kognicją leży ustalenie przedmiotu prawa użytkowania wieczystego. Właściwą droga ustalenia, czy prawo użytkowania wieczystego powstało i w dalszym ciągu istnieje jest powództwo o ustalenie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Takie postępowanie się toczy przed Sądem Rejonowym dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie pod sygnaturą VI C 1293/19/S. Sąd Rejonowy zauważył również, że wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej jest konstytutywny, tworzy zatem nowy stan prawny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r. III CSK 153/08). Podważanie wpisów konstytutywnych poprzez wykazanie ich wadliwości wymaga przeprowadzenia postępowania o uzgodnienie z rzeczywistym stanem prawnym, wydany w wyniku takiego postępowania wyrok może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej. Konieczne jest przeprowadzenie postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w ramach którego przy wykorzystaniu wszelkich środków dowodowych możliwe będzie rozstrzygnięcie, komu przysługuje prawo własności spornej nieruchomości oraz czy prawo użytkowania wieczystego nieruchomości powstało i w dalszym ciągu istnieje. Brak dokumentu mogącego stanowić podstawę wykreślenia wpisu dotyczącego użytkownika wieczystego w księdze wieczystej wyklucza także możliwość uwzględnienia wniosku odniesionego do wpisu prawa własności Skarbu Państwa, skoro przedmiotem użytkowania wieczystego może być wyłącznie nieruchomość Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (art. 232 §1 k.c.). Ujawnienie (...) jako właściciela nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego, pozostawałoby sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym prawem dotyczącym konstrukcji użytkowania wieczystego. Z kolei ochronę prawa wnioskodawcy zapewnia ujawnione w dziale III. księgi wieczystej ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym. Wpis ten wyłącza dobrą wiarę ewentualnego nabywcy nieruchomości, istotną dla ustalenia, czy nabycie nastąpiło w warunkach rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W apelacji od postanowienia (...) w K. zarzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie: - przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a to art.
k.p.c. w związku z art. 626 9 k.p.c. polegające na bezzasadnym przyjęciu, że przedłożone przez Gminę dokumenty mają nie być wystarczające dla uwzględnienia wniosku; - naruszenie prawa materialnego, a to art. 140 w związku z art. 232 § 1 i § 2 k.c. przez błędną ich wykładnię. W uzasadnieniu zarzutów apelujący wskazał, że załączone do wniosku o wpis (wykreślenie) wyroki Sądu Okręgowego w Krakowie i Sądu Apelacyjnego w Krakowie z mocą wsteczna unieważniają rzekomą umowę sprzedaży z 1941 r. będącą de facto wyłączna podstawą ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa. Skoro Skarb Państwa nigdy nie stał się właścicielem nieruchomości, gdyż jest nim (...) w K., prawo użytkowania wieczystego skutecznie nigdy nie powstało i nie istnieje. Z kolei ostateczna decyzja Ministra (...) i (...) z dnia 24 stycznia 2022 r. stwierdziła, że decyzja Wojewody (...) z dnia 16 sierpnia 1991 r. jest oczywiście wadliwa i wydana została z naruszeniem prawa, albowiem bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Decyzja z 1991 roku nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, a skoro tak, to jej skutki mogą i powinny zostać odwrócone przez Sąd wieczystoksięgowy w drodze uwzględnienia w całości wniosku (...) w K.. Prawo użytkowania wieczystego jest prawem pochodnym w stosunku do prawa własności, węższym od niego, które może powstać skutecznie wyłącznie wtedy, gdy istnieje prawo własności nieruchomości przysługujące Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego. W sprawie niniejszej natomiast, prawo własności Skarbu Państwa nigdy nie powstało, wyłącznym właścicielem spornej nieruchomości pozostawała i jest nim nadal (...) w K., a zatem prawo użytkowania wieczystego ujawnione na rzecz (...)UJ również nigdy skutecznie nie powstało. Jeśli przy tym prawo pierwotne jest szersze od użytkowania wieczystego podlega wykreśleniu, to tym bardziej możliwym jest wykreślenie z KW nieistniejącego prawa pochodnego i węższego- użytkowania wieczystego. Apelująca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia wniosku w całości oraz zasądzenia na swoją rzecz kosztów postępowania. Uczestnik Skarb Państwa- Prezydent Miasta K. nie ustosunkował się do apelacji. Uczestnik (...) J. – C. M. wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wymagają odniesienia kwestie formalnoprawne. Wnioskiem z datą 5 czerwca 2023 r. (...) w K. wniosła o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania toczącego się przed Komisją Regulacyjną Do Spraw Gminy Wyznaniowych Żydowskich do sygnatury akt W.KŻ- I- 338/99, a to na podstawie art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku do Państwa gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Wnosząc o zawieszenie postępowania w sprawie w piśmie z daty 05 czerwca 2023r. (...) w K. wskazała, że Komisja Regulacyjna Do Spraw Gmin Wyznaniowych Żydowskich w W. postanowieniem z dnia 27 marca 2023r. (W.KŻ-I- 338/99) podjęła zawieszone postępowanie (k. 244/2), co zdaniem wnioskodawcy winno obligować sąd do zawieszenia postępowania w sprawie. Sąd Okręgowy poglądu tego nie podziela. Abstrahując od okoliczności, że wnioskodawca nie wykazuje, iż postępowanie W.KŻ-I- 338/99 odnosi się do nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr (...) obręb 16 Ś., objętej księgą wieczystą (...) i nawet pomijając okoliczność, że sygnatura sprawy przed Komisją Regulacyjną wskazuje, że postępowanie regulacyjne toczy się od 1999 r. (a zatem toczyło się w trakcie poprzedniego postepowania wieczystoksięgowego), należało uwzględnić, że postępowanie wieczystoksięgowe jest postępowaniem rejestrowym powierzonym sądom, przedmiotem kognicji których są wpisy w księdze wieczystej nie zaś nieruchomość czy prawa do nieruchomości. Sąd wieczystoksięgowy bowiem, co do zasady nie rozstrzyga sporów o prawo (w tym o własność). Bada jedynie formę i treść dokumentów załączonych do wniosku o konkretny wpis. Obowiązujący w niezmienionym brzmieniu od 11 maja 1997 r. przepis art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U z 2014r., poz. 1798) stanowi, że Postępowanie sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości, o których mowa w art. 30, ulega zawieszeniu, a sądy oraz organy administracji rządowej i samorządowej przekazują ich akta do Komisji Regulacyjnej. U podstaw przywołanej normy leży troska ustawodawcy, by w toku trwającego postępowania regulacyjnego nie doszło do zmiany stanu prawnego nieruchomości, uniemożliwiającej zadośćuczynienie wnioskowi konkretnej gminy żydowskiej zmierzającemu do przeniesienia na rzecz gminy żydowskiej lub Związku (...) własności nieruchomości lub ich części przejętych przez Państwo, a które w dniu 1 września 1939 r. były własnością gmin żydowskich lub innych wyznaniowych żydowskich osób prawnych, działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli: 1) w tym dniu znajdowały się na nich cmentarze żydowskie lub synagogi; 2) w dniu wejścia w życie ustawy znajdują się na nich budynki stanowiące uprzednio siedziby gmin żydowskich oraz budynki służące uprzednio celom kultu religijnego, działalności oświatowo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej (art. 30 ust. 1 ustawy regulacyjnej). Zwłaszcza, że postępowania regulacyjne nie mogą naruszać praw nabytych przez osoby trzecie (art. 30 ust. 4 ustawy regulacyjnej). Postępowanie wieczystoksięgowe nie jest postępowaniem dotyczącym nieruchomości o których mowa w art. 30 ustawy regulacyjnej, lecz jest postępowaniem rejestrowym odniesionym do księgi wieczystej nieruchomości. Analizowane postępowanie nie dotyczy przy tym zmiany wpisu (na niekorzyść) (...) w K., nie tylko nie zagraża jej prawom, ale jeśli Gmina wnioskuje dopiero (przed Komisją Regulacyjną) o przeniesienie prawa oznaczonej nieruchomości na jej rzecz albo o przyznanie odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przeniesienie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody, albo o przyznanie odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, w razie niemożności dokonania regulacji w inny sposób (art. 31 ust. 1 ustawy), to postępowanie wieczystoksięgowe, nakierowane na wykreślenie wpisów prawa własności Skarbu Państwa i użytkowania wieczystego, ma charakter prejudycjalny do orzeczenia Komisji, albowiem w oczywisty sposób dematerializuje zasadniczy cel tamtego postępowania. Analizowane postępowanie daje zarazem Gminie W. argument legitymujący ewentualnie w postępowaniu regulacyjnym. Nadto należało uwzględnić, że księgi wieczyste zakładane są i prowadzone w systemie teleinformatycznym (art. 25 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Przy każdej księdze wieczystej prowadzi się akta księgi wieczystej. Do akt tych składa się dokumenty i pisma dotyczące nieruchomości (art. 28 ustawy). Zasada jawności księgi wieczystej jest fundamentem ustroju odniesionego do obrotu nieruchomościami (art. 2 zdanie pierwsze ustawy). Dlatego akta ksiąg wieczystych przechowuje się w sądzie (art. 36 1 ust. 1 ustawy), nie wydaje się dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych, jeżeli dokumenty te stanowią podstawę wpisu (art. 36 1 ust. 3 ustawy), natomiast akta księgi wieczystej może przeglądać, w obecności pracownika sądu, osoba mająca interes prawny oraz notariusz (art. 36 1 ust. 2 ustawy). Nie sposób dopuścić wydania akt postępowania wieczystoksięgowego, zawartych z zbiorze dokumentów księgi wieczystej, poza siedzibę sądu, w dodatku przy równoczesnej niemożliwości przekazania księgi wieczystej (w systemie teleinformatycznym). Funkcję przy tym księgi wieczystej ( prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości, art. 1 ust. 1 ustawy) nie należy utożsamiać z zakresem kognicji sądu wieczystoksięgowego, który dokonując wpisu (w tym wykreślenia) bada jedynie treść wniosku, formę i treść załączonych do wniosku o wpis dokumentów (art. 628 8 § 2 k.p.c.). Powyższe potwierdza rejestrowy charakter postępowania wieczystoksięgowego i okoliczność, że dotyczy ono księgi wieczystej nieruchomości, nie zaś nieruchomości. Mając powyższe na względzie, przy braku innych podstaw do zawieszenia postępowania wieczystoksięgowego w sprawie, Sąd Okręgowy oddalił wniosek o zawieszenie postepowania. Sąd Okręgowy rozpoznawał sprawę w składzie oznaczonym art. 367 § 3 zdanie pierwsze k.p.c., w pełnym zakresie akceptując wyrażony uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2023r. (III CZP 6/22) pogląd, wraz z jego uzasadnieniem, o nieważności postępowania cywilnego (tu wieczystoksięgowego) prowadzonego przed sądem drugiej instancji w składzie innym, aniżeli oznaczony przywołanym przepisem kodeksu postępowania cywilnego. Nie powielając trafnych analiz w uzasadnieniu uchwały przywołanych, należy skonkludować, że zasada demokratycznego państwa prawnego i zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) oraz prawo strony do sprawiedliwego rozpoznania sprawy (art. 45 Konstytucji) nakazują wywieść powinność rozpoznania sprawy na przez sąd wskazany wyłącznie jednoznacznym przepisem ustawy i w oderwaniu od uznaniowości podmiotu niesprawującego władzy sądowniczej. Dodatkowo, zasada niejawnego postępowania wieczystoksięgowego, przy braku jakiegokolwiek zagrożenia zdrowia lub wolności obywatelskich, przy równoległej wadze sporów odniesionych do ustroju ksiąg wieczystych i obrotu nieruchomościami, wymaga zapewnienia możliwie zobiektywizowanego osądu konkretnej sprawy. Ten zaś możliwy jest przy starciu odmiennych poglądów i racji, które gwarantuje, co najmniej przed sądem odwoławczym, wyłącznie skład kolegialny sądu, założony art. 367 § 3 k.p.c. i funkcjonujący w rodzimym porządku ustrojowym od ponad wieku. Kwestia ta wymaga szczególnej wrażliwości także w sytuacji obecnego kryzysu ustrojowego w sądownictwie, w tym wywołanego sposobem ukształtowania władzy sądowniczej, z uwzględnieniem orzecznictwa europejskiego odniesionego do sposobu powoływania na urząd sędziowski. Analizowana sprawa odnosi się do nieruchomości (wedle księgi wieczystej) Skarbu Państwa o szczególnej wartości i znaczeniu lokalnym (funkcjonuje na niej szpital uniwersytecki z oddziałami klinicznymi), równolegle meritum sprawy stanowi pokłosie ustawodawstwa okupacji hitlerowskiej, a zatem wielowymiarowego pokrzywdzenia na tle majątkowym, historycznym, społecznym oraz indywidualnym. Na podstawie art. 378 §1 k.p.c. Sąd Okręgowy z urzędu ocenił zagadnienie nieważności postępowania na skutek ewentualnej powagi rzeczy osądzonej, finalnie dochodząc do tego samego, co Sąd Rejonowy wniosku o braku podstaw do przyjęcia, że rozpatrywana sprawa, w zakresie wniosku o wpis prawa własności (...) w K. w miejsce Skarbu Państwa, jest tożsama ze sprawą uprzednio zakończoną postanowieniem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2010 r. (II Ca 1318/10) oddalającym apelację od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa- Podgórza w Krakowie (Dz.Kw 7039/09/02) oddalającego wniosek o wpis, i postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2011 r. (III CSK 80/11) odmawiającym przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Jakkolwiek poprzednio zakończone postępowanie odnosiło się do wniosku (...) i prawa własności Skarbu Państwa, a przedmiotem analizy sądu wieczystoksięgowego w tamtej sprawie było zagadnienie wpływu rozstrzygnięcia ustalającego nieważność umowy sprzedaży nieruchomości w sprawie IC 1845/05 na dopuszczalność wykreślenia wpisu w księdze wieczystej nieruchomości dokonanego na podstawie nieważnej umowy sprzedaży, tak jak ma to miejsce w analizowanej sprawie, niemniej wniosek w tamtej sprawie nie odnosił się do wpisu użytkowania wieczystego, a takie żądanie jest przedmiotem wniosku aktualnie rozpoznawanego. Oba żądania są ze sobą powiązane materialnoprawną konstrukcją prawa użytkowania wieczystego w tym sensie, że skoro użytkowanie wieczyste może obciążać nieruchomość wyłącznie Skarbu Państwa albo stanowiącą własność jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków (art. 232 §1 k.p.c.), treść księgi wieczystej w zakresie wpisu prawa własności nie może naruszać tej zasady. Oznacza to, że o ile dopuszczalne jest wykreślenie wpisu prawa użytkowania wieczystego bez zmiany wpisu prawa własności Skarbu Państwa, o tyle niedopuszczalny jawi się wpis prawa własności podmiotu innego, aniżeli Skarb Państwa, jednostka (związek jednostek) samorządu terytorialnego, bez równoległego wykreślenia wpisu odniesionego do prawa użytkowania wieczystego. Nadto, postępowanie wieczystoksięgowe, jako sądowe postępowanie rejestrowe należy do spraw z zakresu ochrony prawnej, w którym, sąd rozstrzyga tu jedynie, czy zachodzą przesłanki do dokonania wpisu, co do zasady nie rozstrzyga sporów prawnych, a równolegle zakres i kognicję sądu wyznacza treść i forma dokumentów załączonych do wniosku (art.
W takich też granicach działa powaga rzeczy osądzonej właściwa prawomocnemu postanowieniu co do istoty sprawy kończącemu postępowanie wieczystoksięgowe. Powaga rzeczy osądzonej dotyczy orzeczenia, nie zaś jego uzasadnienia, które może mieć przy wyznaczaniu jej granic jedynie pomocnicze znaczenie (tak w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 września 2016r. Sąd Najwyższy, V CSK 60/16). Aktualnie podstawą skorelowanych żądań (...) w K. jest także decyzja Ministra (...) i (...) z dnia 24 stycznia 2022 r. DO- II.7610.342. (...).KC., a zatem nowy dokument w rozumieniu art.
i art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U z 2023r., poz. 146). W konsekwencji powyższych argumentów należało uznać, że przedmiot niniejszego postępowania nie jest tożsamy z uprzednio rozpoznawanym, w rozumieniu art. 379 pkt 3) k.p.c. w związku z art. 199 §1 pkt 2) k.p.c. i art. 13 §2 k.p.c. Analiza argumentów apelacji prowadzi do wniosku o ich bezzasadności, w tym na tle art.
626 9 k.p.c. oraz art. 140 k.c. i art. 232 k.c. Prawidłowe ustalenia Sądu Rejonowego odniesione do treści księgi wieczystej, które Sad Okręgowy uznaje za podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, wymagają uzupełnienia i doprecyzowania o tyle, że podstawą kwestionowanych wpisów prawa własności i użytkowania wieczystego było postanowienie sądu z dnia 19 lutego 1993 r. ( (...)-9/91) o założeniu księgi wieczystej i wpisaniu w jej działach pierwszym i drugim oznaczonych w orzeczeniu treści odpowiednio działka nr (...) pow. 84a74m 2 , obręb 16, w prawo własności na rzecz Skarbu Państwa raz prawo użytkowania wieczystego gruntu i własności budynków na rzecz Akademii Medycznej im. (...). Działka ewidencyjna nr (...) obręb 16 K., powstała z parcel katastralnych 50, 51 i 52/1 gmina kat. K. ( (...) 38 K.) i zabudowanajest budynkiem nr (...) przy ul. (...), w którym funkcjonuje jednostka zarządzana przez (...) J. – C. M.. Do wniosku o założenie księgi wieczystej i o wpis dołączona została decyzja administracyjna z dnia 16 sierpnia 1991 r., która: „
k.p.c., a zatem powinien się ograniczać do treści i formy wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Wpis jest orzeczeniem sądu (art.
Pozostaje w mocy, mimo że doszło do uchybień dowodowych w toku postępowania wieczystoksięgowego (niezależnie od rangi takich uchybień). Gdy stał się prawomocny, wiąże uczestników postępowania oraz sądy i organy państwowe (art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). W analizowanej sprawie oznacza to, że wpis prawa własności Skarbu Państwa oraz wpis użytkowania wieczystego, jako wpisy prawomocne mają charakter rozstrzygnięć wiążących. Równolegle jednak wpis w prawie polskim jednak nie ma charakteru sanującego, co oznacza, że gdy nie spełniono wszystkich wymaganych przesłanek materialnoprawnych i dokonano wpisu, stan prawny ujawniony w księdze wieczystej jest nieprawidłowy. Niezgodność taka może zostać jednak ustalona ze skutkiem prowadzącym do powinności zmiany treści wpisów w dziale II księgi wieczystej, w wyniku innego postępowania, w tym regulacyjnego opartego na przepisach ustawy szczególnej lub w procesie sądowym wywiedzionym w trybie art. 10 ust. 1 o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, w którym sąd zbada aktualny aktualnym stan praw do nieruchomości w odwołaniu do wszystkich podstaw materialnoprawnych. Wnioskodawca w sprawie jest legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o wpis w księdze wieczystej (...), albowiem powołuje się na to, że jest właścicielem tej nieruchomości. Nie uzasadnia jednak wniosku o tożsamości z (...) w K., której prawo własności ujawnione było w wykazie hipotecznym (...) 38 K. (K.), nie przedstawia także żadnych dokumentów pozwalających na wniosek, że jest następcą prawną tego podmiotu (por. art. 34 zdanie
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.