Sąd Rejonowy ustalił, że księga wieczysta o nr (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej, stanowiącej działkę nr (...), obręb ewidencyjny nr 33, położonej przy ul. (...) w dzielnicy K. w K. (dla której prowadzona była księga wieczysta dawna (...) (...) K. XXXVII Tonie) oraz działkę nr (...), obręb ewidencyjny nr 32 (dla której prowadzona była księga wieczysta dawna (...) 108 K. XXXVII Tonie), o łącznym obszarze 0,2509 ha. W dziale II księgi wieczystej ujawniono prawo własności na rzecz S. S.
k.p.c., który wyznacza zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, ograniczony jedynie do badania tych elementów, które są wymienione wyraźnie tj. treści samego wniosku, treści i formy dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Przepis art.
określa także zakres kognicji Sądu drugiej instancji, rozpatrującego apelację. Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. postanowienia: z dnia 5 października 2005 roku, II CK 781/04, LEX nr 187020; z dnia 27 kwietnia 2001 roku, III CKN 354/00, OSNC 2001/12/183; z dnia 6 października 2006 roku, V CSK 214/06, LEX nr 327887). Oznacza to, że również Sąd drugiej instancji rozstrzyga jedynie, czy wpis (lub jego odmowa) pozostaje w zgodzie z prawem w świetle treści zgłoszonego wniosku, treści i formy przedłożonych dokumentów, stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej. Kontrola zaskarżonego orzeczenia (wpisu lub jego odmowy) dokonywana przez Sąd drugiej instancji na skutek wniesionej apelacji powinna być zatem ograniczona tylko do tego, czy w świetle dokumentów załączonych do wniosku i którymi dysponował Sąd pierwszej instancji oraz treści księgi wieczystej była podstawa do dokonania wpisu, zgodnie z wnioskiem o wpis. Badanie, o którym mowa w art.
k.p.c., ma na celu ustalenie, czy powstały na skutek czynności prawnych lub innych zdarzeń prawnych, stwierdzonych załączonymi do wniosku o wpis dokumentami, aktualny stan prawny nieruchomości uzasadnia dokonanie żądanego wpisu. Inaczej mówiąc, chodzi o ustalenie, czy orzeczenie sądu lub treść innego dokumentu są wystarczającym dowodem istnienia określonego stanu prawnego nieruchomości. W ustaleniu tym, opartym na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku oraz treści księgi wieczystej, wyczerpuje się zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego (postanowienie SN z 23.02.2017 r., V CSK 297/16, LEX nr 2273878). Zgodnie z art. 626 9 k.p.c. Sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do jego dokonania. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 25.02.2016 r., III CZP 86/15, OSNC 2016, nr 7-8, poz. 81 funkcji ksiąg wieczystych nie można ograniczać tylko do rejestracji i ewidencji określonych czynności prawnych, lecz istotna jest też dbałość o prawdziwość i wiarygodność wpisów dokonywanych w księgach. Księgi wieczyste są publicznym rejestrem praw odnoszących się do nieruchomości, dlatego ich funkcje muszą być rozpatrywane z punktu widzenia interesu publicznego, a są nimi tak doniosłe kwestie jak bezpieczeństwo obrotu prawnego i zapewnienie bezpieczeństwa kredytu hipotecznego. Wiele przepisów kodeksu postępowania cywilnego i ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wskazuje na konieczność reagowania przez sąd na dostrzeżone nieprawidłowości wpisów w księdze wieczystej lub wręcz przeciwdziałania ich powstaniu; chodzi o obowiązki sądu związane z weryfikacją danych zawartych we wniosku o wpis z danymi zawartymi w bazach ewidencyjnych (PESEL i REGON) oraz z danymi z katastru nieruchomości (art.
i 4 k.p.c.), a także o obowiązek wpisania ostrzeżenia z urzędu o dostrzeżonej niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i obowiązkiem prostowania treści wpisów z urzędu (art. 626 13 k.p.c.). Nie można również pomijać regulacji zmierzających do zapewnienia prawidłowości wpisu w postępowaniu wieczystoksięgowym i nakładających na sąd obowiązek określonego działania (zob. np. art. 626 2 § 4 k.p.c.) oraz przewidujących niedopuszczalność cofnięcia wniosku o wpis, jeżeli z treści wniosku i dołączonych dokumentów wynika, że nastąpiła zmiana prawa własności (art. 626 5 k.p.c.). Za trafnością przedstawionego rozumowania przemawia także porównanie art.
626 9 k.p.c., które wyraźnie różnicują środki dowodowe, jakie powinny stanowić podstawę wniosku o wpis oraz jakie są skutki braku podstaw do wpisu lub wystąpienia przeszkody wpisu. Brak stosownej podstawy do wpisu stanowi tylko jedną z możliwych przyczyn oddalenia wniosku; drugą z nich jest wystąpienie przeszkody do wpisu. Pojęcie takiej przeszkody nie jest co prawda w ustawie wyraźnie zdefiniowane, ale nie można jej utożsamiać z brakiem podstaw do wpisu, chodzi bowiem o dwie samodzielne i alternatywne przyczyny oddalenia wniosku. Brak podstawy do wpisu należy utożsamiać z niewykazaniem zaistnienia okoliczności, od których przepisy ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece uzależniają dokonanie wpisu; wykazywanie tych okoliczności następuje na podstawie wniosku, dołączonych dokumentów lub treści księgi wieczystej. Wystąpienie przeszkody natomiast należy wiązać z zaistnieniem takiego zdarzenia, które - mimo formalnego wykazania przez wnioskodawcę podstawy wpisu - nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego dokonanie. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał na istnienie przeszkody dokonania wpisu w postaci ujawnionego w księdze wieczystej stanu prawnego nieruchomości, który – z oczywistego powodu – nie odzwierciedla rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości – suma ujawnionych w dziale II księdze wieczystej udziałów we współwłasności przypisanych różnym osobom przekracza 1. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1007 z późn. zm.), dalej oznaczanej jako „u.k.w.h.”. wpis może być dokonany na podstawie dokumentu z podpisem notarialnie poświadczonym, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują innej formy dokumentu (ust. 1), a nadto wpis potrzebny do usunięcia niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może nastąpić, gdy niezgodność będzie wykazana orzeczeniem sądu lub innymi odpowiednimi dokumentami (ust. 2). Z kolei art. 34 u.k.w.h. stanowi, że wpis może nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte, jest lub zostaje jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako uprawniona. Jednakże do ujawnienia właściciela wystarcza, aby następstwo prawne po osobie wpisanej jako właściciel zostało wykazane odpowiednimi dokumentami. Artykuł 34 odnosi się w zasadzie do nabycia własności w drodze czynności prawnej; obejmuje on również wypadki nabycia własności z mocy prawa, gdy przesłanką tego nabycia jest status poprzedniego właściciela (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1992 r., III CZP 157/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 84). Przepis ten ma więc zastosowanie w przypadku pochodnego nabycia własności, gdy prawo własności przechodzi z dotychczasowego właściciela na nowego, przy czym prawo pozostaje takie samo, a jedynie zmienia się jego podmiot. Zasada wpisu uprzedniego ma za zadanie uprościć postępowanie i zarazem zwiększyć pewność ustalenia stanu prawnego na podstawie ksiąg wieczystych. Orzekając, sąd opiera się na wiążącym domniemaniu związanym z wpisem już istniejącym. Jest to dostateczny dowód uprawnienia do rozporządzania i pozostaje tylko wykazanie zdarzenia prawnego przenoszącego uprawnienie od wpisanego dotychczas. Wyklucza to konieczność bardziej skomplikowanych dowodów. Rola zasady wpisu uprzedniego w naszej doktrynie ma istotne znaczenie, jeśli chodzi o rozgraniczenie postępowania wieczystoksięgowego i powództwa z art. 10 u.k.w.h. (o uzgodnienie treści księgi wieczystej). Zapewnienie równowagi między szybkością postępowania wieczystoksięgowego a zachowaniem bezpieczeństwa obrotu jest realizowane poprzez wykorzystanie mocy wpisów już istniejących. Fakty dowodzone jako podstawa wpisu muszą się odnosić do stanu wpisów w księdze wieczystej, a gdy jest to niemożliwe, pozostaje tylko powództwo z art. 10 u.k.w.h. Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemania określone w art. 3 u.k.w.h. przestają obowiązywać, gdy księgę wieczystą zamknięto lub dokonano wpisu sprzecznego z treścią uprzedniego wpisu lub wykreślenia (T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, Warszawa 2022, art. 3; por. S. Kostecki [w:] Kodeks..., s. 980; J. Kuropatwiński, Księgi..., t. I, s. 175; J. Kuropatwiński [w:] Ustawa..., s. 96). Jak wynika z badania wpisów ujawnionych w księdze wieczystej nr (...), w księdze tej w dniu 2 marca 1950 r. ujawniono A. F. córkę I. i R. jako współwłaścicielkę do połowy na podstawie umowy darowizny z dnia 21 października 1947 r. W dniu 8 września 1986 r. dokonano wpisu S. S.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.