Sygn. akt I ACa 1201/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek Protokolant:
§1
kc Postanowienia umowy określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej wobec złotego , noszą charakter niedozwolonych postanowień umownych albowiem kształtują prawa i obowiązki konsumentów - kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami przez uzależnienie warunków waloryzacji świadczenia od kompetencji silniejszej strony umowy, którą jest bank, występujący w relacji do powodów , w stosunku kredytowym, jako przedsiębiorca. Odwołanie do kursów walut zawartych w Tabeli Kursów obowiązującej w (...) S.A., oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń , w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. d/ Zastosowanie w umowie mechanizmu wynikającego z klauzuli waloryzacyjnej doprowadziło do rażącego naruszenia interesów powodów ponieważ skutkowało zwiększeniem , na przestrzeni lat , skali ich zobowiązania do zwrotu kapitału pomimo, że w międzyczasie dokonywali systematycznie spłat kapitału kredytowego. Takie ukształtowanie praw i obowiązków stron należy w ocenie Sądu I instancji, uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami, albowiem rozmiar zwiększonego zobowiązania kredytobiorcy – konsumenta nie pozostaje w jakiejkolwiek proporcji do faktycznej utraty siły nabywczej złotówki w tym okresie. Natomiast skala ryzyka, w szczególności gdy chodzi o zmianę kursu pomiędzy złotym i frankiem szwajcarskim i jej następstwa dla obowiązków umownych po stronie banku , była nieporównanie niższa. Kwestionowane przez powodów postanowienia umowy z dnia 15 kwietnia 2008r., uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, polskiej i szwajcarskiej są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego jego działania jako przedsiębiorcy W ten sposób kredytobiorcy zostali obarczeni nieprzewidywalnym ryzykiem i zniesiona została równorzędność stron stosunku umownego, e/ powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści postanowień zawartych w umowie , a ich rola sprowadziła się aprobaty i podpisania, przygotowanego przez bank wzorca umownego. Sposób w jaki kwestionowane w sporze postanowienia Ogólnej Części Umowy, składające się na mechanizm przeliczeniowy , decydujący o kształcie klauzuli waloryzacyjnej , były wyrażone , pozwala na przyjęcie , iż nie cechowała ich jasność i czytelność. Były wobec tego niejednoznaczne , a przy tym dotyczyły głównych świadczeń stron. Złożone przez powodów oświadczenie o świadomości ryzyka kursowego (§ 11 ust. 2 pkt 1,2 umowy) jest oświadczeniem o charakterze blankietowym. Natomiast obowiązkiem przedsiębiorcy dokonującego czynności z konsumentem jest podjąć takie działania, aby w sposób jasny, przystępny, zrozumiały i wszechstronny wyjaśnić mu wszelkie wątpliwości i przekazać niezbędne informacje, mające istotne znaczenie dla przyszłej umowy. Tych obowiązków, wobec M. i K. D.
(1), strona pozwana w prawidłowy sposób nie wykonała. W szczególności dotyczy to zaniechania rzetelnego uświadomienia im , jako przyszłym kredytobiorcom, w ramach umowy denominowanej w walucie obcej , skali ryzyka kursowego , które wynikało z faktu ,iż powodowie mieli - nota bene za sugestia pracowników banku - zaciągnąć taki rodzaj zobowiązania kredytowego na trzydzieści lat, f/ uznanie , że wskazane postanowienia umowy z dnia 15 kwietnia 2008r., mają niedozwolony charakter i jako takie nie wiążą powodów jako konsumentów , ma zdaniem Sądu I instancji to następstwo , iż jest ona w całości , od początku, nieważna. Oto bowiem odnoszą się one do denominacji (klauzula ryzyka walutowego) i ustalania kursów walut dla potrzeb wykonania umowy – kurs kupna CHF i kurs sprzedaży CHF ustalany w Tabeli Kursów banku (klauzula spreadowa – kursowa) łącznie składające się na klauzulę waloryzacyjną. Bez nich , przy braku uprawnienia Sądu do zastępowania ich innymi postanowieniami wynikającymi z przepisów w prawie krajowym o charakterze powszechnym obowiązującym , umowa nie może nadal funkcjonować . Tym bardziej , iż zgodnie z oświadczeniem kredytobiorców na rozprawie z dnia 3 grudnia 2021r., nie są zainteresowani dalszym związaniem umową z bankiem , ani nie wyrażają zgody na wsteczne przywrócenie do funkcjonowania postanowień , którym zarzucali niedozwolony charakter. Sąd I instancji przy tym stanął na stanowisku , iż wbrew zarzutowi banku, kredytobiorcy legitymują się interesem prawnym w żądanym ustaleniu albowiem tylko ono zapewni kompleksową ochronę ich sfery prawnej , w relacji ze stroną pozwaną, u których podstawy znalazła się umowa z 15 kwietnia 2008r., g/ ustalenie , iż umowa stron jest nieważna od momentu jej podpisania , daje powodom podstawę do skutecznego dochodzenia świadczeń zwrotnych , które spełnili w jej wykonaniu. Podstawą obowiązku świadczenia ze strony banku jest, w tym przypadku, norma art. 410 §2 kc i kwalifikacja świadczeń powodów jako kredytodawcy nienależnych. To, zdaniem Sądu I instancji, uzasadnia roszczenie pieniężne M. i K. D.
(1)w zakresie kwoty 192.353,75 zł., wskazanej w punkcie II sentencji wyroku, h/ oceniając zgłoszone przez powodów roszczenie odsetkowe , Sąd stanął na stanowisku , iż odsetki są im należne od wskazanej wyżej sumy od dnia 3 grudnia 2021r czyli od dnia w którym złożyli stanowcze i uwiadomione - wobec pouczenia Sądu Okręgowego - oświadczenie co do braku zainteresowania w dalszym utrzymaniu umowy kredytowej, jako wiążącej obydwie strony. Dlatego , w pozostałym zakresie, żądanie odsetkowe , jako nieuzasadnione , Sąd Okręgowy oddalił. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 100 kpc, w ramach zastosowania której , ich całością został obciążony pozwany bank . Szczegółowo przy tym Sąd wskazywał jakie elementy składowe złożyły się na sumę zasądzona z tego tytułu od kredytodawcy na rzecz powodów. Po myśli art. 98 §1 1kpc, została ona przyznana im wraz z odsetkami. Apelację od tego orzeczenia złożyła strona pozwana i obejmując jej zakresem punkty I , II i IV jego sentencji, we wniosku środka odwoławczego w pierwszej kolejności wniosła o wydanie przez Sąd II instancji orzeczenia reformatoryjnego ,którym powództwo zostanie oddalone w całości , a powodowie obciążeni kosztami procesu i postępowania apelacyjnego. Jako wniosek ewentualny bank sformułował żądanie uchylenia wyroku z dnia 19 kwietnia 2022r., w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Środek odwoławczy został oparty na zarzutach : 1/ naruszenia prawa procesowego, w sposób mający dla treści orzeczenia istotne znaczenie , a to : a/ art. 233 §1 kpc , poprzez zastąpienie swobodnej oceny zgromadzonych dowodów ocena dowolną , która doprowadziła w swoich konsekwencjach do błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę kwestionowanego wyroku. Podnoszonych nieprawidłowości strona skarżąca upatrywała w uznaniu , iż : -umowa stron była umową kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej , a nie walutowego z opcją spłaty i wypłaty w tej walucie , - bank był uprawniony do jednostronnego określania wysokości częściowych świadczeń kredytobiorców- rat kredytowo odsetkowych - mimo , że kurs przeliczania franka ma złote i odwrotnie, nie miał wpływu na ich wysokość, a nadto nie uwzględnienia , że M. i K. D.
(1)mogli w dowolnym czasie zdecydować o spłacaniu swojego zobowiązania w walucie szwajcarskiej. Zarzucane błędy miały polegać także , zdaniem strony skarżącej , na : - przyjęciu , że posługiwanie się danymi z Tabeli Kursów, stosowanej przez stronę pozwaną , było sprzeczne z dobrymi obyczajami , rażąco naruszając interesy powodów jako konsumentów mimo , że takiej kwalifikacji zakwestionowanych postanowień umowy klienci banku w postępowaniu nie dowiedli. Sąd Okręgowy nie wziął też pod uwagę , iż bank , po myśli art. 111 ust.1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe, był zobowiązany stosować takie tabele, - skonstatowaniu przez Sąd , że postanowienia umowy zawartej przez strony nie były objęte indywidualnymi negocjacjami przed podpisaniem , mimo , iż było inaczej , w szczególności gdy chodzi o ustalenie przez strony sumy kredytu oraz sposobu spłaty kapitału , a kredytobiorcy mogli zaciągnąć zobowiązanie walutowe we franku szwajcarskim. Podnoszona nieprawidłowość procesowa i ściśle z nim związany błąd ustaleń miał wynikać , zdaniem skarżącego banku , także stąd , że Sąd I instancji w sposób nieuzasadniony , obdarzył wiarygodnością zeznania kredytobiorców mimo , iż ich depozycje nie są zgodne z treścią pozostałego , zgromadzonego w postępowaniu , materiału procesowego, b/ art. 278 §1 kpc w zw. z art. 227 i 235 §1 kpc , wobec niezasadnego oddalenia wniosku strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości dla wykazania tez wskazanych we odpowiedzi na pozew, 2/ naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie : a/ art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe , jako konsekwencji błędnej kwalifikacji umowy stron jako umowy kredytu indeksowanego do waluty szwajcarskiej, a nie walutowego z dodatkowymi postanowieniami w zakresie sposobu wymiany waluty szwajcarskiej na złote, b/ art. 65 kc we zw. z art. 69 ust.1 i 358 1 §1 kc , poprzez nieprawidłową kwalifikację postanowień zawartych w §1pkt14, §4 , § 22 ust.2 i §32 ust.1 Części Ogólnej Umowy [COU ] z 15 kwietnia 2008r zawartej przez strony, jako niedozwolonych , c/ art.
§1kc w zw.
art. 3 ust.3 Dyrektywy nr 93/13/EWG oraz pkt 2 ppkt c/ załącznika do niej , wobec uznania przez Sąd niższej instancji , iż w każdym przypadku zamieszczenia w umowie kredytowej postanowień składających się na klauzulę waloryzacyjną , służącą określeniu wysokości kredytu i sposobu jego spłaty ,w odniesieniu do waluty innej niż złotówka, mają one charakter niedozwolony, d/ art.
§2
, 58 §1 §2 i §3 kc wobec uznania , że postanowienia składające się na klauzulę waloryzacyjną jako abuzywne , powodują nieważność całej umowy stron mimo , iż może ona nadal strony obowiązywać jako umowa kredytu walutowego , po wypełnieniu luk , które/ na skutek- zdaniem strony skarżącej – nietrafnego uznania części postanowień za abuzywne/ - mogłyby uniemożliwić dalsze związanie nią stron , e/ art.
§1i 3 w zw.
z art. 385 2 kc wobec uznania , że postanowienia umowy nie były indywidualnie pomiędzy stronami negocjowane , dotycząc w zakresie tych , które zakwestionowali M. i K. D.
(1), głównych świadczeń stron. Zdaniem apelującego banku , o takich następstwach dla powodów umieszczenia ich w umowie , nie można w sposób uzasadniony mówić, f/ art. 453 kc wobec nie uwzględnienia przez Sąd I instancji , iż przez wiele lat powodowie uznawali umowę za ważną, a strony realizowały wzajemne obowiązki , które z niej wynikały, g/ art. 111 ustawy Prawo bankowe w następstwie nie wzięcia przy ocenie roszczeń powodów pod uwagę tego , iż bank musiał stosować Tabele Kursów i ustawa uprawniała go do tego aby samodzielnie je , w zakresie danych w nich ujętych, kształtował . Strona pozwana domagała się przeprowadzenia, w postepowaniu odwoławczym dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości dla potwierdzenia tez ściśle w tym postulacie określonych / por. k. 479 akt/ nietrafnie, jej zdaniem, nie uwzględnionego przez Sąd Okręgowy. Odpowiadając na apelację powodowie domagali się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania apelacyjnego wraz z odsetkami. W swoim stanowisku kredytobiorcy odnieśli się polemicznie do wszystkich zarzutów na których bank oparł środek odwoławczy. Sprzeciwili się także prowadzeniu w postępowaniu apelacyjnym dowodu z opinii biegłego , o która wnosił bank . Przed wyznaczeniem terminu rozprawy przez Sąd Apelacyjny , powodowie zawiadomili Sąd , przedkładając dokumenty , że w dniu 2 lipca 2024r wezwali bank do zapłaty kwot 74 704, 83 zł oraz 1108,75 CHF, odpowiadających sumom przez nich spłaconym bankowi w formie rat kapitałowo – odsetkowych oraz innych opłat około kredytowych z tytułu udzielonego im kapitału, za okres pomiędzy 10 lutego 2020r do 10 marca 2023r czyli w okresie , po dacie wskazanej jako graniczna w żądaniu pozwu dla żądania pieniężnego a datą udzielenia zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego powodów postanowieniem Sadu II instancji z dnia 28 marca 2023r . Wezwanie to obejmowało także żądanie zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od tak zidentyfikowanej należności . Następnie, pismem z dnia 4 września 2024r. kredytobiorcy złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej w łącznej wysokości 326 539 , 36 zł, / której elementy składowe i ich źródła , w tym oświadczeniu szczegółowo wskazali / z wierzytelnością banku wobec nich w kwocie 228 379, 92 zł , odpowiadającej udzielonemu kapitałowi oraz skredytowanej prowizji należnej bankowi od udzielonego kredytu. / por. k. 541oraz 550 -554 akt/. W konsekwencji tego oświadczenia o potrąceniu , już po wyznaczeniu terminu rozprawy przez Sąd Odwoławczy, w piśmie procesowym z dnia 18 października 2024r M. i K. D.
(1)cofnęli powództwo w części dotyczącej roszczenia pieniężnego , w zakresie żądania zapłaty na ich rzecz przez pozwany bank łącznie kwoty 94 194 , 31 zł oraz [ także łącznie ] odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej przez Sąd I instancji [ łącznie ] kwoty 192 353, 75 zł , do dnia złożenia oświadczenia o potrąceniu i połączyli ten akt dyspozycji przedmiotem procesu , ze zrzeczeniem się roszczeń pieniężnych we wskazanym zakresie. Konkludując swoje stanowisko , ostatecznie ukształtowane także zrelacjonowaną wyżej treścią oświadczenia o potrąceniu wskazali jak , ich zdaniem , w następstwie opisanego wyżej co do jego zakresu , cofnięcia będzie [ poza uwzględnionym ustaleniem w punkcie I zaskarżonego wyroku ], kształtował się będzie obowiązek świadczenia na ich rzecz ze strony banku. / por. k. 560-586 akt /. Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył : Apelacja pozwanego banku prowadzi do zmiany objętego nią wyroku , ale podstaw do tej zmiany nie stanowią zarzuty środka odwoławczego kredytodawcy ale to , w jaki sposób i w jakim zakresie powodowie zdecydowali się zadysponować przedmiotem procesu , który zainicjowali , w związku z podniesionym skutecznie zarzutem potrącenia wierzytelności pieniężnej z wzajemna pretensją finansową banku wobec nich z tytułu udzielonego kredytobiorcom kapitału oraz należnej kredytodawcy prowizji. . Bliżej na ten temat była mowa wyżej. W warunkach, gdy to apelacja strony pozwanej dała formalną podstawę do tego aby Sąd Odwoławczy był uprawniony do ingerencji w treść orzeczenia Sądu I instancji z dnia 19 kwietnia 2022r, wobec częściowego cofnięcia powództwa przez M. i K. D.
(1)połączonego ze zrzeczeniem się przez nich w tym zakresie roszczenia pieniężnego, konieczne było przyjęcie formuły reakcyjnej o oddaleniu apelacji strony pozwanej w pozostałym zakresie , chociaż , na co wskazywano wcześniej , żaden z zarzutów apelacyjnych banku nie jest trafny. Przechodząc do szczegółów ich oceny i rozpoczynając ją od tych , które mają charakter procesowy, wskazać należy , iż zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki. Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść. Biorąc pod rozwagę to generialium , za chybiony należy uznać ten zarzut , za pomocą którego bank neguje poprawność decyzji dowodowej Sądu I instancji oddalającej wniosek kredytodawcy o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości. Zważywszy na to , potwierdzeniu jakich wniosków , według tezy dowodowej strony pozwanej , miało posłużyć opracowanie biegłego z zakresu bankowości , przy przyjętej przez Sąd Okręgowy koncepcji prawnej rozstrzygnięcia , którą należy – wbrew zarzutom strony pozwanej - uznać za usprawiedliwioną - ocenić trzeba , że opinia nie służyłaby ustaleniom doniosłym dla rozstrzygnięcia . Wobec tego złożenie wniosku o jej przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym musiało zostać zweryfikowane jako spóźnione w rozumieniu art. 381 kpc, skoro równocześnie Sąd II instancji ocenia , iż decyzja procesowa Sadu niższej instancji o oddaleniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego tej specjalności , w ramach postępowania rozpoznawczego , była poprawna Dlatego też wniosek dowodowy zawarty w środku odwoławczym został oddalony. /por.zapis dźwiękowy rozprawy apelacyjnej z dnia 27 listopada 2024r ; minuty 4-7 , zapis skrócony k. 594 akt/. Dlatego też zarzut naruszenia art. 278 §1 kpc w zw z art. 227 i 235 §2 kpc , jako chybiony, należało odeprzeć. Niezasadny jest także należy zarzut naruszenia art. 233 §1 kpc i funkcjonalnie z nim powiązane zarzuty faktyczne. Uznanie go za usprawiedliwiony wymaga od strony wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów, polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń. W szczególności ma wykazać, dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia. Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za trafny , pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia , polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji. / por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/ Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować . Uwzględniając powyższe, zważywszy na to, w czym bank upatrywał błędów oceny i ustaleń Sądu niższej instancji , zarzuty te nie mogą być uznane za uzasadnione . W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny wynikających ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi błędami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , jego zdaniem poprawnej. Nieprawidłowość Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją apelanta - sprawdza się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej z 15 kwietnia 2008r i interpretacji prawnej jej postanowień z punktu widzenia zarzutów powodów o ich niedozwolonym charakterze , którą pozwany bank uznaje za prawidłową. Trzeba też dostrzec , że wprawdzie strona skarżąca identyfikuje je jako zarzuty procesowy i faktyczne ale w istocie służą one nie podważeniu ustaleń ale właśnie negacji oceny prawnej skonstatowanych faktów, zaprezentowanej przez Sąd Okręgowy. A według przebiegu zdarzeń afirmowanego przez stronę apelującą , M. i K. D.
(1)zostali w sposób dostateczny , dla oceny jego skali , poinformowani przy podpisywaniu umowy, o ryzyku walutowym wynikającym z umowy kredytowej denominowanej w walucie franka szwajcarskiego , a rzeczywisty rozmiar zobowiązania kredytowego był oznaczony od samego początku w sposób prawidłowy i dla klientów banku czytelny , nie budzący ich wątpliwości. Ponadto strona pozwana nie mogła tego obowiązku kredytobiorców kształtować jednostronnie w sposób dowolny , będąc związana wysokością kursów waluty szwajcarskiej do złotówki określanej przez obiektywne siły panujące na rynku wymiany walut, a samo korzystanie z Tabeli Kursów na potrzeby wzajemnych rozliczeń z klientami takich umów, zawarta z powodami , odpowiada prawu , wynikając z normy art. 111 ustawy Prawo bankowe. Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla uznania , że są niezasadne. Sąd II instancji dodaje jeszcze , iż podziela , wbrew argumentacji strony pozwanej, stanowisko Sądu Okręgowego zgodnie z którym umowa zawarta przez strony sporu w dniu 15 kwietnia 2008r nie była umową kredytu walutowego , jak kwalifikował ją w procesie (...) S.A. ale umową kredytu denominowanego w walucie franka szwajcarskiego . Zatem z punktu widzenia kredytodawców z uwagi także na cel zawarcia tej czynności prawnej, był umową kredytu złotowego, skoro ubiegali się o kapitał w złotówce , tylko w tej walucie otrzymali środki na zakup i modernizację nieruchomości lokalowej w O. przy ul. (...) i także w tym pieniądzu spłacali swoje zobowiązanie wobec banku - przedsiębiorcy. To , iż powodowie potencjalnie mogli spłacać swoje zobowiązanie we franku , nie ma dla tej kwalifikacji doniosłego znaczenia. Zauważając , że większość argumentacji powołanej przez bank dla wsparcia zarzutów procesowych i faktycznych w istocie ma służyć wzmocnieniu mocy przekonywania dla trafności zarzutów materialnych , które nota bene są uzasadniane w bardzo zbieżny merytorycznie sposób do tego jak motywowane są obecnie omawiane zarzuty , co opisany zabieg strony skarżącej jedynie potwierdza. Zatem tylko w formie uwag uzupełniających generalną ocenę o niezasadności tych zarzutów , Sąd Odwoławczy wskazuje , iż informacja przekazana powodom przy podpisywaniu umowy o skali ryzyka walutowego była, z punktu widzenia ich interesów- możliwości racjonalnej oceny swojej sytuacji finansowej , w warunkach wzrostu kursu waluty szwajcarskiej , w czasie obowiązywania umowy przez wiele lat , niedostateczna i nietransparentna. Skoro doniosła dla oceny ważności umowy jest chwila jej podpisania, to niezależnie od tego, jakie dane kursowe zamieszczał bank w obowiązującej u siebie Tabeli Kursów , istotne było to , że ta część postanowień umownych , która dotyczyła waloryzacji kredytu kursem franka szwajcarskiego , nawet potencjalnie ,dawała możliwość silniejszej stronie stosunku zobowiązaniowego - przedsiębiorcy- dowolnego / nieograniczonego / ustalania kursu przeliczenia złotówek na franka i odwrotnie , a nie to, czy bank stosował kusy przeliczeniowe wynikające z danych rynkowych. Z tego punktu widzenia bez znaczenia jest również , iż powodowie mieli możliwość przejścia w dowolnym czasie na spłacanie swojego zobowiązania wobec banku w walucie w której denominowany był zaciągnięty przez nich kredyt. Nie ma tęż racji bank , gdy w ramach omawianego zarzutu procesowego , neguje sposób w jaki Sąd niższej instancji ocenił zeznania powodów / por. zapis skrócony rozprawy z dnia 3 grudnia 2021 k. 408-410 akt / Uznając ich relacje o faktach za wiarygodne , Sąd niższej instancji nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów , a wbrew stanowisku banku , depozycje kredytobiorców nie mogą być uznane za sprzeczne z treścią dokumentów znajdujących się w aktach. a /O znaczeniu podpisania przez nich oświadczeń o zapoznaniu z ryzykiem kursowym będzie bliżej mowa w dalszej części uzasadnienia/ . Z podanych powodów, uznając , iż zarzuty procesowe , w tym w szczególności zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wynikających stąd błędów ustaleń , nie są zasadne , fakty uczynione przez Sąd I instancji podstawą kontrolowanego instancyjnie orzeczenia , jako poprawne i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne. Sąd Odwoławczy uzupełnia je tylko o okoliczności mające miejsce już po zamknięciu rozprawy przez Sąd Okręgowy , a dotyczące wezwania banku przez powodów do zapłaty oraz późniejszych czynności stron w tym złożenia przez kredytobiorców oświadczenia o potrąceniu wierzytelności własnej z wierzytelnością kredytodawcy. Fakty te , przytoczone wcześniej, zostały oparte o treść dokumentów prywatnych złożonych do akt przez M. i K. D.
(1), które nie były kwestionowane z punktu wwiedzenia wiarygodności przez stronę przeciwną. Nie ma też racji strona pozwana formułując zarzuty materialne naruszenia art.
§1
i 2 kc w powiązaniu ze wskazanymi przez bank innymi przepisami kodeksu cywilnego oraz normami prawa bankowego. Zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem skarżący bank kwestionuje w istocie dwa elementy oceny Sądu I instancji; to , że postanowienia Części Ogólnej Umowy z dnia 15 kwietnia 2008r, które zakwestionowali w postepowaniu powodowie , mający w relacji umownej z bankiem status konsumentów , mają charakter niedozwolony , w warunkach wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców , w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji / zastosowania klauzul przeliczeniowych / i ich konsekwencji dla wysokości obciążającego kredytobiorców zobowiązania oraz ryzyka walutowego, oraz to , jakie konsekwencje Sąd Okręgowy wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy stron , ustalając jej nieważność w całości, co przyniosło konsekwencję w postaci uznania , że roszczenie zwrotne , obejmujące dotąd zapłacone bankowi kwoty jest usprawiedliwione w całości / oddalenie powództwa dotyczyło tylko części roszczenia w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie/. Zdaniem strony skarżącej , w ramach tej oceny , postępując niezgodnie także z art. 453 kc., Sąd zupełnie nie wziął pod rozwagę tego , iż przez długi czas powodowie spłacali swoje - w ten / negowany obecnie w procesie / sposób - ukształtowane zobowiązanie, nie twierdząc , że część jej postanowień umowy ma niedozwolony charakter. Przepisy art.
i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/ EWG, w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej /por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./. Przewidziana przez art.
kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z norm ogólnych kodeksu cywilnego. Zatem normę
k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej . W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru wskazanej przez powodów części postanowień umowy zawartej w dniu 15 kwietnia 2008r. mogą być oceniane z punktu widzenia tylko tego przepisu. Decydująca dla oceny niedozwolonego charakteru postanowień umownych jest data podpisania umowy kredytowej oraz to, czy podmiot profesjonalny miał chociażby potencjalną możliwość, na ich podstawie , jednostronnego kształtowania zakresu obowiązków umownych konsumentów ,w tym[ w rozstrzyganym sporze stron ] poprzez mechanizm waloryzacji ich zobowiązania walutą franka szwajcarskiego. Wobec tego chybione są te wszystkie zarzuty materialne banku , które w swojej argumentacji odwołują się do okoliczności faktycznych , opisujących sposób w jaki umowa na przestrzeni lat była przez strony wzajemnie wykonywana oraz w jaki dochodziło do zmiany jej postanowień , w tym , czy powodowie mieli możliwość spłacania swojego zobowiązania w walucie denominacji kredytu. Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art.
§1
i 2 kc ,w powiązaniu z innymi powołanymi przez stronę skarżącą , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według tabeli kursów obowiązujących w (...). S.A. To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powodowie jako klienci banku nie miał żadnego wpływu decydował o wysokości ich zobowiązania / salda kredytu /. Był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego i ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie M. i K. D.
(1)udostępnione przez udzielający kredytu podmiot oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego. Taki , niedozwolony charakter postanowień §1 pkt 14 , §4 , §22 ust 2 i §32 ust. 1 COU, prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania ich za nie wiążące kredytobiorców . Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z nimi indywidualnie uzgodnione. Powodowie jedynie zaaprobowali gotowy produkt finansowy przygotowany przez przedsiębiorcę w formie wzorca, a mogli wypowiedzieć się tylko co do kwoty kredytu i czasokresu kredytowania. Na kluczową z rozważnego punktu widzenia konstrukcję mechanizmu przeliczenia / klauzulę waloryzacyjną /, nie mieli żadnego wpływu. Trzeba jeszcze dodać w tym kontekście , iż dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie nawet negocjacje. Konieczne jest udowodnienie przez przedsiębiorcę , szczególnie jeżeli posługuje się[ jak w rozstrzyganej sprawie ] przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie. / por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn. IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /. Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z powodami nie było. Poddanie tych postanowień umownych , negowanych przez powodów , kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( art.
§ 1zd.
drugie k.c.) a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13. Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym, jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych. Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy M. i K. D.
(1)mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą musieli wobec banku spełnić oraz i w szczególności, co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną, w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres trzydziestu lat. W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego kredytobiorców wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych , w nieokreślonej w umowie, Tabeli Kursów, stosowanej przez bank . Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji. Klient – konsument - nie miał możliwości ich sprawdzenia ani, tym bardziej, jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej /przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony. / por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /. Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż powodowie zostali , przed podpisaniem umowy, w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego konsumentów . Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego , nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, iż o takim ryzyku został poinformowany. / por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /. Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art.
§1k.c.
nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. / por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis / Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/. / por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /. Stad też oparty na odmiennym stanowisku zarzut apelacyjny naruszenia art.
§1i 3 kc w zw.
z art. 385 2 kc nie jest usprawiedliwiony. W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy, podpisanej w dniu 15 kwietnia 2008r. w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , i nie podzielając zapatrywania banku w tym zakresie ,na którym oparł on zarzut naruszenia art.
§1w zw.
z art.
§2w zw z art.
58 §1 §1,2 i 3 kc,. wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. W rozpoznawanej sprawie stanowisko M. i K. D.
(1)było jednoznaczne co do tego, iż[ żądając od początku sporu zwrotu dotąd spełnionych świadczeń] , nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami. Eliminacja tych, skutecznie przez nich podważonych postanowień umownych , powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsumenci - kredytobiorcy - mają otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie - otrzymali od banku złotówki po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz zostali zobowiązani je zwrócić na rzecz banku , w ramach umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez pozwany bank, wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być każda wpłata złotówkowa raty kredytowo – odsetkowej , mająca prowadzić do ograniczenia długu M. i K. D.. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE , wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach , spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę. Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak. Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w kwietniu 2008r było zawarcie umowy kredytu denominowanego w walucie obcej , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych , oraz kredytach indeksowanych do, oraz denominowanych w takim zagranicznym pieniądzu . Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia. Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank, motywując omawiany zarzut materialny i wskazując na walutowy ab initio charakter kredytu , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy, są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej , stanowisku procesowym powodów - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony. Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych, o ile nie miałoby to prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach]. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej banku , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu denominowanego w walucie obcej , miałaby , przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce. W sytuacji, gdy strona skarżąca nie stawia zarzutów materialnych dotyczących podstawy na której powodowie opierają swoje pieniężne świadczenie zwrotne , w warunkach nieważności całości umowy od chwili jej zawarcia , wystarczy wskazać , że Sąd Okręgowy nie popełnił błędu zastosowania relatywnych norm uznając , iż podstawą materialną dla tego roszczenia kredytobiorców , są przepisy o nienależnym świadczeniu , którego podstawa/ umowna / nie istniała. Z podanych powodów uwzględniając apelację/ przy zastrzeżeniach powołanych wcześniej / , na podstawie art. 386 §3 kpc , Sąd Odwoławczy orzekł jak w punkcie 1 sentencji motywowanego wyroku , w konsekwencji , oddalając środek odwoławczy banku w pozostałym zakresie , w oparciu o art. 385 kpc. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc, w ramach zastosowania której ,Sąd uwzględnił ostateczny wynik sporu na jego odwoławczym etapie. Ocenił , że w warunkach, gdy apelacja strony pozwanej została uwzględniona tylko w konsekwencji uznania za usprawiedliwiony zarzutu potrącenia zgłoszonego przez kredytobiorców , jest ona zobowiązana zwrócić w całości koszty postępowania apelacyjnego, celowo przez nich poniesione. Ich suma odpowiada wynagrodzeniu reprezentującego ich zawodowego pełnomocnika - adwokata , ustalonym , jako pochodna wartości przedmiotu zaskarżenia , na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 [ DzU z 2015 poz. 1800 ]. Kwota należna z tytułu rozliczeń kosztowych została zasądzona kredytobiorcom , po myśli art. 98 §1 1kpc , wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie , o których Sąd II instancji był obowiązany orzec z urzędu. / pkt 3 sentencji motywowanego orzeczenia /