z § 4 k.c.) Opisana wyżej umowa kredytowa, ani załączniki do niej, nie zawierały w swojej treści informacji odnoszących się do sposobu tworzenia tabel kursowych (...) Banku S.A. W Regulaminie udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...) (dalej: Regulamin) wskazano w § 1 ust. 2, że (...) udziela kredytów i pożyczek złotowych waloryzowanych kursem następujących walut obcych: USD/EUR/CHF/GBP/SEK według tabeli kursowej (...) Banku S.A. Z kolei § 1 ust. 3 stanowił, że kredyt waloryzowany udzielany jest w złotych polskich, przy jednoczesnym przeliczeniu na wybraną przez kredytobiorcę walutę. W § 24 ust. 2 wskazano: Wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo-odsetkowej kredytu waloryzowanego kursem przyjętej waluty określona jest w tej walucie, natomiast jej spłata dokonywana jest w złotych po uprzednim jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży danej waluty, określonym w tabeli kursowej (...) Banku S.A. na dzień spłaty. Zgodnie zaś z § 24 ust. 3: Wysokość rat odsetkowych i kapitałowo-odsetkowych kredytu waloryzowanego wyrażona w złotych, ulega comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty, według tabeli kursowej (...) Banku S.A. na dzień spłaty. Zgodnie zaś z § 27 ust. 2: Wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej kredytu waloryzowanego, a także spłata przekraczająca wysokość raty przeliczana jest po kursie sprzedaży danej waluty, ogłaszanym na dzień spłaty. (Regulamin – k.152b-161v) W 2006 r. powód poszukiwał finansowania celem zakupu mieszkania, w którym planował zamieszkać. Potrzebował w tym celu złotych polskich. Nigdy wcześniej nie miał do czynienia z kredytem waloryzowanych kursem waluty obcej. Powód skontaktował się z doradcą finansowym z OpenFinance. Doradca przedstawił mu oferty kredytów powiązanych z walutą obcą – CHF. Kredyt waloryzowany CHF przedstawiony został jako bezpieczny i powszechny. Przekazano powodowi, że CHF jest walutą stabilną i bardzo popularną. (zeznania powoda – protokół rozprawy z 19 kwietnia 2024 r. – k. 236-237 ) Kwestia ryzyka walutowego nie została z powodem omówiona. Przedstawiciele banku nie wyjaśnili powodowi, że kurs CHF w okresie spłaty kredytu może wzrosnąć do 3 zł, 4 zł i więcej, bez żadnych ograniczeń. Nie przedstawiono symulacji wysokości raty i salda zadłużenia w złotych przy założeniu wzrostu kursu CHF, nie przedstawiono mu również tabel historycznych kursu. Nie omówiono z powodem, czym są tabele kursowe stosowane przez bank i w jaki sposób ustalane są przez bank kursy walut obcych publikowane w tabelach. (zeznania powoda – protokół rozprawy z 19 kwietnia 2024 r. – k. 236-237 ) Kredyt został wypłacony powodowi zgodnie z postanowieniami umowy. (okoliczność bezsporna, zaświadczenie – k. 48-49v) W dniu 30 września 2007 r. T. D. zawarł związek małżeński z K. D.. Od tego dnia raty spłacane były przez małżonków z majątku wspólnego. Do dnia zawarcia związku małżeńskiego raty spłacane były przez powodów po połowie. (zeznania powódki – protokół rozprawy z dnia 19 kwietnia 2024 r. – k. 237, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 244) W dniu 20 października 2008 r. do długu z tytułu kredytu przystąpiła K. D. – żona powoda. ( aneks nr (...) – k. 45) W okresie od dnia uruchomienia kredytu do 30 września 2007 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego Banku (jego poprzednika prawnego) kwotę łącznie 10.048,83 zł. Raty uiszczane były przez powodów po połowie. Od dnia zawarcia związku małżeńskiego do dnia 27 lipca 2011 r. (do czasu całkowitej spłaty kredytu) powodowie, z majątku wspólnego uiścili kwotę 546.345,90 zł. ( zaświadczenie – k. 48-49v, zeznania powodów – protokół rozprawy z dnia 19 kwietnia 2024 r. – k. 236-237, zestawienie zawarte w piśmie z 25 kwietnia 2024 r. – k. 242-243 ) Odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 9 grudnia 2021 r. ( epo – k. 70) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody złożone do akt przez strony oraz zeznania powodów. W odniesieniu do części dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 k.p.c.). Podobnie i Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie, w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiatę materiał dowodowy. Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powodów, które w pełni korelowały z dowodami w postaci dokumentów związanych z zawarciem i realizacją przedmiotowej umowy. Zrelacjonowali oni przebieg czynności związanych z zawarciem umowy kredytu. Wynika z nich jednoznacznie, że nie negocjowali oni postanowień umowy i pozostawali w przekonaniu, że bank oferuje im bezpieczny produkt finansowy. Zeznania powodów dotyczące w szczególności okoliczności związanych z zawarciem umowy o kredyt, były logiczne i spójne, a w konsekwencji nie budziły wątpliwości. Dlatego Sąd uznał je za wiarygodne w całości. Pominięto dowód z dokumentu w postaci pisemnych zeznań świadka M. P. w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II C 1752/20, ponieważ zeznania świadka dotyczyły innej umowy zawartej przez bank z innymi osobami, a odpowiedzi na pytania dotyczące procedur obowiązujących w pozwanym banku nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń stanu faktycznego możliwe było na podstawie pozostałych dowodów zebranych w niniejszej sprawie - w szczególności przedstawionych przez strony dokumentów oraz zeznań powodów. Czyniąc ustalenia faktyczne. Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c. Sąd zważył, co następuje: Powództwo jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie w znacznej części ponieważ umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF, zawarta w dniu 22 sierpnia 2006 roku przez powoda T. D. z (...) Bank S.A., której stroną w następstwie przystąpienia do długu została również powódka K. D. - jest nieważna. Nieważność umowy wynika z zawartych w niej postanowień abuzywnych, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi regulacjami prawnymi. Bezsporny między stronami był fakt zawarcia przez powoda z poprzednikiem prawnym pozwanego Banku w dniu 22 sierpnia 2006 roku umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowanej kursem CHF oraz fakt wypłacenia przez pozwanego powodowi kredytu w kwocie 320.300 złotych. Istota sporu sprowadzała się natomiast do ustalenia, czy ww. umowa jest nieważna, a tym samym czy zachodzą przesłanki zasądzenia na rzecz powodów kwot uiszczonych przez nich na rzecz pozwanego w toku realizacji umowy. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1646 ze zm.) przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Wskazać też należy, że w przypadku zawarcia umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo- odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, powinna ściśle określać umowa kredytu. Oznacza to, że kredytobiorca już na etapie umowy kredytowej powinien być odpowiednio poinformowany przez bank o istotnych dla niego zasadach związanych ze spłatą kredytu. W ocenie Sądu będąca przedmiotem rozpoznania umowa była typową umową kredytu waloryzowanego kursem CHF, jakie były powszechnie zawierane przez pozwany bank. Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia jest zatem wzięcie pod rozwagę czy drugą stroną umowy był konsument, a jeżeli tak, to czy kwestionowane przez stronę powodową postanowienia przeliczeniowe mają charakter niedozwolony (art. 385 i kolejne k.c.) i w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, jaki jest skutek ich wyeliminowania z kontraktu z punktu widzenia jego bytu, przy uwzględnieniu wykładni postanowień dyrektywy 93/13 dokonanych w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości UE co do możliwości uzupełniania luk w umowie na skutek wyeliminowania postanowień niedozwolonych, mając przy tym na względnie krajowy porządek prawny (np. art. 358 § 2 k.c.) oraz wolę strony powodowej w tym zakresie. Nieważność umowy Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ postanowienia te oznaczają główny przedmiot umowy i określają sposób jej wykonywania. Ponieważ określenie sposobu wykonywania umowy nie jest możliwe z uwagi na chociażby brak postanowienia indeksacyjnego o przeliczeniu kwoty kredytu z PLN na CHF w celu oprocentowania kredytu w oparciu o stawkę LIBOR właściwą dla tej waluty obcej oraz brak postanowienia przeliczeniowego co do ustalenia wysokości raty płatnej w PLN z CHF, to umowa musi zostać uznana za niewykonalną, a przez to nieważną. Stanowisko to przeważa w aktualnym orzecznictwie1. Jednocześnie strona powodowa stanowczo wyraziła zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadoma wynikających z tego konsekwencji. O ile art.
(ani art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13) nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, to jednak dyrektywa nr 93/13 przewiduje w art. 8 możliwość przyjęcia lub utrzymania bardziej rygorystycznych przepisów prawnych, których celem jest także osiągnięcie celu odstraszającego (art. 8b ust. 1). Obowiązkiem organu stosującego prawo jest zapewnienie skuteczności ochrony przyznanej konsumentowi w normach zawartych w dyrektywie. Nie ma więc przeszkód aby w sytuacji, w której naruszenie praw konsumenta chronionych dyrektywą prowadzi do innej niż przewidziana jako zasadnicza w art.
k.c. wadliwości czynności prawnej, zastosowania nie mogła znaleźć inna sankcja, w tym sankcja nieważności czynności prawnej. Tezie tej nie sprzeciwia się stwierdzenie, że umowa bezwzględnie wiąże w pozostałym zakresie (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13). Zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego (m.in. wyroki w sprawie C-618/10, w sprawie C-488/11, w sprawie C-260/18). Stąd też oczywiste jest, że nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy, której po wyłączeniu z niej postanowień niedozwolonych (które mogą przecież w określonych warunkach dotyczyć głównych świadczeń stron), nie da się wykonać – określić sposobu i wysokości świadczenia. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 353 1 k.c. i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy. Treść umowy nie naruszała także zasady nominalizmu (art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 stycznia 2009 r.), skoro kredytu udzielono w walucie polskiej, zaś CHF stanowił jedynie walutę indeksacji. Naruszenie dobrych obyczajów W toku postępowania pozwany wskazywał, że informował powoda o istniejącym ryzyku kursowym związanym z umową kredytu. W ocenie Sądu jednak, powodowie nie byli prawidłowo poinformowani o realnej skali tego ryzyka, a w szczególności tego, że wzrost kursu będzie rzutować na saldo całego kapitału kredytu. Nigdy nie zaprezentowano stronie powodowej szczegółowej symulacji, która wskazywałaby, jakie kwoty będzie musiała uiścić na rzecz pozwanego w przypadku istotnego wzrostu kursu CHF. Trudno w tej sytuacji mówić o zachowaniu zasady równorzędności podmiotów czy porównywalności wysokości ich świadczeń. Sposób prezentacji kredytu waloryzowanego kursem CHF przez doradcę był skierowany na przekonanie powoda, że jest to oferta bardzo korzystna, a frank szwajcarski jest walutą stabilną. Sytuacja, w której bank wiedząc o istotnym ryzyku kontraktowym nie informuje konsumentów jako słabszej strony o nim w sposób rzetelny, jest równoznaczna z nadużyciem silniejszej pozycji kontraktowej przez bank w celu zastrzeżenia wygórowanych korzyści, co wykracza poza zakreślone przez ustawodawcę granice swobody kontraktowej i świadczy o naruszeniu zasad współżycia społecznego2. W ocenie sądu nie można mówić o świadomej, racjonalnej i przemyślanej decyzji powoda, skoro przedstawiono propozycję kredytową w sposób nierzetelny i niekompletny. Przedstawianie oferty kredytu waloryzowanego kursem jednej z walut światowych jako korzystnej dla konsumenta, w sytuacji gdy umowa nie zawiera jakichkolwiek mechanizmów ograniczających nadmierne ryzyko walutowe, musi być ocenione jako nielojalne działanie banku, obliczone w istocie na to, że w wieloletnim okresie kredytowania wzrost kursu CHF zapewni bankowi znacznie wyższe wynagrodzenie od wartości wskazywanych konsumentowi na etapie negocjowania i zawierania umowy kredytu. Należało zatem ocenić, że umowa kredytu kształtuje obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami w rozumieniu art.
Naruszenie interesów ekonomicznych powodów W ocenie Sądu umowa kredytu wiążąca strony rażąco narusza interesy ekonomiczne powodów. W związku z zawartymi w niej postanowieniami waloryzacyjnymi, powodowie byli zmuszeni spłacać kwotę o wiele wyższą niż wykorzystany kredyt z odsetkami i prowizją. Kwota kapitału kredytu do spłaty była ustalana przez pozwanego, który otrzymywał świadczenie wyższe niż suma kapitału, odsetek i prowizji bez jakiejkolwiek podstawy w przepisach prawa. Należy zauważyć, że przepisy Prawa bankowego nie dają bankowi prawa do konstruowania umów kredytu w taki sposób, by uzyskiwać jeszcze dodatkowe wynagrodzenie ponad odsetkami i prowizją. Nie zmienia tego w żaden sposób powiązanie umowy kredytu z walutą obcą. O tym, w jakiej walucie jest kredyt, decyduje waluta, w jakiej na podstawie umowy, bank wypłacił środki pieniężne, a kredytem jest przekazana kredytobiorcy kwota środków pieniężnych3. W niniejszej sprawie kredyt był udzielony na zakup nieruchomości położonej w Polsce i wypłacony w polskiej walucie. Umowa została zawarta w Polsce między polskimi rezydentami. Nie ulega żadnej wątpliwości Sądu, że ww. umowa kredytu miała charakter złotowy, a jakiekolwiek powiązanie z frankiem szwajcarskim miało jedynie charakter klauzuli waloryzacyjnej. Zawarcie w umowie niedozwolonych postanowień umownych W świetle powyższych rozważań w ocenie Sądu zasadne są więc twierdzenia powodów w przedmiocie abuzywności klauzul waloryzacyjnych. Zgodnie z dyspozycją art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl § 3 tego artykułu nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
Określone postanowienie umowy może zostać uznane za niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu powyższego przepisu, w sytuacji gdy spełnione zostaną łącznie cztery warunki: umowa musi być zawarta z konsumentem, postanowienie umowy „nie zostało uzgodnione indywidualnie”, postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, postanowienie sformułowane w sposób jednoznaczny nie dotyczy „głównych świadczeń stron”. Nie został sformułowany zamknięty katalog niedozwolonych postanowień umownych, a przykłady takich postanowień można znaleźć w Kodeksie cywilnym oraz obszernym orzecznictwie sądowym. Niewątpliwie zarówno swoboda umów, jak i ogólniej, autonomia woli realizowana może być jedynie pod kontrolą prawa: sąd może dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem. Skutkiem prawnym zaistnienia niedozwolonego postanowienia umownego jest jego bezskuteczność, polegająca na tym, że postanowienie umowne uznane za niedozwolone nie wiąże konsumentów, a więc staje się bezskuteczne (art.
Bezskuteczność niedozwolonych klauzul następuje ex lege i ex tunc, a w ich miejsce wchodzą odpowiednie przepisy dyspozytywne. Sankcja z art.
z mocy prawa usuwa z umowy niedozwolone postanowienie4. W niniejszej sprawie nie ulegało jednak wątpliwości Sądu, że powód zawierając przedmiotową umowę posiadał status konsumenta, a lokal służył do zaspokajania jego (a następnie jego rodziny) potrzeb mieszkaniowych. Status powodów jako konsumentów nie był kwestionowany przez pozwanego. Brak indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych Pozwany nie sprostał spoczywającemu na nim zgodnie z art.
k.c., ciężarowi dowodu, że postanowienia umowne zostały uzgodnione z konsumentami indywidualnie. Nie sposób uznać samego „wyboru waluty” kredytu przez powoda za negocjacje, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany przez pozwanego w sposób jednostronny. Podkreślenia wymaga, że konstrukcja umowy była narzucona przez pozwanego według wzorca, a powód mógł umowę jedynie zaakceptować albo nie uzyskać kredytu. Pozwany przy tym mógł ustalić wartość waluty obcej na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla konsumenta, który w żaden sposób nie mógł się sprzeciwić wysokości kursu narzuconego przez bank. Co więcej był zmuszony stosować się do niego, gdyż nie miał możliwości, przynajmniej w pierwszym okresie, spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy, co jest w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Z tego powodu powszechnie uznaje się klauzule waloryzacyjne za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art
k.c.5 Sąd uznał, że kwestionowane postanowienia umowy kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron („główny przedmiot umowy” w rozumieniu dyrektywy 93/13), ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określają samą istotę umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. W ocenie Sądu analizowane postanowienia umowy nie zostały sporządzone prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), skoro ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umowy kredytu. Ponadto postanowienia te rozproszone są w wielu miejscach umowy, co utrudnia ich odczytywanie. Zgodzić się należy z utrwalonym już w judykaturze i piśmiennictwie poglądem, wedle którego wyrażenie warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem ma zapewnić konsumentowi podjęcie świadomej i rozważnej decyzji w kwestii zawarcia umowy. Z pewnością świadomości decyzyjnej konsumenta zawierającego umowę kredytową nie sprzyja odsyłanie do aktów prawnych czy załączników (np. tabel kursowych) nieujętych w umowie, czy wręcz zastrzeżenie ich zredagowania w przyszłości, np. harmonogramu spłat
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.