100, art. 101, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.). Zgodnie natomiast z treścią art. 32 ustawy systemowej, do składek m.in. na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Spadkobiercy płatnika (podatnika) co do zasady przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy (art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej). Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania składkowe (podatkowe) spadkodawcy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej). Przepisy te stosuje się również do odpowiedzialności spadkobierców za zaległości składkowe (podatkowe) i odsetki za zwłokę od zaległości składkowych (podatkowych) spadkodawcy (art. 98 § 1, § 2 punkt
2 Ordynacji podatkowej) (tak: uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, OSNP 2008, nr 23-24, poz. 352) Organ rentowy orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy oraz jego zobowiązań wynikających z prawidłowych deklaracji (art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej). Organ rentowy nalicza odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy oraz oprocentowanie niezwróconych zaliczek naliczonego podatku od towarów i usług naliczane są do dnia otwarcia spadku (art. 101 § 1 Ordynacji podatkowej). Przy ustalaniu odpowiedzialności spadkobierców za zaległe zobowiązania składkowe, organ rentowy ma obowiązek wziąć pod uwagę m.in. art. 1012 k.c. i art. 1031 §
2 k.c. Z art. 1012 k.c. wynika, że spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Art. 1031 § 1 k.c. stanowi natomiast, że w razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia. Skarżąca zatem – jako osoba, która przyjęła spadek wprost ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe zmarłej bez ograniczenia. Możliwość przeniesienia odpowiedzialności na spadkobierców znajduje również jednoznaczne potwierdzenie w orzecznictwie. W uchwale z dnia 7 maja 2008 r. (II UZP 1/08 OSNP 2008, nr 23-24, poz. 352), Sąd Najwyższy wprost stwierdził, że niezapłacone w terminie składki na ubezpieczenie zdrowotne (oraz należności z nimi związane) mogą być pobrane przez organ rentowy od spadkobiercy osoby zobowiązanej do zapłaty takich składek w granicach odpowiedzialności danego spadkobiercy za długi spadku (art. 922 §
oraz art. 1030 i następne tego Kodeksu w związku z art. 97 § 1 oraz art. 98 §
31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 32 tej ustawy). (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 24 listopada 2009 r., II UK 118/09, LEX nr 564787) Zauważenia przy tym wymaga, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym tych dotyczących odpowiedzialności spadkobierców z tytułu należności składkowych nie mają zastosowania zasady współżycia społecznego. Sąd nie mógłby zatem zmienić decyzji organu rentowego jedynie ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawczyni – jeśli tylko zadłużenie składkowe po stronie zmarłej by istniało, a jednocześnie skarżąca przyjęła spadek bez ograniczenia odpowiedzialności (wprost). Z podobnych względów, które rządzą prawem ubezpieczeń społecznych to, że ani zmarła, ani wnioskodawczyni nie mogą „skorzystać” z dochodzonych przez organ składek na ubezpieczenie zdrowotne nie czyni żądania ich przez organ niezadanym. W zakresie składki zdrowotnej ubezpieczeni nie dysponują bowiem żadnego rodzaju indywidualnym „kontem”, na które odprowadzają składki i z którego mogłyby je następnie wypłacać, i które byłoby dziedziczone. W ubezpieczeniu zdrowotnym (jak i w ubezpieczeniach społecznych) działa bowiem zasada solidaryzmu – może się zdarzać, że jedni ubezpieczeni odprowadzają bardzo wysokie składki i jednocześnie nie korzystają z kosztownych świadczeń zdrowotnych, inni zaś choć odprowadzają niskie składki, to jednak będąc objęci ubezpieczeniem zdrowotnym mogą korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej bez ograniczeń kwotowych. W związku z tym w sprawie uznać należało, że sam fakt potwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu spadkobrania przez odwołującą po zmarłej płatniczce, uzasadniał po stronie ZUS wydanie stosownej decyzji, stwierdzającej, że ponosi ona odpowiedzialność za nieopłacone składki. Przy czym zauważenia wymaga, że wnioskodawczyni oświadczyła, że nie kwestionuje samej decyzji, nie zakwestionowała faktu istnienia zadłużenia po stronie zmarłej czy jego kwoty, a konsekwentnie podkreślała, że odwołuje się, gdyż nie ma środków finansowych na zapłatę. Wskazać również należy, że odwołująca się nie wykazała także, iż sporne zobowiązania zmarłej zostały pokryte w jakiejkolwiek części – czy to przez nią, czy to jeszcze przez zmarłą. Przy tym zauważyć należy, że kwestia ewentualnego umorzenia czy rozłożenia na raty należności(...) wobec organu rentowego może być jedynie przedmiotem osobnego postępowania, w którym organ uwzględni sytuację życiową wnioskodawczyni. Decyzją będącą przedmiotem rozważań Sądu w niniejszym postępowaniu organ rentowy jedynie stwierdził, że odwołująca jako spadkobierczyni zmarłej C. S. ponosi odpowiedzialność za długi zmarłej oraz określa wysokość tego zadłużenia. Stąd też w tym postępowaniu organ nie może brać pod uwagę sytuacji materialnej odwołującej jako spadkobierczyni – określa jedynie to, czy zadłużenie istnieje, w jakiej jest ono wysokości oraz kto, w jakim zakresie i wysokości za ten dług może ponosić odpowiedzialność. Jednakże w ocenie Sądu, kwestią wymagającą dalszej oceny jurydycznej było jednak rozstrzygnięcie o tym, czy zaległe należności składkowe nie uległy przedawnieniu. W ocenie Sądu przedawnieniu uległy bowiem objęte zaskarżoną decyzją składki na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od marca 2016 r. do maja 2016 r., a także odsetki za zwłokę od tych składek. Kwestię przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy zawarto w art. 24 ust. 5-6 ustawy systemowej. Przepis ten znajduje zastosowanie wprost do składek na ubezpieczenia społeczne, zaś odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki z zdrowotnej finansowanych t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146 ze zm.). Obecne brzmienie art. 24 ust. 4 zostało nadane przez ustawę z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 138, poz. 808) zmieniającą ustawy systemowej z dniem 20 lipca 2011 r., a następnie przez ustawę z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców z dniem 1 stycznia 2012 r. Od 1 stycznia 2012 r. należności te ulegają więc przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Co do należności wcześniejszych należnych w rozpoznawanym przypadku od września 2011 Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2011 roku należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U nr 232, poz. 1378 z późn.zm.) zmieniającego treść art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skrócony został więc okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Niezależnie od tego wskazać należy, że termin przedawnienia należności w przypadkach określonych w art. 24 ust. 5a-6 ustawy systemowej ulega przerwaniu lub zawieszeniu. Przerwanie biegu przedawnienia ma ten skutek, że po ustaniu okoliczności powodującej przerwanie biegu przedawnienia, termin przedawnienia biegnie od nowa. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia sprawia zaś, że w terminie przedawnienia nie uwzględnia się co prawda okresu, w którym bieg przedawnienia był zawieszony, ale uwzględnia się okres przedawnienia, który poprzedzał okres zawieszenia. (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 17 lipca 2014 r., III AUa 175/14, LEX nr 1496038). Zmiana stanu prawnego wprowadzona od 1 stycznia 2003 r. przez dodanie art. 24 ust. 5b ustawy systemowej dotyczyła zawieszenia terminu przedawnienia. Przepis ten przewidywał zawieszenie biegu terminu przedawnienia, od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz sądowego, z wyłączeniem wcześniejszych faz postępowania. Na skutek kolejnej nowelizacji przepisów od 1 lipca 2004 r. ustawodawca rozszerzył zakres zawieszenia biegu terminu przedawnienia na okres od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie zatem do obowiązującego art. 24 ust. 5b ustawy systemowej, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Mając na względzie powyższe przede wszystkim należy wskazać, iż pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności składkowych nie musi być czynność stricte egzekucyjna, czyli zajęcie rachunku bankowego dłużnika. Konsekwentnie, warunkiem stwierdzenia istnienia takiej czynności w rozumienia art. 24 ust. 5b ustawy systemowej nie jest też skuteczność egzekucji. Słowo „zmierzać” oznacza dążenie do czegoś. Tym samym, w sprawie mogą to być czynności poprzedzające czynności ściśle egzekucyjne, zatem wcześniejsze niż podjęte oraz prowadzone przez organ egzekucyjny i skierowane bezpośrednio na wykonanie tytułu wykonawczego (egzekucyjnego) (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2024 r., I USKP 52/23, LEX nr 3701114). Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. Czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2024 r., I GSK 561/20, LEX nr 3718785). Warto w tym kontekście wskazać, że na gruncie niniejszej sprawy żadna ze stron nie podnosiła, że organ rentowy nie podejmował czynności zmierzających do wyegzekwowania objętych zaskarżoną decyzją należności z tytułu składek, a w konsekwencji, że nie doszło do zawieszenia terminu przedawnienia. Fakt podejmowania takich czynności wynika również z dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, w których to znajdują się potwierdzenia doręczenia zmarłej decyzji określających wysokość jej zadłużenia z tytułu składek na FUZ m.in. za okresy 03-05/2016, jak i za okres: 04/2017-08/2018, a także tytułów wykonawczych obejmujących należności, których dotyczy decyzja zaskarżona w niniejszym postępowaniu. Bieg terminu przedawnienia uległ zatem bez wątpienia zawieszeniu w przypadku wszystkich należności z tytułu składek na FUZ – tak za okres: 03-05/2016, jak i za okres: 04/2017-08/
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.