626 7 § 1 k.p.c., a także z wyrażonej w art. 3 Konstytucji zasady równości wobec prawa. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 kwietnia 2008 r. i w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 czerwca 2008 r. problem dopuszczalności wpisu hipoteki w takich okolicznościach powstaje w wyniku niezachowania przez sąd wieczystoksięgowy zasady kolejności rozpoznawania wniosków o wpis według daty wpływu, czego skutkiem, przy przyjęciu pierwszego stanowiska, jest pozbawienie treści normatywnej przepisów o hipotecznym zabezpieczeniu wierzytelności, a w konsekwencji pozbawienie wierzyciela możliwości zaspokojenia oraz postawienie niesolidnego dłużnika i nabywcy nieruchomości, mimo wzmianki o wniosku o wpis hipoteki, w bezpodstawnie korzystniejszej sytuacji, co nie może być społecznie aprobowane. Sąd Najwyższy uznał też, że podzielić należy stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone we wskazanych wyżej orzeczeniach, że choć z przepisów regulujących postępowanie wieczystoksięgowe nie wynika wprost ustawowy obowiązek rozpoznawania przez sąd kolizyjnych wniosków o wpis według kolejności ich wpływu, jednak taką zasadę rozpoznawania wniosków można wywieść z art.
626 7 § 1 k.p.c., a także z wyrażonej w art. 3 Konstytucji zasady równości wobec prawa. Naruszenie zasady rozpoznawania wniosków w kolejności wpływu może prowadzić do pozbawienia jakiegokolwiek znaczenia prawnego wniosku, który wpłynął wcześniej i nie został przez Sąd załatwiony przed wnioskiem złożonym później, co nie może pozostawać bez wpływu na wykładnię wskazanych wyżej przepisów. Postępowanie wieczystoksięgowe ukierunkowane jest na zapewnienie księgom wieczystym prawdziwości wpisów dla bezpieczeństwa obrotu. Między innymi dlatego należy niezwłocznie po wpłynięciu wniosku o wpis dokonać w księdze wieczystej wzmianki o wniosku, która wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, a tym samym dobrą wiarę nabywcy, który nie może wówczas zasłaniać się nieznajomością wniosku o wpis i musi liczyć się z tym, że stan prawny nieruchomości może ulec zmianie. Przyjęcie w takiej sytuacji dopuszczalności dokonania wpisu hipoteki nie narusza więc uzasadnionych praw nabywcy ani bezpieczeństwa obrotu. Należy też zwrócić uwagę na zabezpieczającą funkcję hipoteki, umożliwiającej wierzycielowi dochodzenie zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością. Pozbawienie wierzyciela zabezpieczenia z uwagi na przejście prawa własności nieruchomości w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o wpis hipoteki, a dokonaniem tego wpisu przez Sąd wieczystoksiegowy, stanowiłoby sprzeczne z zasadami sprawiedliwości pokrzywdzenie wierzyciela i zniweczenie celu, któremu służy instytucja hipoteki. Prawidłową wykładnię art. 29 zawiera uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 76; por. też E. Pietrewicz, glosa aprobująca do uchwały SN z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02, Rejent 2004, nr 6, s. 112 i n.), w której SN wyjaśnił, że wynikająca z art. 29 zasada wstecznego działania wpisu ma zastosowanie także przy wpisach konstytutywnych, z tym że dopiero prawomocny wpis wywołuje skutek konstytutywny w postaci np. powstania prawa użytkowania wieczystego czy hipoteki (por. uchwała SN z dnia 9 marca 1995 r., III CZP 149/94, M. Praw. 1995, nr 11, s. 336 i n.). Skutek wsteczny, o którym mowa w art. 29 u.k.w. związany jest tylko z wpisem, który jest dopuszczalny w chwili dokonania. Sąd Najwyższy w uchwale dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 76) i w uzasadnieniu uchwały z dnia 18 lutego 1994 r., III CZP 4/94 (OSNC 1994, nr 9, poz. 170), przyjął, że okoliczność, iż wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od dnia złożenia wniosku, nie oznacza, że postanowienie sądu o dokonaniu wpisu powinno nosić datę złożenia wniosku, a nie datę faktycznego wpisu. O mocy wstecznej wpisu można mówić dopiero z chwilą uprawomocnienia się wpisu. W postanowieniu z dnia 28 czerwca 1995 r., II CRN 61/95 (OSNC 1995, nr 11, poz. 165), Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd prowadzący księgę wieczystą nie może uwzględnić wniosku wierzyciela o wpis hipoteki kaucyjnej, jeżeli przed jego rozpoznaniem prawo własności nieruchomości przeszło z dłużnika na rzecz innej osoby. Dopóki bowiem nie nastąpi wpis o charakterze konstytutywnym - a taki charakter ma wpis hipoteki kaucyjnej - dopóty nikt nie może powoływać się na uprawnienia wynikające z przyszłego wpisu. Pogląd ten pomija jednak unormowanie zawarte w art. 44 u.k.w.h. (obecnie w art.
k.p.c.) regulującym zasadę pierwszeństwa załatwiania wniosków wcześniejszych o wpis - zgodnie z maksymą prior tempore, potior iure, według której wniosek o wpis hipoteki przymusowej powinien być rozpatrzony przed rozpoznaniem później złożonego wniosku o wpis przeniesienia prawa własności przez dłużnika. Tylko wówczas powstanie zobowiązanie rzeczowe - dłużnik osobisty stanie się dłużnikiem rzeczowym - i obowiązek ten zostanie przeniesiony skutkiem wpisu przejścia prawa własności na kolejnego nabywcę. Naruszenie przez sąd wieczystoksięgowy tej zasady w istocie ubezskutecznia instytucję hipoteki przymusowej, pozbawiając ją treści normatywnej, i przyzwala na unikanie odpowiedzialności za długi ze szkodą dla wierzycieli (orzeczenia SN: z dnia 20 marca 1998 r., I CKN 541/97, LEX nr 276406, oraz z dnia 23 września 2004 r., I CK 365/04, LEX nr 276402). Podobnie, Sąd Odwoławczy nie aprobuje orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2001 r., IV CKN 369/01 (OSNC 2002, nr 10, poz. 126; por. też: S. Rudnicki, glosa aprobująca do postanowienia SN z dnia 13 grudnia 2001 r., IV CKN 369/01, M. Praw. 2002, nr 18, s. 857 i n.), w którym SN stwierdził, że wpis w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na podstawie wniosku wcześniejszego niż wniosek o wpis hipoteki przymusowej czyni wadliwym wpis hipoteki, oraz orzeczenia z dnia 6 maja 2005 r., II CK 683/04 (LEX nr 424355), wyjaśniającego, że obowiązkiem sądu wieczystoksięgowego jest badanie zasadności wniosku o wpis z uwzględnieniem stanu rzeczy z chwili orzekania. Wzmianka o wniosku wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, zatem nabywca nie może nabyć nieruchomości wolnej od obciążenia hipoteką, jeżeli wniosek o jej wpis zostanie następnie uwzględniony, dokonany wpis będzie bowiem miał - stosownie do art. 29 - moc wsteczną od dnia złożenia wniosku. A zatem, reasumując, Sąd Odwoławczy stwierdza, że w przedmiotowej sprawie, pomimo, że wpis hipoteki dokonany został w dniu 2 grudnia 2008 r., a zatem po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21 stycznia 2008 r. nakazującego pozwanemu złożenie oświadczenia o sprzedaży R. S. lokalu mieszkalnego (choć niezaopatrzonego w pkt I w klauzulę wykonalności), wpis jest prawidłowy, albowiem wywołał skutek od dnia 13 kwietnia 2007 r., w którym to złożony został wniosek o dokonanie wpisu hipoteki. Mając powyższe na uwadze Sąd Odwoławczy, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację powoda jako bezzasadną, o czym orzeczono jak w pkt I sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego, zawarte w pkt II sentencji, zapadło w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., § 6 pkt 6 oraz § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Zasądzona kwota 1.800 zł stanowi koszty zastępstwa procesowego.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.