Sygn. akt VIII U 1078/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 31.03.2025 r. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 5.03.2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)w Ł. odmówił M. S. prawa do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W uzasadnieniu decyzji poinformowano, iż zgodnie z art.21 ustawy z dn. 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31.12.1948 r., jeżeli przed dniem 01.01.2009 r. udowodni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszący co najmniej 15 lat. Zakład odmówił przyznania rekompensaty wobec nieudowodnienia 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze Zakład uwzględnił: -26.07.1988 do 16.09.1995, 11.07.1996 do 02.03.1997, 20.10.1997 do 22.12.1997, od 14.02.1998 do 14.01.1999, od 26.01.1999 do 15.01.2001, od 01.03.2001 do 11.06.2001, od 13.03/2002 do 17.04.2002, od 19.01.2003 do 09 .02.2003, od 11.11.2003 do 05.08.2004 z tytułu zatrudnienia w (...) tj. 12 lat i 11 dni. Zakład nie zliczył wnioskodawcy do pracy w szczególnych warunkach okresu 15.11.1983 do 30.06.1988r. z tytułu zatrudnienia w (...), gdyż pracodawca nie podał nazwy stanowiska pracy oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983r. (decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane) Odwołanie od powyższej decyzji w całości wniósł M. S. domagając się jej zmiany i przyznania prawa do świadczenia. Odwołujący podniósł, iż w spornym okresie 15.11.1983 r. do 30.06.1988 r. wykonywał prace w warunkach szczególnych co potwierdza przedłożone w organie rentowym świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych wydane przez P. (...) wskazując na stanowisko R/O (radiooficera - w nomenklaturze morskiej). Wnioskodawca podkreślił, iż takie stanowisko wskazuje też dostępna dokumentacja osobowa ze spornego okresu - oświadczenie o rozwianiu umowy o pracę, zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, karta obiegowa . Odwołujący podkreślił też, iż stanowisko radiooficera, zgodnie z wydanym mu świadectwem, stanowi stanowisko wymienione w wykazie B dział IV poz 4 pkt 19 stanowiącym załącznik do zarządzenia 24 Ministra - Kierownika UGM z dnia 15.08.1983 w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu gospodarki morskiej (odwołanie z załącznikami k. 3-15) W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniesiono, iż nazwa stanowiska pracy w szczególnych warunkach, na jakim zatrudniony był pracownik wykazana w świadectwie musi odpowiadać nazwie wymienionej w wykazie aktu resortowego nie może być niepełna lub podobna. Tymczasem w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych widnieje stanowisko R/O zaś powoływany w nim wykaz B dział IV poz. 4 pkt 19 stanowiący załącznik do powoływanego zarządzenia resortowego wskazuje „pozostałe etatowe stanowiska pracy na statku do wykonywania rybołówstwa morskiego, wymienione w Układzie Zbiorowym pracy dla rybaków morskich”. (odpowiedź na odwołanie k. 16) Na rozprawie w dniu 8.09.2025 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku wnioskodawca i ustanowiony w toku procesu pełnomocnik wnioskodawcy przedstawiciel Zarządu Regionu (...) (...) poparli odwołanie, pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania. (końcowe stanowisko procesowe stron protokół z rozprawy z dnia 8.09.2025 r. 00:23:14-00:26:10) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawca M. S. ur. (...)w dniu 5.03.2025 r. wniósł o przyznanie prawa do emerytury z rekompensatą. (bezsporne, wniosek aktach ZUS k. nienumerowane) W rozpoznaniu wskazanego wniosku wydano zaskarżoną decyzję z dnia 31.03.2025 r. oraz decyzję z tej samej daty, przyznającą ubezpieczonemu prawo do emerytury w kwocie zaliczkowej. (bezsporne, decyzje w aktach ZUS k. nienumerowane) W okresie od 15.11.1983 do 30.06.1988r. wnioskodawca był zatrudniony w przedsiębiorstwie (...) na stanowisku asystenta radiooficera i radiooficera. Wnioskodawca za wskazany okres zatrudnienia legitymuje się świadectwem wykonywania prac w warunkach szczególnych z dnia 19.11.1993 r., w którym wskazano, iż w okresie tym wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wykonywał pracę na stanowisku R/O wymienionym w wykazie B dziale IV poz 4 pkt 19 wykazu stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 24 Ministra - Kierownika UGM z dnia 15.08.1983 w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach resortu gospodarki morskiej. (świadectwo pracy k. 32, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych w aktach ZUS oraz k. 4,11 zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu k. 5 -6,13-14 karta obiegowa z 30.06.1988 k. 7, 12, książeczka żeglarska potwierdzająca zamustrowanie i wymustrowanie na poszczególnych statkach w latach 1984-1988, charakterystyka zawodowa z 4.12.1986 k. 30 nadto koperta k. 131, karta osobowa przebiegu pracy k. 31 , zaświadczenie z 4.12.1986 koperta k. 131, pochwała z 30.11.1986 koperta k. 131) Stanowisko Radiooficera jest wymienione jako stanowisko etatowe na statku do wykonywania rybołówstwa morskiego pod poz. 6 i 7 w załączniku nr 1 do Układu Zbiorowego Pracy dla (...) z dnia 17.01.1975 r. obowiązującym w spornym okresie. (bezsporne, kopia Układu Zbiorowego pracy z załącznikami k. 33- 95) Będąc zatrudnionym w spornym okresie zarówno na stanowisku asystenta radiooficera i radiooficera wnioskodawca wykonywał czynności radiooficera tj. był odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi oraz za naprawy sprzętu radiowo komunikacyjnego. Statek zawsze musiał mieć radiooficera. Ich ilość na statku zależała od godzin służby jeżeli służba była 8 godzinna był jeden radiooficer a jeżeli 16 godzinna dwóch, którzy wykonywali pracę zamiennie. Wnioskodawca pracował po 16 godzin i dłużej. Radiooficer miał obowiązek raportowania w tym o obróbce ryb. Dodatkowo wnioskodawca ponad wymiar pracy pomagał na podrywkach tj. pomagał przy obróbce ryb. Dodatkowe obowiązki nie dyskwalifikowały go jako radiooficera. Na służbie był prowadzony system pracy 4 godzinny, potem były 4 godziny wolnego, podczas których wnioskodawca zajmował się naprawą przetworników i kabli potem spędzał kolejne 4 godziny na nasłuchu radiowym. Potem dodatkowo ewentualnie wchodziła w grę obróbka ryb. Rejs trwał 160-170 dni czasem bez zawijania do portu. Urlop nie był z góry ustalony. Po półrocznym rejsie urlop płatny mógł wynosić nawet 5 miesięcy. (zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 8.09.2025 r. 00:03:38-00:23:14) Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny dowodów i zważył, co następuje: Odwołanie jest zasadne. Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406). Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.). Z §1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w §4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Przepis § 2 ust.1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W niniejszym postępowaniu wnioskodawca domagał się ustalenia, że w okresie zatrudnienia od 15.11.1983 do 30.06.1988r.w przedsiębiorstwie (...) na stanowisku asystenta radiooficera i radiooficera stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych i tym samym z uwzględnieniem pracy w tym charakterze, którą organ uznał już za wykazaną w wymiarze 12 lat i 11 dni spełnia warunki do przyznania rekompensaty. Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji. Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.