Sygn. akt IV U 290/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 03 września 2025 roku Sąd Okręgowy w Toruniu - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: Sędzia Danuta Domańska Protokolant: st. sekr. sąd. Marzenna Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2025 roku w Toruniu sprawy W. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia postojowego na skutek odwołania W. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w T. z dnia 18 listopada 2024 roku znak: (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala, iż ubezpieczony W. C. nie jest zobowiązany do zwrotu pobranego świadczenia postojowego w kwocie 3.240,00 zł. (trzy tysiące dwieście czterdzieści złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości 1.323,64 zł (jeden tysiąc trzysta dwadzieścia trzy złote 64/100). Sędzia Danuta Domańska Sygn. akt IV U 290/25 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18 listopada 2024 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., działając na podstawie art. 15zx ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 340) w zw. z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), zobowiązał ubezpieczonego W. C. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 3.240,00 zł w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu. Wysokość odsetek na dzień wydania decyzji wyniosła 1.323,64 zł. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji poinformował, że wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie od 5 października 2023 r. wynosi 11,25% w stosunku rocznym. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony zarzucił: 1. rażące naruszenie art. 15zx ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.) i bezprawne uznanie, iż jest zobowiązany do zwrotu „świadczenia nienależnego” w kwocie 3.240,00 zł i w sprawie występuje „świadczenie nienależne”; - rażące naruszenie art. l5zx ust. 3a powyższej ustawy poprzez bezprawne naliczenie odsetek za zwłokę w kwocie 1.323,64 zł w sytuacji, gdy wypłata w kwocie wyższej niż należna nastąpiła z przyczyn leżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec powyższego ubezpieczony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu odwołania W. C. dodatkowo wyjaśnił, że wniosek o świadczenie postojowe został złożony przez zamawiającego w dniu 26 maja 2020 r., 16 lipca 2020 r. i 29 lipca 2020 r., przy czym był to wniosek płatnika składek. We wniosku zostały podane wszystkie wymagane dane, w szczególności zawierał on prawidłowe dane co do przychodu uzyskanego przez wnioskodawcę. Na podstawie tego wniosku ZUS wypłacił w dniu 29 maja kwotę 6.240,00 zł. Ubezpieczony wyjaśnił, że nie wnioskował o określoną kwotę i nie miał wpływu na wysokość wypłaconego świadczenia postojowego. To organ rentowy na podstawie danych (prawidłowych) zawartych w tym wniosku uznał, że wypłacić należy kwotę 2.080,00 zł, a więc to ZUS popełnił błąd przy realizacji wypłaty. Nastąpiło to ,,na skutek wypłaty systemowej”, a więc bez weryfikacji ze strony organu rentowego, który ponosi całkowitą winę za wysokość wypłaconych środków. Już tylko z tej przyczyny zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie w zakresie odsetek ustawowych jest oczywiście błędne. Zgodnie bowiem z art.l5zx ust. 3a ustawy, jeżeli wypłata świadczenia postojowego w kwocie wyższej niż należna nastąpiła z przyczyn leżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie nalicza się odsetek. Ponadto ubezpieczony wskazał, że przepis art. 15zx ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 15 grudnia 2020 r. stanowił, że za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie: 1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego; 2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona. W rozpoznawanej sprawie żadna z tych sytuacji nie nastąpiła. Po pierwsze, świadczenie zostało wypłacone tej osobie, która jest do niego uprawniona. Po drugie, nie zaistniała sytuacja, w której czy to odwołujący się, czy płatnik składek składający w jego imieniu wniosek, wprowadziliby w błąd organ rentowy, bądź złożyli fałszywe oświadczenie czy dokumenty. Natomiast przepis ust. 2 pkt 3 ustawy (wypłata kwoty wyższej niż należna), na który powołał się ZUS w decyzji w sposób co najmniej dorozumiany, wszedł w życie dopiero z dniem 16 grudnia 2020 r. - został on wprowadzony ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. Ponieważ nie zawierał on przepisów przejściowych, przyjąć należy, że obowiązuje on do stanów faktycznych zaistniałych dopiero od dnia wejścia w życie tej noweli, czyli dopiero od dnia 16 grudnia 2020 r. Nie obowiązywał on zatem w chwili, gdy został przez płatnika składek złożony wniosek ani nawet w dacie, gdy świadczenie to zostało wypłacone. W dacie wypłaty świadczenia nie było ono więc świadczeniem nienależnym. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy, działający przez radcę prawnego, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z należnymi odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 16 marca 2020r. ubezpieczony W. C. zawarł z (...) w I. umowę o dzieło na przygotowanie zespołu do rozgrywek. Jako termin rozpoczęcia dzieła wskazano 16 marca 2020 r., a termin zakończenia 30 maja 2020 r. W § 5 umowy strony określiły wynagrodzenie za wykonanie dzieła w wysokości 2.500,00 zł, płatne w dniu odbioru wykonanego dzieła na podstawie wystawionego rachunku. Dowód: - umowa o dzieło – k. 2 akt ZUS. W dniu 26 maja 2020 r. został złożony przez (...) do ZUS -u pierwszy wniosek o świadczenie postojowe dla W. C., w którym zlecający oświadczył, że doszło do odstąpienia od umowy w dniu 18 marca 2020 r. i umowa nie doszła do skutku, miesięczny przychód wynikający z umowy to 2.500,00 zł, przychód osiągnięty w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku to 0 zł, doszło do przestoju w prowadzeniu działalności w następstwie wystąpienia Covid-19, osoba ubiegająca się o świadczenie postojowe nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, uzyskała w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, przychód nie wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku, dane zawarte we wniosku są zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Do wniosku została dołączona umowa o dzieło. Dowód: - wniosek z dnia 26.05.2020r. – k. 1 akt ZUS. Kolejne wnioski o świadczenie postojowe zostały złożone w dniach 16 czerwca 2020 r. i 29 lipca 2020 r. przez W. C., który oświadczył, że jego sytuacja materialna wykazana we wniosku o świadczenie postojowe nie ulegał zmianie. Dowód: - wnioski do ZUS – k. 3-4 akt ZUS. Ubezpieczonemu wypłacono trzykrotnie świadczenie postojowe w kwotach po 2.080,00 zł tj. w dniach 1 czerwca 2020 r., 2 lipca 2020 r. i 4 sierpnia 2020 r., w łącznej kwocie 6 240,00 zł. Bezsporne. Zawiadomieniem z 27 września 20204 r. ZUS poinformował ubezpieczonego o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia postojowego. Wskazano, że z dołączonej do wniosku kopii umowy o dzieło zawartej 16 marca 2020 r. wynika, że za wykonanie dzieła ubezpieczony powinien otrzymać wynagrodzenie w wysokości 2.500,00 zł i kwota ta jest płatna w dniu odbioru dzieła, a zatem wynagrodzenie w wysokości 2.500,00 zł wynikające z zawartej umowy nie jest wynagrodzeniem miesięcznym, tak jak zamawiający wskazał we wniosku RSP-C o świadczenie postojowe. W przypadku ubezpieczonego miesięczny przychód wynikający z umowy winien być wyliczony proporcjonalnie do wyznaczonego w umowie okresu wykonania dzieła. Umowa została zawarta na okres dwóch pełnych miesięcy i połowę jednego miesiąca, zatem miesięczny przychód powinien być podany we wniosku w kwocie 1.000,00 zł. Wobec tego przysługiwało świadczenie postojowe w wysokości wynikającej z umowy, czyli w kwocie po 1.000,00 zł. Świadczenia postojowe zostały wypłacone w kwocie wyższej niż należna 3.000,00 zł, a więc łączna kwota nadpłaconego świadczenia to 3.240,00 zł. W dniu 18 listopada 2024 r. ZUS Oddział w T. wydał zaskarżoną decyzję. Dowód: - zawiadomienie z dnia 27.09.2024r. – k. 7 akt ZUS, - zaskarżona decyzja ZUS – k. 12 akt ZUS. Sąd zważył, co następuje: Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sądowych oraz w aktach organu rentowego, które były jasne, pełne i rzetelne, a żadna ze stron nie kwestionowała prawdziwości zawartych w nich treści ani ich mocy dowodowej, nie budziły one również wątpliwości Sądu. Pełnomocnik organu rentowego cofnął wniosek o przesłuchanie wnioskowanego świadka W. W.. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął dowód z przesłuchania ubezpieczonego, który nie stawił się bez usprawiedliwienia celem przesłuchania. Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie w sprawie jest możliwe wyłącznie na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów, a dalsze odraczanie rozprawy w celu przesłuchania ubezpieczonego w charakterze strony doprowadzi do przedłużenia postepowania, zwłaszcza, że ubezpieczony występuje w charakterze strony i mógłby nie stawić się na kolejnej rozprawie, jedynie ze skutkiem pominięcia dowodu w postaci jego zeznań. Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy ubezpieczony był zobowiązany do zwrotu kwoty 3.240,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 1.323,64 zł tytułem nienależnie pobranego świadczenia postojowego. Odwołanie ubezpieczonego było zasadne. Przechodząc do rozważań prawnych na tle niniejszej sprawy należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 15zq ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej jako „ustawa”; w wersji obowiązującej w dacie złożenia pierwszego wniosku o świadczenie postojowe), osobie wykonującej umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowę o dzieło, zwane dalej „umową cywilnoprawną”, przysługiwało świadczenie postojowe. Świadczenie postojowe przysługiwało: 1) osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 15zq ust. 2 pkt 1 ustawy), 2) gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności przez zleceniodawcę lub zamawiającego, z którymi została zawarta umowa cywilnoprawna (art. 15zq ust. 3 ustawy), 3) jeżeli umowa cywilnoprawna została zawarta przed dniem 1 kwietnia 2020 r. (art. 15zx ust. 5 pkt 1 ustawy), 4) gdy przychód z umowy cywilnoprawnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe, nie był wyższy od 300% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia wniosku (art. 15zx ust. 5 pkt 2 ustawy), 5) jeżeli osoba wykonująca umowę cywilnoprawną nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu (art. 15zx ust. 5 pkt 3 ustawy). Przepisy ustawy regulowały nadto tryb dochodzenia świadczeń postojowych. Ustalenie prawa do świadczenia postojowego następowało na wniosek osoby, o której mowa w art. 15zq ust. 1, zwanej dalej „osobą uprawnioną”, składany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 15zs ust. 1 ustawy). W przypadku osoby wykonującej umowę cywilnoprawną wniosek taki składany był za pośrednictwem odpowiednio zleceniodawcy lub zamawiającego (art. 15zs ust. 2 ustawy), do którego zleceniodawca/zamawiający miał obowiązek załączyć: 1) oświadczenie potwierdzające:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.