Sygn. akt VII U 147/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2025 roku Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 września 2025 roku w Warszawie sprawy A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o rentę z tytułu niezdolności do pracy na skutek odwołania A. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 7 października 2022 roku, znak: (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje A. C. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2022r. do 31 stycznia 2027r. UZASADNIENIE A. C. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 7 października 2022r., znak: (...), którą organ rentowy odmówił jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Przedmiotowej decyzji zarzuciła dokonanie błędnej i niepełnej oceny materiału dowodowego, a w szczególność błędną ocenę historii jej choroby, w tym nieuwzględnienie pozostawania od 2009r. pod stałą kontrolą psychiatry oraz pominięcie konieczności pozostawania pod kontrolą psychologa, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że nie jest osobą częściowo lub całkowicie niezdolną do pracy. Podnosząc powyższe, A. C. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu odwołania powołała się na treść dokumentów, które w jej ocenie pominął ZUS, tj. na zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 16 listopada 2021r., z którego wynika m.in., że jej leczenie psychiatryczne trwa od 2009r., dokument z dnia 29 kwietnia 2022r., z którego wynika pogorszenie jej stanu zdrowia oraz zaświadczenie z 25 października 2022r. o konieczności stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu poprzez terapię psychologiczną. Ponadto A. C. wskazała, że organ rentowy pominął okoliczność, że jest osobą o ustalonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a także nie uwzględnił leków, które przyjmuje, jako obniżających jej zdolność do pracy. W ocenie A. C. prawidłowa i wyczerpująca ocena obecnego stanu jej zdrowia, w tym wszechstronna ocena dokumentacji medycznej, powinna prowadzić do wniosku, że jest osobą co najmniej częściowo niezdolną do pracy (odwołanie A. C. – k. 3 – 4 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania i wskazał, że podstawę do wydania zaskarżonej decyzji stanowiło orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 27 września 2022r., w którym stwierdzono, że odwołująca się nie jest niezdolna do pracy, zatem nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie prawa świadczenia, o które wnioskowała (odpowiedź na odwołanie – k. 42 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: A. C. urodziła się (...) W roku 1998r. podjęła naukę w Technikum (...) (...), jednak nie uzyskała promocji do drugiej klasy (świadectwo - k. 9 tom VI a.r.). W 2002r. zdobyła tytuł zawodowy – robotnik wykwalifikowany w zawodzie ciastkarz w Zespole Szkół (...) w W. (dyplom - k. 11 tom VI a.r.). W 2005r. ukończyła (...) Technikum (...) w W., uzyskując zawód technika technologii żywienia - żywienie zbiorowe (świadectwo – k. 8 tom I a.r.). Od 30 września 2007r. do 31 października 2007r. pracowała jako sprzedawca-dekorator w (...) sp. z o.o. (świadectwo pracy – k. 31 tom VI a.r.), a od 5 listopada 2007r. do 18 listopada 2007r. jako sprzedawca i kasjer sprzedawca w (...) S.A. (świadectwo pracy – k. 27 tom V a.r.). Od 1 września 2017r. A. C. pracuje w restauracji jako osoba sprzątająca, w wymiarze ½ etatu (zaświadczenie – k. 7 tom VI a.r.). Decyzją Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 grudnia 2023r. A. C. jest zaliczona okresowo - do 18 grudnia 2028r. - do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Ww. stopień niepełnosprawności datuje się od 2 września 2009r. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności - k. 123 a.s.). Od 2009r. A. C. leczy się w (...), od tego czasu była trzykrotnie hospitalizowana. Leczono ją lekami przeciwdepresyjnymi i stabilizatorami nastroju, korzystała także ze spotkań z psychologiem. Rozpoznano u niej organiczne zaburzenia nastroju, organiczne zaburzenia osobowości i zachowania. W stanie psychicznym charakteryzowano u niej wahania nastroju, myśli rezygnacyjne, labilność emocjonalną, drażliwość, trudności w kontaktach interpersonalnych z lękiem, infantylne zachowanie i wycofanie społeczne. Stwierdzona u A. C. choroba, tj. organiczne zaburzenia nastroju (afektywne), jest w fazie postępującej. Od 2022r. stan zdrowia odwołującej się uległ pogorszeniu, ujawniono nasilony lęk i myśli rezygnacyjne, zniechęcenie, obniżenie nastroju, okresowo myśli samobójcze, drażliwość i koncentrowanie na własnych problemach. W zakresie leczenia zwiększono dawkę leku A. i dołączono lek T.. A. C. kilkukrotnie występowała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Każdorazowo ZUS wydawał decyzje odmowne, podnosząc niestwierdzenie przez jego organy orzecznicze niezdolności do pracy. Jedynie w decyzji z dnia 18 lutego 2019r. przyczyną odmowy przyznawania prawa do renty było niespełnienie warunku, o jakim mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy jednoczesnym przyjęciu przez Zakład – w oparciu o orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 22 stycznia 2019r. – częściowej niezdolności do pracy (bezsporne). W dniu 9 czerwca 2022r. A. C. ponownie wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy (wniosek – k. 7 – 11 tom VI a.r). W toku postępowania przed organem rentowym Lekarz Orzecznik ZUS – specjalista psychiatra, w orzeczeniu z 19 lipca 2022r. stwierdził u A. C. niewielką dysfunkcję organizmu, która nie powoduje utraty zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Następnie Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 27 września 2022r. podtrzymała ocenę dokonaną przez Lekarza Orzecznika (orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS – k. 15 a.r.; orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS – k. 17 a.r.). W dniu 7 października 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wydał decyzję znak: (...), którą odmówił A. C. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy A. C. wniosła odwołanie od ww. decyzji organu rentowego, a sąd w toku postępowania dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych psychiatrów i psychologa. Biegła sądowa psychiatra M. P. w opinii z 15 maja 2023r. stwierdziła, że rozpoznane u A. C. zaburzenia psychiczne utrzymują się na podobnym poziomie od wielu lat. Występują okresy nasilenia objawów, często uwarunkowane sytuacyjnie, ale nie wymagają one istotnej modyfikacji farmakoterapii ani hospitalizacji. W ocenie biegłej A. C. jest częściowo niezdolna do pracy na okres do 31 maja 2025r., a za datę powstania tej niezdolności biegła przyjęła maj 2009r., co jest związane z początkiem leczenia odwołującej się w (...) (opinia biegłej sądowej psychiatry M. P. – k. 72 – 76 a.s). Z kolei w pisemnej opinii uzupełniającej z dnia 12 sierpnia 2023r. ww. biegła - odnosząc się do argumentu Zakładu, iż zaburzenia psychiczne utrzymują się u badanej na podobnym poziomie od wielu lat, co nie jest uzasadnieniem do orzekania częściowej niezdolności – wskazała, że ocena taka stoi w jawnej sprzeczności z faktem orzeczenia u odwołującej się przez Lekarza Orzecznika ZUS częściowej niezdolności do pracy w dniu 22 stycznia 2019r. Poza tym dodała, że w sporządzonej wcześniej opinii przytoczyła opinię konsultanta psychiatry i psychologa ZUS z 6 i 7 grudnia 2022r. Psycholog stwierdził u odwołującej się liczne dysfunkcje uniemożliwiające wykonywanie jej niektórych zawodów wymagających pracy z tekstem, pieniędzmi, wymagających ostrożności i uwagi. Z kolei konsultant psychiatra opowiedział się za częściową niezdolnością do pracy, a w uzasadnieniu stanowiska wskazał, że A. C. nie utrzymywała się dłużej w żadnej pracy na otwartym rynku pracy, zaś od 2017 roku pracuje jako sprzątaczka na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Biegła wspomniała także, że wówczas już w stanie psychicznym opiniowanej opisano labilność emocjonalną, nieadekwatne zachowania, okresowo myśli rezygnacyjne, brak akceptacji ograniczeń wynikających z jej poziomu intelektualnego, a rokowanie uznano za niepewne ze względu na organiczne podłoże zaburzeń. Biegła zakończyła opinię uzupełniającą podsumowaniem, że w pełni podziela zaprezentowane stanowisko konsultantów ZUS z 2022r. oraz w całości podtrzymuje sporządzoną przez siebie opinię główną (pisemna opinia uzupełniająca biegłej sądowej M. P. – k. 96 a.s.). W opinii łącznej z 6 czerwca 2024r. biegłe sądowe - z zakresu psychiatrii J. S. i psychologii O. M. - wskazały, że A. C. jest częściowo niezdolna do pracy, okresowo od dnia złożenia wniosku o rentę do 31 stycznia 2027r. W ocenie wskazanych biegłych u odwołującej się występują zaburzenia organiczne, zaburzenia nastroju i osobowości. Biegłe zaznaczyły, że przebieg zaburzeń ma przewlekły charakter, a w czasie ulegało zmianie nasilenie poszczególnych objawów. Biorąc pod uwagę ich obraz kliniczny, nasilenie i częstość objawów, dotychczasowy przebieg choroby i obecny stan zdrowia, A. C. wymaga dalszego leczenia w celu zapewnienia efektywnej długotrwałej poprawy. Biegłe zaznaczyły również, że chociaż przedmiotowa opinia została wydana na podstawie tych samych dowodów, którymi dysponował organ rentowy, to nie zgadzają się z orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS, w którym uznano A. C. za osobę zdolną do pracy. W ocenie biegłych występujące u odwołującej się ograniczone możliwości funkcjonowania w środowisku i zmniejszone zdolności przystosowawcze skutkują oceną o jej częściowej niezdolności do pracy, ponieważ nie jest ona zdolna do wykonywania zatrudnienia w warunkach ciągłej ekspozycji społecznej, dyspozycyjności emocjonalnej i intelektualnej oraz szybkiego i sprawnego reagowania na zmieniające się warunki sytuacyjne (łączna opinia biegłych sądowych z zakresu psychiatrii J. S. i psychologii O. M. – k. 189 - 191 a.s.). W opinii uzupełniającej z 26 maja 2025r. biegłe sądowe psycholog O. M. i psychiatra J. S. potwierdziły rozpoznania i wnioski wymienione poprzednio w opinii głównej. Odnosząc się do daty powstania niezdolności do pracy wskazały, że częściowa niezdolność mogła istnieć od 2009r., jednak pogorszenie w ramach tej samej grupy datuje się od miesiąca, w którym został złożony wniosek o rentę. Biegłe podkreśliły, że A. C. pozostaje pod opieką psychiatry od 2009r. i stopniowo od tego czasu zmniejszały się jej zdolności adaptacyjne, umiejętności społeczne oraz interpersonalne i nasilał się stopień nieprzystosowania w zakresie funkcjonowania psychospołecznego. Obecnie obserwuje się u niej trwałe deficyty poznawcze oraz zaburzenia w sferze afektywno-behawioralnej, a wpływ tych zaburzeń na jej funkcjonowanie jest znaczący i względnie trwały (łączna opinia uzupełniająca biegłych sądowych psychologa O. M. i psychiatry J. S. – k. 260 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumentację medyczną A. C., konieczną w procesie opiniowania przez biegłych sądowych oraz dokumenty obrazujące przebieg postępowania przed organem rentowym. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziła zastrzeżeń. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły także opinie wydane przez biegłą z zakresu psychiatrii M. P. oraz łączne opinie biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii J. S. i O. M.. Wskazane opinie zostały sporządzone w sposób rzetelny i fachowy, z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej oraz po przeprowadzeniu badań. Ponadto prezentowane przez biegłych wnioski są spójne co do charakterystyki schorzeń odwołującej się i ich skutku w postaci częściowej okresowej niezdolności do pracy. Z tego powodu w zakresie wyżej wskazanym Sąd uczynił wskazane opinie podstawą ustaleń faktycznych. Pozyskane w sprawie opinie nie były jednak całkowicie spójne, różniły się stwierdzeniami co do czasu, kiedy powstało naruszenie sprawności organizmu taką niezdolność do pracy powodujące oraz co do okresu jej trwania. M. P. przyjęła, że częściowa niezdolność do pracy u A. C. datuje się od maja 2009r. i powinna zostać przyjęta do 31 maja 2025r. Według biegłej istotne jest, że w maju 2009r. nastąpił początek leczenia odwołującej się w (...), przy czym sąd nie podzielił tego stanowiska, ponieważ jest odosobnione i nie przekonujące w świetle kolejnych pozyskanych w sprawie łącznych opinii dwóch biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Wynika z nich, że o ile częściowa niezdolność do pracy mogła istnieć od 2009r., ponieważ od tego czasu odwołująca się pozostaje pod opieką psychiatry, to jednak za czas jej powstania należy przyjąć miesiąc złożenia wniosku o rentę, a więc czerwiec 2022r., z tego względu, że od tej daty nastąpiło takie pogorszenie stanu zdrowia odwołującej się, które doprowadziło do sytuacji, w której obserwuje się u niej trwałe deficyty poznawcze oraz zaburzenia w sferze afektywno-behawioralnej, a wpływ tych zaburzeń na jej funkcjonowanie jest znaczący i względnie trwały. W ocenie Sądu to właśnie opinie łączne biegłych J. S. i O. M. należy uznać za kluczowe do ustalenia czasookresu trwania u A. C. częściowej niezdolności do pracy, ponieważ opinie te są bardziej wnikliwie, szczegółowe, zostały wyczerpująco i jasno uzasadnione, a ponadto sporządzone zostały łącznie przez dwóch biegłych sądowych o specjalizacjach odpowiadających schorzeniom odwołującej się. W tym stanie rzeczy, Sąd przyjmując, że odwołująca się jest osobą częściowo niezdolną do pracy, ustalił, że niezdolność ta powstała od miesiąca złożenia wniosku o rentę, a za jej datę końcową przyjął 31 stycznia 2027r. Sąd nie podzielił stanowiska organu rentowego, który wskazywał na potrzebę pozyskania w sprawie opinii innych biegłych o ww. specjalizacjach, wywodząc, że skoro opinie te nie podzielają ustaleń Komisji Lekarskiej ZUS, to już z tego powodu nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Podejmując decyzję o pominięciu wniosków dowodowych zgłaszanych przez organ rentowy, sąd miał na względzie także i to, że organ rentowy, zakładając stanowczo słuszność stanowiska Komisji Lekarskiej ZUS, zarazem zgłaszał wnioski o dopuszczenie dowodu z opinii kolejnych biegłych sądowych. Z jednej strony przyjął więc a priori, że przesądzające i jedynie słuszne są wnioski ZUS, oparte na badaniach organów orzeczniczych, z drugiej natomiast, nie godząc się z opiniami wydanymi w sprawie, z których wynika częściowa niezdolność do pracy A. C., wnioskował o opinie innych biegłych. Zdaniem Sądu takiej potrzeby nie było, ponieważ opinie dotychczas sporządzone są wystarczające, wnikliwe i rzetelne, a poza tym wyczerpująco i w sposób szczegółowy wyjaśniają istotę problemów zdrowotnych ubezpieczonej i ich wpływu na możliwość świadczenia pracy. Dla sądu, to właśnie opinie biegłych, a nie orzeczenia organów orzeczniczych ZUS, stanowią dowód w sprawie, tym bardziej w sytuacji, kiedy orzeczenia te stały się podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Zdaniem sądu oczywiste jest, że opinie biegłych stanowią bardziej wartościowy dowód, niż orzeczenia komisji lekarskiej ZUS. Przed wydaniem opinii biegli zapoznali się z dostarczoną im dokumentacją, przeprowadzili bezpośrednie badania, mieli osobisty kontakt z A. C. oraz dysponowali informacjami umożliwiającymi im wydanie trafnej opinii, co znalazło wyraz w szczegółowej ocenie stanu zdrowia ubezpieczonej, jak i szeroko uzasadnionych wnioskach o wpływie schorzeń u niej występujących na możliwości świadczenia przez nią pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji i dotychczas wykonywanej. Tak wnikliwej oceny stanu zdrowia odwołującej się, jaka wynika z opinii biegłych, nie zawiera żadne z orzeczeń zapadłych w toku postępowania przed organem rentowym. Wszyscy biegli, chociaż w różnym stopniu, mniej lub bardziej szczegółowo, ale w sposób korespondujący ze sobą, tak w zakresie opisu stanu zdrowia, jak i charakterystyki jego wpływu na stopień naruszania sprawności organizmu, wypowiedzieli się co do istnienia u odwołującej się częściowej niezdolności do pracy, podczas gdy sformułowania zawarte w orzeczeniach lekarza orzecznika ZUS i komisji lekarskiej ZUS, są lakoniczne i powierzchowne. Sąd nie podzielił również zastrzeżeń organu rentowego formułowanych wobec opinii łącznej biegłych psychologa i psychiatry, w których ZUS podnosił, że jeżeli biegłe ustaliły pogorszenie sprawności organizmu A. C. w toku badania jej w celu wydania opinii, to za datę powstania niezdolności do pracy powinny przyjąć datę, w jakiej dokonały badania. Argumentacja ZUS nie zasługuje na uwzględnienie. Z opinii biegłych wynika, że data, w jakiej dokonały badania nie ma decydującego znaczenia dla ustalenia momentu powstania niezdolności do pracy, ponieważ niezdolność ta została w dniu badania stwierdzona wstecznie, z datą powstania w miesiącu złożenia wniosku o rentę, kiedy zaczęto obserwować nasilenie objawów choroby i pogorszenie stanu zdrowia odwołującej się. Biegłe – posiadające wiadomości specjalne w zakresie schorzeń adekwatnych do tych rozpoznanych u ubezpieczonej - dokonując oceny stanu jej zdrowia miały na uwadze nie tyle moment początku leczenia (odmiennie niż biegła M. P.), co moment, kiedy stan zdrowia odwołującej się wpłynął na utratę przez nią zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami z uwagi na nasilenie objawów choroby. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Renta z tytułu niezdolności do pracy może być przyznana ubezpieczonemu, który spełnia łącznie warunki określone w art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504 - dalej jako ustawa emerytalna), a więc:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.