Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: (...)) statuuje zasadę ustalania podstawy wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu „podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568, 1222 i 1578), z zastrzeżeniem § ld". Mimo, że w/w przepis nie został uchylony (pozostaje cały czas w mocy), to Ustawodawca zdecydował się odstąpić od jego zastosowania i ustalić wysokość wynagrodzeń referendarzy sądowych obowiązującą w 2022 roku w oparciu o art. 8 ust.l ustawy okołobudżetowej z 2022 r. (który co szczególnie istotne, nie przewiduje wyłączenia bądź niestosowania art. 91 § lc PrUSP), zgodnie z którym „w roku 2022 podstawę wynagrodzenia zasadniczego referendarza sądowego, o której mowa w art. 91 § lc ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 oraz z 2021 r. poz. 1080 i 1236), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego". W ustępie 2 analizowanego przepisu wskazano, że „podstawę, o której mowa w ust. 1, zwiększa się o kwotę 26 zł". Różnica w stosunku do wskazanej wyżej, wynikającej z art. 91 § lc PrUSP, zasady polega na tym, że w 2022 r. referendarze sądowi mieli ustalone wynagrodzenie w oparciu o ustawę okołobudżetową z 2022 r., w której przyjęto jako podstawę drugi kwartał 2020 r., zamiast (jak było wcześniej) w oparciu o art. 91 § lc PrUSP (tj. biorąc pod uwagę przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r.) Z komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (dalej jako (...)) z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego 3 wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. wynika, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5024,48 zł plus 26 złotych. Razem 5050,48 zł. Prezes GUS w komunikacie z dnia 10 sierpnia 2021 r. ogłosił, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r. wyniosło 5504,52 zł. Różnica pomiędzy przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2021 r., a przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2020 r. wynosi 454,04 zł. Tożsama sytuacja miała miejsce w 2021 r., kiedy to Ustawodawca ustalił wysokość wynagrodzeń referendarzy sądowych obowiązującą w 2021 roku w oparciu o art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r., zgodnie z którym „w roku 2021 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa w art. 91 § Ic ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020r. poz. 2072), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego". Z komunikatu Prezesa GUS z dnia 9 sierpnia 2019 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r. wynikało, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. wyniosło 4839,24 zł. Prezes GUS w komunikacie z dnia 11 sierpnia 2020 r. ogłosił, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5024,48 zł. Różnica pomiędzy przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2020 r., a przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale 2019 r. wynosi 185,24 zł. Z powyższego wynika zatem, że zastosowanie do obliczania wynagrodzenia referendarza sądowego w/w ustaw okołobudżetowych, zamiast zasady wyrażonej w art. 91 § lc w zw. z art.
USP , powoduje, iż wynagrodzenie wypłacane powodowi od października 2021 r. do grudnia 2022 r. było łącznie o 17.382,61 zł niższe, aniżeli w przypadku gdyby wynagrodzenie było ustalane w oparciu o przepisy PrUSP (który stanowi, że podstawę wynagrodzenia referendarza sądowego stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugiego kwartału roku poprzedniego). Podobnie dodatkowe wynagrodzenia tzw. trzynastka za rok 2021 r. i 2022 r. zostały ustalone w oparciu o w/w ustawy okołobudżetowe i zostały obniżone łącznie o kwotę 1.881,07 zł. Z art. 178 ust. 1-2 Konstytucji RP wynikają dwie kluczowe dla niniejszej sprawy zasady, tj. zasada niezawisłości sędziowskiej oraz zasada zapewnienia sędziemu wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu oraz zakresowi pełnionych obowiązków. Co szczególnie istotne, Konstytucja kreuje taką gwarancję w odniesieniu do sędziów, zaś wynagrodzenie referendarzy sądowych jest ustalane w oparciu o wynagrodzenie sędziów. Powinnością władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej jest stworzenie takiego mechanizmu wynagradzania sędziów i referendarzy sądowych, który uwolniłby ich od niepewności co do wysokości ich przyszłych dochodów i eliminowałby jakiekolwiek manipulacje kierowane w ich stronę. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie (Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt: K 1/12, T. nr (...); Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2013 r, sygn. akt: P 35/12, T. nr (...), Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt: P 12/98, T. nr (...)) wskazywał, że mechanizm wynagradzania sędziów i odpowiednio referendarzy sądowych powinien być stabilny i bez zaistnienia szczególnie ważnych, konstytucyjnie uzasadnionych przyczyn nie wolno zakłócać jego funkcjonowania, w tym oznacza to zakaz uznaniowego ustalania wysokości wynagrodzenia poszczególnych sędziów (odpowiednio referendarzy sądowych) przez władze administracyjne, co mogłoby łączyć się z pozostawieniem innym władzom nadmiaru swobody w wyznaczaniu wynagrodzeń (zwracał na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 14 marca 1995 r., K 13/94, OTK 1995, cz. I, s. 79-80). Najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego (i odpowiednio referendarza sądowego) jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako „automatycznie", bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. określił nieprzekraczalne „warunki brzegowe", a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego (i odpowiednio referendarza sądowego) i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że: -wynagrodzenia powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość - zarówno wobec całej tej grupy zawodowej - ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy; -wysokość wynagrodzenia powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej; -wynagrodzenia powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej; -w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia powinny być bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami; -niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia) -niedopuszczalne jest wybiórcze przerzucanie skutków niewydolności systemu finansów państwa na pewne grupy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza gdy równocześnie inne grupy zawodowe nie zostały owym „zamrożeniem" dotknięte, a nawet zagwarantowano im wzrost wynagrodzeń. Zdaniem powoda w latach 2021-2022 nie wystąpiły w/w warunki brzegowe. Podstawowe dane makroekonomiczne jednoznacznie wskazywały na dobrą sytuację finansową państwa. Produkt krajowy brutto ((...)) w 2021 r. zwiększył się realnie o 6,9% w porównaniu z 2020 r. zaś w 2022 r. wzrósł o 5,6%. Państwowy dług publiczny ((...)) w relacji do (...) spadł na koniec 2021 roku z 47,5 proc, do 43,8 proc. Relacja zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych ((...)) w stosunku do (...) spadła natomiast z 57,1 proc, w 2020 roku do 53,8 proc, w 2021 roku, zaś stopa bezrobocia spadła z poziomu ponad 6 proc, do poziomu 5,4 proc. W 2022 r. stopa bezrobocia wyniosła 5,2 proc. Według GUS przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej w 2021 r. wyniosło 5662,53 zł i było o 9,58% wyższe niż w 2020 r. gdy wyniosło 5167,47 zł. Z kolei w 2022 r. przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wyniosło 6.346,15 zł, co stanowiło ponad 12 % wzrost względem roku 2021 r. Ponadto w 2021 r. podniesiono płace przedstawicieli władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej na mocy Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2021 r. w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, zwiększono wysokość wynagrodzenia m.in.: O. Sejmu, O. Senatu, Prezesa Rady Ministrów, Wiceprezesa Rady Ministrów, Wicemarszałka Sejmu, Wicemarszałka Senatu, Wiceprezesa Rady Ministrów, ministrów, wiceministrów, Prezesa NIK, Prezesa IPN. Wynagrodzenie Prezydenta RP wzrosło o 40% zgodnie z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.9.2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz.1834). Z kolei na mocy nowelizacji ustawy z dnia 21.11.2021r. o pracownikach samorządowych podniesiono także w znaczący sposób wynagrodzenia pracowników samorządowych. Mając zaś na uwadze zasadę równości wobec 5 prawa Ustawodawca podejmując decyzję o zamrożeniu płac referendarzy sądowych winien zamrozić wynagrodzenie przedstawicieli pozostałych władz, tj. władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej bądź też nie powinno ono dotyczyć żadnej z ww. władz. Innymi słowy przyjęcie odmiennego rozwiązania, tj. zamrożenie wynagrodzeń referendarskich, przy jednoczesnym podniesieniu płac przedstawicieli władzy ustawodawczej oraz władzy wykonawczej (bez wyjaśnienia powyższego rozwiązania) godzi w zasadę równego traktowania podmiotów podobnych, a także narusza zakaz dyskryminacji, o którym traktuje art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Trzeba także zauważyć, że inne grupy zawodowe uzyskały w 2021 r. waloryzację wynagrodzeń uzależnioną od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych. W 2021 r. zwaloryzowano emerytury i renty, wypłacono dodatkowe świadczenia emerytalne (tzw. 13-ta emerytura) oraz podwyższono wynagrodzenie minimalne do kwoty 2.800 zł brutto (wzrost o 7,69% w stosunku do 2020 r.). Według powoda w latach 2021-2022 doszło do uznaniowego kształtowania wynagrodzeń sędziów i referendarzy sądowych (co stwierdzono w wyroku TK z 8.12.2023 r. sygn. akt 1/23) mimo dobrej sytuacji gospodarczej państwa nie zagrażającej naruszeniu progu ostrożnościowego, o którym mowa w art. 216 ust. 5 Konstytucji oraz mimo wzrostu wynagrodzeń przedstawicieli innych władz oraz innych grup zawodowych i społecznych, co stoi w rażącej sprzeczności z wyznaczonymi przez Trybunał Konstytucyjny warunkami brzegowymi. W tych okolicznościach samo wystąpienie zjawiska nadzwyczajnego w postaci epidemii P. nie uzasadniało "zamrożenia" wynagrodzeń, tym bardziej, że negatywne skutki gospodarcze w postaci obniżenia (...) miało miejsce wyłącznie w 2020 r. Występujące wówczas trudności w funkcjonowaniu gospodarki nie tylko nie spowodowały konieczności wdrażania programów oszczędnościowych celem zachowania równowagi budżetowej (w latach 2020-2022 poziom zadłużenia państwa w relacji do (...) zgodnie z obwieszczeniami Ministra Finansów wynosił odpowiednio 43,6%, 47,8% i 43,8% i nie zagrażał naruszeniu progu ostrożnościowego wynoszącego 60%), ale jak wskazano wcześniej nie przeszkadzały one w waloryzowaniu wynagrodzeń innych władz oraz innych grup zawodowych i społecznych. Należy też podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny w swych orzeczeniach dotyczących kwestii waloryzacji wynagrodzeń określając warunki brzegowe odnosił się przede wszystkim do danych makroekonomicznych opisujących kondycję finansową państwa oraz do kwestii progu ostrożnościowego (por. wyrok TK sygn. akt 1/12 oraz wyrok TK sygn. akt 1/23). Wystąpienie zaś zjawisk nadzwyczajnych (epidemia, czy wojna w Ukrainie) nie mogą wpływać na zmianę przepisów dotyczących waloryzacji, o ile nie przekładają się na pogorszenie sytuacji budżetowej, co jak wskazano wcześniej nie miało miejsca w latach 2021-2022. Ponownie należy zwrócić uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 1/12 wskazał, że nawet w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów i odpowiednio referendarzy sądowych powinny być „bardziej - niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej - chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami". Trzeba także dodać, że arbitralna ingerencja w kształtowanie wysokości wynagrodzeń sędziów i referendarzy sądowych stanowiła nagłe wycofanie się państwa z obietnicy ustalania wynagrodzeń na podstawie art. 91 § Ic PrUSP i oznaczała nieusprawiedliwione naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych. W ocenie powoda zamrożenie wynagrodzeń referendarzy sądowych mocą wspomnianych wcześniej ustaw okołobudżetowych uchybia także zagwarantowanemu na gruncie art. 13 zd. 1 KP prawu do godziwego wynagrodzenia. Odnosząc powyższe do realiów sprawy należy stwierdzić, że w/w „warunki brzegowe" nie zaistniały ani w 2021 r., ani w 2022 r., a więc wynagrodzenie powoda winno być ustalone w oparciu art. 91 § lc w związku z art.
USP a nie w oparciu o ustawy okołobudżetowe. Należy wskazać, że skoro związanie sędziego Konstytucją obejmuje zakaz wydawania rozstrzygnięć z nią niezgodnych, to tym bardziej uznać należy, że Sąd jest uprawniony do przeprowadzania kontroli konstytucyjności przepisów ustaw w przypadku dostrzeżenia oczywistej niekonstytucyjności przepisów (por. P. Jabłońska, Konstytucyjne podstawy rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa Opublikowano: PS 2020/11-12/21-33; tak też O. F., Odmowa zastosowania przepisu w praktyce stosowania prawa administracyjnego przez sądy administracyjne i organy administracji publicznej - wybrane problemy [w:] J. L. (red.), Aksjologia prawa administracyjnego. Tom I, A. 2017, str. 936- 937) Sąd Najwyższy kilkukrotnie potwierdził, że sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję: (por. postanowienie z dnia 26 maja 1998 r., III SW1/98, OSNAPUS 1998, nr 17, poz. 528 albo wyrok z dnia 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/2000, niepubl., Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt: III CKN 1089/00, LEX nr 44288, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2000 r., sygn. akt: II CKN 272/00, LEX nr 530757, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt: I PKN 90/98, Opublikowano: OSNP 2000/1/6, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2003 r„ sygn. akt: V CK 47/02, LEX nr 157312). Powód podnosił, że ustalanie wysokości wynagrodzenia powoda na podstawie w/w ustaw okołobudżetowych uchybia licznym przepisom Konstytucji RP, w tym w szczególności art. 2 (zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasada ochrony praw słusznie nabytych), art. 32 (nierówne traktowanie referendarzy sądowych skutkujące ich dyskryminacją w życiu gospodarczym) oraz art. 178 ust. 2 Konstytucji RP. Niezależnie od powyższego, zdaniem powoda, przepisy ustaw okołobudżetowych z 2021 r. oraz 2022 r. nie powinny znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie z powodu ich niezgodności z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej z dnia 7 lutego 1992 r. (dalej jako (...)) oraz z art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej jako (...)). Przepis art. 19 ust. 1 akapit drugi (...) kreuje obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie "środków" niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej. Dla urzeczywistnienia tej ochrony, kluczowe jest zapewnienie obywatelowi dostępu do „niezawisłego" sądu w rozumieniu art. 47 akapit drugi (...). (...) wskazuje przy tym, że nieodłączną gwarancję niezawisłości sędziowskiej stanowi (obok nieusuwalności sędziów) poziom wynagrodzenia odpowiadający wadze wykonywanych przez nich zadań (zob. wyroki: z dnia 19. września 2006 r., C-506/04, pkt 51; z dnia 27 lutego .2018 r., C-64/16, pkt 45; z dnia 24 czerwca 2019 r., C-619/18, (...):EU:C:2019:531, pkt 75; opinia (...) z dnia 30 kwietnia 2019 r., 1/17, pkt 202, Wyrok (...) z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. C-64/16, (...):EU:C:2018:117). Powyższe zasady mają także odpowiednie zastosowanie do referendarzy sądowych. Niezależnie od zaprezentowanej powyżej argumentacji, rolą tzw. ustaw okołobudżetowych nie jest wprowadzanie zmian w ustawach zwykłych, lecz wyłącznie zapewnienie realizacji (wykonania) ustawy budżetowej. Z tego też powodu wprowadzania zmian do innych ustaw (w tym przypadku do art. 91 § lc PrUSP) powinno odbywać się poprzez nowelizację danej ustawy, z poszanowaniem obowiązujących procesów legislacyjnych, w tym rygorów zmian ustaw ustrojowych. Dokonywanie zatem zmian w zakresie zasad kształtowania wynagrodzeń referendarzy sądowych w oparciu o ustawę 7 okołobudżetową jest nieakceptowalne. Ustawa okołobudżetowa nie może dotyczyć zmian wynagrodzeń referendarzy sądowych, ale winna służyć zapewnieniu wykonania budżetu. Z formalnego punktu widzenia zmiany wynagrodzeń referendarzy sądowych nie stanowią materii, jaką powinna regulować ustawa okołobudżetowa. W konsekwencji powyższego, w ocenie powoda, Sąd przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy winien odmówić zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2021 r. i art. 8 ust. 1 ustawy okołobudżetowej z 2022 r. (wskutek ich niekonstytucyjności oraz niezgodności z prawem UE) i ustalić wynagrodzenie w oparciu o dotychczasowe zasady, tj. na podstawie art. 91 § Ic w zw. z art.
USP. Mając na uwadze fakt wypłaty w dniu 8 grudnia 2023 r. zaległych części wynagrodzeń za okres od stycznia 2023 r. do listopada 2023 r. Powód domaga się zasądzenia skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od poszczególnych miesięcznych części wynagrodzeń za okres od stycznia 2023 r. do listopada 2023 r. naliczanych do dnia 8 grudnia 2023 r. wraz z dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Pozwany pozostawał bowiem w opóźnieniu od dnia wymagalności poszczególnych miesięcznych części wynagrodzeń do dnia 8 grudnia 2023 r. Szczegółowy sposób wyliczenia należnych odsetek zawierają tabele załączone do pozwu. W odpowiedzi na pozew, pozwany oświadczył, iż nie kwestionuje formalnej prawidłowości wyliczenia wyrównania wynagrodzenia żądanego przez powoda z uwzględnieniem okoliczności wynikających z wyliczeń sporządzonych przez Oddział Finansowy Sądu. Kwestię zasadności roszczenia pozwany pozostawił ocenie sądu. Co do roszczeń wymagalnych przed 17 października 2021r. pozwany podnosił zarzut przedawnienia i w tym zakresie wnosił o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu pozwany odwołała się do własnych wyliczenia kwot wyrównania wynagrodzenia za lata 2021 i
W przypadku nieuzyskania przez referendarza pozytywnej okresowej oceny, okresy pracy wskazane w § 1 i 2 ulegają wydłużeniu o trzy lata. Poza wynagrodzeniem zasadniczym referendarzowi przysługuje dodatek za długoletnią pracę, o którym mowa w art. 91 § 7, oraz gratyfikacja jubileuszowa, na zasadach określonych w art. 92 § 3-6, a także jednorazowa odprawa w razie ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, na zasadach określonych w przepisach o pracownikach sądów i prokuratury (art.
Ponadto w związku z pełnioną funkcją referendarzowi przysługuje dodatek funkcyjny. Do ustalania wysokości dodatku funkcyjnego stosuje się przepisy o dodatkach funkcyjnych przysługujących sędzio art.
Podkreślić również należy, że ustawy okołobudżetowe są w systemie źródeł prawa aktami posiadającymi tożsamą moc co zwykłe ustawy. Odmienne ich usytuowane lub przypisanie im innego znaczenia wymagałoby wyraźnej podstawy konstytucyjnej. Zgodnie z generalną zasadą wykładni prawa każda ustawa późniejsza może uchylić wcześniejszą, jak i ustanowić czasowe wyjątki od jej postanowień – lex posterior derogat legi priori (por. orzeczenie TK z dnia 21 listopada 1994 r., K 4/94, OTK 1994 cz. II poz. 39). Przepisy ustaw okołobudżetowych nie zawierały jednak regulacji znoszących obowiązywanie art. 151 b USP w określonym okresie. W tej sytuacji stwierdzić należało, że w systemie prawa funkcjonowały 2 normy prawne regulujące ten sam przedmiot. Sąd zobowiązany był zatem do ustalenia, która z nich obowiązuje. W tym celu Sąd dokonał oceny zgodności zarówno odpowiednich zapisów ustaw okołobudżetowych jak i art. 151 b (...) z Konstytucją, dochodząc do wniosku, że przepisy ustaw okołobudżetowych w zakresie wynagrodzeń referendarzy sądowych były z ustawa zasadniczą sprzeczne. Zaznaczyć należy, że zgodnie z powołanym wyżej art. 151 b ustawy wynagrodzenia referendarzy stanowiły odpowiedni ułamek wynagrodzenia sędziów. W latach 2021-2023 wynagrodzenia sędziów również były „zamrożone” na analogicznych zasadach. Zasady kształtowania wynagrodzeń sędziów były wielokrotnie analizowane przez Trybunał Konstytucyjny. Sędziowie są bowiem jedyną w Polsce grupą zawodową, której wynagrodzenie reguluje bezpośrednio ustawa zasadnicza, tj. art. 178 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. Trybunał Konstytucyjny wskazywał w swoich orzeczeniach, że poziom wynagrodzenia sędziego powinien znacząco przekraczać poziom przeciętnej płacy w sferze budżetowej; po drugie, wynagrodzenia sędziów powinny wykazywać tendencję wzrostową, niemniejszą niż pozostałe wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej; po trzecie, wynagrodzenia sędziowskie powinny być szczególnie chronione oraz po czwarte, wynagrodzenia sędziów nie powinny być obniżane w drodze regulacji normatywnych (zob. wyroki TK z dnia: 4 października 2000 r., P 8/00, OTK 2000, Nr 6, poz. 189; 18 lutego 2004 r., K 12/03, OTK-A 2004, Nr 2, poz. 8). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12 norma art. 178 ust. 2 Konstytucji „wyznacza, chociaż w sposób mało precyzyjny, pewien konieczny standard, który musi być respektowany przez ustawodawcę przy ustalaniu ustawowych zasad wynagradzania sędziów (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 października 2000 r., sygn. P 8/00, OTK ZU nr 6/2000, poz. 189). Norma ta stanowi szczególną gwarancję ochrony wynagrodzeń sędziowskich na poziomie konstytucyjnym, co ogranicza dopuszczalność ingerencji ustawodawcy w system ich kształtowania. Art. 178 ust. 2 Konstytucji jest przy tym nie tyle gwarancją wynagrodzenia sędziego, jako sui generis pracownika, ile elementem ustroju sądownictwa - istotną materialną gwarancją niezawisłości sędziego. Nie jest bowiem przypadkiem, że unormowanie to znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie postanowienia ustanawiającego zasadę niezawisłości sędziów (art. 178 ust. 1 Konstytucji)” We wskazanym wyżej wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. (K 1/12, OTK-A 2012 Nr 11 poz. 134) Trybunał Konstytucyjny określił ponadto nieprzekraczalne „warunki brzegowe”, a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że: 1. wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość – zarówno wobec całej tej grupy zawodowej – ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy; 2. wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym rozpoczynającego karierę w zawodzie sędziowskim sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej; 3. wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej; 4. w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej – niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej – chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami; 5. niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia). Trybunał podkreślił ponadto, że w demokratycznym państwie prawa, opartym na trójpodziale władz, nie jest dopuszczalne, by jedna z nich, była przez pozostałe władze osłabiana, co mogłoby w konsekwencji prowadzić do uzależnienia od pozostałych władz i obniżać jej autorytet. Wskazano w szczególności, że zamrożenie wynagrodzeń może być tolerowane tylko wyjątkowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności, ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występuje w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Nie może w żadnym wypadku stać się ono systematyczną praktyką. Z uwagi na brak możliwości wykreowania sztywnych reguł, ocena ewentualnych kolejnych regulacji musi uwzględniać uwarunkowania społeczno-gospodarcze i cały kontekst normatywny. Należy podkreślić, że ustawodawca w uzasadnieniu żadnej z ustaw okołobudżetowych z lat 2020-2023 nie powołał argumentów przemawiających za koniecznością odstępstwa od ustrojowej zasady regulacji wynagrodzeń sędziów zawartej w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz prokuratorów określonej w art. 123 Prawa o prokuraturze. W każdej z trzech dotychczasowych ustaw okołobudżetowych łamiących mechanizm wskazany w ww. artykułach ustawodawca ograniczył się do kilku lakonicznych zdań, odnoszących się w sposób ogólny do stanu budżetu państwa oraz ogólnej sytuacji geopolitycznej i ekonomicznej w Polsce oraz na świecie (np. pandemia, wojna, inflacja, płace pozostałych pracowników sfery budżetowej). W żadnym wypadku nie zawarto wyliczeń wskazujących na to, że sytuacja budżetowa jest tak zła, że ustawodawca nie miał innego wyjścia niż zamrożenie wynagrodzeń sędziowskich, referendarskich i prokuratorskich. W ustawach okołobudżetowych nie ma zatem ani jednego argumentu za tym, że zaistniały obiektywne, sprawdzalne okoliczności na tyle ważkie dla stanu budżetu, że konieczne stało się podjęcie kroków stanowiących naruszenie gwarancji niezawisłości sędziowskiej oraz niezależności prokuratorów i referendarzy. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie było ustawodawcy znane, waga trójpodziału władz również. Brak podstaw do zachwiania regułami wynagradzania sędziów wskazywało Ministerstwo Sprawiedliwości i Krajowa Rada Sądownictwa. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie ujawnił w uzasadnieniu ustaw okołobudżetowych argumentów za „zamrożeniem” wynagrodzeń sędziów, referendarzy i prokuratorów w latach 2021-2024, to takich argumentów nie ma. Sąd z urzędu nie znalazł podstaw do uznania, że sytuacja gospodarcza kraju była zła. W 2021 r. podwyższono znacznie wynagrodzenia przedstawicieli władzy wykonawczej i ustawodawczej oraz kierowników jednostek państwowej sfery budżetowej. Podkreślić należy, że sędziów, pomimo ustrojowych gwarancji wysokości ich wynagrodzeń, potraktowano razem z prokuratorami gorzej niż osoby wymienione w art. 2 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2136), a więc niż kierowników przedsiębiorstw państwowych, państwowych jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną, agencji państwowych oraz państwowych jednostek budżetowych, w stosunku do których ustalono maksymalną wysokość wynagrodzenia miesięcznego przez przyjęcie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale 2020 roku (tj. 5.655,43 PLN) - art. 12 ustawy „okołobudżetowej” na rok 2022. Tym samym okazuje się, iż kwota bazowa wynagrodzeń w przypadku kierowników przedsiębiorstw i podmiotów państwowych była wyższa nie tylko od kwoty bazowej wynagrodzeń sędziów planowanej na 2022 rok, ale wyższa nawet od kwoty bazowej wynagrodzeń sędziowskich na rok 2022 ustalonej zgodnie z prawem (5.504,52 PLN). Warto również sięgnąć do rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad wynagradzania osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz.U. z 2021 r. poz. 1394), które w samym środku pandemii przywołanej w uzasadnieniu projektu ustawy „okołobudżetowej” jako argument na „zamrożenie” wynagrodzeń sędziowskich, a mianowicie z dniem 1 sierpnia 2021 r. znacznie podwyższyło wynagrodzenia O. i A. Sejmu, O. i Wicemarszałkom Senatu, Prezesowi i Wiceprezesom Rady Ministrów, Prezesowi i Wiceprezesom Najwyższej Izby Kontroli, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Prezydenta, wszystkim ministrom, sekretarzom stanu, podsekretarzom stanu (wiceministrom), wszystkim wojewodom i wicewojewodom, wszystkim kierownikom i zastępcom kierowników urzędów centralnych, Szefowi Służby Cywilnej, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Praw Obywatelskich, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Sejmu, Szefowi i Zastępcom Szefa Kancelarii Senatu, Szefowi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Przewodniczącemu i wszystkim członkom Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej, Kierownikowi Krajowego Biura Wyborczego, Prezesowi i Zastępcom Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Rzecznikowi i Zastępcom Rzecznika Praw Dziecka, Prezesowi i Wiceprezesom Polskiej Akademii Nauk, wszystkim członkom Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15, Głównemu Inspektorowi Pracy i jego zastępcom, zastępcom Prokuratora Generalnego, Prezesowi, I. Zastępcy Prezesa oraz Wiceprezesom Narodowego Banku Polskiego. Dla zilustrowania sytuacji samo wynagrodzenie zasadnicze O. Sejmu, O. Senatu, Prezesa Rady Ministrów wzrosło z kwoty 11.094,40 PLN (6,2 x 1.789,42) do kwoty 15.532,17 PLN (8,68 x 1.789,42) czyli dokładnie o 40%, zaś samo wynagrodzenie zasadnicze Prezesa Narodowego Banku Polskiego zwiększyło się z kwoty 7.515,56 PLN (4,2 x 1.789,42) do kwoty 15.532,17 PLN (8,68 x 1.789,42) czyli o 106,67%. Wynagrodzenie zasadnicze większości wymienionych wyżej osób, w tym ministrów, wojewodów, wicewojewodów wzrosło wówczas o 40%, zaś wiceministrów (podsekretarzy stanu) o 60%. Do tego doszedł zauważalny wzrost stawek dodatków funkcyjnych. W ślad za wynagrodzeniem zasadniczym podsekretarzy stanu (wiceministrów) z dniem 1 sierpnia 2021 r. wzrosły o 60% wynagrodzenia zasadnicze i diety parlamentarne posłów i senatorów (art. 25 ust. 2 i art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora - Dz.U. z 2022 r. poz. 1339). Ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1834) podwyższono z dniem 1 listopada 2021 r., a więc również w trakcie pandemii wynagrodzenie zasadnicze Prezydenta o 40% i dodatek funkcyjny o 40%. W latach 2021 i 2022 wypłacono 13 i 14 emeryturę, co wiązało się ze znacznymi wydatkami. Powyższe oznacza, że władza wykonawcza i ustawodawcza traktowała poszczególnych członków sfery budżetowej w nierówny sposób: osoby na stanowiskach kierowniczych otrzymały znaczne podwyżki, natomiast wielu pracownikom budżetówki odmówiono racjonalizacji wynagrodzenia zasłaniając się sytuacją budżetową. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt K 1/23. badający kwestię wynagrodzeń sędziowskich w 2023 r. podkreślił, że sytuacja budżetowa nie mogła stanowić uzasadnienia zamrożenia wynagrodzeń w latach 2021-23. Wskazał on, że „analiza sytuacji gospodarczej Polski, co zostało również podkreślone w opinii Ministra Finansów, wskazuje na to, że budżet państwa w najbliższych latach może znaleźć się w sytuacji trudnej, chociaż nie krytycznej. Skoro sytuacja gospodarcza w 2023 nie uzasadniała zamrożenia wynagrodzeń sędziowskich, to tym bardziej nie było do tego podstaw w 2021 r. (kiedy nie było jeszcze problemu z inflacją), ani w 2022 r., kiedy wskazane w orzeczeniu TK parametry były korzystniejsze niż obecnie. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że zgodnie z obwieszczeniem Ministra Finansów z 25 maja 2022 roku, na koniec roku budżetowego 2021 relacja do produktu krajowego brutto kwoty państwowego długu publicznego wyniosła 43,8%, a na koniec 2022 relacja ta spadła do 39,3%. Wartości powyższe są zatem relatywnie niskie. Były one niższe od tej uwzględnianej przez TK w sprawie 1/12, a jeszcze dalej do ryzyka uruchomienia procedur naprawczych (rozpoczętych przez KE w 2009 roku, kiedy to deficyt przekraczał 3 % (...)) w wypadku przekroczenia przez dług publiczny trzech piątych wartości rocznego produktu krajowego brutto. Według danych dostępnych na stronach internetowych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, koszt wypłaty 13 i 14 emerytury dla państwa w 2021 roku wyniósł wydatek w wysokości 22 mld a w 2022 r roku 25 mld. Warto zaznaczyć, że I. Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Krajowa Rada Sądownictwa wnieśli o stwierdzenie, że art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2666) są niezgodne z:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.