-385 3 k.c. Przeprowadzenie przez biegłego wyliczeń byłoby zbędne wobec stwierdzenia, że umowa kredytu jest nieważna, a rozpoznanie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c. oraz zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania. Jednocześnie na rozprawie 26 czerwca 2025 r. strona pozwana cofnęła wniosek o przesłuchanie świadków. (protokół rozprawy - k. 382) Nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy także załączone do akt publikacje, ekspertyzy, raporty czy opinie prawne, stanowiące jedynie subiektywną ocenę autorów co do rozumienia czy też stosowania określonych instytucji prawnych. Podobnie nie miały znaczenia uchwały NBP, ponieważ to czy pozwany ustalając i stosując kurs waluty CHF do złotego polskiego inspirował się ustaleniami NBP, nie wpływało na stwierdzenie ewentualnej ważności umowy czy też braku abuzywnego charakteru jej niektórych postanowień. W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń stanu faktycznego możliwe było na podstawie pozostałych dowodów zebranych w niniejszej sprawie - w szczególności przedstawionych przez strony dokumentów oraz zeznań powódki. Czyniąc ustalenia faktyczne Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c. Sąd zważył, co następuje: W ocenie Sądu powództwo było uzasadnione. Zgodnie z treścią art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności, gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo, gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście. Proces opozycyjny wszczęty powództwem opartym na art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. prowadzi do odwrócenia ról procesowych sytuując potencjalnego dłużnika w roli czynnej strony postępowania. Postępowanie nie modyfikuje jednak materialnoprawnych reguł rozkładu ciężaru dowodu w zakresie istnienia wierzytelności. Ciężar dowodu co do wykazania istnienia i wysokości wierzytelności spoczywa na wierzycielu nie tylko wtedy, gdy wytacza on powództwo o zasądzenie świadczenia, lecz także gdy broni się w procesie opozycyjnym, w którym badaniu podlega istnienie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym niekorzystającym z prawomocności materialnej. Jeżeli powód, wytaczając powództwo opozycyjne, zaprzecza powstaniu lub wysokości wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym w postaci aktu notarialnego, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności, powinność wykazania faktów uzasadniających powstanie wierzytelności lub jej wysokość obciąża pozwanego (por. wyrok SN z 24.05.2019 r., I CSK 250/18). Ze względu na rodzaj zwalczanego przez powódkę tytułu wykonawczego, strona powodowa mogła podnosić wszelkie zarzuty materialnoprawne, kwestionujące tytuł wykonawczy tak co do zasady jak i samej wysokości. Środkiem obrony dłużnika przed egzekucją opartą na tytule egzekucyjnym (tj. akt notarialny) jest bowiem wyłącznie powództwo opozycyjne z art. 840 k.p.c. Podstawą tego powództwa jest więc zarówno nieważność, wzruszalność lub bezskuteczność samego tytułu wykonawczego jak i zarzuty, że obowiązek świadczenia, wierzytelność objęte tytułem w ogóle nie powstała, wobec czego roszczenie wskazane w tytule wykonawczym jest bezzasadne. Strony zawarły umowę ugody co do warunków spłaty, w której wskazały na umowę kredytu oraz na zakres ugody określając jedynie warunki spłaty kredytu. Zastrzegły przy tym, że umowa ugody nie stanowi odnowienia w rozumieniu art. 506 k.c. (§ 14 ust. 1 umowy ugody – k. 23). Umowa ugody powstała zatem obok, a nie w miejsce zobowiązania dawnego (umowy kredytu). Nie zmieniała przy tym klauzul, które podlegały kontroli pod kątem ich abuzywności. W konsekwencji brew ustaleniom przyjętym w uzasadnieniu postanowienia z 4 maja 2023 r. (k. 365-366) powódka od 23 lutego 2013 r. nie przestała być związana postanowieniami umowy kredytu. Zatem nie można przyjąć, że źródłem długu powódki są wyłącznie postanowienia umowy ugody, a nie postanowienia umowy kredytu. Oświadczenie o wypowiedzeniu warunku spłaty kredytu określonych w umowie ugody z 20 maja 2019 r. może wskazywać na wolę rozwiązania umowy i złożenia oświadczenia o wypowiedzenia umowy, choć w tym oświadczaniu pozwany posługuje się określeniem wypowiedzenia warunków spłaty. Jednak oświadczenie odczytywane jako całość pozwala na wniosek, że po złożeniu tego oświadczania powódka musiała liczyć się z wystawianiem tytułu egzekucyjnego i dochodzeniem kwoty w wysokości wskazanej w tym piśmie. Przechodząc do oceny zarzutu powódki dotyczącego nieważności umowy należy wskazać, że potwierdzenie tego zarzutu powoduje, że ewentualne wierzytelności banku to roszczenia związane ze zwrotem bezpodstawnego wzbogacenia, świadczenia nienależnego, a nie kwot wynikających z czynności bankowych. Zatem tytuł egzekucyjny nie mógł być podstawą żądania ich zwrotu i w takim razie tytuł wykonawczy w całości należało pozbawić wykonalności. W ocenie Sądu treść złożonej do akt sprawy umowy kredytu spełnia wszystkie ustawowe wymogi wynikające z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe. Strony określiły w umowie kwotę kredytu, walutę, przeznaczenie kredytu, okres, zasady i terminy spłaty oraz oprocentowanie, jak również opłaty i prowizje. W umowie wskazano kwotę kredytu w walucie CHF. Wprowadzenie do umowy kredytu bankowego postanowień dotyczących waluty kredytu i przeliczania kwoty kredytu według tej waluty mieści się w granicach swobody umów. Postanowienia takie nie stanowią naruszenia a art. 69 ustawy Prawo bankowe. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Nieważna jest także czynność sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli nieważna jest część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, że bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Czynność prawna jest sprzeczna z ustawą, gdy jej treść jest formalnie i materialnie niezgodna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa. Nieważność czynności prawnej może wynikać z dyspozycji przepisu lub z natury zobowiązania. Strony zawarły umowę kordytu bankowego denominowanego do waluty franka szwajcarskiego. Klauzule waloryzacyjne stanowiły w ocenie Sądu niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art.
k.c. a ich abuzywność dotyczyła zasad przeliczania świadczeń uiszczanych przez kredytobiorcę na rzecz banku oraz wypłaconej kwoty z zastosowaniem kursu waluty CHF ustalonego przez bank w bankowej tabeli kursów do złotówki. Zgodnie z art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W myśl art.
k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 tego artykułu nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Stosownie do treści art.
k.c., nieuzgodnione indywidualnie są natomiast te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie zaś z art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Art.
k.c. stanowi implementację art. 3 dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L Nr 95, s. 29 ze zm.), który stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Z tych przepisów wynika, że aby określone postanowienie umowy mogło zostać uznane za niedozwolone, muszą zostać spełnione cztery warunki: 1) umowa musi być zawarta z konsumentem, 2) postanowienie umowy nie zostało uzgodnione indywidulanie, 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, 4) postanowienie nie dotyczy głównych świadczeń stron o ile jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Odnosząc się do pierwszej przesłanki, tj. pojęcia konsumenta, Sąd uznał, że zawierając umowę powódka działała jako konsument. Stosowanie do art. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Udzielony kredyt został przeznaczony na cele mieszkaniowe. Pozwany bank, na którym w ocenie Sądu spoczywał obowiązek wykazania, że postanowienia umowy dotyczące denominacji kredytu w walucie obcej i odsyłające do sporządzonych przez niego Tabel kursów były przedmiotem indywidualnych uzgodnień, takiej okoliczności nie wykazał. Zatem także druga przesłanka nieważności postanowienia umowy (braku indywidualnych uzgodnień) została spełniona. Umowę zawarto z wykorzystaniem wzorca umownego pozwanego banku, której częścią były klauzule waloryzacyjne. Indywidualnym uzgodnieniem umowy nie jest zapoznanie się z ofertą banku, czy sama akceptacja oferty banku. Także umowa ramowa (k. 241) przedstawiona kredytobiorczyni nie świadczy o negocjacjach w zakresie kursów czy prowizji. Opiera się ona jedynie o standardowe prowizje i opłaty bankowe. Natomiast stanowiący jej załącznik Wykaz transakcji objętych umową ramową (k. 242) to podpisany przez powódkę blankietowy wykaz najprzeróżniejszych możliwych transakcji i regulaminów, także takich, które nie były związane z czynnościami bankowymi zawieranymi przez powódkę z pozwanym (np. transakcje FX swap, europejskie opcje walutowe). Zawarte w umowie klauzule przeliczeniowe określają główne świadczenia stron, ponieważ dotyczą sposobu ustalenia wysokości wypłaconej kwoty, czyli wysokości świadczenia banku, określają wysokość zobowiązania kredytobiorcy w trakcie wykonywania umowy kredytu. W ocenie Sądu postanowienia umowy kredytu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ponieważ zawierają odniesienie do kursu CHF z bankowej tabeli kursów, a o sposobie ich ustalania kredytobiorca nie był informowany, nie określała go umowa ani regulamin do niej (por. wyrok SO w Warszawie z 9 stycznia 2024 r., XXV C 485/23 i powołane tam orzecznictwo, wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, K. i R., pkt 75). Powódka wobec tego nie miała szans oszacować wysokości swojego zobowiązania. Należało także ocenić, czy zawarte w umowie kredytowej klauzule przeliczeniowe kształtują prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania niezgodne z zasadą równorzędności stron kontraktujących. Rażącym naruszeniem interesów konsumenta jest nieusprawiedliwiona dysproporcja praw czy obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym. Wspólną cechą wyżej wskazanych przesłanek jest nierównomierne rozłożenie praw, obowiązków czy ryzyka między stronami, prowadzące do zachwiania równowagi kontaktowej ( wyrok SN z 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04). Sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania zmierzające do niedoinformowania, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Przy czym oceny i postanowień umowy dokonuje się z uwzględnieniem stanu rzeczy istniejącego w chwili zawarcia umowy. Pozwany nie wyjaśniał powódce w jaki sposób oblicza kurs i wskazuje ten kurs w stosowanych przez siebie tabelach kursów. Informacja o możliwości zmiany kursu walut były ograniczone. Dołączone do akt dokumenty nie wskazują na zakres pouczeń i udzielonych informacji. Pozwany nie informował również powódki czy środki na akcję kredytową były jego środkami, czy pożyczał te środki i na jakich zasadach. W tej sytuacji, gdyby przyjąć, że pozwany środki na wypłatę kredytu powódce pozyskiwał ze środków pożyczonych, istotne byłoby ustalenie i wykazanie czy i na jakich zasadach pozwany pozyskiwał środki i czy całe ryzyko takiej akcji kredytowej przerzucał na swoich klientów, czy w ryzyku takim również partycypował. Bank, jak każdy przedsiębiorca, może układać sposób prowadzenia swojej dzielności w sposób przez siebie określony, jednak nie może spodziewać się, że koszty i ryzyko tak prowadzonej działalności zostaną przerzucone na jego klientów, którzy dodatkowo nie mają wiedzy i świadomości na jakich zasadach pozwany pozyskuje środki w celu ich pożyczenia, czy udzielania kredytu. Samo zamieszczenie w umowie kredytowej klauzul przeliczeniowych nie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, czy rażąco naruszało interesy konsumentów. Jednak sposób ustalania kursu waluty w sposób niepoddający się kontroli i niesprawdzalny jest naruszeniem interesów konsumenta. W tym kontekście należało odnieść się do postanowień umowy, które odwoływały się do tabel kursów walut. Definicja tabeli kursów wynika z § 1 pkt 7 umowy (k. 17) przez wskazanie, że to tabela kursów (...) SA obowiązująca w chwili wykonani przez (...) SA określonych w umowie przeliczeń kursowych dostępna w (...) SA i na stronie internetowej. Definicja ta nie jest jednoznaczna ani przejrzysta. Nie reguluje sposobu ustalania kursów walut, nie wskazuje na rodzaj i zakres zmian kursu walut na rynku, które będą brane pod uwagę przy obliczaniu kursu. Nie wskazuje, czy podstawą takich ustaleń są kursy międzybankowe, średnie (jaka średnia ma być przyjmowana – arytmetyczna, mediana lub inna, z ilu operacji). Nieprecyzyjne postanowienia dające pole do dowodnego ustalenia kursu, według którego będzie rozliczna umowa naruszają dobre obyczaje i interes majątkowy kredytobiorcy. Z uwagi na to Sąd przyjął jako niedozwolone postanowienia umowy kredytu – klauzule przeliczeniowe odnoszące się do kursu waluty wynikającej z bankowej tabeli kursów walut przy określeniu zobowiązania kredytobiorcy. Stanowią one klauzule abuzywne w rozumieniu art.
W konsekwencji należało pominąć te klauzule – niewiążące konsumenta z mocy prawa – przy ustaleniu treści stosunku prawnego wiążącego strony i przyjąć, że umowa nie przewiduje mechanizmów denominacji. Jednocześnie z umowy nie wynika sposób, ani odwołanie do denominacji w inny, mierzalny i sprawdzalny sposób. Nie ma także przepisu, który mógłby być zastosowany przy przeliczeniu kwoty z umowy na złotówki. W konsekwencji umowę uznać należy za nieważną w oparciu o art. 58 k.c. w następstwie stwierdzenia abuzywności klauzul przeliczeniowych i braku możliwości uzupełnienia niedozwolonych klauzul umownych przepisami dyspozytywnymi, taka umowa staje się sprzeczna z naturą stosunku prawnego umowy kredytu i art. 69 ust 1 i 2 prawa bankowego. W tej sytuacji tytuł wykonawczy należało pozbawić wykonalności w całości. Powódka skutecznie zakwestionowała istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu (art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.). Ocena ta jest niezależna od tego, czy powódka spłaciła na rzecz pozwanego nominalną kwotę kapitału otrzymanego na podstawie umowy kredytu. Wynika to z tego, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy, obowiązek zwrotu kwoty kapitału wynika nie z umowy kredytu, czy związanej z nią umowy ugody, ale zasad ogólnych Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 i 108 k.p.c., obciążając całością kosztów pozwanego. Na wysokość zasądzonych kosztów złożyły się: - uiszczona opłata od pozwu w wysokości 1 000 zł; - opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł; - ustalone na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 10 800 zł; - opłata za wniosek o uzasadnienie postanowienia z dnia 8 kwietnia 2022 r. w kwocie 100 zł; - ustalone na podstawie § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie w kwocie 2 700 zł. sędzia Rafał Wagner
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.