k.c. A. W. zawarł umowę z poprzednikiem prawnym pozwanego Banku jako konsument. Umowa została zwarta na pochodzącym od Banku wzorze, który nie podlegał negocjacjom. Przed zawarciem umowy kredytobiorca nie został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym z umową, w tym w szczególności o ryzyku kursowym, w sposób wystarczający do tego, aby w pełni zdawał sobie sprawę z potencjalnych konsekwencji tych realizacji tego ryzyka i mógł podjąć przemyślaną i rozważną decyzję co do zawarcia umowy. Jednocześnie mechanizmy stosowane przez sam Bank skutecznie zabezpieczały go przed ryzykiem kursowym. Z uwagi na brak dostatecznego poinformowania kredytobiorcy o związanym z umową ryzyku, w tym ryzyku kursowym, które ciążyło wyłącznie na kredytobiorcy, oraz uzależnienie wysokości świadczeń stron od kursów waluty CHF ustalanych dowolnie przez Bank, kwestionowane zapisy umowy uznać należy za niejednoznaczne, a nadto kształtujące prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający jego interesy. Jako że kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron, konsekwencja uznania ich za niewiążące konsumenta jest nieważność całej umowy. Jednocześnie powodowie wskazali, że istnieją podstawy do przyjęcia, że do zawarcia umowy doszło w wyniku stosowania przez Bank nieuczciwych praktyk rynkowych w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Bank dopuścił się wobec konsumenta wprowadzającego w błąd zaniechania poprzez zatajenie istotnej informacji dotyczącej produktu, to jest skali związanego z nią ryzyka. Jako nieuczciwą praktykę rynkową można również postrzegać oferowanie produktu, w którym świadczenia stron są niedookreślone. Skutkiem nieważności umowy jest możliwość dochodzenia przez A. W. zwrotu całości świadczeń uiszczonych przez niego na rzecz Banku, czyli kwoty 132.124,89 zł oraz kwoty 42.416,58 CHF (wysokość dochodzonych kwot wynikająca z zaświadczenia wystawionego przez stronę pozwaną, obejmującego zestawienie kwot wpłaconych przez powoda A. W. za okres od dnia 6 sierpnia 2008 do dnia 23 kwietnia 2019 r. - k. 1272-1275). Z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez Sąd, że umowa kredytu może zostać utrzymana w mocy bez kwestionowanych postanowień dotyczących zasad przeliczania świadczeń stron według kursów waluty CHF, powodowie zgłosili dalsze roszczenia ewentualne. A. W. na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. oświadczył, że jest świadomy skutków unieważnienia umowy kredytu, związanych z koniecznością zwrotu wzajemnych świadczeń i podtrzymał żądanie dotyczące stwierdzenia nieważności umowy, godząc się na konsekwencje z tym związane. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. W ocenie strony pozwanej nie ma podstaw do uznania umowy kredytu za nieważną, czy to ze względu na sprzeczność postanowień umowy kształtujących mechanizm indeksacji kredytu do waluty obcej z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, czy to ze względu na abuzywność tych postanowień, czy to ze względu na stosowanie przez Bank nieuczciwych praktyk rynkowych. Strona pozwana wskazała, że umowa kredytu indeksowanego mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant w ramach art. 353 1 k.c. Kwota kredytu została wprost określona w § 1 ust. 1 umowy, a zawarty w umowie mechanizm waloryzacji tej kwoty do waluty obcej jest dopuszczalny na gruncie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Strona pozwana podkreśliła, że przed zawarciem umowy powód został poinformowany o wiążącym się z nią ryzyku kursowym w należyty sposób, zgodnie ze standardami panującymi w okresie, gdy strony zwarły umowę kredytu. Kredytobiorca godził się na ryzyko kursowe w zamian za niższe oprocentowanie kredytu niż przy kredycie o tej samej kwocie w walucie złoty polski. Strona pozwana zaznaczyła przy tym, że kursy CHF określane w Tabeli kursów dla kredytów hipotecznych udzielanych przez Bank stanowiły obiektywny miernik wartości - były one określane w oparciu o wysokość kursów średnich NBP oraz marżę Banku, która była ustalana jednolicie w odniesieniu do wszystkich klientów, w oparciu o czynniki rynkowe. Strona pozwana zaznaczyła przy tym, że spread, czyli różnica między kursem kupna a kursem sprzedaży waluty, jest charakterystyczna dla transakcji wymiany waluty i istnieje w odniesieniu do cen walut wszystkich podmiotów na rynku. Nie można więc uznać, że stanowi on dodatkowe, niedozwolone wynagrodzenie Banku. Wskazała przede wszystkim, że kredytobiorcy nie przysługiwał przymiot konsumenta, ponieważ nieruchomość zakupiona przez niego w drodze kredytu przeznaczona została na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Powyższe wyklucza możliwość zastosowania w sprawie przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Nadto kwestionowane postanowienia zostały przez strony indywidulanie uzgodnione, a art.
k.c. odnosi się wyłącznie do postanowień nieuzgodnionych indywidualnie. Z kolei nawet gdyby kwestionowane przez powoda postanowienia umowy uznać za abuzywne, to w ocenie strony pozwanej nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności umowy. Strona pozwana już w 2009 r. umożliwiła swoim klientom spłacanie kredytów indeksowanych do walut obcych w walucie indeksacji. Powód skorzystał z tej możliwości w 2012 r. W ten sposób doszło do usunięcia z umowy abuzywnych zapisów. Nadto w przypadku uznania za abuzywne postanowień umowy określających kursy waluty CHF w odniesieniu do Tabeli kursów dla kredytów hipotecznych udzielanych przez Bank, istnieje możliwość zastąpienia tych kursów kursem średnim NBP. Strona pozwana zdecydowanie sprzeciwia się przy tym możliwości przekształcenia umowy kredytu w umowę kredytu złotówkowego oprocentowanego w oparciu o stawkę wyliczaną na podstawie wskaźnika referencyjnego LIBOR. Podniosła zarzut braku interesu prawnego powoda w ustaleniu nieważności umowy, ponieważ przysługuje mu dalej idące roszczenie o zapłatę. W zakresie roszczenia wywodzonego z ustawy o nieuczciwych praktykach rynkowych strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia, wskazując na upływ 3-letniego terminu przedawnienia. Stanowisko w sprawie wyraził Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznik Finansowy. W ocenie obydwu podmiotów zawarte w umowie klauzule waloryzacyjne, na podstawie których ustalane są kwota kredytu i wysokość rat kredytu spełniają przesłanki uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, skutkiem uznania tych postanowień za niedozwolone jest ich bezskuteczność w stosunku do kredytobiorców, a umowa zawarta pomiędzy stronami będzie obowiązywała strony w pozostałej części jeżeli jest to obiektywnie możliwe po wyłączeniu nieuczciwych warunków, w przeciwnym wypadku należy ją uznać za nieważną w całości. Wyrokiem z dnia 11 marca 2022r. wydanym w sprawie o sygn. akt IC 1209/16 Sąd Okręgowy w Krakowie, I Wydział Cywilny: I. ustalił, że umowa kredytu z dnia 21 lipca 2008 r. nr (...) zawarta pomiędzy (...) Bankiem S.A. z siedzibą w G. a A. W., jest nieważna w całości; II. zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz powoda A. W. kwoty: - 132.124,89 zł (sto trzydzieści dwa tysiące sto dwadzieścia cztery złote osiemdziesiąt dziewięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 28 marca 2019 r. do dnia zapłaty; - 42.416,58 CHF (czterdzieści dwa tysiące czterysta szesnaście franków szwajcarskich pięćdziesiąt osiem centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 19 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty; III. w pozostałej części oddalił powództwo; IV. zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz Stowarzyszenia (...)z siedzibą w K. kwotę 10.800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; V. nakazał ściągnąć od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych) tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której Stowarzyszenie było zwolnione. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Zarządzeniem nr (...) z dnia 23 czerwca 2006 r. Prezes Zarządu (...) Bank S.A. wprowadził procedurę regulującą zasady informowania klientów o ryzykach związanych z zaciąganiem kredytów hipotecznych w walutach obcych lub indeksowanych do waluty obcej, obowiązującą od dnia 1 lipca 2006 r. Odnośnie ryzyka kursowego w procedurze wskazano, że: doradca kredytowy/pośrednik Banku przedstawiając klientowi ofertę kredytu w walucie obcej lub indeksowanego do waluty obcej zobowiązany jest do przekazania klientowi informacji o wiążących się z tym ryzykach, tj. ryzyku walutowym, ryzyku stóp procentowych oraz ryzyku makroekonomicznym; doradca/pośrednik informuje klienta, że przy kredytach walutowych występuje ryzyko walutowe (kursowe) związane z możliwością wystąpienia zmiany kursu waluty, w której został zaciągnięty kredyt; doradca/pośrednik informuje klienta, że ze względu na zmianę kursu złotego do waluty, wysokość rat spłacanego kredytu może się obniżać lub zwiększać. Poza tym, w przypadku wzrostu kursu waluty wzrasta także jego saldo zadłużenia, w związku z czym w sytuacji znacznego wzrostu kursu waluty saldo kredytu może przekroczyć wartość nieruchomości, która stanowi jego zabezpieczenie. Ryzyko to jest ponoszone przez klienta; doradca/pośrednik informuje klienta, od czego uzależniony jest kurs kupna (kurs po którym następuje wypłata kredytu) i kurs sprzedaży (kurs po który następuje spłata kredytu) waluty ustalany przez Bank (obecnie jest on oparty o średni kurs NBP +/- marża Banku); doradca/pośrednik informuje klienta, gdzie można znaleźć aktualny kurs sprzedaży dla kolejnych spłat rat (infolinia lub strona internetowa Banku) oraz o możliwości skorzystania z usługi polecenia zapłaty, w ramach której Bank automatycznie pobiera wymaganą kwotę z rachunku klienta; dodatkowo doradca/pośrednik prezentuje klientowi wykres przedstawiający zmiany kursu złotowego w stosunku do franka szwajcarskiego, euro i dolara amerykańskiego w okresie ostatnich trzech lat – średni kurs NBP. Informacja będzie aktualizowana raz na kwartał; doradca/pośrednik prezentując klientowi ofertę kredytu w walucie obcej, oprocentowanego zmienna stopą procentową przeprowadza dla klienta symulacje porównujące wysokość rat kredytu w złotych polskich do wysokości rat kredytu zaciągniętego w walucie, w następujących sytuacjach: - przy aktualnym poziomie kursu waluty i stóp procentowych, - zakładając deprecjację kursu złotego do waluty obcej w skali odpowiadającej różnicy między maksymalnym i minimalnym kursem złotego do waluty z ostatnich 12 miesięcy, bez zmian poziomu stóp procentowych przy aktualizacji danych raz na kwartał; - zakładając, że stopa procentowa kredytu wzrośnie o 400 punktów bazowych, - zakładając wzrost stopy procentowej w skali odpowiadającej różnicy między maksymalnym i minimalnym poziomem stopy procentowej z ostatnich 12 miesięcy przy aktualizacji danych raz na kwartał; - na życzenie klienta zakładając inną niż powyższe zmianę kursu waluty lub stopy procentowej; klient, który jest zainteresowany kredytem w walucie obcej powinien podpisać oświadczenie na druku bankowym, w którym potwierdza, że została mu przedstawiona oferta kredytu hipotecznego w złotych polskich i że wybrał kredyt w walucie obcej będąc poinformowany o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej oraz o ryzyku stopy procentowej. W 2006 r. (...) Bank opracował folder z informacjami dla klientów ubiegających się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, w którym krótko opisano ryzyko walutowe, ryzyko stopy procentowej oraz przedstawiono wykresy zmiany kursów średnich NBP złotego wobec walut dolar amerykański, euro i frank szwajcarski za lata 2003-2006 oraz zmiany wskaźników WIBOR, LIBOR i EURIBOR w latach 2003-2006. W 2008 r. A. W. chciał uzyskać środki finansowe na zakup mieszkania, umowa nie była związana z działalnością gospodarczą. Powód zwrócił się do pośrednika kredytowego celem znalezienia odpowiednich ofert umów kredytu. Pośrednik przedstawił A. W. oferty z różnych banków, były to głównie oferty kredytów powiązanych z walutą frank szwajcarski. A. W. pytał się o możliwości w zakresie umów kredytów w walucie złoty polski, lecz w odpowiedzi usłyszał, że rata kredytu będzie dużo wyższa i że nie ma zdolności kredytowej potrzebnej do uzyskania kredytu w walucie złoty polski. Po kilku spotkaniach z pośrednikiem kredytowym A. W. wybrał ofertę kredytu indeksowanego kursem CHF w (...) Bank. Powód został poinformowany, że dzięki mechanizmowi indeksacji kwota kredytu zostanie mu wypłacona w walucie złoty polski i raty kredytu również będą płacone w walucie złoty polski. W trakcie rozmów zostało wspomniane, że wysokość raty kredytu może się wahać w zależności od kursu waluty, o kilka do kilkunastu procent. Równocześnie powód został zapewniony, że frank szwajcarski stanowi stabilną walutę. Kredytobiorcy został okazany wykres obrazujący wahania kursu waluty CHF na przestrzeni dwóch – trzech minionych lat. Przed podpisaniem umowy kredytobiorca mógł się zapoznać z jej treścią, natomiast nie mógł jej zabrać do domu, gdyż powiedziano mu, że jest to dokument bankowy o charakterze poufnym. A. W. nie został poinformowany o tym, w jaki sposób ustalane są kursy waluty CHF, nie został zapoznany z pojęciem spreadu. Próbował negocjować treść umowy w zakresie wysokości marży Banku, ale uzyskał odpowiedź, że umowa jest gotowym wzorem i nie podlega zmianom. J. G. informował osoby zainteresowane zaciągnięciem kredytu powiązanego z walutą CHF o tym, że kurs waluty CHF może się zmieniać zarówno w dół, jak i w górę, jak również o wysokości spreadu przyjmowanej przez Bank. Pokazywał również symulacje kredytów w czterech walutach. We wniosku kredytowym z dnia 19 czerwca 2008 r. A. W. wskazał, że chce się ubiegać o kredyt w wysokości 440.000 zł na okres 360 miesięcy. Podał, że ma wykształcenie wyższe o profilu informatycznym i prowadzi własną działalność gospodarczą, która w ostatnim roku podatkowym przyniosła mu dochód w wysokości 70.242,13 zł. Przed złożeniem wniosku w dniu 16 czerwca 2008 r. kredytobiorca złożył oświadczenie, że przedstawiono mu ofertę kredytu hipotecznego w (...) Banku w złotych polskich oraz że wybrał ofertę kredytu w walucie obcej będąc uprzednio poinformowanym o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej, jak również o ryzyku stopy procentowej w przypadku kredytu o zmiennej stopie procentowej. W dniu 28 lipca 2008 r. kredytobiorca złożył dodatkowe oświadczenie, że przed podpisaniem umowy otrzymał Tabelę prowizji i opłat, Ogólne Warunki Ubezpieczeń oraz wzór umowy, z którego klauzule zostaną przeniesione do umowy i został poinformowany przez przedstawiciela Banku o konieczności zapoznania się z dostarczonymi mu dokumentami przed podjęciem decyzji o zawarciu umowy. Kredytobiorca był w Banku tylko jeden raz i podczas tego spotkania podpisał umowę. Pracownicy Banku, którzy podpisali się pod umową, nie przekazywali mu informacji na temat ryzyka związanego z umową, zastosowanych w niej mechanizmów czy sposobu ustalania wysokości kursów waluty w Tabelach kursu Banku (pracownicy nie posiadali zresztą wiedzy, jakie czynniki kształtują kursy waluty). W dniu 21 lipca 2008 r. A. W. zawarł z (...) Bank S.A. umowę kredytu nr (...). W umowie strony postanowiły m.in., że: Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 449.395,55 zł indeksowanego kursem CHF; w dniu wypłaty saldo jest wyrażane w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych (...) Bank S.A., następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych (...) Bank S.A. (§ 1 ust. 1); kredyt przeznaczony jest na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej w kwocie 430.000 zł oraz na refinansowanie poniesionych kosztów w kwocie 7.000 zł (§ 1 ust. 2); spłata kredytu nastąpi w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust. 5); oprocentowanie kredytu na dzień sporządzenia Umowy wynosi 4,820% w skali roku (§ 2 ust. 1 i 2); z tytułu przekroczenia dopuszczalnego wskaźnika obciążenia nieruchomości kredytem, kredytobiorca zobowiązany jest do zapłaty co trzy lata opłaty manipulacyjnej. Wysokość pierwszej opłaty manipulacyjnej wynosi 3.276 zł, kwota ta zostanie uiszczona najpóźniej przed wypłatą kredytu na rachunek Banku. Każda kolejna opłata manipulacyjna będzie wynosiła 3,6% różnicy pomiędzy kwotą pozostającą do spłaty salda kredytu na ostatni dzień mijającego 3-letniego okresu kredytowania a kwotą 358.400 złotych polskich. Obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej ustaje, gdy w dacie jej płatności saldo zadłużenia obniży się do kwoty niższej lub równej kwocie określonej na końcu poprzedniego zdania. Druga i każda kolejna opłata manipulacyjna będzie doliczana do salda kredytu z dniem powstania obowiązku jej uiszczenia (§ 2 ust. 4); nieruchomość, której zakup zostanie sfinansowany z kredytu to lokal mieszkalny nr (...) o powierzchni 54,53 m 2 położony w K. przy ul. (...) (§3 ust. 1); prawnym zabezpieczeniem spłaty kredytu jest m.in. hipoteka kaucyjna w złotych polskich do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu, wpisana w księdze wieczystej nieruchomości, której zakup jest finansowany z kwoty kredytu (§ 3 ust. 2 lit. a); całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy kredytu strony wynosi 300.680,94 zł (bez uwzględnienia ryzyka kursowego), a rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi 4,05% (§ 6 ust. 1); wypłata kredytu nastąpi jednorazowo w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez Bank wniosku o wypłatę, sporządzonego prawidłowo przez Kredytobiorcę na formularzu (§ 7 ust. 1); wypłata wskazanej we Wniosku o Wypłatę kwoty kredytu będzie dokonana przelewem na wskazany w tym wniosku rachunek bankowy prowadzony w banku krajowym. Każdorazowo wypłacana kwota złotych polskich, zostanie przeliczona na walutę do której indeksowany jest kredyt według kupna waluty kredytu podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez Bank (§ 7 ust. 2); oprocentowanie kredytu jest zmienne i ulega zmianie w tym samym dniu kalendarzowym, w jakim nastąpiła wypłata kredytu (a w przypadku wypłat w transzach – pierwszej transzy kredytu) najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu L3, obliczanego na podstawie stawek LIBOR 3M (§ 8 ust. 1); spłata kredytu wraz z odsetkami dokonywana będzie nie później niż w tym samym dniu kalendarzowym każdego miesiąca, w którym nastąpiła wypłata kredytu (§ 10 ust. 1); rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez Kredytobiorcę, będzie następować z datą wpływu środków do Banku według kursu sprzedaży waluty do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dni wpływu środków do Banku (§ 10 ust. 8); Kredytobiorca oświadcza, że postanowienia umowy zostały z nim indywidualnie uzgodnione (§ 11 ust. 3); Kredytobiorca oświadcza, że znane jest mu ryzyko występujące przy kredytach indeksowanych kursem waluty obcej, wynikające ze zmiany kursu waluty obcej, do której jest indeksowany kredyt, w stosunku do złotych polskich. Oświadcza ponadto, że został poinformowany, że w przypadku wzrostu kursu waluty indeksacji kredytu w stosunku do złotych polskich nastąpi odpowiedni wzrost jego zadłużenia w złotych polskich wobec Banku z tytułu zaciągniętego kredytu oraz wzrost wysokości raty kredytu wyrażonej w złotych polskich, co może spowodować, że ustanowione prawne zabezpieczanie stanie się niewystarczające, a zdolność kredytobiorcy do obsługi zadłużenia ulegnie pogorszeniu (§ 11 ust. 6); do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji (§ 17 ust. 1); kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna (§ 17 ust. 2); kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży (§ 17 ust. 3); do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże (...) Banku S.A. (§ 17 ust. 4); obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku określanych przez Bank po godzinie 15 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej (...) Banku S.A. (§ 11 ust. 5). Kredytobiorca otrzymał wypłatę całej kwoty kredytu w dniu 6 sierpnia 2008 r. Na mocy uchwały Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Banku (...) S.A. z dnia 27 października 2009 r. oraz uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadzenia (...) Banku S.A. z dnia 27 października2009 r. doszło do połączenia spółek w trybie art. 492 § 2 pkt.1 kodeksu spółek handlowych poprzez przeniesienie całego majątku (...) Bank S.A. z siedzibą w G. (jako spółki przejmowanej) na Bank (...) S.A. z siedzibą w K. (jako spółki przejmującej). W dniu 11 grudnia 2009 r. (...) Banku (...) S.A. wydał decyzję nr (...) w sprawie zasad ustalania Tabeli Walutowej Produktów (...) oraz Tabeli Transferowej (...), stosowanych dla portfela produktów walutowych (...)Banku istniejącego na dzień fuzji prawnej Banku. Według ustalonych w decyzji zasad kształtowania Tabeli Kursów Walutowych: ustala się jedną w danym dniu roboczym Tabelę Kursów Walutowych, Tabela jest ustala w oparciu o kursy złotego do danych walut ogłoszone w Tabeli kursów średnich NBP w poprzednim dniu roboczym i doliczone do nich marże kupna/sprzedaży ustalone przez Bank, do wyliczenia marż stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w Tabeli kursów średnich NBP w przedostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego miesiąc obowiązywania wyliczonych marż, marże są ustalane przez Bank raz na miesiąc w oparciu o średnią arytmetyczną z kursów kupna/sprzedaży stosowanych do transakcji detalicznych przez pięć banków referencyjnych ( Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., (...) Handlowy S.A.) na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego miesiąc obowiązywania wyliczonych marż, wysokość marż wyliczana jest jako różnica pomiędzy średnią arytmetyczną z kursów kupna/sprzedaży stosowanych do transakcji detalicznych przez pięć banków referencyjnych i kursem średnim NBP, obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży Tabeli określane są przez Bank do godz. 15:00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w placówkach Banku oraz publikowane na stronie internetowej Banku. W dniu 21 grudnia 2012 r. strony zawarły aneks do umowy kredytu, na mocy którego zmieniły określony w umowie sposób spłaty kredytu w ten sposób, że od dnia wejścia aneksu w życie spłata mogła być dokonywana w złotych polskich lub w walucie, do której kredyt jest indeksowany (§ 1 ust. 1). Rozliczanie spłat w walucie złoty polski miała następować zgodnie z zasadami opisanymi dotychczas w umowie (§ 1 ust. 2 lit. a). Jednocześnie w § 2 ust. 2-9 strony uregulowały zasady ustalania kursów kupna i sprzedaży waluty, znajdujących zastosowanie do przeliczania zobowiązań z tytułu umowy w następujący sposób: kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna ustalona decyzją Banku (§ 2 ust. 2), kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży ustalona decyzją Banku (§ 2 ust. 3), do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielnych przez Bank stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich na stronie internetowej NBP ((...)) w poprzednim dniu roboczym skorygowane o marże kupna/sprzedaży Banku (§ 2 ust. 4), marże kupna i sprzedaży ustalane są raz na miesiąc decyzją Banku. Wyliczenie marż polega na obliczeniu różnicy pomiędzy średnimi kursami złotego do danych walut ogłoszonymi w tabeli kursów średnich NBP w przedostatnim dniu roboczym miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczonych marż, a średnią arytmetyczną kursów kupna/sprzedaży stosowanych do transakcji detalicznych z pięciu banków na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego okres obowiązywania wyliczonych marż. Banki, o których mowa w poprzednim zdaniu to: (...) S.A., (...) S.A., Bank (...) S.A., (...) Bank S.A. i (...) S.A. Marże kupna oraz marże sprzedaży oraz zasady ich ustalania mogą ulec zmianom (§ 2 ust. 5); obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez Bank walut zawartych w ofercie Banku określane są przez Bank po godz. 15:00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej Banku (§ 2 ust. 6), Bank powiadomi Kredytobiorcę z 30 dniowym wyprzedzeniem o zmianie zasad ustalania kursów kupna/sprzedaży wraz z podaniem daty wprowadzenia tych zmian w życie, pisemnie na podany adres do korespondencji, z zastrzeżeniem, że w poniżej opisanych przypadkach Bank może powiadomić Kredytobiorcę o zmianie w następujący sposób: a) w przypadku podania przez Kredytobiorcę numeru telefonu komórkowego do kontaktu/korespondencji - poprzez przesłanie krótkiej wiadomości tekstowej SMS o umieszczeniu informacji o w/w zmianie w systemie bankowości internetowej, o ile Kredytobiorca aktywował dostęp do systemu lub b) w przypadku podania przez Kredytobiorcę adresu e-mail - poprzez przesłanie na ten adres wiadomości w formie elektronicznej. Dodatkowo Bank udostępni zmienione zasady ustalania kursów kupno/sprzedaży na stronie internetowej Banku oraz w Placówkach Banku. W przypadku zmiany zasad ustalania kursów kupna/sprzedaży określonych w niniejszym paragrafie Kredytobiorcy przysługuje prawo do złożenia pisemnego wypowiedzenia Umowy z zachowaniem 2 miesięcznego terminu wypowiedzenia bez ponoszenia opłat lub prowizji z tego tytułu. W przypadku braku wpływu do Banku pisemnego wypowiedzenia Umowy w terminie 65 dni licząc od dnia, w którym każdy z Kredytobiorców dowiedział się o zmianie zasad ustalania kursów - uznaje się, że zmienione zasady ustalania kursów obowiązują Strony (§ 2 ust. 7); w przypadku zaprzestania ustalania przez Bank kursów kupna/sprzedaży dla transakcji związanych z kredytami hipotecznymi zastosowanie będą miały kursy kupno/sprzedaży publikowane przez Narodowy Bank Polski (§ 2 ust. 8). W 2008 r. kredyty indeksowane do waluty CHF w dokumentacji księgowej Banku księgowane były w walucie CHF. Wskazane wyżej kredyty finansowane były z pożyczek wewnątrzgrupowych, w wyniku których Bank uzyskiwał środki w walucie CHF. A. W. od 11 września 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą wpisaną do (...) pod nazwą (...) A. W., z głównym miejscem wykonywania działalności pod adresem ul. (...), (...)-(...) R.. Jako dodatkowe miejsce wykonywania działalności w rejestrze podano ul. (...) (...), (...)-(...) K.. Pismem z dnia 7 września 2014 r. skierowanym do Banku (...) S.A. pełnomocnik powoda A. W. wskazał, że kredytobiorca zdecydował się na podpisanie umowy kredytu hipotecznego z dnia 21 lipca 2008 r. w wyniku stosowania przez Bank nieuczciwych praktyk rynkowych, jak również, że umowa zawiera niedozwolone klauzule, naruszające interesy konsumentów. Jednocześnie wezwał Bank do przeprowadzenia rozmów celem polubownego zakończenia sprawy, a w szczególności unieważnienia umowy kredytu i dokonania z kredytobiorcą stosownego rozliczenia, mającego polegać na wzajemnym zwrocie świadczeń. Powód w okresie od dnia 6 sierpnia 2008 do dnia 23 kwietnia 2019 r. tytułem spłaty rat kredytu wpłacił łącznie na rzecz kredytodawcy kwotę 132.124,89 zł oraz kwotę 42.416,58 CHF. Stan faktyczny sprawy Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o przedstawione powyżej dokumenty, których autentyczność i wiarygodność nie budziła żadnych zastrzeżeń oraz nie była w toku postępowania kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd Okręgowy oparł się również na zeznaniach powoda A. W. oraz świadków M. S., J. G., B. G., E. A. i U. B.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne); nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art.
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art.
Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny (art. 385 2 k.c.). Przytoczone przepisy zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego jako implementacja Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Strona powodowa za niedozwolone postanowienia umowy w rozumieniu powołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego uważa § 7 ust. 2, § 10 ust. 8 oraz § 17 ust. 1-5 umowy kredytu. Dopatruje się abuzywności kwestionowanych postanowień umowy w odniesieniu do dwóch aspektów – po pierwsze z uwagi na brak właściwej informacji o ryzyku kursowym związanym z umową, po drugie z uwagi na to, że kursy waluty CHF, po których przeliczane były zobowiązania z tytułu umowy, mogły być ustalane przez Bank w sposób arbitralny, według nieznanych kredytobiorcy kryteriów. Aby ocenić czy kwestionowane przez stronę powodową postanowienia umowy są postanowieniami niedozwolonymi należy w pierwszej kolejności ustalić, czy kredytobiorcy przysługiwał status konsumenta. Jak wskazuje art. 22 1 k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Kredytobiorca zwarł umowę kredytu jako osoba prywatna, w celu sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego oraz refinansowania kosztów poniesionych na zakup lokalu. W lokalu zakupionym za środki uzyskane z kredytu kredytobiorca mieszka do dnia dzisiejszego. Fakt, iż przedmiotowy lokal został wskazany jako dodatkowy adres prowadzenia działalności gospodarczej kredytobiorcy (w 2009 r.) nie zmienia w żadnym wypadku sposobu przeznaczenia lokalu, a kredytobiorcy nie pozbawia przymiotu konsumenta. Skoro kredyt został zaciągnięty przez kredytobiorcę na cele mieszkaniowe, to w odniesieniu do spornej umowy kredytobiorcę bez wątpienia należy uznać za konsumenta. Kolejno należy rozważyć, czy kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. W ocenie Sądu kluczowego znaczenia nabiera tu fakt, że postanowienia te zostały przejęte ze stosowanego u poprzednika strony pozwanej wzorca umowy. Co do zasady postanowienia zawarte we wzorach umów nie podlegają negocjacji lub podlegają negocjacjom jedynie w niewielkim zakresie. Co więcej, z zeznań powoda wprost wynika, że zapisy umowy nie podlegały negocjacjom. Jako że treść postanowień umowy została jednostronnie narzucona kredytobiorcy przez Bank, a kredytobiorca nie miał na nią żadnego realnego wpływu, nie sposób uznać postanowień umowy za indywidualnie uzgodnione między stronami. Następnie należy pochylić się nad tym, czy kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 listopada 2012 wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I CSK 49/12 (OSNC 2013/6/76) wyraził pogląd, że: „Zasięg pojęcia głównych świadczeń stron, którym ustawodawca posłużył się w art. 385
k.c. Sąd Okręgowy przeprowadził osobno co do co do klauzuli indeksacyjnej - rozumianej jako sposób ustalania kursu waluty obcej, po którym przeliczane są zobowiązania z tytułu umowy oraz co do klauzuli ryzyka kursowego – rozumianej jako sam mechanizm przeliczania świadczeń z tytułu umowy według kursu waluty obcej. a Klauzula indeksacyjna. Klauzula indeksacyjna zawarta została we wszystkich kwestionowanych przez stronę powodową zapisach umowy. Przewidywała ona, że zobowiązania stron z tytułu umowy kredytu przeliczane będą według kursów kupna lub sprzedaży waluty CHF określonych w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank, obowiązujących w dniu dokonania transakcji (§ 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 8, § 17 ust. 1). Kwota kredytu wypłaconego kredytobiorcy w złotych polskich miała być przeliczana na kwotę w walucie CHF według kursu kupna CHF (§ 7 ust. 2), zaś kwoty rat kredytu uiszczanych przez powoda w walucie złoty polski miały zaś być przeliczane na kwoty w walucie CHF według kursu sprzedaży CHF (§ 10 ust. 8). Kurs kupna określany był jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym minus marża kupna (§ 17 ust. 2 i 4), zaś kurs sprzedaży jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym plus marża sprzedaży (§ 17 ust. 3 i 4). Jako że jak ustalono już powyżej, kwestionowane postanowienia umowne określają główne świadczenia stron, konieczne jest ustalenie, czy ich treść jest jednoznaczna. Pojęcie „jednoznacznie” zastosowane w art.
należy interpretować w odniesieniu do treści art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. „Jednoznacznie” w rozumieniu art.
oznacza więc „prostym i zrozumiałym językiem”. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zapadłym na gruncie Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ugruntowany jest pogląd, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, Otp Bank Nyrt. i Otp Faktoring Követeléskezelő Zrt v. Teréz Ilyés i Emil Kiss., ZOTSiS 2018, nr 9, poz. I-750; wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Românească SA, LEX nr 2355193). Żeby kredytobiorca mógł ocenić wysokość kursów waluty CHF stosowanych do przeliczania zobowiązań z tytułu umowy oraz zakres wahań tych kursów, należałoby zawrzeć w umowie informacje, które wskazywałyby: jakie czynniki wpływają na kształtowanie się kursów sprzedaży i kupna waluty CHF w Tabeli Banku; gdzie znaleźć informacje o tych czynnikach; czy wysokość tych kursów jest w jakikolwiek sposób limitowana (czy kurs nie może wzrosnąć powyżej określonego poziomu lub spaść poniżej określonego poziomu) – chyba że informacje te wchodziłyby w zakres wiedzy powszechnej, którą posiadać powinien każdy przeciętny konsument. Sporna umowa jedynie częściowo spełnia powyższe warunki. Kredytobiorca miał możliwość oceny wysokości kursów kupna i sprzedaży waluty CHF jedynie w części, w odniesieniu do miernika w postaci średniego kursu NBP. Co prawda w umowie nie zawarto informacji dotyczących czynników wpływających na kształtowanie się tego kursu oraz tego, skąd można się dowiedzieć o jego aktualnej wysokości, lecz każda przeciętnie zorientowana dorosła osoba zdaje sobie sprawę z tego, że średni kurs NBP jest kształtowany przez warunki rynkowe, które go limitują i wie, gdzie znaleźć informacje o jego wysokości na przestrzeni lat. Inaczej jednak przedstawia się kwestia marży kupna lub sprzedaży Banku. W umowie zawartej przez strony nie ma żadnego postanowienia, które wskazywałoby, w jaki sposób marże są ustalane. Informacje w tym przedmiocie nie zostały również przekazane kredytobiorcy przed zawarciem umowy kredytu. Skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcy przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne, pozwalające na chociażby orientacyjne wyliczenie wysokości stosowanej przez Bank marży kupna lub sprzedaży, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej w zakresie odnoszącym się do marży Banku nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny. Przechodząc do oceny postanowień umowy kształtujących klauzulę indeksacyjną pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumentów należy w pierwszej kolejności podkreślić, że kursy kupna i sprzedaży CHF określone w Tabeli Banku wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego kredytobiorcy z tytułu umowy kredytu. Na podstawie kursu kupna CHF przeliczano bowiem wypłaconą kredytobiorcy kwotę kredytu na kwotę w walucie CHF, która służyła następnie do określenia wysokości rat kapitałowych kredytu w walucie CHF. Na podstawie kursu sprzedaży CHF przeliczano zaś spłacane przez kredytobiorcę raty kredytu z waluty złoty polski na walutę CHF. Kolejno należało zauważyć, że marże kupna lub sprzedaży, wpływające bezpośrednio na wysokość kursów kupna lub sprzedaży CHF, były określane przez Bank, który udzielił kredytobiorcy kredytu. W braku określenia w umowie jakichkolwiek zasad, według których kształtowana miała być wysokość marż, należy przyjąć, że mogła być ona kształtowana przez Bank w sposób dowolny. Bez znaczenia pozostaje tutaj fakt, że kryteria, jakimi kierował się Bank przy ustalaniu marż, były formułowane przez organy Banku. Bank mógł w każdej chwili zmienić te kryteria w taki sposób, że wysokość marż zostałaby oderwana od jakichkolwiek czynników obiektywnych. Powyższe okoliczności powodowały, że kredytobiorca nie mógł w żaden sposób ocenić, jaka będzie przewidywalna wysokość marży kupna lub sprzedaży w trakcie obowiązywania umowy, a tym samym jaka będzie wysokość kursów kupna i sprzedaży CHF, wpływająca na wysokość zobowiązania stron z tytułu umowy. Dodatkowo w przypadku uznania stosowanego w Banku sposobu obliczania wysokości marż za nieuczciwy, kredytobiorca nie miał żadnej możliwości, aby przeciwko takiemu sposobowi skutecznie zaprotestować i doprowadzić do jego zmiany - wszak w umowie nie określono żadnych wytycznych dotyczących sposobu ustalania marż. Takie ukształtowanie klauzuli indeksacyjnej z pewnością naruszało w sposób rażący interesy kredytobiorcy jako konsumenta. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości marży kupna lub sprzedaży, a tym samym kursów kupna i sprzedaży CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w walucie CHF oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w walucie CHF i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem kredytobiorcy na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiał im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z tytułu umowy. Nadto ukształtowanie zapisów w umowy w taki sposób, że określenie zarówno wysokości marży kupna lub sprzedaży, jak i kryteriów, według których marże te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumenta, w sposób oczywisty naruszając jego interesy. Dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Sąd Okręgowy nie widział żadnego racjonalnego i sprawiedliwego uzasadnienia dla pozostawienia decyzji o wysokości marży kupna lub sprzedaży wyłącznie w rękach Banku, na podstawie nieokreślonych kryteriów, bez żadnych mechanizmów, które pozwalałyby na weryfikację wysokości tych marż przez konsumenta. Kwestionowane zapisy umowy bez wątpienia należy więc uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami. Zawarcie przez kredytobiorcę w dniu 21 grudnia 2012 r. aneksu do umowy kredytu, na mocy którego strony ustaliły szczegółowe wytyczne, według których określane będą kursy kupna i sprzedaży waluty w Tabeli Banku, w tym szczegółowe zasady określania wysokości marży kupna lub sprzedaży Banku, nie wpływa na ocenę postanowień umowy pod kątem ich abuzywności w rozumieniu art.
k.c. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie C-19/20, I.W. I R.W. przeciwko Bank (...) S.A. (LEX nr 3166094), wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody, czego zbadanie należy do sądu krajowego. W niniejszej sprawie nie ma żadnych okoliczności, które wskazywałyby, że poprzez zawarcie aneksu z dnia 21 grudnia 2012 r. kredytobiorca wyraził wolę rezygnacji z przywrócenia ich sytuacji do stanu, jaki miałby miejscem, gdyby w umowie nie było abuzywnych postanowień dotyczących kształtowania wysokości marży Banku. Kredytobiorca zawarł ten aneks przede wszystkim w celu uzyskania możliwości spłaty rat kredytu w walucie indeksowania, a nie doprecyzowania kursów waluty CHF, po których są przeliczane świadczenia z tytułu umowy. Kredytobiorca chciał całkowicie zrezygnować ze spłacania kredytu w walucie złoty polski, więc postanowienia dotyczące kursów waluty CHF nie leżały w zakresie jego zainteresowania. Z kolei strona pozwana wprowadziła te postanowienia do umowy nie w celu zlikwidowania ich abuzywności, lecz w celu dostosowania zapisów umowy kredytu do przepisów ustawy Prawo bankowe po nowelizacji, która weszła w życie w dniu 26 sierpnia 2011 r. (ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw). Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, i to zarówno w świetle treści aneksu jak i zeznań powoda, iż wolą powoda było sanowanie nieważnych postanowień umownych. b. Klauzula ryzyka kursowego. Wszystkie kwestionowane w pozwie postanowienia umowy składają się razem na klauzulę ryzyka kursowego. Jako że jak ustalono już powyżej, postanowienia te określają główne świadczenia stron, konieczne jest ustalenie, czy ich treść jest jednoznaczna. W ocenie Sądu na gruncie niniejszej sprawy na pewno nie można uznać postanowień umowy określających klauzulę ryzyka kursowego za jednoznaczne. Decydujące znaczenie miały tu uchybienia Banku zaistniałe na etapie przed zawarciem umowy oraz trakcie jej zawierania – Bank nie przekazał kredytobiorcy informacji dotyczących ryzyka kursowego, dzięki którym mógłby się on orientować co do przewidywalnych poziomów wzrostu lub spadku kursów waluty CHF oraz przełożenia wzrostu lub spadku tych kursów na jego obciążenie ekonomiczne związane z umową. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, kredytobiorca potrzebował środków finansowych na zakup mieszkania, czyli na inwestycję związaną ze spełnianiem jego podstawowych potrzeb życiowych, jakimi bez wątpienia są potrzeby mieszkaniowe. Nieruchomość miała zostać nabyta za środki pieniężne w walucie złoty polski, w tej samej walucie kredytobiorca chciał spłacać raty kredytu. Kredytobiorca był więc zainteresowany uzyskaniem kredytu wypłacanego w walucie złoty polski i którego raty miały być również spłacane w walucie złoty polski. Zdecydował się na kredyt indeksowany do waluty CHF, ponieważ była to dla niego najbardziej korzystna forma uzyskania finansowania inwestycji. Nie można oczywiście twierdzić, że kredytobiorca nie był w ogóle świadomy tego, że kursy waluty CHF mogą wzrosnąć. Jest do wiedza powszechna, którą posiada każda przeciętnie zorientowana dorosła osoba. Jednocześnie należy jednak zauważyć, że same postanowienia umowy tworzące mechanizmy przeliczania zobowiązania kredytobiorcy według kursów waluty CHF były ujęte w różnych fragmentach umowy i sformułowane w sposób bardzo oględny. Nie dawały więc jasnego obrazu powiązań pomiędzy wysokością kwoty kredytu wypłaconej kredytobiorcy w złotych polskich i wysokością rat kredytu spłacanych przez niego również w złotych polskich a kursami waluty CHF i ich wpływem na wysokość salda kredytu w CHF oraz w złotych polskich oraz rat kredytu spłacanych w walucie złoty polski. Mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty CHF powodował zaś, że wysokość obciążenia kredytobiorcy związanego ze spłatą kredytu (które to obciążenie należy oceniać w odniesieniu do kwot w walucie złoty polski, ponieważ w tej walucie chciał uzyskać finansowanie i w tej walucie uzyskiwał dochody) w całym okresie obowiązywania umowy podlegać mogła dużym wahaniom, co mogło prowadzić do poważnego zachwiania płynności finansowej kredytobiorcy. W ocenie Sądu Okręgowego należyta informacja o obciążającym kredytobiorcę ryzyku kursowym związanym z zawarciem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej powinna polegać co najmniej na: okazaniu kredytobiorcy wykresu obrazującego zmiany kursów waluty obcej w okresie adekwatnym do okresu, na który ma zostać zawarta umowa; wyjaśnieniu, że kwota kredytu w walucie złoty polski zostanie przeliczona na kwotę w walucie obcej po kursie waluty, jaki będzie obowiązywał zgodnie z umową w dniu wypłaty kwoty kredytu; wyjaśnieniu, że kurs waluty, do której indeksowana jest kwota kredytu, przekłada się bezpośrednio na wysokość salda kredytu w walucie obcej – przy jednoczesnym pokazaniu kredytobiorcy symulacji tego, jakie będzie saldo kapitału kredytu w walucie obcej przy aktualnym kursie, przy najwyższym kursie odnotowanym na okazanym kredytobiorcom wykresie oraz przy kursie znajdującym się pośrodku pomiędzy kursem aktualnym i najwyższym kursem odnotowanym na okazanym kredytobiorcy wykresie; wyjaśnieniu, że raty kapitałowe kredytu będą wyrażone w walucie obcej i zostaną wyliczone na podstawie salda kapitału kredytu wyrażonego w walucie obcej; wyjaśnieniu, że kurs waluty, do której indeksowana jest kwota kredytu, przekłada się bezpośrednio na wysokość salda kredytu wyrażonego w złotych polskich oraz rat kredytu wyrażonych w złotych polskich - przy jednoczesnym pokazaniu kredytobiorcy symulacji tego, jakie będzie saldo kapitału kredytu w walucie złoty polski oraz rat kredytu w walucie złoty polski przy aktualnym kursie, przy najwyższym kursie odnotowanym na okazanym kredytobiorcy wykresie oraz przy kursie znajdującym się pośrodku pomiędzy aktualnym i najwyższym kursem odnotowanym na okazanym kredytobiorcy wykresie; podkreśleniu, że kursy waluty CHF mogą wzrosnąć ponad poziom wskazany powodowi na wykresie, ponieważ są one powiązane ze zmienną sytuacją gospodarczą w Polsce, w Szwajcarii oraz na świecie. Tylko takie informacje pozwalają na uświadomienie kredytobiorcy, że kursy waluty obcej na przestrzeni kilkunastu – kilkudziesięciu lat mogą podlegać naprawdę znacznym wahaniom i że wahania te wpływają bezpośrednio zarówno na wysokość wypłacanej im kwoty kredytu, jak i na rozmiar ich obciążeń wynikających z umowy. Pozwalają też na ocenienie przez kredytobiorcę, czy będzie w stanie spełniać świadczenia z tytułu umowy przy założeniu, że jego obciążenia wzrosną (choćby tylko chwilowo) do najwyższego zakresu przewidywalnego w momencie zawierania umowy i czy proporcja pomiędzy świadczeniem uzyskanym na mocy umowy od Banku a świadczeniem, jakie będzie musiał spełnić na rzecz Banku, jest dla niego do zaakceptowania. Tymczasem informacje przekazywane kredytobiorcy przed podpisaniem umowy kredytu były znacznie uboższe niż te wskazane powyżej. Pośrednik kredytowy okazał A. W. wykres obrazujący zmianę kursów waluty CHF za okres ostatniego roku – dwóch lat, a więc za okres nieporównywalnie krótszy niż okres, na który miała zostać zawarta umowa kredytu. Pośrednik poinformował kredytobiorcę, że kursy waluty mogą się wahać, lecz jednocześnie zapewnił on, że frank szwajcarski jest walutą stabilną. Kredytobiorcy przedstawiono co prawda symulacje wysokości rat kredytu, sporządzone dla kredytu w walucie złoty polski i kredytów indeksowanych do walut obcych, lecz jak należy rozumieć opierały się one na aktualnych kursach tych walut, a zatem nie obrazowały w odpowiednim zakresie ryzyka związanego ze wzrostem kursu danej waluty. Z informacji przekazanych kredytobiorcy przez pośrednika kredytowego wynikało dodatkowo, że rata kredytu zaciągniętego w walucie złoty polski i nieindeksowanego do waluty CHF będzie znacznie wyższa niż rata kredytu w tej samej wysokości indeksowanego do waluty CHF. Należy przy tym podkreślić, że pracownicy Banku, przy podpisaniu umowy, w żaden sposób nie zweryfikowali, jakie informacje o ryzyku związanym z umową przekazał kredytobiorcy pośrednik kredytowy, jak również nie przekazali mu żadnych informacji o tym ryzyku – ograniczyli się jedynie do podpisania umowy kredytu. Co prawda w podpisanym przez kredytobiorcę oświadczeniu z dnia 16 czerwca 2008 r. zostało wskazane, że został on poinformowany o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej, lecz jednocześnie w treści oświadczenia nie pojawia się w ogóle sformułowanie „ryzyko kursowe”, jak również nie ma w nim żadnego wyjaśnienia, na czym polegają ryzyka związane z umową. Powyższe oświadczenie nie może więc stanowić dowodu na to, że kredytobiorcy przekazano należyte informacje o ryzyku kursowym. Również oświadczenie kredytobiorcy zawarte w § 11 ust. 6 samej umowy kredytu nie pozwala na stwierdzenie, że informacje o ryzyku kursowym przekazane kredytobiorcy były wystarczające. Sama informacja o tym, że wzrost kursu waluty obcej, do której indeksowany jest kredyt, wpływa na wzrost zadłużenia w złotych polskich oraz raty kredytu, co może wpłynąć na obniżenie zdolności kredytobiorcy do obsługi zadłużenia, nie daje kredytobiorcy rozeznania, w jakich granicach można racjonalnie przewidzieć wahania kursu waluty obcej oraz jakie może być rzeczywiste przełożenie tych wahań na wysokość świadczeń z tytułu umowy. Nie daje mu więc możliwości oceny, czy jest w stanie zaakceptować ryzyko kursowe ze wszystkimi jego potencjalnymi konsekwencjami. Z powyższej analizy wynika, że informacje, które zostały przekazane kredytobiorcy na etapie przed zawarciem umowy kredytu, nie były wystarczające do tego, aby w pełni zdał on sobie sprawę z ryzyka kursowego wiążącego się z umową oraz z jego potencjalnych skutków. Wynikało z nich, że kurs waluty CHF jest stabilny i nie podlega większym wahaniom, a rata kredytu może ulec pewnym zmianom na niekorzyść kredytobiorcy, lecz nie będą to zmiany gwałtowne i na tyle duże, aby kredyt przestał być dla niego atrakcyjny. Kredytobiorca nie został przy tym uświadomiony co do tego, w jaki sposób wahania kursu waluty CHF wpływają na wyliczenie salda kredytu w walucie CHF oraz że wzrost kursu CHF wpływa nie tylko na wzrost wysokości raty kredytu, lecz również na wzrost wysokości samego salda kredytu wyrażonego w walucie złoty polski. Z informacji, które zostały przekazane kredytobiorcy, wynikał przede wszystkim jeden wniosek, oczywisty dla każdego, kto mógłby się z tymi informacjami zapoznać, że kredyt indeksowany do waluty CHF ze względu na niższą ratę jest znacznie korzystniejszy od kredytu nieindeksowanego w walucie złoty polski. Informacje te w istocie zacierały więc obraz ryzyka kursowego, skupiając się na uwypukleniu zalet umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF przy jednoczesnym zbagatelizowaniu jej wad, w tym w szczególności zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym. Ze względu na niedoinformowanie kredytobiorcy o ryzyku kursowym powód nie mógł prawidłowo ocenić wpływu wahań kursów waluty CHF na jego sytuację ekonomiczną – czyli tego, do jakiej rozsądnie przewidywalnej na moment zawarcia umowy wysokości może wzrosnąć saldo kredytu wyrażone w walucie złoty polski oraz rata kredytu spłacana w walucie złoty polski i czy będzie on w stanie udźwignąć obciążenie finansowe związane z takim wzrostem. Brak należytej informacji o ryzku kursowym i jego skutkach przesądza, że kwestionowane postanowienia umowy nie mogą zostać uznane za sformułowane w sposób jednoznaczny. Następnie należy zauważyć, że mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty obcej minimalizował zagrożenie związane z ryzykiem kursowym po stronie Banku. Kredyty indeksowane do walut obcych były ujmowane w wewnętrznej dokumentacji księgowej Banku jako kredyty walutowe, a Bank uzyskiwał środki na pokrycie tych kredytów nie w walucie złoty polski, lecz w walucie indeksacji. Mechanizm indeksacji w umowach kredytu był skonstruowany w taki sposób, że niezależnie od wysokości kursów waluty CHF do waluty złoty polski Bank otrzymywał od kredytobiorców kwoty rat w walucie złoty polski odpowiadające wartością kwocie raty wyrażonej w walucie CHF - zatem w każdym wypadku kwoty otrzymane od powodów tytułem spłaty rat kredytu pokrywały zobowiązania Banku zaciągnięte celem sfinansowania kredytu. Z kolei zagrożenie związane z ryzkiem kursowym po stronie kredytobiorcy nie było w żaden sposób ograniczone. Kredytobiorca pobrał kwotę kredytu w walucie złoty polski i spłacał ją również z wykorzystaniem środków pieniężnych w walucie złoty polski. W umowie kredytu nie było żadnego mechanizmu, który gwarantowałby, że przy zmianach kursów waluty CHF obciążenie kredytobiorcy z tytułu spłaty kapitałowej części rat kredytu nie będzie wzrastało i że ostatecznie kwota spłaconych przez kredytobiorcę rat kapitałowych kredytu w walucie złoty polski nie przekroczy wypłaconego mu kapitału kredytu. Ryzyko kursowe zostało więc rozłożone pomiędzy stronami w rażąco nierównomierny sposób. Należy przy tym podkreślić, że ten brak równomierności w ponoszeniu ryzyka kursowego nie był kredytobiorcy wiadomy, ponieważ nie uzyskał na ten temat żadnych informacji od Banku. Jednocześnie trudno jest przyjąć, że Bank nie zdawał sobie sprawy z ryzyka walutowego obciążającego kredytobiorcę. Umowa kredytu została zawarta z wykorzystaniem opracowanego przez Bank wzoru, z pewnością znał on więc zasady działania mechanizmu indeksacji kredytu do waluty CHF i jego przełożenie na wysokość salda kredytu i rat kredytu spłacanych przez kredytobiorcę w walucie złoty polski. Bank był również świadomy tego, że kredytobiorca będzie spłacał raty kredytu wykorzystując do tego uzyskiwane przez niego środki finansowe w walucie złoty polski – przed zawarciem umowy uzyskał od kredytobiorcę informacje o uzyskiwanych przez niego dochodach, ponieważ informacja ta była konieczna dla oceny zdolności kredytowej kredytobiorcy. Było więc dla Banku jasne, że wszelkie wahania kursów waluty CHF będą miały przełożenie na rzeczywiste obciążanie kredytobiorcy z tytułu umowy kredytu. Umowy kredytów z mechanizmami przeliczania zobowiązań stron według kursu obcej waluty, podobne do umów kredytów i pożyczek „frankowych” zawieranych masowo w pierwszej dekadzie XXI w. w naszym kraju, nie są nowym rozwiązaniem – pojawiały się już w Australii oraz we Włoszech i w Wielkiej Brytanii i spowodowały dla tamtejszych konsumentów podobne problemy, z jakimi obecnie zmagają się konsumenci w naszym kraju, polegające na znaczącym wzroście kwoty raty opłacanej w walucie krajowej, wynikającym ze zmiany kursów walut. Jest bardzo prawdopodobne, że strona pozwana jako podmiot działający w sektorze bankowym miała wiedzę o tym, że produkty finansowe z mechanizmami przeliczania zobowiązań stron według kursów obcych walut okazały się być bardzo problematyczne dla konsumentów w innych krajach, a mimo tego zdecydowała się na wprowadzenie takich produktów do swojej oferty, nie zapewniając jednocześnie konsumentom wyczerpujących informacji o ryzyku kursowym z nimi związanym. W ocenie Sądu brak należytego poinformowania kredytobiorcy przez Bank o ciążącym na nim ryzyku kursowym przy jednoczesnym przerzuceniu potencjalnych niekorzystnych skutków związanych z istnieniem tego ryzyka z Banku na kredytobiorcę świadczy o tym, że postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji uznać należy za rażąco naruszające interesy kredytobiorcy jako konsumenta. Każdy racjonalny konsument podejmuje decyzje o zaciągnięciu długoterminowego zobowiązania na podstawie oceny, jaka będzie proporcja pomiędzy korzyściami uzyskanymi w wyniku zaciągnięcia tego zobowiązania a obciążeniami z nim związanymi, jaki będzie przewidywalny rozmiar obciążeń związanych z tym zobowiązaniem i czy będą to obciążenia, które jest gotów ponieść. W interesie konsumenta leży bowiem zaciąganie zobowiązań, które – według dostępnych mu informacji – będą dla niego korzystne i nie będą dla niego nadmiernym obciążeniem. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zaniedbania Banku w zakresie przedstawienia kredytobiorcy odpowiedniej informacji o ryzyku kursowym związanym z umową kredytu indeksowanego do waluty CHF i jego potencjalnych skutkach doprowadziły do tego, że kredytobiorca zdecydował się zaciągnąć taki kredyt, nie zdając sobie w pełni sprawy z zakresu ryzyka kursowego, związku pomiędzy ryzkiem kursowym i rozmiarem obciążeń kredytobiorcy związanych z umową oraz tego, jak może się kształtować proporcja pomiędzy świadczeniem uzyskanym przez kredytobiorcę od Banku a świadczeniami, jakie on będzie spełniał na rzecz Banku. Kredytobiorcy została więc odebrana możliwość podjęcia rozsądnej i przemyślanej decyzji, opartej na pełnym rozważeniu wad i zalet zaproponowanej mu umowy kredytu, co rażąco naruszyło jego interesy. Również ukształtowanie mechanizmu indeksacji w taki sposób, że ryzyko kursowe z nim związane tworzyło zagrożenia wyłącznie po stronie kredytobiorcy przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów Banku nie może zostać ocenione pozytywnie pod kątem ochrony interesów konsumenta. Takie ukształtowanie mechanizmu indeksacji w sposób ewidentny godzi w te interesy. Jednocześnie postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji są sprzeczne z dobrymi obyczajami. W stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami dobre obyczaje wymagają, aby w sytuacji, gdy przewidywany rozmiar obciążeń związanych z długoterminowym zobowiązaniem nie jest możliwy do ocenienia na podstawie informacji, które powinien posiadać każdy rozsądny konsument, przedsiębiorca dostarczył konsumentowi informacji pozwalających na taką ocenę. Jak wielokrotnie wskazano już wyżej, przed zawarciem umowy Bank nie dostarczył takich informacji kredytobiorcy. Jako naruszenie dobrych obyczajów należy również postrzegać takie ukształtowanie postanowień tworzących mechanizm indeksacji, że gwarantują one minimalizację zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym po stronie Banku przy jednoczesnym braku ograniczenia w jakikolwiek sposób zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym po stronie konsumenta. Dobre obyczaje wymagają, aby pozycja kontraktowa konsumenta i przedsiębiorcy była równoważna, a jeżeli równoważna nie jest – żeby uprzywilejowanie którejkolwiek ze stron miało racjonalne i sprawiedliwe uzasadnienie. Tymczasem przerzucenie ryzyka kursowego w całości na konsumenta zaburza równowagę kontraktową stron i prowadzi do niczym nieuzasadnionego uprzywilejowania interesów przedsiębiorcy kosztem interesów konsumentów. Bank zabezpieczając swoją pozycję nie ponosi proporcjonalnego do kredytobiorcy ryzyka kursowego. Natomiast powód, jako konsument, nie został w żadnym stopniu zabezpieczony przed tym ryzykiem, które ocenić należy jako znaczne, jeżeli weźmie się pod uwagę czas trwania umowy i istotny wymiar ekonomiczny zobowiązania dla powoda. W niniejszej sprawie należy także zwrócić uwagę na okoliczność, iż powód nie miał realnej możliwości skonsultowania treści propozycji umowy i zasięgnięcia porady specjalisty, albowiem, jak zeznał A. W., powiedziano mu, że nie może zabrać projektu do domu przed podpisaniem umowy, gdyż jest to dokument bankowy o charakterze poufnym. Mając na uwadze powyższe należy uznać, iż zawarta umowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, co również prowadzi do nieważności całej umowy. Sąd Okręgowy nie podzielił poglądu strony pozwanej, iż wobec uznania za niedozwolone postanowień umownych dotyczących marży kupna i sprzedaży Banku, możliwym jest pozostawienie w mocy postanowień umownych w części, w jakiej wskazują, iż kursy kupna/sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do walut ogłoszonych w tabeli kursów NBP, a w konsekwencji umowa w pozostałej części pozostaje w mocy. Należy zauważyć, iż skutkiem uznania konkretnego postanowienia umownego za abuzywne jest jego eliminacja z umowy, nie zaś modyfikacja tego postanowienia. Kurs kupna/sprzedaży waluty określony w umowie jest wynikiem dowolnej modyfikacji kursu średniego przez bank i wynik tego działania (odjęcie lub dodanie do kursu średniego marży Banku), stanowi - jako całość - postanowienie umowne, które zostaje eliminowane z umowy. Integralność tego postanowienia, wyrażająca się w tym, że poszczególne części składają się na wynik, który stanowi dopiero kurs kupna/ sprzedaży waluty, uniemożliwia ingerencję w powyższe równanie w sposób umożliwiający eliminację z równania wyłącznie części odnoszącej się do arbitralnie ustalanej marży. Inaczej mówiąc, jeżeli kurs waluty jest wynikiem jakiegoś działania matematycznego, to Sąd nie jest uprawniony do modyfikacji tego równania matematycznego poprzez eliminację jednej z jego części. Wskazać należy, że jakkolwiek w orzecznictwie TSUE dopuszcza się pod pewnymi warunkami zastąpienie eliminowanych postanowień umowy, dyspozytywnymi przepisami prawa krajowego, modyfikacja abuzywnych postanowień wydaje się jednak niedopuszczalna. Powyższe rozumowanie znalazło potwierdzenie w Wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2021 r. C-19/20: Tymczasem Trybunał orzekł, że przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie temu, żeby uznany za nieuczciwy warunek został częściowo utrzymany w mocy poprzez usunięcie elementów przesądzających o jego nieuczciwym charakterze, w przypadku gdyby to usunięcie sprowadzało się do mającej wpływ na istotę tych warunków zmiany ich treści (wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 64). Jedynie gdyby element klauzuli indeksacyjnej rozpatrywanego w postępowaniu głównym kredytu hipotecznego dotyczący marży Banku (...) stanowił zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych, które mogłoby być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru, sąd krajowy mógłby go usunąć (pkt 70-71). Trybunał zaakcentował, że usunięte z umowy mogą być postanowienia, które mają „odrębny” charakter od innych postanowień czyli np. nie ma przeszkód do usunięcia klauzuli zastrzegającej określoną opłatę za wykonanie monitu ponaglającego do dłużnika ponieważ jest to postanowienie odrębne w stosunku do innych postanowień umowy, ale w ramach tego postanowienia nie można dokonywać modyfikacji. Postanowienia umowy, regulujące sposób ustalania kursów kupna/sprzedaży stanowią jedną całość, którego składowe są ze sobą integralnie powiązane, stąd w ocenie Sądu brak jest możliwości ingerencji w te postanowienia, poprzez eliminację jedynie części postanowień. Sąd Okręgowy ustalając nieważność umowy, podzielił również poglądy wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r. V CSK 382/18, który wskazał, iż nie powinno budzić wątpliwości, że o zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134). Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością). Na rozprawie w dniu 13 października 2021 r. A. W. oświadczył, że jest świadom skutków stwierdzenia nieważności umowy i godzi się na nie. Nie ma więc podstaw do uznania, że upadek umowy niósłby za sobą negatywne skutki dla kredytobiorcy, na które się on nie godzi, co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, LEX nr 2723333). Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie I wyroku ustalając nieważność przedmiotowej umowy kredytu. Konsekwencją uznania, iż umowa kredytu jest nieważna, jest stwierdzenie, że wszelkie świadczenia spełnione przez powoda na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. Równocześnie za niezasadny uznać należy podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia. Zgodnie z art. 118 k.c. roszczenie powoda o zwrot kwot wpłaconych stronie pozwanej tytułem spłaty kredytu podlega 6-letniemu terminowi przedawnienia. Jako, że zobowiązanie do zwrotu świadczenia nienależnego jest zobowiązaniem bezterminowym, którego wymagalność zależy od wezwania dłużnika do spełnienia świadczenia, bieg terminu przedawnienia roszczenia należy liczyć od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Odwołać należy się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r. III CZP 11/20, w której wskazano, iż co do zasady termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (na pewne podobieństwo przypadku do condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Sąd Najwyższy wskazał również, że może powstać pytanie, czy i ewentualnie kiedy wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej umowy, może być uznane za dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji upadku umowy (choćby sam sąd oceniał je jako szczególnie niekorzystne), prowadzącą do jej trwałej bezskuteczności (nieważności). Problematyczne jest to, że skonfrontowany z takim żądaniem kredytodawca może nie mieć jasności co do tego, czy formułując je, konsument był należycie poinformowany o konsekwencjach abuzywności klauzuli (np. o wszystkich roszczeniach restytucyjnych związanych z całkowitą i trwałą bezskutecznością umowy). Jest to zaś kwestia istotna, skoro decyduje o rozpoczęciu biegu przedawnienia roszczeń restytucyjnych kredytodawcy oraz możliwości postawienia ich w stan wymagalności (art. 455 k.c.) i przedstawienia do potrącenia (art. 498 § 1 k.c.). Zważywszy ponadto, że przedsiębiorca nie ma zapewnionej możliwości wglądu w informacje uzyskane przez konsumenta pozasądowo (z czym związana jest daleko idąca "swoboda dowodowa" konsumenta) i oceny ich wyczerpującego charakteru (albo choćby ryzyka związanego z tym, czy tę informację można uznać za wyczerpującą), należy uznać, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. Oczywiście w toku postępowania sądowego brak takiego oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji - będzie równoznaczne z odmową potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy wskazać należy, iż dopiero na rozprawie przed Sądem w dniu 13 października 2021 r. powód A. W. oświadczył, iż znane mu są konsekwencje stwierdzenia nieważności umowy i godzi się na nie, zatem zarzut przedawnienia uznać należy za chybiony. Jak wynika z ustaleń stanu faktycznego powód A. W. w okresie od dnia 6 sierpnia 2008 do dnia 23 kwietnia 2019 r. tytułem spłaty rat kredytu wpłacił łącznie na rzecz kredytodawcy kwotę 132.124,89 zł oraz kwotę 42.416,58 CHF, zatem taka kwota podlegała zasądzeniu na rzecz powoda A. W. od strony pozwanej w punkcie II wyroku. Odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 132.124,89 zł Sąd zasądził od dnia 28 marca 2019 r., tj. od dnia następnego po dniu, w którym stronie pozwanej zostało doręczone pismo powodowego Stowarzyszenia z dnia 26 marca 2019 r. (k. 1220-1241), w którym po raz pierwszy zostało zgłoszone roszczenie o zapłatę kwoty 300.183,62 zł z uwagi na nieważność umowy kredytu. Odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 42.416,58 CHF Sąd zasądził od dnia 19 sierpnia 2021 r., czyli od dnia następnego po dniu, w którym stronie pozwanej zostało doręczone pismo powodowego Stowarzyszenia z dnia 26 czerwca 2021 r. (k. 2051-2055), w którym po raz pierwszy zostało zgłoszone roszczenie o zapłatę tej kwoty. W pozostałej części, tj. w odniesieniu do żądania zasądzenia odsetek za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia 27 marca 2019 r. (co do kwoty 132.124,89 zł) oraz do dnia 18 sierpnia 2021 r. (co do kwoty 42.416,58 CHF) powództwo podlegało oddaleniu, albowiem w tym okresie strona pozwana nie pozostawała w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia (pkt III wyroku). O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie IV wyroku na podstawie art. 100 k.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone; sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Powództwo podlegało oddaleniu tylko co do nieznacznej części dochodzonego roszczenia (w opisanym powyżej zakresie dotyczącym wyłącznie roszczenia odsetkowego). Z uwagi na powyższe kosztami procesu należało obciążyć w całości stronę pozwaną. Na zasądzone na rzecz Stowarzyszenia koszty w kwocie 10.800 złożyło się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika powodów w osobie adwokata (§ 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie). W punkcie V wyroku Sąd nakazał ściągnąć od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 1.000 zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której Stowarzyszenie było zwolnione. Apelację od powyższego wyroku złożyła strona pozwana. Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w G. zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, I Wydział Cywilny, z 11 marca 2022 r., wydany w sprawie o sygn. akt I C 1209/16, w części, tj. w zakresie pkt I i II wyroku oraz co do związanego z ww. rozstrzygnięciami orzeczenia o kosztach procesu zawartego w pkt IV i V wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisu prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 189 k.p.c., poprzez błędne przyjęcie, że powód ma interes prawny w dochodzeniu powództwa o ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna - jako że interes prawny jest podstawową przesłanką roszczenia które uwzględnił Sąd a jego brak skutkuje oddaleniem roszczenia o ustalenie; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i § 3 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że Umowa Kredytu narusza zasadę swobody umów bowiem sprzeciwia się naturze stosunku prawnego - w szczególności z tej przyczyny, że Bank samodzielnie ustalał kursy walut mające zastosowanie do przeliczeń pomiędzy walutami PLN i CHF oraz jakoby robił to w sposób dowolny - mimo, że nie doszło do naruszenia zasady swobody umów, umowa kredytu indeksowanego została uregulowana przez ustawodawcę, a rozłożenie praw i obowiązków wynikających z Umowy Kredytu nie naruszało równości jej stron; 3. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 385
w zw. art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego (w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe)2 oraz art 69 ust 3 Prawa bankowego poprzez ich niezastosowanie - w zw. z art 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG, a polegające na zaniechaniu dokonania wykładni oświadczeń woli stron i błędnym przyjęciu przez Sąd, że: (
353 1 k.c. oraz art. 4 ustawy o zmianie ustawy - Prawo bankowe3 (dalej: Ustawa antyspreadowa) w zw. z art. 385 2 k.c. oraz art. 316 § 1 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie oraz nieuwzględnienie: (i) zawarcia przez Aneksu, którym sprecyzowano kwestionowane postanowienia dotyczące Tabelii Kursów ( ii ) stanu wprowadzonego ustawa antyspreadową przy ocenie celowości stosowania przez Sąd sankcji (i to nieważności) dla zachęcenia banków do umieszczania w umowach kredytu postanowień dotyczących kursów walut w sytuacji, gdy obowiązek taki wynika już z ww. ustawy, wypełniając cele Dyrektywy 93/13 - a w konsekwencji zaniechanie dokonania oceny skutków braku związania abuzywnym postanowieniem na dzień orzekania i błędne przyjęcie, że nie została uchylona ewentualna abuzywność postanowień, a właściwą sankcją jest nieważność całej umowy; 7. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 58 § 1 i § 3 k.c. w zw. z art.
w zw. art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich błędne zastosowanie oraz art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie dokonania oceny: (i) czy przyjęcie nieważności Umowy Kredytu z uwagi na abuzywność niektórych jej postanowień jest zgodne z zasadą proporcjonalności oraz odpowiada sankcji bezskuteczności (niezwiązania postanowieniem) z art.
k.c., (
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.