Sygn. akt I ACa 658/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Zygmunt Drożdżejko Protokolant: os

§ 10ust.

1 pkt 1 i § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.)tj. kwoty (5400 zł+ 3600zł x75 %) , powiększone o podatek VAT, łącznie 9963 zł. Zaś orzeczenie w pkt IV wyroku oparto o przepis art. 122 w zw. z art. 100 zd. 2 kpc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu w sytuacji, gdy strona powodowa uległa tylko co do nieznacznej części swojego żądania. Na koszty te składa się kwota 9963 zł tytułem wynagrodzenia ustanowionego z urzędu pełnomocnika powódki ustalona w oparciu o przepisy §

§ 10ust.

1 pkt 1 i § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.). Powołane rozporządzenie znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK-A 2020/13; Dz. U. z 2020 r. poz. 769). Sąd nie podzielił stanowiska pełnomocników stron co do zasadności przyznania wynagrodzenia w kwocie odpowiadającej 150 % stawki minimalnej z uwagi na nakład pracy pełnomocników stron w niniejszej sprawie i podejmowane w sprawie czynności. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył pozwanego nieuiszczonymi kosztami sądowymi. Sąd kierując się zasadami słuszności miał na uwadze, ze S. S. jest w trudnej sytuacji życiowej, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, utrzymuje się z emerytury w niewielkiej wysokości oraz zasiłku opiekuńczego. Jego sytuacja osobista i finansowa jest trudna. Apelacja pozwanego Wyrok został zaskarżony w części tj. w zakresie pkt l i IV. Pozwany wniósł o zmianę skarżonego wyroku poprzez zasądzenie od S. S. na rzecz A. C. kwoty 13.285,23 złotych (93.848,93 zł — 8.390,45 złotych — 4.894,78 złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty, a w przypadku nieuwzględnienia zarzutu z pkt 4 — o uchylenie wyroku ponad kwotę 35.084,31 złotych, uchylenie pkt IV w całości i umorzenie postępowania w tym zakresie, a w każdym przypadku o nieobciążanie pozwanego kosztami procesu. Ponadto wniósł o zasądzenie od powódki A. C. na rzecz pozwanego S. S. kosztów procesu wg norm przepisanych, a w przypadku oddalenia apelacji — o przyznanie mi od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Kielcach) kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym w stawce wynikającej z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie wraz z należnym podatkiem VAT, ponieważ koszty te nie zostały ani w całości, ani w żadnej części pokryte. Wyrokowi zarzucono: l. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to przepisu art. 193 § 1 i 2 1 kpc w zw. z aft. 187 §1 kpc w zw. z art. 130 1a § 1 kpc, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że powódka dokonała skutecznego rozszerzenia powództwa pismami: z dnia 11 maja 2021 roku (k. 340), a następnie z dnia 27 lipca 2022 roku w sytuacji, gdy Sądowi nie został złożony odpis pisma rozszerzającego powództwo, który powinien zostać doręczony stronie przeciwnej przez Sąd, a doręczenie przedmiotowego pisma zostało dokonane bezpośrednio na adres pełnomocnika pozwanego;

1. naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 321 § 1 kpc, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące orzeczeniem ponad żądanie, tj. zasądzenie od pozwanego S. S. na rzecz A. C. kwoty 93.848,93 złotych mimo, że powództwo dotyczyło kwoty 35.084,31 złotych i nie zostało skutecznie rozszerzone w dalszej części;
2. naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 321 § 1 kpc, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące zasądzeniem od S. S. na rzecz A. C. kosztów procesu w sytuacji, gdy strona powodowa wniosku takiego nie składała, a pełnomocnik ustanowiony powódce z urzędu domagał się przyznania kosztów ze Skarbu Państwa
3. naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 206 kc, poprzez jego niezastosowanie, skutkujące niewzięciem pod uwagę, że strony podzieliły nieruchomość do korzystania i pozwany S. S., który z uwagi na swoją niepełnosprawność nie ma i nie miał nigdy możliwości korzystania z nieruchomości wspólnej poza pierwszym poziomem domu, na który powódka A. C. poczyniła nakłady w kwocie 13.285,23 złotych, nie powinien być zobowiązany do rozliczenia się z powódką ze wszystkich poczynionych nakładów na nieruchomość. Powódka wniosła o oddalenie apelacji i zasadzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja co do punku IV jest uzasadniona, a co do punktu I nie. W pkt. IV Sąd Okręgowy w Kielcach zasądził od pozwanego na rzecz powódki wynagrodzenie za pomoc prawną udzielona z urzędu. Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.. (który był podstawą do orzekania, ale obecne rozporządzenie zawiera analogiczny przepis) „w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu” w sprawie cywilnej, w której kosztami procesu został obciążony przeciwnik procesowy strony korzystającej z pomocy udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, koszty, o których mowa w § 2, sąd przyznaje po wykazaniu bezskuteczności ich egzekucji. Istotnie wykładnia literalna tego przepisu może prowadzić do wniosku, że zawsze w pierwszej kolejności należy zasądzić koszty od przeciwnika, a dopiero bezskuteczność egzekucji upoważnia sąd do przyznania tych kosztów ze środków Skarbu Państwa. Taka wykładania nie jest jednak prawidłowa. Wykładnia funkcjonalna prowadzi do wniosku, że owszem jest to pewna zasada, ale w szczególnych sytuacjach sąd może od niej odstąpić i przyznać wynagrodzenie pełnomocnikowi od razu. Taka sytuacja zachodzi wówczas, gdy jest oczywiste że egzekucja byłaby bezskuteczna lub szczególnie uciążliwa i długotrwała albo gdy zasądzenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Taka sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie. Pozwany jest osobą ubogą, sąd zwolnił go od kosztów sądowych i przyznał pełnomocnika z urzędu. Egzekucja wynagrodzenia byłaby długotrwała z uwagi na niskie dochody. Owszem pełnomocnik mógłby poszukiwać zaspokojenia w nieruchomości pozwanego, ale przeprowadzenie tej egzekucji trwałoby kilka lat. Nie jest uzasadnione aby pełnomocnik tak długo czekał na swoje wynagrodzenie. Należy również podkreślić, ze sąd rozstrzygając o kosztach zastosował art. 102 kpc. Z tego też względu sąd od raz przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie w oparciu o §

§ 10ust.

1 pkt 1 i § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.). Powołane rozporządzenie znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny (wyrok z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK-A 2020/13; Dz. U. z 2020 r. poz. 769). Wynagrodzenie wyniosło 9 963 zł. Apelacja co do punktu I wyroku nie jest uzasadniona. Generalne na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny w całości podziela ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Sąd Okręgowy oraz dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną i przyjmuje te ustalenia i ocenę za własną, z wyjątkiem odmienności wynikających z poniższych wywodów. Zarzut naruszenia art. 193 § 1 i 2 1 kpc w zw. z art. 187 §1 kpc w zw. z art. 130 1a § 1 kpc jest uzasadniony, ale nie miało to wpływ na rozstrzygnięcie. Istotnie pismo z dnia 11 maja 2021r. nie zostało doręczone pozwanemu za pośrednictwem sądu, a powinno. Nie oznacza to jednak, że pozwany go nie otrzymał. Jak wynika z adnotacji (pełnomocnik pozwanego tego nie kwestionował) zostało ono doręczone pełnomocnikowi pozwanego bezpośrednio. Ostateczne rozszerzenie powództwa zostało dokonane w piśmie z dnia 27 lipca 2022r. Pismo to (podobnie jak pismo z 11.05.2022r.) pełnomocnik powoda w sposób sprzeczny z art. 132 kpc doręczył pełnomocnikowi pozwanemu, a to z uwagi na fakt, że jako pismo rozszerzające powództwo powinno być doręczone przez sąd. Tym niemniej należy zauważyć, że na rozprawie w dniu 18.11.2022r. pełnomocnik pozwanego oświadczył, że otrzymał pismo z lipca 2022r. i jest mu znana jego treść. Należy więc przyjąć, że doręczenie nastąpiło w trybie art. 193 § 3 kpc. Oczywiście nie doszło do fizycznego wręczenia egzemplarza pisma pełnomocnikowi pozwanego, ale było to zbędne, ponieważ był on już w jego posiadaniu. Doszło więc do prawidłowego ostatecznego ukształtowania powództwa. Zarzut dotyczący naruszenia art. 321 kpc tj. orzekania ponad żądanie nie jest uzasadniony albowiem sąd orzekał w granicach wyznaczonych pismem z dnia 27.07.2022r. Zarzut dotyczący naruszenia art. 206 kc nie jest uzasadniony. Zgodnie z tym artykułem każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Artykuł ten nie określa kto i w jakim zakresie ponosi koszty utrzymania nieruchomości wspólnej tylko określa prawa współwłaściciela do posiadania i korzystania z rzeczy. O zakresie otrzymywania pożytków i zakresie obowiązków w utrzymaniu rzeczy wspólnej decyduje art. 207 kc, który stanowi że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Zatem to jest zasada. Owszem, w drodze umowy, poprzez podział do używania można wprowadzić inne zasady rozliczania. W tym miejscu należy dodać, że pozwany nie wykazał aby po zwrotnym przeniesieniu ½ udziału w nieruchomości doszło do podziału nieruchomości do używania. Okoliczność czy i z jakiej części faktycznie obecnie korzysta pozwany pozostaje bez znaczenia. Z uwagi na brak podziału do używania i brak podziału kosztów, pozwany może korzystać z całej nieruchomości. W niniejszej sprawie, problem polegał także na sposobie rozliczenia wskutek odwołania darowizny i zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości. Sytuacja była taka, że powódka dokonując nakładów na nieruchomość była wyłącznym współwłaścicielem. Zatem dokonywała nakładów na swoją nieruchomość. Dopiero po ich dokonaniu, wskutek wyroku sądu, doszło do przeniesienia ½ udziałów w nieruchomości na rzecz pozwanego. Zatem współwłasność powstała już po dokonaniu nakładów, a w chwili ich dokonywania nie występowała. Oznacza to, że do rozliczenia nakładów zastosowanie ma art. 408 kc zobowiązany do wydania korzyści może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie znalazły pokrycia w użytku, który z nich osiągnął. Zwrotu innych nakładów może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania; może jednak zabrać te nakłady, przywracając stan poprzedni [§1]. Kto czyniąc nakłady wiedział, że korzyść mu się nie należy, ten może żądać zwrotu nakładów tylko o tyle, o ile zwiększają wartość korzyści w chwili jej wydania [§2]. Jeżeli żądający wydania korzyści jest zobowiązany do zwrotu nakładów, sąd może zamiast wydania korzyści w naturze nakazać zwrot jej wartości w pieniądzu z odliczeniem wartości nakładów, które żądający byłby obowiązany zwrócić [§ 3]). W przedmiotowej sprawie powódka dokonywała nakładów w okresie kiedy była wyłącznym właścicielem nieruchomości, a więc nie wiedziała, że korzyść jej się nie należy. Rozliczeniu podlegały więc nakłady konieczne. Z uwagi na charakter nakładów nie ma możliwości ich zwrotu, a więc należało zasądzić ich równowartość w pieniądzu. Trafnie Sąd Okręgowy przyjął, że praktycznie wszystkie nakłady miały charakter nakładów koniecznych i podzielił je na połowę. Sąd przyznał pełnomocnikom obu stron wynagrodzenie za pomoc prawna udzieloną z urzędu na podstawie art. 29 ust.1 ustawy „Prawo o adwokaturze”, a ich wysokość ustalił na podstawie § 4 pkt. 3, § 8 pkt. 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. „w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.” oraz stosowanego w drodze analogii § 10.1.2) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości „w sprawie opłat adwokackich” (4050 zł plus podatek od towarów i usług). Pozostałymi kosztami postępowania apelacyjnego sąd obciążył Skarb Państwa na zasadzie art. 102 kpc. Mając powyższe na uwadze – na zasadzie art. 386 § 1 kpc – orzec należało jak w sentencji wyroku.