art. 21a, dodanym do ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju (Dz.U. z 2020 r. poz. 2011 ze zm.), Rada Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19 mogła powierzyć PFR realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, w szczególności w formach, o których mowa w art. 13 ust. 1, lub w formach bezzwrotnych. (art. 21a ust. 1). Na podstawie ww. art. 21a ustawy o systemie instytucji rozwoju, Rada Ministrów 27 kwietnia 2020 roku podjęła uchwałę nr 50/2020 w sprawie programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” (dalej jako: Program). Zasadniczym celem programu była realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki oraz zapewnienie bezpieczeństwa i dobrobytu jej obywateli. Program miał na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości przedsiębiorstw oraz zwolnień pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-
pkt 3.1. Uchwały Rady Ministrów Polski Fundusz Rozwoju był uprawniony do odmowy wypłaty Subwencji Finansowej na rzecz Beneficjenta Programu w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć.
pkt 3.1.ppkt 7 załącznika do Uchwały Rady Ministrów tj. Program Rządowy – tarcza finansowa PFR dla małych i średnich firm – PFR został upoważniony przez Radę Ministrów do odmowy wypłaty subwencji na rzecz Beneficjenta programu, w przypadku w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć.
pkt 5.1 załącznika do Uchwały Rady Ministrów tj. Program Rządowy – tarcza finansowa PFR dla małych i średnich firm – PFR miał prowadzić monitoring finansowania programowego oraz jego obsługi, stosując w tym zakresie standardowe procedury ewidencji, raportowania i kontroli, w tym zwłaszcza przeciwdziałania nadużyciom. W powyższym zakresie PFR był uprawniony do wprowadzania instrumentów zapewniających szybką i efektywną weryfikację sposobu realizacji programu przez Beneficjenta.
pkt 7.5 załącznika do Uchwały Rady Ministrów tj. umowy o warunkach i trybie przekazania środków na realizację programów rządowych zawartą pomiędzy Skarbem Państwa a Polskim Funduszem Rozwoju w pkt. 2.2. lit. c wskazano, że realizacja Programu przez PFR będzie objęta tarczą antykorupcyjną Centralnego Biura Antykorupcyjnego i tarczą cyberbezpieczeństwa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. (dowód: uchwała nr 50/2020 Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 roku k. 149, załącznik do uchwały nr 50/2020 Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 roku k. 151-176v, Umowa o warunkach i trybie przekazania środków na realizację programów rządowych k. 53-56, k. 165-176v) Centralne Biuro Antykorupcyjne (dalej jako: CBA) działając na podstawie obowiązków ustawowych, przyjęło w procesie osłony rolę koordynacyjną w zakresie współpracy, opracowania wytycznych dla służb określających przesłanki do wydania negatywnej rekomendacji oraz uzgodnienia procedur wymiany informacji między służbami. W strukturach CBA powołany został zespół, którego zadania objęły między innymi osłonę procesu dystrybucji wsparcia finansowego obejmującą weryfikację osób i podmiotów uczestniczących w realizacji programu, ocenę procedur jego funkcjonowania – aż do etapu ewentualnego umorzenia pomocy finansowej. CBA dokonało analizy wypłaconych środków publicznych w oparciu o ryzyko wystąpienia przestępstw korupcyjnych, ekonomicznych lub prania pieniędzy, a także zagrożeń dla interesu ekonomicznego państwa i ryzyka wykorzystania udzielonych środków finansowych w sposób niezgody z celem programu. CBA jako służba specjalna działając w graniach wyznaczonych zadań
ustawą o CBA, jak również wytycznymi Prezesa Rady Ministrów z 26 stycznia 2015 roku w sprawie funkcjonowania osłony antykorupcyjnej, było zobligowane poinformować PFR o istniejącym ryzyku i konieczności zabezpieczenia wypłaconych należności. (dowód: pismo Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego k. 137-137v) Zasady realizacji Programu przez PFR określał Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju Dla Małych i Średnich Firm”, przyjęty przez PFR 13 kwietnia 2021 roku, wchodzący w życie 28 kwietnia 2021 roku (dalej jako: Regulamin). Regulamin ten zastąpił poprzednio obowiązujące wersje regulaminu Programu, stosownie do § 15 ust. 1 Regulaminu obowiązującego do dnia 28 maja 2020 roku. W oparciu o § 1 ust. 2 Regulaminu Beneficjent oznaczał na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa Przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP wnioskującego do PFR o udzielenie Subwencji Finansowej, lub któremu PFR udzielił Subwencji Finansowej.
6 Regulaminu, w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, PFR mógł podjąć decyzję o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu całości lub części Subwencji Finansowej.
a) Regulaminu oświadczenie o rozliczeniu składane jest nie wcześniej niż pierwszego dnia po upływie 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji oraz nie później iż w terminie 10 dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji.
b tir. ii Regulaminu w związku ze złożeniem oświadczenia o rozliczeniu lub z upływem terminu na złożenie oświadczenia o rozliczeniu, PFR może wydać decyzję określającą kwotę subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości w związku z ustaleniem przez PFR, że Beneficjent naruszył warunki programowe, które pociągają za sobą konieczność zwrotu otrzymanej subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa podlega zwrotowi w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia Beneficjentowi decyzji określającej wysokość subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości. Zgodnie § 5 1 ust. 9 Regulaminu, decyzja określająca wysokość Subwencji Finansowej podlegającej zwrotowi oraz decyzja informująca Beneficjenta o zidentyfikowaniu przez PFR okoliczności, które uniemożliwiają ustalenie wysokości subwencji finansowej podlegającej zwrotowi zostaną udostępnione Beneficjentowi nie później niż w terminie 15 dni roboczych licząc od ostatniego dnia terminu na złożenie oświadczenia o rozliczeniu, z zastrzeżeniem, że w wyjątkowych przypadkach termin ten może ulec wydłużeniu.
Regulaminu PFR samodzielnie lub we współpracy z Bankami oraz innymi podmiotami ma prawo prowadzić ewidencję Beneficjentów oraz udzielonego im Finansowania Programowego oraz monitoring udzielania i wykorzystywania Subwencji Finansowych, stosując w tym zakresie standardowe procedury ewidencji, raportowania i kontroli, w tym zwłaszcza przeciwdziałania nadużyciom. PFR może współpracować, w szczególności, w zakresie sprawozdawczości, raportowania lub monitoringu, między innymi z KIR, Bankami, instytucjami finansowymi, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Ministrem Rozwoju, Ministrem Finansów, Krajowym Rejestrem Sądowym i sądami powszechnymi oraz pozyskiwać informacje od tych instytucji i organów w zakresie dopuszczanym na podstawie odpowiednich przepisów prawa.
9 lit b Regulaminu PFR jest uprawniony do wydania decyzji określającej wysokość subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. Zgodnie § 11 ust. 13 Regulaminu zawarcie przez Beneficjenta Umowy Subwencji Finansowej było wymogiem koniecznym dla otrzymania Subwencji Finansowej, jednakże nie gwarantowało jej otrzymania w przypadku braku spełniania przez Beneficjenta Warunków Programowych lub w sytuacji niepozyskania przez PFR Kwoty Finansowania Programowego. Udzielenie przez PFR Subwencji Finansowej w ogólności, a także w określonej wysokości, było uzależnione od spełnienia przez Beneficjenta wszystkich Warunków Programowych.
4 Regulaminu PFR w celu weryfikowania prawdziwości oświadczeń złożonych przez Beneficjentów we wniosku, może pozyskać informacje od osób trzecich i organów administracji, w tym między innymi od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów oraz Krajowej Administracji Skarbowej.
1 Regulaminu Beneficjent potwierdzał, że zrozumiał i przyjmuje zasady rozpatrywania przez PFR Wniosków przyznanie Finansowania Programowego, które zostały wskazane w Regulaminie, jak również potwierdzał, że zapoznanie się z tymi zasadami nie zwalnia go od zapoznania się z całokształtem przepisów prawa i postanowień Dokumentów Finansowania dotyczących Finansowania Programowego
15 Regulaminu Beneficjent wyraził zgodę na występowanie i pozyskiwanie przez PFR oraz podmioty wskazane w art. 11 ust. 6 i 7 Ustawy o SIR dla właściwych organów i instytucji, danych dotyczących jego sytuacji prawnej i finansowej, w tym w celu weryfikacji danych oraz informacji udzielonych przez Beneficjenta, w tym w szczególności do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów, organów skarbowych, innych organów administracji oraz innych podmiotów prowadzących działalność w zakresie oceny i przetwarzania danych dotyczących sytuacji prawnej i finansowej podmiotów gospodarczych, w tym w szczególności na podstawie art. 21ab ustawy o SIR. (dowód: regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju Dla Małych i Średnich Firm” obowiązujący od 28 kwietnia 2021 roku k. 28-48, wyciąg z dokumentu programu k. 44-51, dane na stronie (...)) (...) sp. z o.o. 2 czerwca 2020 roku zawarł z PFR w formie elektronicznej za pośrednictwem (...) Bank (...) S.A. umowę o udzielenie Subwencji Finansowej nr (...) (dalej jako: Umowa) dotyczącą Programu „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla mikro, małych i średnich firm”. W § 1 ust. 2 Umowy (...) sp. z o.o. oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 roku był małym lub średnim przedsiębiorcą zatrudniającym 14 pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zawarcie Umowy (ust. 4). Wskazał, że skala spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) przedsiębiorcy w miesiącu referencyjnym w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku z zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19:(...); została określona na 54% (ust. 6). Przedsiębiorca oświadczył, że wysokość obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w miesiącu kalendarzowym bezpośrednio poprzedzającym miesiąc referencyjny wynosi 565.047,00 zł (ust. 7), a wielkość obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w 2019 roku wyniosła 10.811.870,00 (ust. 8). Przedsiębiorca zawnioskował o subwencję finansową w kwocie: 648.712,00 zł (ust. 9). Na warunkach określonych w umowie PFR mógł wypłacić przedsiębiorcy subwencję finansową w ramach Programu Rządowego – Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich firm. Subwencja była wypłacana w PLN. Maksymalna wysokość subwencji finansowej dla przedsiębiorców będących mikro przedsiębiorcami obliczana była jako iloczyn liczby pracowników zatrudnionych przez przedsiębiorcę oraz bazowej kwoty subwencji finansowej ( § 2 ust. 1 i 2 Umowy).
1 lit. b Umowy przedsiębiorca zobowiązał się przeznaczyć środki z subwencji finansowej wyłącznie na pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, z wyłączaniem przeznaczenia środków na nabycie (przejęcie) w sposób bezpośredni lub pośredni innego podmiotu. Prawa i obowiązki PFR oraz przedsiębiorcy związane z wypłaconą subwencją finansową określone były także w regulaminie ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm”, który był dostępny pod wskazanym w umowie adresem internetowym. Przedsiębiorca oświadczył, że zapoznał się z regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść ( § 11 ust. 4 Umowy). (dowód: umowa subwencji finansowej nr (...)SP k. 72-77v) W dniu 3 czerwca 2020 roku PFR dokonał pozytywnej weryfikacji spełnienia przez (...) sp. z o.o. warunków otrzymania subwencji finansowej określonych w umowie, oraz podjął decyzję o wypłacie subwencji finansowej w kwocie 648.712,00 zł, będącej całkowitą wnioskowaną przez przedsiębiorcę kwotą subwencji finansowej. (dowód: decyzja w sprawie subwencji finansowej z 3 czerwca 2020 roku k. 79) W ramach wykonywania Umowy PFR 4 czerwca 2020 roku przelał na wskazane przez Przedsiębiorcę konto bankowe kwotę 648.712,00 zł. (dowód: potwierdzenie przelewu k. 81) (...) sp. z o.o. 17 grudnia 2020 roku złożył oświadczenie o potwierdzeniu stanu związania przez Beneficjenta Umową subwencji finansowej oraz wszystkimi oświadczeniami złożonymi w imieniu Beneficjenta w związku z procesem uzyskiwania subwencji finansowej od PFR. Beneficjent oświadczył, że okresie od 2 czerwca 2020 roku do dnia wygaśnięcia Umowy subwencji finansowej:
1 pkt a Regulaminu;
ustaloną procedurą, tj. w postaci skomasowanych zabezpieczonych plików, zawierających uwagi odnoszące się do wielu podmiotów. Pliki te zawierały jedynie wskazanie podmiotów poddanych weryfikacji Biura wraz z syntetyczną opinią (pozytywną lub negatywną), nie obejmowały natomiast uzasadnienia. Taka formuła przekazywania danych wynikała z faktu, iż szczegóły przyjętej przez Biuro metodyki analizy danych oraz opracowanego algorytmu stanowią informacje niejawne, a nadto chronione w myśl art. 24 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym. Wskazał, że przy ocenie wnioskodawców i beneficjentów Tarczy Finansowej 1.0 i 2.0 wykorzystano dane m.in. Krajowej Administracji Skarbowej (KAS), Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF) i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Dokonano sprawdzeń podmiotów oraz osób powiązanych m.in. w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), bazie ZUS, bazie REGON, Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) oraz niejawnych bazach danych, do których Biuro ma dostęp (k. 137-137v). Sąd na podstawie art. 299 k.p.c. w zw. z art. 302 § 1 k.p.c. pominął wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania storn celem wykazania prawidłowości wniosku pozwanego o udzielenie subwencji w ramach programu, prawidłowości rozliczenia otrzymanej subwencji, w tym braku uwag do rozliczenia subwencji, braku powiadomienia pozwanego na temat szczegółowych przyczyn wydania decyzji zobowiązującej pozwanego do zwrotu subwencji, braku wyjaśnienia przez powoda podstaw wydania decyzji o zobowiązaniu do zwrotu subwencji oraz na fakt spełnienia przez pozwanego podstaw do zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji. Wskazać należało, że
art. 299 k.p.c. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Wskazać zatem należało, że dowód z przesłuchania stron nie służy umożliwieniu stronie ustosunkowania się do zebranego wcześniej materiału dowodowego. Dowód ten ma pozwolić na wyjaśnienie okoliczności, które nie zostały jeszcze wyjaśnione w toku postępowania dowodowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 3 marca 2015 roku, I ACa 616/14). Nie ulega wątpliwości sądu, że reprezentanci powoda sprawujący zarząd i nadzór nad działalnością całej spółki nie mają szczegółowej wiedzy na temat prawidłowości wniosków poszczególnych beneficjentów i wydawanych przez nich decyzji, albowiem PFR poza udzieleniem subwencji prowadzi bardzo szeroką i zakrojoną działalność gospodarczą. Ponadto, z uwagi na wniosek pozwanego zgłoszony w odpowiedzi na pozew zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2025 roku wezwano pozwanego do stawienia się osobiście na wyznaczoną na 28 maja 2025 roku rozprawę celem przesłuchania w charakterze strony, pod rygorem pominięcia dowodu. Mimo odebrania wezwania (k. 128), pozwany nie stawił się na wyznaczonej rozprawie i nie usprawiedliwił swojej nieobecności wobec tego należało wniosek pozwanego pominąć. Sąd pominął także wniosek powoda o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem zajęcia stanowiska co do pisma CBA przez powoda na piśmie. Pismo to wpłynęło do akt sprawy w dniu 12 maja 2025 r. zatem nic nie stało na przeszkodzie aby się z nim zapoznać w czytelnie tut. Sądu, jak zrobiła to strona pozwana. Nadto pismo to zawierające dwie strony nie wnosiła wiele do sprawy. Przewodniczący odczytał jego treść pełnomocnikowi, który następnie zajął w stosunku do niego stanowisko ustnie. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód w niniejszym procesie domagał się od pozwanego zwrotu udzielonej subwencji finansowej wskazując, że w wyniku monitoringu przeprowadzonego przez Centralne Biuro Antykorupcyjne ustalono, że po stronie pozwanego występuje zwiększone ryzyko wykorzystania udzielonych środków finansowych w sposób niezgodny z celem i Regulaminem programu. W związku z powyższym subwencja finansowa wypłacona pozwanemu powinna na podstawie § 10 ust. 9 lit b) Regulaminu w zw. z § 51 ust. 7 lit. b) tir. ii Regulaminu oraz rozdziałem 3.1. Uchwały Rady Ministrów nr 50/2020 zostać zwrócona w całości. Pozwany wskazywał natomiast, że wykorzystał subwencję
celem programu, a powód nie udowodnił by rzeczywiście zaszły podstawy do wydania decyzji na podstawie § 10 ust. 9 Regulaminu, tj. by powód dysponował materiałem dowodowym wskazującym obiektywne, realne podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości przy ubieganiu się o subwencję lub przy jej wykorzystaniu lub przy jej rozliczaniu. Pomiędzy stronami bezsporne było, że pozwany 2 czerwca 2020 roku zawarł z powodem umowę subwencji finansowej na podstawie której podjął decyzję o wypłacie subwencji finansowej w kwocie 648.712,00 zł, będącej całkowitą wnioskowaną przez przedsiębiorcę kwotą subwencji finansowej. Żadna ze stron nie kwestionowała również, że powód 17 grudnia 2020 roku złożył oświadczenie o potwierdzeniu stanu związania przez Beneficjenta Umową subwencji finansowej oraz wszystkimi oświadczeniami złożonymi w imieniu Beneficjenta w związku z procesem uzyskiwania subwencji finansowej od PFR. Bezspornym było także to, że 26 kwietnia 2024 roku (k. 83) pozwany otrzymał decyzję o konieczności zwrotu całej przyznanej kwoty subwencji na podstawie § 10 ust. 9 Regulaminu i subwencji tej nie zwrócił. Kwestię sporną stanowiło natomiast ustalenie czy pozwany zasadnie domaga się zwrotu udzielonej pozwanemu subwencji, w tym: 1) ustalenie jaki charakter miały pisma CBA, w tym czy powód na podstawie uzyskanych rekomendacji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, 2) czy powód miał kompetencje do żądania zwrotu subwencji na podstawie § 10 ust. 9 Regulaminu, 3) czy zasady konstytucji w tym art. 7 i art. 2 Konstytucji RP będą miały zastosowanie do podmiotu jakim jest PFR. W pierwszej kolejności należało dokonać interpretacji postanowień Regulaminu stanowiących podstawę dochodzonego powództwa, w tym § 10 ust. 9 lit b Regulaminu
którym PFR jest uprawniony do wydania decyzji określającej wysokość subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości w przypadku, w którym istnieje uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. Należy już w tym miejscu wskazać, że pojęcie „uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć” nie posiada swojej definicji legalnej czy to w umowie subwencji czy w pozostałych dokumentach. Z uwagi na brak definicji legalnej, należy posłużyć się definicjami przyjętymi w literaturze i orzecznictwie do poszczególnych ustaw. Adekwatnym źródłem analogii jest m.in. kodeks postępowania karnego, który w swojej treści wielokrotnie posługuje się zwrotami takimi jak „podejrzenie”, czy „uzasadnione podejrzenie” rozumiane jako wywołane obiektywnymi informacjami subiektywne odczucie organu procesowego wskazujące na prawdopodobieństwo, że zaistniało przestępstwo (Grzegorczyk, Kodeks, i. J. 2014. s. 1037). „Sformułowanie „uzasadnione podejrzenie” użyte w przepisie oznacza konieczność oparcia się przez organ procesowy na konkretnych informacjach – dowodach” (M. Kurowski [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Art. 1-424, wyd. VII. red. D. Świecki, Warszawa 2024, art. 303). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych znajdziemy wyjaśnienie, że uzasadnione podejrzenie to nie uzyskanie całkowitej pewności o szkodliwości jakiegoś produktu, lecz umotywowanego domniemania jego szkodliwości (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 30 stycznia 2014 roku, III SA/Gd 881/13). Jak wynika z powyższego, uzasadnione podejrzenie nie może ograniczać się do subiektywnego przeświadczenia, lecz musi bazować na konkretnych okolicznościach faktycznych. Co kluczowe, to istnienie uzasadnionego podejrzenia stanowi podstawę do podjęcia dalszych czynności zmierzających do weryfikacji, czy faktycznie zachodzi określone naruszenie. Dopiero przeprowadzenie dalszych czynności prowadzi do jednoznacznych ustaleń w tym zakresie. Podobnie jak w przypadku uzasadnionego podejrzenia, umowa subwencji (i powiązane dokumenty) nie wskazuje na definicję umowną nadużycia. Niemniej, warto w tym zakresie odwołać się do art. 325 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który nakłada obowiązek przeciwdziałania nadużyciom finansowym. Jest to przepis o charakterze ogólnym i abstrakcyjnym, który powinien znajdować odzwierciedlenie we wszystkich aspektach działania państw członkowskich (oraz innych instytucji i organów), co w zaistniałbym stanie faktycznym znalazło odzwierciedlenie w niektórych elementach odpowiedniej Uchwały Rady Ministrów czy Regulaminu. Nadużycie w ramach TFUE jest przestępstwem, które państwa członkowskie zobowiązane są penalizować. Nadużycie finansowe naruszające wydatkową stronę budżetu Unii może polegać na posługiwaniu się fałszywymi, nieścisłymi lub poświadczającymi nieprawdę dokumentami lub na nieujawnieniu informacji z naruszeniem obowiązku, jeżeli działania te zostały popełnione w celu sprzeniewierzenia środków finansowych lub ich bezprawnego zatrzymania (L. Łacny [w:] Traktat o funkcjonowaniu Linii Europejskiej. Komentarz. Tom III (art. 223-358), red. D. Kornobis-Romanowska. A. Wróbel. Warszawa 2012, art. 325). Podsumowując, nadużycie w rozumieniu przywołanym przez powoda musiało stanowić przestępstwo popełnione z zamiarem kierunkowym („w celu sprzeniewierzenia środków finansowych lub ich bezprawnego zatrzymania”), a także musiała zostać wykazana wina. Odnosząc się do treści pisma CBA z 10 lipca 2024 roku (k. 85) zwrócić należało uwagę, że CBA wskazał iż „zaleca niewypłacanie i nieumarzanie wypłaconych już subwencji finansowych ze środków publicznych z uwagi na zwiększone ryzyko wystąpienia przestępstw korupcyjnych, ekonomicznych lub prania pieniędzy, a także zagrożeń dla interesu ekonomicznego państwa i ryzyka wykorzystania udzielonych środków finansowych w sposób niezgodny z celem i regulaminem programu Tarcza Finansowa PFR". Pismo CBA wskazuje, że podstawą do nieumorzenia subwencji w jakiejkolwiek części jest m. in. istnienie bliżej nieoznaczonego ryzyka wystąpienia przestępstw określonego rodzaju. Znamiennym jest, że powód na żadnym etapie postępowania nie wykazał, że wobec pozwanego toczyły się jakiekolwiek postępowania karne, czy karnoskarbowe. Nie wynika to także z pisma CBA. Natomiast nawet gdyby miało to miejsce, to dopiero prawomocny wyrok skazujący mógłby stanowić podstawę do żądania zwrotu subwencji. Ponadto CBA wskazuje na ryzyko wykorzystania udzielonych środków finansowych w sposób niezgodny z celem i regulaminem programu Tarcza Finansowa PFR, co potwierdza że CBA miało jedynie uzasadnione podejrzenie ryzyka, że pozwany mógłby hipotetycznie wykorzystać w przyszłości otrzymaną subwencję niezgodnie z istotą programu. Tymczasem, na dzień wydania rekomendacji, pozwany spożytkował udzieloną subwencję finansową. Nie było zatem logicznych podstaw aby mówić o „istnieniu ryzyka” niewłaściwego spożytkowania subwencji, skoro na dzień stwierdzenia tego ryzyka subwencja została już spożytkowana. Zwrócić należy uwagę, że dokumenty przedstawione przez CBA - będące podstawą wydanej przez niego decyzji, stanowiły jednie ogólnikową charakterystykę sposobu działania CBA - nie zawierały jakiegokolwiek skonkretyzowanego odniesienia do pozwanego, czy jego potencjalnego nadużycia. Niemniej, z tego dokumentu wynika wprost, że „analiza ryzyka” przeprowadzana przez CBA ma charakter zautomatyzowany i w całości abstrakcyjny. Tym bardziej, że negatywna rekomendacja CBA nie ma charakteru wiążącego dla powoda. Taka rekomendacja może oczywiście stanowić podstawę do podjęcia przez PFR czynności wyjaśniających we własnym zakresie, nie jest to natomiast samoistnie wystarczająca podstawa do żądania zwrotu subwencji. Jak wynika z pisma CBA z 10 lipca 2024 roku (k. 85) PFR uzyskał pierwszą negatywną rekomendację odnośnie pozwanego już 21 maja 2021 roku, która następnie została potwierdzona 5 maja 2023 roku. Powód jednak dopiero 26 kwietnia 2024 roku wydał decyzję o konieczności zwrotu całej przyznanej kwoty subwencji. Należy zatem ustalić, dlaczego powód mimo informacji od CBA już w 2021 roku, że istnieje określone ryzyko - nie podjął jakichkolwiek czynności kontrolnych. Z pewnością uzasadnieniem takiego stanowiska nie był brak możliwości PFR do dokonywania własnych ustaleń. Kwestia organizacji czasu pracy i realizacji przez PFR zadań obciąża jedynie PFR. Winien on czyniąc określone zapisy w umowie, Regulaminie posiadać możliwość weryfikacji danych w oparciu o które podejmował konkretne decyzje. Zwrócić należy uwagę na zakres prowadzonej przez PFR działalności, w tym jak wynika z rejestru KRS działalność PFR skupia się na usługach finansowych polegających m. in. na udzielaniu subwencji oraz podobnych świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że PFR jest podmiotem profesjonalnie zajmującym się w szczególności weryfikacją spełniania przez potencjalnego beneficjenta warunków do otrzymania określonego świadczenia pieniężnego. Wskazuje na to również § 2 ust. 7 Umowy subwencji
którym po zawarciu niniejszej umowy PFR zweryfikuje na podstawie informacji uzyskanych z ZUS i MF dane przedstawione przez Przedsiębiorcę i złożone oświadczenia i podejmie decyzje o wypłacie subwencji finansowej. Zgodnie natomiast z §2 ust. 9 Umowy PFR miał podjąć decyzję o wypłacie subwencji finansowej w wysokości niższej niż wnioskowana, jeśli przedstawione przez przedsiębiorcę dane nie znajdą potwierdzenia w informacjach uzyskanych przez PFR z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów (…) z zastrzeżeniem danych zweryfikowanych przez PFR. Powyższe postanowienia umowne jednoznacznie wskazują na to, że PFR zobowiązał się do dokonywania szczegółowej weryfikacji beneficjentów oraz składanych przez nich wniosków. Co więcej,
11 Umowy subwencji „PFR może podjąć decyzję o odmowie wypłaty subwencji finansowej w przypadku powzięcia wątpliwości co do charakteru działalności prowadzonej przez Przedsiębiorcę, w szczególności w sytuacji powzięcia jakichkolwiek informacji o toczących się lub zakończonych wydaniem wyroku skazującego postępowaniach karnych lub karno-skarbowych przeciwko Przedsiębiorcy " – co potwierdza, że PFR zobowiązał się nie tylko do ,.automatycznej i uproszczonej” weryfikacji, lecz znacznie dalej idących czynności. Podsumowując tę część rozważań należało podkreślić, że PFR
umową subwencji posiada szereg narzędzi umożliwiających wyjaśnienie potencjalnych wątpliwości czy podejrzeń. Powód w żaden sposób ich nie wykorzystał, lecz oparł się w całości na nieznanych informacjach otrzymanych od CBA i uznał je za w pełni wiarygodne. Powód nie wykazał aby przeprowadził wobec pozwanego jakiegokolwiek postępowanie wyjaśniające, zarządził audyt wydatkowanych środków i ich przeznaczenia
celem Programu. Nie wykazał, że wobec pozwanego od 2020 roku do dnia złożenia pozwu prowadzone były czy są jakiekolwiek postępowania podatkowe, karne, czy karnoskarbowe. Tym bardziej, że pismo CBA stanowiło jedynie rekomendację o „zwiększonym ryzyku” (czyli o potencjalnym, teoretycznym niebezpieczeństwie). Z pewnością okolicznością na podstawie której powód wydał opinię nie mogły być twierdzenia CBA o tym, że na rachunki bankowe pozwanego nałożono liczne blokady m. in. przez m. in Krajową Administrację Skarbową oraz Urząd Skarbowy W.. Krajowa Administracja Skarbowa może zablokować rachunek bankowy przedsiębiorcy w różnych sytuacjach, głównie związanych z zaległościami podatkowymi lub innymi nieuregulowanymi zobowiązaniami finansowymi wobec państwa. Rachunek może zostać zablokowany w przypadku kiedy przedsiębiorca nie ureguluje należności podatkowych, gdy nie złoży odpowiednich deklaracji podatkowych lub zgłosi błędne/niekompletne informacje, czy w przypadku gdy przedsiębiorca posiada zaległości wobec Skarbu Państwa. Istnienie problemów finansowych czy czasowych przestojów może powodować zajęcie rachunków bankowych, co nie świadczy o wszczętych, prowadzonych czy zakończonych wobec pozwanego postępowań karno-skarbowych. Jest to niewystarczająca przesłanka do tego, by na podstawie tak enigmatycznych twierdzeń CBA podjął decyzję o konieczności zwrotu całej przyznanej kwoty subwencji na podstawie § 10 ust. 9 Regulaminu. Powód powinien dokonać samodzielnych szczegółowych ustaleń, czy rzeczywiście zachodzą okoliczności określonego w § 10 ust. 9 Regulaminu, które podejrzewało CBA, tj. czy rzeczywiście doszło do wykorzystania subwencji niezgodnie z celem i regulaminem programu lub czy prawdopodobieństwo wystąpienia tych nieprawidłowości było bardzo wysokie (graniczące z pewnością). Dopiero po uzyskaniu informacji o przyczynie rekomendacji CBA i ustaleniu, że przyczyna ta jest powiązana z uzyskaniem subwencji lub sposobem jej wykorzystania, mógłby wydać decyzję o zwrocie. Powód jednak nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego na czym miałoby polegać niewłaściwe/niezasadne/podejrzane wykorzystanie środków uzyskanych w ramach subwencji. Nie wyjaśnił nawet jakie okoliczności faktyczne były podstawą do wydania decyzji ani na etapie przedsądowym – kiedy pozwany w odwołaniach od decyzji zwracał się o wyjaśnienia – ani na etapie postępowania sądowego. Gdyby nawet przyjąć, że powód oparł się tylko na pismach CBA, mógł w takim razie zwrócić się do podmiotu z prośbą o wyjaśnienie, tym bardziej że pozwany deklarował chęć wyjaśnień ustalonych przez CBA nieścisłości. Pozwany w piśmie z 19 lipca 2024 roku przedstawił dokumentację wskazującą na spadek przychodów ze sprzedaży powyżej 30% w okresie od 10 grudnia 2019 roku do 10 grudnia 2020 roku (tj. o ponad 59%), przedstawiając rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2019 roku do 31 grudnia 2019 roku, bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2019 roku, zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek na ZUS z 2 lipca 2020 roku, zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach z 14 lipca 2020 roku, oraz jednolity plik kontrolny dla ewidencji zakupu i sprzedaży VAT (k. 111-117v). Powód jednak w żaden sposób nie odniósł się do powyższych dokumentów, ani nie zwrócił się o ich uzupełnienie. W tym miejscu należy wskazać, że
zasadami procesu cywilnego ciężar gromadzenia materiału dowodowego spoczywa na stronach (art. 232 k.p.c., art. 3 k.p.c., art. 6 k.c.). Jego istota sprowadza się do ryzyka poniesienia przez stronę ujemnych konsekwencji braku wywiązania się z powinności przedstawienia dowodów. Skutkiem braku wykazania przez stronę prawdziwości twierdzeń o faktach istotnych dla sprawy jest to, że twierdzenia takie zasadniczo nie będą mogły leżeć u podstaw sądowego rozstrzygnięcia. Strona, która nie udowodni przytoczonych twierdzeń, utraci korzyści, jakie uzyskałaby aktywnym działaniem (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku I Wydział Cywilny z 28 sierpnia 2014 roku, I ACa 286/14). W związku z tym przyjmuje się, że faktów, z których wywodzone jest dochodzone roszczenie (tworzących prawo podmiotowe) powinien w zasadzie dowieść powód (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 lutego 2016 roku, I ACa 857/15). W ocenie Sądu, powód omawianemu ciężarowi nie sprostał. Co więcej, prawo do kontrolowania Beneficjenta w związku z zawarciem Umowy subwencji przysługiwało PFR do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez Przedsiębiorcę (§ 3 ust. 6 Umowy). Postanowienie umowne w sposób wyraźny przewidywało ograniczenie czasowe dokonywania weryfikacji, do czasu wydania decyzji która
2 Umowy powinna zostać wydana w ciągu 13 miesięcy licząc od pierwszego dnia miesiąca od dnia wypłaty subwencji. W przeciwnym wypadku, uznanie, że PFR przysługuje prawo do kontrolowania oświadczeń do czasu zwrotu pełnej subwencji tworzyłoby nieokreślony czasowo stan niepewności prawnej. Przy takim założeniu PFR mógłby w dowolnym czasie kontrolować treść oświadczeń i występować z roszczeniem o zwrot subwencji nawet po kilku latach od dnia zawarcia umowy. W takim przypadku mamy do czynienia, w przedmiotowej sprawie. Decyzja została wydana dopiero po kilku latach bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Pozwany nigdy nie został poinformowany przez Powoda o przyczynach tak daleko idącej zwłoki z wydaniem decyzji. Ponadto mając na względzie § 5
umową, tj. na pokrycie bieżących kosztów prowadzonej działalności - powód nie negował tej okoliczności. Powód nie wykazał także przeciwnych okoliczności. Wypłacenie tych środków spowodowało, że pozwany nie musiał podejmować niekorzystnych decyzji dotyczących jego działalności. W związku z tym następcze pozbawianie go prawa do skorzystania z pomocy przewidzianej programem nie znajduje uzasadnienia. W złożonym przez siebie oświadczeniu pozwany oświadczył m. in., że:
przeznaczeniem, a oświadczenie pozwanego o rozliczeniu subwencji nie budziło wątpliwości. Prezentowana interpretacja § 10 ust. 9 Regulaminu wynika również z zasady zaufania do organów państwa wywiedzionej z art. 2 Konstytucji. Wprawdzie powód podnosił, że jest spółką prawa prywatnego. Jednak subwencje stanowią środki publiczne, jak również biorąc pod uwagę treść Uchwały Rady Ministrów, należy przyjąć że powód realizował zadania administracji publicznej. Skoro bowiem zasady programu nie dyskwalifikowały na wstępie przedsiębiorców, którzy kiedykolwiek wcześniej (tj. przed uruchomieniem programu) dopuścili się jakichś nieprawidłowości, a zatem tacy przedsiębiorcy mogli ubiegać się o subwencję bez ograniczeń i ją otrzymać (w tym również bezzwrotnie), to zasada zaufania do organów państwa nakazuje uznać, że historyczne nieprawidłowości, czyli takie, które wystąpiły dawniej i nie mają związku z programem, nie dają podstawy do żądania zwrotu subwencji po jej udzieleniu na podstawie § 10 ust. 9 Regulaminu. Skoro celem programu było zapewnienie stabilności przedsiębiorstw w bardzo trudnym dla biznesu czasie, jakim była pandemia to postanowienia Regulaminu (w szczególności § 10 ust. 9) należy interpretować wąsko, a nie rozszerzająco, tj. w taki sposób, by zapewnić możliwość realnego (trwałego) skorzystania z subwencji przez jak największą ilość przedsiębiorców. Podkreślić należy, że w tamtym czasie subwencja była dla przedsiębiorców często warunkiem koniecznym do kontynuowania działalności zamiast jej trwałego zamknięcia. W oparciu o subwencję kalkulowane były możliwości finansowe przedsiębiorców, w tym w szczególności możliwości utrzymania miejsc pracy. W takim otoczeniu gospodarczym zasada zaufania do organów państwa powodowała, że przedsiębiorcy, którzy uzyskali subwencję, przeznaczyli ją na cele wynikające z regulaminu i nie dopuścili się przy tym nadużyć, powinni mieć pewność, że nie zostanie wydana decyzja o zwrocie subwencji na podstawie ewentualnych historycznych nieprawidłowości, niezwiązanych z uzyskaniem i sposobem wykorzystania subwencji. Zasada zaufania do organów państwa uniemożliwia więc dowolność w ustalaniu i ocenianiu przez powoda nieprawidłowości kwalifikujących do zwrotu subwencji. W szczególności zasada ta ogranicza czasokres wystąpienia nieprawidłowości, będących podstawą do zwrotu subwencji, do okresu ubiegania się i wykorzystywania subwencji, a także zawęża nieprawidłowości, które mają znaczenie dla zwrotu subwencji, wyłącznie do nieprawidłowości związanych z ubieganiem się i wykorzystaniem subwencji. Ponadto – co zostało już wskazane - wydanie decyzji, a następnie wytoczenie powództwa w niniejszej sprawie, należy ocenić jako nadużycie prawa przez powoda, działanie z naruszeniem zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.) w postaci uczciwości w relacji państwo - przedsiębiorca. Państwo w stosunku do obywatela nie może zastawiać nieścisłych pojęć, a następnie korzystając z nich, obciążać uprawnionych, którzy w zaufaniu do państwa podjęli określone decyzje w zakresie prowadzonej działalności i wydali otrzymane środki
oczekiwaniami władzy. W okolicznościach sprawy uwzględnienie powództwa naruszałoby zasadę zaufania obywatela do państwa, naruszałaby bezpieczeństwa prawne jednostki, dawałoby przywilej władzy w związku z tworzeniem niejednoznacznych zapisów Umowy, a faktycznie prowadziłoby do pozbawienia pozwanego uprawnień nabytych. W związku z powyższym Sąd, wobec niewykazania przez powoda że zaistniało po stronie pozwanego uzasadnione podejrzenia wystąpienia nadużyć (art. 6 k.c. w zw. z § 10 ust. 9 Regulaminu w. zw. z § 5 1 ust. 7 lit b) Regulaminu, powództwo oddalił. O kosztach procesu Sąd orzekł mając na uwadze wynik procesu. Rozstrzygnięcie w tym zakresie nastąpiło na podstawie art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 roku. Z uwagi na to, że roszczenie zostało oddalone w całości Sąd obciążył powoda w całości kosztami zastępstwa procesowego w wysokości 10.817,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (art. 98 § 1 1 k.p.c.). Na powyższą kwotę składało się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w wysokości 10.800,00 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł. Z przedstawionych wyżej względów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.