k.p.c. - mimo jednoznacznie brzmiącego wniosku o przeprowadzenie rozprawy i umożliwienie pełnomocnikowi organu rentowego zdalnego udziału w posiedzeniach Sądu; - art. 379 pkt 5 k.p.c. - wyrażające się brakiem możliwości zwrócenia uwagi Sądowi I instancji na uchybienie przepisom postępowania wyrażające się pominięciem wniosku dowodowego organu rentowego o powołanie innego biegłego ortopedy, poprzez wniesienie wpisania zastrzeżenia do protokołu na kolejnym ostatnim posiedzeniu Sądu co skutkowało pozbawieniem możności obrony swych praw. Wskazując na powyższe organ rentowy domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia odwołania, ewentualnie uchylenia rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Suwałkach. Ponadto, w trybie art. 381 i 382 k.p.c. wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii nowego biegłego lekarza z zakresu ortopedii na okoliczność ustalenia czy po dniu 25.07.2024r. odwołująca odzyskała zdolność do pracy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacja organu rentowego okazała się o tyle uzasadniona, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania wynikającej z pozbawienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), zaś u podstaw tego uchybienia pozostawało wydanie przez Sąd Rejonowy wyroku na posiedzeniu niejawnym z naruszeniem określonych przez ustawodawcę warunków pozwalających na takie orzekanie. Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Nieważność postępowania zachodzi zaś między innymi wtedy, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie niezależnie od pozostałych zarzutów podniesionych w apelacji zachodziły przesłanki do uznania nieważności postępowania w zakresie od zarządzenia posiedzenia niejawnego w dniu 08.05.2025r., na którym Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok. Do nieważności postępowania dochodzi wtedy, gdy strona wbrew swej woli zostaje faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tego uchybienia nie mogły być usunięte w dalszym toku procesu przed wydaniem w danej instancji merytorycznego orzeczenia. Pozbawienie strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Przesłanką nieważności postępowania ze względu na pozbawienie strony (uczestnika postępowania) możności obrony swych praw jest wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisu prawa, a tym pozbawieniem, nieistotne jest natomiast, czy doszło do niego z czyjejkolwiek winy, oraz przez kogo prawo zostało naruszone, tj. czy było efektem działania sądu, strony przeciwnej, czy też osoby trzeciej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25.06.2015 r., V CSK 528/14 i postanowienie Sądu Najwyższego z 5.09.2023 r., III CZ 494/22). W judykaturze sądów powszechnych i Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji z naruszeniem przepisu art.
k.p.c. skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 14.03.2023 r. II UZ 69/22 i z 30.09.2020 r., I CZ 26/20; wyrok Sądu Najwyższego z 15.12.2020 r., III UK 380/19). W niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego został wydany na posiedzeniu niejawnym, tymczasem zgodnie z art. 148 § 1 k.p.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje jawne rozpoznanie sprawy. W postępowaniu cywilnym klauzulę rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznacza art.
k.p.c., który został wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art. 2 pkt 18 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1311). Zgodnie z jego treścią sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Zastosowanie uregulowania zawartego w art.
nie zostało wyłączone w odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie oznacza to jednak swobodnego odwoływania się do tego przepisu, bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy. Zatem zakres dyskrecjonalnej władzy sędziego jest ograniczony przedmiotem sporu, stanowiskiem stron oraz ukształtowanym standardem procedowania. Redakcja przepisu art.
wskazuje na pewien zakres dyskrecjonalności sądu, jeśli chodzi o ocenę zasadności odstąpienia od tej zasady. Zarazem (poza uznaniem powództwa) kompetencja do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym istnieje wówczas, gdy przeprowadzenie rozprawy w ocenie sądu nie jest konieczne. Brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie zaistnieje jedynie wówczas , gdy zaniechanie to nie spowoduje naruszenia praw strony do udziału w postępowaniu. Minimalną przesłanką pominięcia rozprawy jest więc zapewnienie stronom możliwości zapoznania się z całokształtem materiału procesowego branego pod uwagę pod osąd, w tym też ze stanowiskiem strony przeciwnej będącym repliką w stosunku do zarzutów (zwłaszcza jeśli replika ta odnosi się merytorycznie do argumentacji strony) (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10.01.2018 r., sygn. akt I ACa 899/17) Artykuł
k.p.c. w § 3 wyklucza możliwość wyrokowania na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona złożyła wniosek o wyznaczenie rozprawy. Sąd Okręgowy podziela stanowisko judykatury, doktryny oraz wykładnię językową i celowościową przedmiotowego przepisu. Wobec powyższego w przypadku, kiedy strony zgłaszają wnioski dowodowe które mogą być przeprowadzane tylko na rozprawie, tudzież jedna ze stron wnosi o rozpoznanie sprawy pod swoją nieobecność na rozprawie, to wówczas norma art.
§ k.p.c. nie ma zastosowania. W realiach niniejszej sprawy trzeba zwrócić uwagę na to, że już w odpowiedzi na odwołanie organ rentowy zawarł wniosek o umożliwienie pełnomocnikowi Zakładu udziału w posiedzeniach Sądu na odległość przy użyciu urządzeń technicznych z wykorzystaniem Internetu. W ramach postępowania dowodowego w niniejszej sprawie przeprowadzone zostały dowody z opinii biegłego z zakresu ortopedii, natomiast organ rentowy je kwestionował domagając się kontynuowania postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu ortopedii. Sąd Rejonowy dopuścił wprawdzie dowód z opinii uzupełniającej biegłego z zakresu ortopedii i doręczył ją stronom, jednak pominął dowód z opinii kolejnego (innego) biegłego z zakresu ortopedii, wydając w tym zakresie postanowienie. Zarządzeniem z dnia 07.04.2025r. skierował sprawę do zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym natomiast organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 14.04.2025r. wyraził sprzeciw zamknięciu rozprawy i wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Wskazując na treść art.
k.p.c. wniósł o wyznaczenie terminu rozprawy i umożliwienie pełnomocnikowi udziału w niej za pośrednictwem Internetu. Zarządzeniem z dnia 08.05.2025r. Sąd Rejonowy skierował jednak sprawę na posiedzenie niejawne celem zamknięcia rozprawy i wydania wyroku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, w sprawach, których wynik zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy, czy też niezdolności do samodzielnej egzystencji, mogą zaistnieć okoliczności usprawiedliwiające rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i niewątpliwie będą to takie sytuacje, w których zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich stanowiska nie będą negowane przez strony. Natomiast uprawnienie sądu z art.
- a nie obowiązek - nie powstaje na tle takiej sprawy, w której strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów w sprawie albo wypowiedziały się w tym przedmiocie, zgłaszając jednak dalsze wnioski dowodowe (wciąż negują opinię biegłego, wnoszą o powołanie innego specjalisty, wnioskują o przeprowadzenie osobowych źródeł dowodowych) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14.03.2023 r., II UZ 69/22). W ocenie Sądu Okręgowego taki otwarty spór miał miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ organ rentowy nie tylko kwestionował wydane dotychczas opinie, ale także wskazywał na konieczność kontynuowania postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu ortopedii. Tymczasem Sąd Rejonowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym pomimo tego, że organ rentowy konsekwentnie domagał się skierowania sprawy na rozprawę. Art.
k.p.c., zawierający regulację trybu, w ramach którego Sąd pierwszej instancji odstępuje od zasady, że w procesie Sąd rozpoznaje sprawy na rozprawie (art. 148 k.p.c.) oraz że wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji następuje po uprzednim rozpoznaniu sprawy na rozprawie (art. 316 § 1 k.p.c.), może być stosowany jedynie w sytuacjach, które ściśle wynikają z jego treści (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26.04.2018 r. w sprawie VI ACa 1694/17). W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, pomimo wniosków o wysłuchanie pełnomocnika organu rentowego za pośrednictwem połączenia przez Internet, co jest jednoznaczne z przeprowadzeniem rozprawy. Wydanie wyroku przez Sąd Rejonowy z naruszeniem art.
skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.02.2020 r. w sprawie II UZ 2/20). Nie ma przy tym znaczenia, czy strona pozbawiona została w ten sposób możności podejmowania czy też niepodejmowania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Obowiązkiem sądu jest umożliwienie stronie zaprezentowania jej stanowiska na wyznaczonej rozprawie. Skoro omawiany przepis stanowi wyjątek od zasady jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie, to przesłanki wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym powinny być traktowane w sposób ścisły. Szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych (zob. wyroki TK: z dnia 28 lipca 2002 r., P2/04, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 72; z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 14; z dnia 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK-A 2004, Nr 1, poz. 2). W przypadku rozważanej instytucji (art.
k.p.c.) dochodzi - w założeniu - do świadomej i dobrowolnej rezygnacji strony z przysługującego jej prawa do jawnego rozpoznania sprawy. Strona nie zostaje zatem pozbawiona, poza przypadkiem uznania roszczenia, konstytucyjnego prawa do jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, co skutkowało koniecznością jego uchylenia, zniesienia postępowania w przedmiocie posiedzenia niejawnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Powyższe czyniło przedwczesnym ustosunkowywanie się przez Sąd odwoławczy do pozostałych zarzutów apelacji odnoszących się do naruszenia prawa procesowego i materialnego. Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę winien wyznaczyć rozprawę , na której której merytorycznie rozpozna przedmiot sprawy ,ustosunkowując się do stanowisk stron i podejmując stosowne czynności procesowe. W konsekwencji, na mocy art. 386 § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok, znosząc postępowanie od dnia 8.05.2025r. mt
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.