Sygn. akt III Ua 18/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2025r. Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Piotr W

§ 1

kpc poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, mimo że przeprowadzenie rozprawy było konieczne dla ustalenia istotnych okoliczności faktycznych, zwłaszcza przy tak złożonym stanie zdrowia strony, naocznych schorzeniach odwołującego się, możliwości ustalenia poziomu potrzeby wsparcia na podstawie wysłuchania odwołującego się oraz wniosku dowodowego o przesłuchanie świadka,

art. 299 kpc w zw. z art. 232 zd.2 kpc poprzez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodu z przesłuchania strony odwołującej się, mimo że było to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a Sąd miał ku temu podstawy ustawowe. Zważywszy na złożony stan zdrowia odwołującego się, obejmujący m.in. amputację kończyny, miażdżycę, organiczne zaburzenia nastroju, cukrzycę insulinozależną, zespół wieńcowy i inne poważne schorzenia, Sąd – działając zgodnie z zasadą prawdy materialnej oraz mając świadomość ograniczonego materiału dowodowego – powinien był skorzystać z uprawnienia do przeprowadzenia tego dowodu z urzędu, nawet w przypadku braku wyraźnego wniosku strony, natomiast zaniechanie to uniemożliwiło Sądowi bezpośrednie poznanie osoby odwołującego się oraz ocenę jego rzeczywistej potrzeby wsparcia w podstawowych sferach życia, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 4a ustawy z dnia 27.08.1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez błędne zastosowanie przepisów w zakresie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, przejawiające się w znacznym zaniżeniu poziomu potrzeby wsparcia występującego u odwołującego się. Mając na uwadze powyższe, wnosił o:
dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do apelacji, wskazując, że możliwość powołania w/w wniosku dowodowego powstała dopiero na etapie postępowania przed Sądem II instancji wobec nagłego pogorszenia stanu zdrowia odwołującego się tuż przed wydaniem przez Sąd I instancji wyroku oraz po nim;
w trybie art. 380 kpc rozpoznanie postanowienia Sądu I instancji z dnia 28.03.2025r. w przedmiocie pominięcia dowodu z opinii biegłych lekarzy z zakresu pomocy socjalnej i pielęgniarstwa poprzez jego dopuszczenie i przeprowadzenie na etapie postępowania przed Sądem II instancji;
w trybie art. 380 kpc rozpoznanie postanowienia Sądu I instancji z dnia 7.04.2025r. w przedmiocie pominięcia dowodu z zeznań T. S.

(1)poprzez jego dopuszczenie i przeprowadzenie na etapie postępowania przed Sądem II instancji;

wyznaczenie rozprawy;
zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób, że ustalić u odwołującego się T. B. poziom wsparcia wyrażony w wartości punktowej w skali 0-100 w wyższym zakresie aniżeli 70 punktów;
przyznanie na rzecz pełnomocnika odwołującego się kosztów nieodpłatnej pomocy prawnej świadczonej przez radcę prawnego z urzędu za II instancję, bez uwzględniania podatku od towarów i usług (...) z 21.10.2013r., (...) 1/
Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacja odwołującego się okazała się o tyle uzasadniona, że doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu nieważności postępowania wynikającej z pozbawienia odwołującego się możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 kpc), zaś u podstaw tego uchybienia pozostawało wydanie przez Sąd Rejonowy wyroku na posiedzeniu niejawnym z naruszeniem określonych przez ustawodawcę warunków pozwalających na takie orzekanie. Zgodnie z art. 378 § 1 kpc sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Nieważność postępowania zachodzi zaś między innymi wtedy, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 kpc). W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie niezależnie od pozostałych zarzutów podniesionych w apelacji zachodziły przesłanki do uznania nieważności postępowania w zakresie od zarządzenia posiedzenia niejawnego w dniu 30.04.2025r., na którym Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok. Do nieważności postępowania dochodzi wtedy, gdy strona wbrew swej woli zostaje faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tego uchybienia nie mogły być usunięte w dalszym toku procesu przed wydaniem w danej instancji merytorycznego orzeczenia. Pozbawienie strony możności obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu. Przesłanką nieważności postępowania ze względu na pozbawienie strony (uczestnika postępowania) możności obrony swych praw jest wykazanie związku przyczynowego między naruszeniem przepisu prawa, a tym pozbawieniem, nieistotne jest natomiast, czy doszło do niego z czyjejkolwiek winy, oraz przez kogo prawo zostało naruszone, tj. czy było efektem działania sądu, strony przeciwnej, czy też osoby trzeciej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25.06.2015r., V CSK 528/14 i postanowienie Sądu Najwyższego z 5.09.2023r., III CZ 494/22). W judykaturze sądów powszechnych i Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji z naruszeniem przepisu art.

k.p.c. skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 kpc (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 14.03.2023 r. II UZ 69/22 i z 30.09.2020 r., I CZ 26/20; wyrok Sądu Najwyższego z 15.12.2020 r., III UK 380/19). W niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego został wydany na posiedzeniu niejawnym, tymczasem zgodnie z art. 148 § 1 kpc, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Przepis art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje jawne rozpoznanie sprawy. W postępowaniu cywilnym klauzulę rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznacza art.

§ 1

kpc, który został wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art. 2 pkt 18 ustawy z dnia 10.07.2015r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015r. poz. 1311). Zgodnie z jego treścią sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Zastosowanie uregulowania zawartego w art.

§ 1

kpc nie zostało wyłączone w odniesieniu do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie oznacza to jednak swobodnego odwoływania się do tego przepisu, bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy. Zatem zakres dyskrecjonalnej władzy sędziego jest ograniczony przedmiotem sporu, stanowiskiem stron oraz ukształtowanym standardem procedowania. Redakcja przepisu art.

§ 1

kpc wskazuje na pewien zakres dyskrecjonalności sądu, jeśli chodzi o ocenę zasadności odstąpienia od tej zasady. Zarazem (poza uznaniem powództwa) kompetencja do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym istnieje wówczas, gdy przeprowadzenie rozprawy w ocenie sądu nie jest konieczne. Brak konieczności rozpoznania sprawy na rozprawie zaistnieje jedynie wówczas , gdy zaniechanie to nie spowoduje naruszenia praw strony do udziału w postępowaniu. Minimalną przesłanką pominięcia rozprawy jest więc zapewnienie stronom możliwości zapoznania się z całokształtem materiału procesowego branego pod uwagę pod osąd, w tym też ze stanowiskiem strony przeciwnej będącym repliką w stosunku do zarzutów (zwłaszcza jeśli replika ta odnosi się merytorycznie do argumentacji strony) (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10.01.2018 r., sygn. akt I ACa 899/17) Artykuł

kpc w § 3 wyklucza możliwość wyrokowania na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona złożyła wniosek o wyznaczenie rozprawy. Sąd Okręgowy podziela stanowisko judykatury, doktryny oraz wykładnię językową i celowościową przedmiotowego przepisu. Wobec powyższego w przypadku, kiedy strony zgłaszają wnioski dowodowe, które mogą być przeprowadzane tylko na rozprawie, tudzież jedna ze stron wnosi o rozpoznanie sprawy pod swoją nieobecność na rozprawie, to wówczas norma art.

§ kpc nie ma zastosowania. W ramach postępowania dowodowego w niniejszej sprawie przeprowadzony został dowód z opinii biegłych z zakresu psychologii i fizjoterapii, jednak odwołujący się je kwestionował. domagając się kontynuowania postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych. Sąd pominął dowód z opinii tych biegłych i zarządzeniem z dnia 30.04.2025r. skierował sprawę do zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym, mimo że odwołujący się domagał się też przesłuchania świadka, co można było tylko uczynić na rozprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie, w sprawach, w których wynik zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy czy też niezdolności do samodzielnej egzystencji, co z oczywistych względów ma również zastosowanie do sprawy o ustalenie poziomu wsparcia, mogą zaistnieć okoliczności usprawiedliwiające rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i niewątpliwie będą to takie sytuacje, w których zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich stanowiska nie będą negowane przez strony. Natomiast uprawnienie sądu z art.

§ 1

kpc - a nie obowiązek - nie powstaje na tle takiej sprawy, w której strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów w sprawie albo wypowiedziały się w tym przedmiocie, zgłaszając jednak dalsze wnioski dowodowe (wciąż negując opinię biegłego, wnoszą o powołanie innego specjalisty, wnioskują o przeprowadzenie osobowych źródeł dowodowych) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14.03.2023 r., II UZ 69/22). Taki otwarty spór miał miejsce w rozpoznawanej sprawie, ponieważ odwołujący nie tylko kwestionował wydaną dotychczas opinię, ale także wskazywał na konieczność kontynuowania postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych i przesłuchanie świadka. Tymczasem Sąd Rejonowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym. Art.

kpc, zawierający regulację trybu, w ramach którego Sąd pierwszej instancji odstępuje od zasady, że w procesie Sąd rozpoznaje sprawy na rozprawie (art. 148 kpc) oraz że wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji następuje po uprzednim rozpoznaniu sprawy na rozprawie (art. 316 § 1 kpc), może być stosowany jedynie w sytuacjach, które ściśle wynikają z jego treści (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26.04.2018 r. w sprawie VI ACa 1694/17). Wydanie więc wyroku przez Sąd Rejonowy z naruszeniem art.

§ 3

kpc skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 kpc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.02.2020 r. w sprawie II UZ 2/20). Nie ma przy tym znaczenia, czy strona pozbawiona została w ten sposób możności podejmowania czy też niepodejmowania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Obowiązkiem sądu jest umożliwienie stronie zaprezentowania jej stanowiska na wyznaczonej rozprawie. Skoro omawiany przepis stanowi wyjątek od zasady jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie, to przesłanki wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym powinny być traktowane w sposób ścisły. Szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych (zob. wyroki TK: z dnia 28.07.2002 r., P2/04, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 72; z dnia 12.03.2002 r., P 9/01, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 14; z dnia 13.01.2004 r., SK 10/03, OTK-A 2004, Nr 1, poz. 2). W przypadku rozważanej instytucji (art.

kpc) dochodzi - w założeniu - do świadomej i dobrowolnej rezygnacji strony z przysługującego jej prawa do jawnego rozpoznania sprawy. Strona nie zostaje zatem pozbawiona, poza przypadkiem uznania roszczenia, konstytucyjnego prawa do jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, co skutkowało koniecznością jego uchylenia, zniesienia postępowania w przedmiocie posiedzenia niejawnego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Powyższe czyniło przedwczesnym ustosunkowywanie się przez Sąd odwoławczy do pozostałych zarzutów apelacji odnoszących się do naruszenia prawa procesowego i materialnego. Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę winien wyznaczyć rozprawę, na której merytorycznie rozpozna przedmiot sprawy, ustosunkowując się do stanowisk stron i podejmując stosowne czynności procesowe. W konsekwencji, na mocy art. 386 § 2 kpc, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok, znosząc postępowanie od dnia 30.04.2025r. PW/mmw

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.