k.c. Sąd Okręgowy nie zgodził się z pozwanym, że datą pozyskania przez powoda wiedzy o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia jest 12.09.2016 r., gdy w piśmie skierowanym do powoda M. H. wskazała, że nie podpisywała weksla i deklaracji wekslowej, a najpóźniej moment, w którym powód zapoznał się z opinią grafologiczną w sprawie I C 109/17 (czyli 2017 r.). Te momenty nie mogą być uznane za czas, w którym powód dowiedział się o szkodzie, ponieważ szkoda jeszcze w ogóle nie zaistniała. Jeszcze raz należy przypomnieć, że w niniejszej sprawie szkodą jest zwrot gwarancji na rzecz (...), a nie kwota środków przelanych kredytobiorcy. Zatem szkoda zaistniała w dniu 30.09.2021 r., gdy nastąpił zwrot. Oznacza to, że powód zdążył wnieść pozew (15.09.2022 r.) przed upływem terminu przedawnienia roszczenia. Nawet jeśli uznać, że nie wypłata, ale sama wiedza o przyszłej konieczności zwrotu gwarancji jest momentem początkowym, to wiedza ta zaistniała w dniu 16.09.2021 r. Wówczas (...) oświadczył, że kredyt nie jest objęty gwarancją, z czego wynikał obowiązek jej zwrotu. Wcześniej nie było wiadome ani choćby pewne, że (...) zwróci się o zwrot gwarancji. Było to co najwyżej prawdopodobne, tymczasem przepis wymaga, dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, by poszkodowany „dowiedział się” albo mógł się „dowiedzieć” o szkodzie. Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., 98 § 1 1 k.p.c. Stawkę za zastępstwo procesowe określono zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na zasądzoną kwotę tytułem kosztów procesu składają się: zwrot kwoty 7500 zł uiszczonej przez powoda tytułem opłaty od pozwu i kwota 4050zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c., uznając, że pozwany nie wykazał, by jego sytuacja majątkowa czy osobista stanowiła szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 102 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany, w całości, zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art.
k.c. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w stwierdzeniu, że przepis ten uzależnia rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia od momentu powstania szkody podczas, gdy przepis ten mówi o dowiedzeniu się, bądź możliwości dowiedzenia się przy zachowaniu należytej staranności o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie o jej faktycznym zaistnieniu; wykładnia zaprezentowana przez Sąd I instancji sprzeczna jest z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny w tym zakresie: „data powstania szkody nie musi być zbieżna z datą powzięcia przez poszkodowanego wiadomości o szkodzie i o osobie sprawcy, wymagalność roszczenia deliktowego nie jest również równoznaczna z opóźnieniem dłużnika, gdyż stan opóźnienia powstaje dopiero wtedy, gdy dłużnik nie spełni świadczenia niezwłocznie po wezwaniu wierzyciela” (postanowienie SN z dnia 14 stycznia 2022 r., ICSK 951/22); 2) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, że w dacie 12 września 2016 r., bądź w 2017 r. nie rozpoczął biegu termin przedawnienia roszczenia, albowiem szkoda zaistniała w dniu 30 września 2021 r., gdy nastąpił zwrot podczas, gdy powód powziął informację o tym, że jest zobowiązany do zwrotu wypłaconej gwarancji de minimis na rzecz Banku (...) najpóźniej w dniu 13 kwietnia 2017 r., a więc w tej dacie Bank powziął informację zarówno o szkodzie, jak i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, którą jest pozwany; 3) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, że pozwany wyrządził powodowi szkodę w sposób umyślny podczas, gdy pozwanemu nie można przypisać w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie objęcia nawet zamiarem ewentualnym wyrządzenia powodowi szkody, co jest konieczne dla uznania umyślności działania, a więc zastosowania art. 291 § 3 k.p. (zamiar wyrządzenia szkody jest jedną z przesłanek odpowiedzialności z art. 291 § 3 k.p., która nie zaistniała w niniejszej sprawie); 4) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, która miała wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w art. 102 k.p.c. podczas, gdy pozwany za pomocą dokumentów oraz osobowych źródeł dowodowych, w tym zeznań świadka wskazał, iż z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie świadczyć pracy zarobkowej i jej nie świadczy, utrzymuje się z świadczenia rentowego, sprawuje osobistą opiekę nad osobą schorowaną, a więc biorąc pod uwagę przesłanki z art. 107 k.p.c., a także zasady współżycia społecznego winien zostać zwolniony od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o: 1) o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa w całości; 2) o zasądzenie od powodowej na rzecz strony pozwanej kosztów procesu za obie instancje w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie do dnia zapłaty. Dodatkowo apelujący wniósł o przeprowadzenie przez Sąd II instancji dowodów zawnioskowanych przez pozwanego w odpowiedzi na pozew, a oddalonych przez Sąd I instancji, szczegółowo o pisanych w apelacji. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a także pominięcie wniosków dowodowych pozwanego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku w pkt I i oddaleniem powództwa, a w konsekwencji także jego zmianą w pkt II co do kosztów postępowania. Zasadniczym zarzutem zawartym w apelacji był zarzut związany z naruszeniem przepisu art.
k.c. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji błędnym ustaleniem początku biegu przedawnienia roszczenia powoda w niniejszej sprawie, co skutkowało uznaniem, że roszczenie powoda nie uległo przedawnieniu. Pozwany argumentował, że Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni art.
k.c. poprzez uznanie, że przepis ten uzależnia rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia od momentu powstania szkody podczas, gdy przepis ten mówi o dowiedzeniu się, bądź możliwości dowiedzenia się przy zachowaniu należytej staranności o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, a nie o jej faktycznym zaistnieniu. Wskazać w tym miejscu należy, że do przedawnienia roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych stosuje się art. 291 § 2 k.p. (w razie wyrządzenia szkody z winy nieumyślnej) albo art. 291 § 3 k.p. w związku z art.
(w razie wyrządzenia szkody z winy umyślnej). Pierwszy z tych przepisów stanowi, że roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem jednego roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem trzech lat od jej wyrządzenia (art. 291 § 2 k.p.). W orzecznictwie przyjęto, że datą powzięcia przez pracodawcę wiadomości o wyrządzeniu przez pracownika szkody w rozumieniu art. 291 § 2 k.p. jest data, w której pracodawca uzyskał wiadomość o faktach, z których - przy prawidłowym rozumowaniu - można i należy wyprowadzić wniosek, że szkoda jest wynikiem zawinionego działania lub zaniechania pracownika, a nie data, w której wniosek taki został rzeczywiście przez pracodawcę z faktów tych wyprowadzony (wyrok Sądu Najwyższego z 26 września 1978 r., IV PR 198/78, LEX nr 14463). Z kolei w przypadku umyślnego wyrządzenia szkody art.
stanowi, że roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Podstawowym problemem prawnym wymagającym rozstrzygnięcia, było zatem to, czy do roszczeń powoda powinny mieć zastosowanie terminy przedawnienia z art. 291 § 2 k.p., czy też art. 291 § 3 k.p. w z art.
Przed rozstrzygnięciem tego problemu należało ustalić, co było źródłem powstania szkody po stronie powoda. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie ulega wątpliwości, że źródłem szkody powoda było niewykonanie obowiązków pracowniczych przez pozwanego (art. 100 § 1 k.p.). Kwestią nie budzącą wątpliwości, niekwestionowaną zresztą w apelacji, było to, że pozwany - zatrudniony na stanowisku kierownika oddziału w powodowym Banku, naruszył obowiązujące w Banku procedury i wydał kredytobiorcy W. H. dokumenty, które miały być podpisane przez jego żonę M. H. poza oddziałem Banku, a następnie niezgodnie z prawdą poświadczył złożenie podpisów przez M. H. w jego obecności – pod deklaracją wekslową jako poręczyciel i pod oświadczeniem o ustanowieniu hipoteki. Powyższe skutkowało udzieleniem przez powoda kredytu niezgodnie z procedurami obowiązującymi w powodowym Banku i zaistnieniem przesłanek do obowiązku zwrotu na rzecz (...) udzielonej powodowi gwarancji. Wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego - źródłem szkody nie było zatem obciążenie powoda zwrotem gwarancji na rzecz (...). Obciążenie powoda za zwrot gwarancji na rzecz (...) w kwocie było następstwem (skutkiem) naruszenia przez pozwanego procedur przy zawieraniu umowy kredytu. Kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków ze stosunku pracy została całościowo i wyczerpująco uregulowana w Kodeksie pracy (art. 114-127 k.p.), nie ma zatem powodów, aby stosować do tej odpowiedzialności przepisy Kodeksu cywilnego, w tym zwłaszcza art. 415 k.c. Jedną z zasad prawa pracy jest ograniczony zakres odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Do roszczeń pracodawcy dotyczących naprawienia nieumyślnie wyrządzonych przez pracownika szkód ma zastosowanie art. 291§ 2 k.p. Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, do przedawnienia roszczenia o naprawienie tej szkody stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, czyli w odniesieniu do ocenianego stanu faktycznego art.
Systemowa wykładnia przepisów pozwala na stwierdzenie, że wprawdzie "roszczeń umyślnych" z art. 291 § 3 k.p. ustawodawca nie wyłączył z kategorii roszczeń "ze stosunku pracy" (art. 291 § 1 k.p.), to jednak zasygnalizował, że konstrukcyjnie bliskie są one roszczeniom deliktowym. Trudno je zatem utożsamiać z roszczeniami powstałymi "wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych". Czym innym jest bowiem szkoda mająca źródło w "umyślnym wyrządzeniu", a czym innym w "niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązków pracowniczych". Inaczej rzecz ujmując, umyślność w zakresie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych nie jest równoznaczna z umyślnością w zakresie wyrządzenia szkody (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1981 r., IV PR. 395/80, LEX nr 14572). Niewykluczone jest bowiem, że umyślność ta dotyczy tylko realizacji "obowiązków", ale już nie "wyrządzenia szkody". W pierwszym przypadku powinności tej można uchybić zarówno nieumyślnie, jak i umyślnie, co nie znaczy, że pracownik umyślnie wyrządza szkodę. Umyślność w tym wypadku ukierunkowana jest na obowiązki pracownicze, a nie na wyrządzenie szkody. Klarownie kwestię tę przedstawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 lutego 1978 r., IV PR 9/78 (OSNC 1978 nr 9, poz.166). Stwierdził, że umyślność zachowania pracownika może dotyczyć obowiązków, ale również jego skutków. W rezultacie, sąd musi ustalić, czy w grę wchodzi odpowiedzialność pracownika przewidziana w art. 122 k.p., w związku z którą wyłączone jest oddziaływanie art. 291 § 2 k.p., czy odpowiedzialność przewidziana w art. 114 k.p., której przepis ten dotyczy. W ocenie Sądu Apelacyjnego rację należy przyznać pozwanemu, że wprawdzie naruszył w sposób umyślny procedury obowiązujące w powodowym Banku i wydał kredytobiorcy W. H. dokumenty, które miały zostać podpisane przez jego żonę M. H. poza oddział Banku. W żadnym jednak wypadku nie obejmował zamiarem w zakresie swojego czynu faktu, że W. H. działa z zamiarem sfałszowania podpisów na dokumentach ani tego, że może to doprowadzić do niespłacenia kredytu przez W. H. i w konsekwencji korzystania przez Bank z gwarancji de minimis Banku (...), a następnie zwrotu tej gwarancji przez powoda z powodu niezachowania procedur przy udzielaniu kredytu. Rację ma apelujący, że nie można zgodzić się z ustaleniem Sądu Okręgowego, że pozwany miał pełną świadomość (działał umyślnie) także co do skutków niedozwolonych działań, zaś ustalenie takie jawi się jako dowolne i nieznajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Tym samym brak podstaw do stwierdzenia, że pozwany obejmował swoją świadomością (a zatem działał umyślnie) skutek w postaci żądania przez (...) od powoda zwrotu gwarancji z powodu naruszenia procedur przy udzielaniu kredytu. Ponownie bowiem wskazać należy, że umyślność w zakresie niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych nie jest równoznaczna z umyślnością w zakresie wyrządzenia szkody. Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że do roszczeń powoda w rozpoznawanej sprawie w zakresie przedawnienia ma zastosowanie przepis art. 291 § 2 k.p. (odnoszący się do winy nieumyślnej), a nie art. 291 § 3 k.p. w zw. z art.
(odnoszący się do winy umyślnej). Uwzględniając powyższe należy wskazać, że zgodnie z art. 291 § 2 k.p. - roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem jednego roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem trzech lat od jej wyrządzenia. (16.09.2021 r. powód zwrócił gwarancję na rzecz (...) ). W orzecznictwie przyjęto, że datą powzięcia przez pracodawcę wiadomości o wyrządzeniu przez pracownika szkody w rozumieniu art. 291 § 2 k.p. jest data, w której pracodawca uzyskał wiadomość o faktach, z których - przy prawidłowym rozumowaniu - można i należy wyprowadzić wniosek, że szkoda jest wynikiem zawinionego działania łub zaniechania pracownika, a nie data, w której wniosek taki został rzeczywiście przez pracodawcę z faktów tych wyprowadzony (wyrok Sądu Najwyższego z 26 września 1978 r., IV PR 198/78, LEX nr 14463). Niewątpliwie pojęcia wyrządzenia szkody i zdarzenia wyrządzającego szkodę nie są równoznaczne. Zdarzeniem wyrządzającym szkodę jest bowiem określone zachowanie się powoda, który w niniejszej sprawie niezgodnie z procedurami wydał kredytobiorcy W. H. dokumenty, które miały zostać podpisane przez jego żonę M. H. poza oddziałem Banku. Natomiast momentem wyrządzenia szkody jest data jej powstania, czyli chwila zrealizowania się - będącego następstwem zachowania się powoda (pracownika) skutku w postaci uszczerbku w majątku powodowego Banku (pracodawcy), którą w realiach sprawy był dzień 16.09.2021 r. Z uwagi na udzielenie kredytu niezgodnie z przepisami obowiązującymi w Banku, oświadczeniem z 16.09.2021 r., skierowanym do powoda, (...) potwierdził, że nie doszło do objęcia gwarancją de minimis ww. umowy kredytu oraz w konsekwencji potwierdził, że zaistniały przesłanki zwrotu prowizji z tytułu udzielonej gwarancji de minimis dla przedmiotowej umowy kredytu. Oznacza to, że data zdarzenia wyrządzającego szkodę i data wyrządzenia szkody nie muszą się pokrywać, gdyż szkoda może powstać i niejednokrotnie powstaje później niż wywołujące ją zachowanie pracownika. Jak trafnie argumentował apelujący - powód najpóźniej w dniu 13 kwietnia 2017 r. powziął wiedzę o zachowaniu pozwanego (zdarzeniu), wyrządzającym szkodę, kiedy na spotkaniu, które miało miejsce w siedzibie Banku pozwany przyznał, że naruszył procedury Banku przy zawieraniu przedmiotowej umowy kredytu udzielanego W. H.. Powyższe okoliczności wynikają m.in. z zeznań świadka A. T. sprawującego funkcję starszego specjalisty w Banku Spółdzielczym we W.. Przy czym należy wskazać, że już wcześniej (12.09.2016r.) do powoda docierały informacje ze strony M. H., która w piśmie skierowanym do powoda wskazała, że nie podpisywała weksla i deklaracji wekslowej. Należy także zwrócić uwagę, że w postępowaniu o sygn. akt I Nc 279/16 M. H. wniosła zarzuty od nakazu zapłaty z 24.11.2016r. również argumentując, że weksel, deklaracja i aneksy do umowy kredytu są podrobione, gdyż ona nie składała tam podpisów. Ostatecznie zaś wyrokiem z 17.01.2020 r., sygn. akt I C 109/17, Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty z 24.11.2016 r., sygn. akt I Nc 279/16, co do M. H. i powództwo wobec M. H. oddalił. Przepis art. 291 § 2 k.p. stanowi, że roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem jednego roku od dnia, w który m pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem trzech lat od jej wyrządzenia. Przekładając to grunt niniejszej sprawy stwierdzić należało, że roszczenie powoda wygasło, albowiem przedawniło się z dniem 13 kwietnia 2018 r. Na marginesie dodać należy, że nawet zakładając winę umyślną pozwanego (czego jednakże Sąd Apelacyjny nie podziela – jak wynika z powyższych rozważań), to roszczenie powoda i tak uległoby przedawnieniu na podstawie art. 291 § 3 k.p. w związku z art.
k.c., gdyż przedawniłoby się z upływem 3 lat od dnia, w którym Bank dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, czyli najpóźniej z dniem 13.04.2020 r. Powództwo zostało natomiast wniesione w dniu 15.09.2022 r. (data nadania pozwu w placówce pocztowej). Z tych wszystkich względów – uznając, że roszczenie powoda przedawniło się z dniem 13 kwietnia 2018 r., to zaskarżony wyrok podlegał zmianie w punkcie I i oddaleniem powództwa, o czym orzeczono w pkt 1 niniejszego wyroku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Konsekwencją zmiany wyroku co do meritum, była zmiana orzeczenia o kosztach postępowania, gdyż w myśl art. 98 § 1 k.p.c. to pozwany jest stroną wygrywającą sprawę, dlatego Sąd Apelacyjny zgodnie z art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II i zasądził od powoda na rzez pozwanego kwotę 4050 zł z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono na podstawie § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015r., poz. 1800 ze zm.). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt 3 wyroku. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 98 k.p.c. strona przegrywająca spór obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Ponieważ apelacja pozwanego została uwzględniona, dlatego należało zasądzić od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5150 zł wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 1 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu apelacyjnym, przy czym wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono na podstawie § 2 pkt 6 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2, § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Dodatkowo Sąd Apelacyjny w pkt 4 wyroku nakazał uiścić przez powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – kwotę 6400 tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, od których powód był zwolniony, a które poniósł tymczasowo Skarb Państwa. Wiesława Stachowiak
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.