i nie takie prawo może zostać ustanowione w sytuacji, gdy przedsiębiorca korzysta bez tytułu prawnego z urządzeń przesyłowych ( art. 49 § 1 k.c. ) znajdujących się na cudzej nieruchomości, odmawiając zawarcia z właścicielem nieruchomości umowy o ustanowieniu służebności przesyłu. Służebność gruntowa uregulowana w art. 285 i nast. k.c. jest innym rodzajowo ograniczonym prawem rzeczowym niż służebność przesyłu uregulowana od 3.08.2008r. w art. 305 1 i nast. k.c., a oceny tej nie zmienia okoliczność, że przed tą datą przepisy dotyczące służebności gruntowych były wykorzystywane dla celów przesyłowych, a więc stosowano je zarówno przy umownym ustanawianiu służebności gruntowych o treści odpowiadającej aktualnej służebności przesyłu, jak i przyjmując możliwość zasiedzenia tego rodzaju służebności gruntowej. Obowiązujące obecnie przepisy nie stanowią przy tym, poza wypadkiem określonym w art. 145 k.c., źródła roszczenia o ustanowienie służebności gruntowej, a jedynie w art.
określają przesłanki powstania roszczenia przedsiębiorcy przesyłowego oraz właściciela nieruchomości o ustanowienie w postępowaniu sądowym służebności przesyłu. Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ( s. 5 i 7 ) wskazał na art. 305 1 k.c. i art.
jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia, co tym bardziej czyni niezrozumiałą treść sentencji, z tym że to sentencja ma charakter wiążący ( art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.), a jest ona w sposób oczywisty błędna. Ponadto obciążenie służebnością przesyłu, zgodnie z art. 305 1 k.c., może odnosić się jedynie do nieruchomości w znaczeniu art. 46 § 1 k.c. i tak swoje żądanie sformułowała zresztą wnioskodawczyni. Uwzględniając wniosek sąd powinien zatem ustanowić służebność przesyłu na nieruchomości i błędem jest obciążanie służebnością działek ewidencyjnych wchodzących w skład nieruchomości, a trzeba też zaznaczyć, że w postanowieniu znajdują się omyłki gdy chodzi o numeracje działek czy numery ksiąg wieczystych prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości. Należy także zwrócić uwagę, że służebność przesyłu jest prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać „w oznaczonym zakresie” z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. ( art. 305 1 k.c. ). Przepis nie rozstrzyga zakresu uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego, a zatem gdy do ustanowienia służebności dochodzi na mocy orzeczenia sądowego, rzeczą sądu jest skonkretyzowanie treści służebności, tj. ustalenie w tym orzeczeniu zakresu korzystania z nieruchomości obciążonej, niezbędnego dla prawidłowego funkcjonowania urządzeń przesyłowych ( por. postanowienie SN z 17.09.2015r., II CSK 656/14 ). Chodzi o określenie zakresu przestrzennego służebności oraz sposobu korzystania z obciążonej nieruchomości składających się na prawo przedsiębiorcy przesyłowego. Już sama treść art. 305 1 k.c. wskazuje, że służebność przesyłu jest służebnością czynną. Obciążenie nieruchomości służebnością obejmuje bowiem uprawnienie do określonych działań dotyczących urządzeń przesyłowych ( por. także postanowienie SN z 10.11.2017r., V CSK 33/17 ). Stosownie do tych założeń żądanie wniosku sformułowała wnioskodawczyni. Błędnie natomiast Sąd Rejonowy ujął w treści służebności nie tylko uprawniania uczestnika związane z korzystaniem z nieruchomości dla celów eksploatacji znajdujących się tam urządzeń stanowiących jego własność, ale także obowiązek właściciela nieruchomości „znoszenia ograniczeń i zakazów wynikających z istnienia linii elektroenergetycznej średniego napięcia 15 kV, w tym zakazu wznoszenia w pasie technologicznym budynków mieszkalnych, budowli i utrzymywania drzew, krzewów i roślinności przekraczającej dopuszczalną wysokość”. W związku z zaskarżonym postanowieniem należy nadto zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani zasądzać ponad żądanie. Przepis ten na podstawie odesłania zawartego w art. 13 § 2 k.p.c. stosuje się odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym, w tym w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu, w której wnioskodawca powinien także dokładnie określić swoje żądanie ( art. 511 § 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. ). Żądaniem tym sąd jest związany w znaczeniu art. 321 § 1 k.p.c. co do nieruchomości, na której ma zostać ustanowiona służebność i urządzenia, którego ma ona dotyczyć, stanowiącego własność konkretnego przedsiębiorcy przesyłowego, oraz co do zasądzenia – bądź nie – wynagrodzenia. We wniosku o wszczęcie postępowania wnioskodawczyni wyraźnie zaznaczyła, że domaga się ustanowienia służebności przesyłu na pięciu wymienionych tam nieruchomościach, przy czym w odniesieniu do wszystkich nieruchomości żądanie dotyczyło linii napowietrznych, zaś co do pierwszych czterech nieruchomości dodatkowo zaznaczono, że chodzi o linie średniego napięcia 15 kV. W sentencji zaskarżonego postanowienia Sąd Rejonowy oznaczył urządzenia objęte służebnością jedynie przez wskazanie napięcia linii – 15 kV lub 4 kV, bez określania rodzaju linii, a więc że chodzi o linie napowietrzne ( na marginesie wypada zaś zauważyć, że linia o napięciu 4 kV jest linią niskiego napięcia, określaną przez uczestnika skrótem „nn”, a skrót „SN” jest używany dla określania linii średniego napięcia, zatem użycie w zaskarżonym postanowieniu oznaczenia „SN 0,4 kV” zawiera w sobie sprzeczność ). Może zatem powstać wątpliwość co do zakresu służebności, skoro biegły J. M. w opinii z (...)., przedstawiając stan zagospodarowania poszczególnych nieruchomości, wskazał, że na nieruchomości zapisanej w KW nr (...) znajdują się zarówno naziemne, jak i podziemne ( tzw. kablowe ) linie elektroenergetyczne (...) ( k.147 ). Wyeliminowanie naruszeń prawa materialnego, którymi dotknięte jest zaskarżone postanowienie, byłoby możliwe w ramach merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy na skutek apelacji ( art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). Wymagałoby to weryfikacji i uzupełniania ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę tego orzeczenia, gdyż przykładowo Sąd Rejonowy ustanowił służebność na nieruchomości zapisanej w KW nr (...) ( działka nr (...) ), choć z jego ustaleń nie wynika, aby na tej nieruchomości znajdowały się jakiekolwiek urządzenia przesyłowe należące do uczestnika, w szczególności linie napowietrzne (...) objęte żądaniem wniosku ( s. 2 uzasadnienia ). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia – ani w części zawierającej ustalenia faktyczne, ani w części dotyczącej oceny prawnej żądania – Sąd Rejonowy nie wyjaśnił też podstaw i motywów zasądzenia wynagrodzenia w kwocie podanej w sentencji postanowienia i wobec tego można się jedynie domyślać, że kierował się w tym względzie wnioskami opinii biegłego J. M.. Przeciwko merytorycznemu rozpoznaniu przez Sąd Okręgowy zasadności dochodzonego roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu przemawia jednak to, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał należycie zgłoszonego przez uczestnika zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej. Jest to zarzut niweczący, gdyż gdyby przyjąć – za uczestnikiem – że jego poprzednik prawny nabył przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu, która następnie weszła do majątku uczestnika, to oznaczałoby to, że uczestnikowi przysługuje już tytuł prawny do korzystania z nieruchomości wnioskodawczyni i brak byłoby podstaw do ustanowienia służebności przesyłu w oparciu o art.
Możliwość zasiedzenia służebności gruntowej przewiduje art. 292 k.c., zgodnie z którym służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia ( zd. 1), przy czym przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio ( zd. 2; chodzi tu przede wszystkim o art. 172 k.c. i art. 176 k.c.). Sąd Rejonowy nie uwzględnił zarzutu zasiedzenia powołując się na art. 336 k.c. ( s. 9 i 11 uzasadnienia ) i uznając – w podsumowaniu swych rozważań – że uczestnik czuł się właścicielem sieci przesyłowej, nie czuł się natomiast właścicielem gruntu pod urządzeniami przesyłowymi i nie podejmował co do tego gruntu zachowań właścicielskich, a zatem jego posiadanie nie było samoistne i nie mgło prowadzić do zasiedzenia służebności ( s. 14 uzasadnienia ). Zdaniem Sądu Rejonowego to zachowanie względem gruntu ma istotne znaczenie przy ocenie, czy doszło do zasiedzenia ( s. 13 uzasadnienia ), tymczasem uczestnik korzystał z urządzeń w postaci linii napowietrznych przebiegających nad nieruchomościami wnioskodawczyni, a nie użytkował gruntu, nie została też nigdy wydzielona ani oznaczona w terenie czy na mapie część gruntu – wyodrębniony pas ziemi odpowiadający służebności ( s. 9-10 uzasadnienia postanowienia ). Wywody Sądu Rejonowego ( s. 9-14 uzasadnienia ) świadczą o tym, że myli on przesłanki zasiedzenia nieruchomości ( art. 172 k.c. ) i zasiedzenia służebności gruntowej ( art. 292 k.c. ), co uczestnik trafnie wytknął w apelacji w ramach zarzutu naruszenia art. 292 k.c. Sąd Rejonowy nie był zresztą konsekwentny, skoro najpierw stwierdził, że cały grunt użytkuje wnioskodawczyni, nie ustępując uczestnikowi w żaden sposób w tym użytkowaniu ( s. 10 ), by następnie wskazać, ze uczestnik wykonuje uprawienia właścicielskie w stosunku do linii biegnących nad przedmiotowymi nieruchomościami, „korzystając w miarę potrzeby z gruntu wnioskodawczyni” ( s. 12 ). Jak już zostało to wyjaśnione, do zasiedzenia służebności gruntowej prowadzi posiadane służebności – polegające na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia – przez wymagany ustawą czas ( art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. ). Nie jest w ogóle uprawnione posługiwanie się pojęciem „samoistności” w odniesieniu do posiadania służebności, gdyż jest ono charakterystyczne dla posiadania rzeczy ( art. 336 k.c.). Zgodnie z art. 352 § 1 k.c., kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności. Posiadanie służebności kwalifikuje się w doktrynie i orzecznictwie zazwyczaj jako posiadanie służebne, a więc posiadanie odrębne w stosunku do posiadania rzeczy, względnie posiadanie zależne – tyle że specyficzne, gdyż przy ocenie posiadania prowadzącego do zasiedzenia służebności gruntowej ( czy służebności przesyłu ) należy mieć na względzie faktyczne korzystanie z gruntu w takim zakresie i w taki sposób, w jaki czyniłaby to osoba, której przysługuje służebność, nie zaś posiadanie prowadzące do nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.