Sygn. akt III AUa 993/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 grudnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Mart

§ 2k.p.c.

przekazał je do rozpoznania organowi rentowemu. Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił : ⚫ naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 24 ust. 6c i 6d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że Pani P. G., złożyła wniosek o zwrot nadpłaconych składek w dniu 5 kwietnia 2019r., mimo iż ZUS podjął w związku ze wskazanym wnioskiem czynności rozliczenia konta płatnika składek oraz prawidłowości złożonej dokumentacji rozliczeniowej za miesiące grudzień 2012r., luty i marzec 2014r. oraz listopad 2018r. i dopiero po rozliczeniu konta wymienionej, pismem z dnia 14 czerwca 2023r., organ rentowy dokonał rozliczenia konta płatnika składek i poinformował wymienioną o powstałej nadpłacie, ⚫ naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, iż w naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, iż organ rentowy przed dokonaniem czynności rozliczenia konta płatnika składek winien zwrócić ewentualną nadpłatę odwołującej oraz uznanie przez Sąd I instancji. Mając powyższe na względzie wniósł:

1. o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania od decyzji ZUS, ewentualnie,
2. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz
3. o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Odwołująca nie wniosła odpowiedzi na apelację organu rentowego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. W szczególności, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, a zebrany w sprawie materiał poddał właściwej ocenie, zachowując granice swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne. Argumenty przedstawione w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji. Na wstępie przypomnieć należy, że spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do tego, czy organ prawidłowo odmówił odwołującej P. G. zwrotu nienależnie opłaconych składek. Apelujący organ zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 6c i 6d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że P. G., złożyła wniosek o zwrot nadpłaconych składek w dniu 5 kwietnia 2019r., mimo iż ZUS podjął w związku ze wskazanym wnioskiem czynności rozliczenia konta płatnika składek oraz prawidłowości złożonej dokumentacji rozliczeniowej za miesiące grudzień 2012r., luty i marzec 2014r. oraz listopad 2018r. i dopiero po rozliczeniu konta wymienionej, pismem z dnia 14 czerwca 2023r., organ rentowy dokonał rozliczenia konta płatnika składek i poinformował wymienioną o powstałej nadpłacie. Z powyższym stanowiskiem organu rentowego w ocenie Sądu Odwoławczego nie sposób się zgodzić, takie stanowisko apelującego jest nietrafne i nie może prowadzić do uwzględnienia apelacji, nie sposób bowiem podzielić argumentacji organu rentowego co do wykładni art. 24 ust. 6c i 6d ustawy systemowej. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 24 ust. 6a – 6d i 6g ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 t.j., dalej ustawa systemowa) nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d (ust. 6a). Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, jeżeli kwota nienależnie opłaconych składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 6b). Co zatem należy podkreślić w niniejszym postępowaniu - po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot (ust. 6c) i jest to jego uprawnienie, które w sytuacji, gdy na chwilę złożenia wniosku o zwrot – płatnik nie posiada zaległych lub bieżących składek do uiszczenia - zakład ma obowiązek uwzględnić. Co również istotne, przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie uzależniają zwrotu nadpłaconych składek od prawidłowego wywiązywania się płatnika z obowiązków składania deklaracji rozliczeniowych, a to oznacza, że jedynym warunkiem zwrotu nienależnie opłaconych składek (nieprzedawnionych) jest nadwyżka zewidencjonowanych wpłat z tytułu składek nad należną z tego tytułu kwotą. Organ rentowy nie może zatem odmówić zwrotu nadpłaty, powołując się wyłącznie na stan konta płatnika, bowiem ma on charakter wyłącznie ewidencyjny, a nie prawotwórczy. W tym zakresie Sąd I instancji podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. akt III UK 155/18, LEX nr
4. Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Zwrot następuje w formie bezgotówkowej na rachunek bankowy płatnika składek zewidencjonowany na koncie płatnika składek. W przypadku braku płatnika składek nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi następcy prawnemu w terminie i na zasadach określonych dla płatnika składek (ust. 6d). W świetle powyższego, rację należy przyznać Sądowi Okręgowemu, że skoro doszło do nadpłaty składek przez odwołującą P. G., a w chwili złożenia wniosku o ich zwrot tj. 5 kwietnia 2019 r. (w tym dniu odwołująca złożyła w ZUS dwa wnioski o informację o stanie konta płatnika składek oraz o zwrot nienależnie opłaconych składek), a płatnik składek nie zalegał z zapłatą żadnych składek na ubezpieczenia społeczne w ZUS (na datę 5 kwietnia 2019 r. nie stwierdzono zaległości), to organ rentowy nie miał podstaw prawnych do odmowy zwrotu tych środków płatnikowi. Jednocześnie zauważyć należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 14 czerwca 2019 r. znak (...) (k. 160 akt) potwierdził istnienie nadpłaty, albowiem zawiadomił odwołującą o dokonaniu rozliczenia jej konta wskazując, że na dzień 14 czerwca 2019 r. ustalono nadpłatę na: ubezpieczenia społeczne – 979,31 zł, ubezpieczenie zdrowotne – 49,48 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 21,05 zł. Nie sposób zatem zgodzić się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, że rozliczenia konta odwołującej dokonano dopiero 14 czerwca 2023 r. Przeczy temu treść pisma z 14 czerwca 2019 r. skierowana do odwołującej. Sąd Odwoławczy podziela stanowisko Sądu I instancji, iż obowiązek zwrotu nadpłaconych składek aktualizuje się w momencie ziszczenia się przesłanek wynikających z art. 24 ust. 6a i 6c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli w chwili złożenia przez ubezpieczonego wniosku o zwrot nadpłaconych składek. Ubezpieczona P. G. złożyła wspomniany powyżej wniosek w dniu 5 kwietnia 2019 r., czyli od tego dnia zgodnie z regulacją z art. 24 ust. 6d cytowanej ustawy organ rentowy miał 30 dni na zwrot nadpłaconych składek. Wykładnia językowa tegoż przepisu nie pozostawia, zdaniem tut. sądu, wątpliwości, iż jeśli płatnik skorzysta z uprawnienia wynikającego wprost z art.24 ust. 6c sus, to organ rentowy nie ma już podstaw np. do zaliczenia nienależnie opłaconych składek na poczet składek przyszłych. Przeciwnie, stosownie do przepisu art. 24 ust.6c-6e ustawy systemowej, obowiązany jest dokonać ich zwrotu płatnikowi w trybie w tym przepisie przewidzianym. W świetle powyższych ustaleń Sąd I instancji słusznie stwierdził, że bez znaczenia jest argumentacja prezentowana przez organ rentowy w apelacji jakoby uzasadnioną przyczyną odmowy zwrotu nadpłaconych składek na rzecz odwołującej miały być nieprawidłowości w dokumentacji, czy też wszczęte postępowanie w sprawie prawidłowości dokumentacji. Zauważyć też wypada, że w zaskarżonej decyzji z 20 maja 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. jako podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tymczasem nie sposób stwierdzić by ustawodawca na mocy ww. przepisu umocował Zakład Ubezpieczeń Społecznych do odmowy zwrotu nienależnie opłaconych składek z przyczyn jakie organ ten podał w treści zaskarżonej decyzji, tj. z powodu wszczętego postępowania w Wydziale (...) odnośnie prawidłowości złożonej przez odwołującą dokumentacji rozliczeniowej za miesiące 12/2012, 02/2014 i 03/2014 oraz 11/
5. Stanowisko organu rentowego w tym zakresie, jak trafnie uznał Sąd I instancji, ocenić należy jako błędne. Procedura zwrotu nienależnie opłaconych składek została uregulowana w ustawie systemowej bardzo szczegółowo, a obowiązek zwrotu nadpłaconych składek aktualizuje się w momencie ziszczenia się przesłanek wynikających z art. 24 ust. 6a i 6c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli w chwili złożenia przez ubezpieczonego wniosku o zwrot nadpłaconych składek. Z powołanego spornego przepisu art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, że zwrot nadpłaconych składek następuje na wniosek płatnika, co jednocześnie określa datę, na którą należy ustalić, czy nadpłata taka istnieje. Z trafnych ustaleń Sądu I instancji wynika, że odwołująca wnioskiem z 5 kwietnia 2019 r. zwróciła się jednocześnie z wnioskiem o informację o stanie konta płatnika składek oraz wnioskiem o zwrot nienależnie opłaconych składek. Tymczasem Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. w dniu 20 maja 2019 r. wydał zaskarżoną decyzję (tj. odmówił zwrotu nienależnie opłaconych składek z przyczyn jakie organ ten podał w treści zaskarżonej decyzji, tj. z powodu wszczętego postępowania w Wydziale (...) odnośnie prawidłowości złożonej przez odwołującą dokumentacji rozliczeniowej za miesiące). Z kolei w piśmie z 14 czerwca 2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. potwierdził natomiast fakt nadpłaty wskazując, że na dzień 14 czerwca 2019 r. ustalono nadpłatę na: ubezpieczenia społeczne – 979,31 zł, ubezpieczenie zdrowotne – 49,48 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 21,05 zł. Zaznaczyć wypada, że na gruncie niniejszej sprawy istotnym było bowiem wyłącznie to, że w chwili złożenia przez odwołującą wniosku o zwrot nadpłaconych składek 5 kwietnia 2019 r., płatnik składek nie zalegał z zapłatą żadnych składek na ubezpieczenia społeczne. Nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu wyłącznie na poczet zaległych lub bieżących składek. Tych natomiast, czemu pozwany nie zaprzeczał, na koncie odwołującej w dniu złożenia przez nią wniosku nie odnotowano. Wobec tego, skoro płatnik składek złożył wniosek o zwrot nadpłaconych składek, to organ rentowy obowiązany był zwrócić omawiane składki, bez możliwości pozostawienia ich na poczet ewentualnych składek przyszłych, ale jeszcze nieustalonych i niewymagalnych. Mając na uwadze powyższe prawidłowo zatem w puncie 1 wyroku Sąd Okręgowy w Poznaniu zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. do zwrotu na rzecz odwołującej P. G. nienależnie uiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 979,31 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 49,48 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 21,05 zł. W ocenie Sąd Odwoławczego prawidłowo też Sąd I instancji przekazał wniosek odwołującej zawarty w odwołaniu o odsetki do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.. Zaznaczyć należy, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe. Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Z tego względu odwołanie wnoszone od decyzji organu ubezpieczeń społecznych nie ma charakteru samodzielnego żądania, a jeżeli takie zostanie zgłoszone, sąd nie może go rozpoznać, lecz zobowiązany jest postąpić zgodnie z art.

§ 2k.p.c.

A zatem kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art. 477 14 § 2 i art. 477 14a k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu. Kwestia odsetek nie była przedmiotem zaskarżonej decyzji, a zatem słusznie Sąd I instancji potraktował je jako nowe żądanie wypłaty odsetek i na podstawie art.

§ 2k.p.c.

przekazał je do rozpoznania organowi rentowemu. Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji przy wydaniu wyroku z 22 czerwca 2023 r. nie naruszył ani przepisów prawa materialnego (art. 24 ust. 6c i 6d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) ani przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.). W światle powyższego podnoszone w apelacji zarzuty uznać należy za nietrafne, albowiem zaskarżony przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrok Sądu I instancji z dnia 22 czerwca 2023 r. odpowiada prawu. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., uznając apelację za bezzasadną, orzekł o jej oddaleniu. sędzia Marta Sawińska