kc i w związku z powyższym są bezskuteczne wobec powodów od dnia zawarcia Umowy. Strony jednocześnie związane są pozostałymi zapisami umowy, zgodnie z art.
6 ust. 1 Dyrektywy 93/13. Dla ustalenia wysokości świadczeń nienależnie zapłaconych przez powodów dokonano porównania rat należnych w każdym miesiącu do wysokości rat faktycznie spłaconych przez powodów. Rata należna zgodnie z umową, to rata obliczona bez zastosowania niedozwolonych klauzul indeksacyjnych. Wskazano, iż dla należytego wykonania umowy, koniecznie jest dokonanie przez pozwanego rozliczenia dotychczasowych spłat rat kapitałowo-odsetkowych z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych oraz przedstawienie powodom harmonogramu dalszych spłat rat kredytu z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku. Łączna kwota rat kredytu należna od powodów, wyliczona z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych, za okres 24 października 2008 – 24 marca 2015 roku wyniosła 92.818,82 zł. Tymczasem w tym okresie powodowie zapłacili kwotę 130.002,15 zł. Powodowie zapłacili więc o 37.183,33 zł więcej niż kwota należna, co stanowi kwotę nienależnego świadczenia, którego dochodzą powodowie wraz z ustawowymi odsetkami za każdy dzień ponoszenia szkody. W przypadku nie zasądzenia odsetek ustawowych od dnia zapłaty każdej z nienależnych kwot, powodowie wnieśli o zasądzenie odsetek ustawowych od dnia bezskutecznego upływu wezwania do zwrotu. W związku z faktem, że pozwany nie spełnił świadczenia pieniężnego zawartego w przedsądowym wezwaniu do zapłaty w wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu 11 grudnia 2015 roku, powodowie wnieśli o zasądzenie odsetek w wysokości ustawowej od dnia 12 grudnia 2015 roku do dnia zapłaty. Ponieważ strony łączy wieloletnia umowa kredytowa, dla należytego wykonania umowy konieczne jest dokonanie przez pozwanego rozliczenia dotychczasowych spłat rat kapitałowo-odsetkowych z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych oraz przedstawienie powodom harmonogramu dalszych spłat rat kredytu z pominięciem bezskutecznych klauzul indeksacyjnych w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku. W przeciwnym razie zdaniem powodów pomiędzy stronami umowy ciągle istniałby stan niepewności dotyczący faktycznej wielkości aktualnego zadłużenia. ( pozew, k.1-20). Pozwany (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (pełnomocnictwo, k. 111), w odpowiedzi na pozew dnia 29 lutego 2016 roku (data nadania, k. 224v) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że powodowie świadomie na podstawie zawartej w dniu 30 września 2008 roku umowy o kredyt hipoteczny, zaciągnęli kredyt w wysokości 422.00 zł indeksowany do waluty obcej CHF. Pozwany podniósł, iż wszystkie istotne postanowienia umowy, w tym klauzule indeksacji kredytu oraz kwota i waluta kredytu, zostały uzgodnione przez strony indywidualnie przed zawarciem umowy. Nadto dokumentacja kredytowa wskazuje, że powodowie wnioskowali o kredyt indeksowany do waluty obcej CHF i wybrali taki kredyt świadomie rezygnując z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych. Wskazano na bezpodstawność zarzutu nieważności całej umowy, w tym zarzut braku uzgodnienia wszystkich istotnych elementów umowy kredytowej. Podniesiono, iż kwestionowane przez powodów klauzule indeksacyjne nie spełniają przesłanek o jakich mowa w art.
k.c. Kwestionowane przez stronę powodową postanowienia nie są abuzywne i nie uprawniają pozwanego do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w umowie, ponieważ treść umowy nie ulega zmianie, a jedynie kurs waluty będący następstwem zmian na międzynarodowych rynkach walutowych, nadto przyczyny zmiany kursu waluty – niezależnie od stron są wskazane w umowie. Zmiana kursu waluty nie wynika z arbitralnej decyzji Banku w oderwaniu od zmian na rynkach walutowych. Nadto stosowane przez pozwanego w odniesieniu do Umowy kursy, były prawidłowe i nie były zawyżone przez pozwanego (były to kursy rynkowe). Pozwany podał, iż wszystkie założenia przyjęte przez stronę powodową do wyliczenia kwoty roszczeń o zapłatę są nieprawidłowe. Strona pozwana podniosła zarzut braku zasadności roszczeń dochodzonych pozwem co do zasady oraz co do wysokości, a także zarzut przedawnienia roszczenia o zwrot nadpłaconych odsetek, w szczególności za okres od dnia uruchomienia kredytu do dnia wniesienia do Sądu pozwu w przedmiotowej sprawie, bowiem roszczenie dochodzone pozwem dotyczy świadczenia okresowego ( odpowiedź na pozew, k. 84-110). W piśmie procesowym z dnia 1 czerwca 2016 roku powodowie sprecyzowali żądanie pozwu wnosząc o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 38.099,85 zł wskutek uznania umowy o kredyt hipoteczny za nieważną wraz z odsetkami zgodnie z przedstawionym zestawieniem od poszczególnych kwot rat od dnia pobrania każdej z nich. Ewentualnie wniesiono o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 37.183,33 zł wskutek uznania niektórych zapisów umowy kredytowej za bezskuteczne wobec powodów wraz z odsetkami od kwoty wyrządzonej szkody w poszczególnych okresach zgodnie z przedstawionym zestawieniem ( pismo procesowe powoda, k. 301-303). W toku postępowania, aż do zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie. Dalsza argumentacja została wyrażona w pismach procesowych, zarzutach do opinii biegłego sądowego oraz załączniku do protokołu (pismo procesowe powoda, k. 247-268, pisma procesowe pozwanego, k. 281- 290, 397-401v, pismo procesowe pozwanego dot. opinii biegłego, k. 406-418, pismo procesowe powoda dotyczące opinii biegłego, k. 461-466v, pismo powoda zawierające uwagi do opinii uzupełniającej, k. 500-501v, pismo procesowe pozwanego dot. opinii uzupełniającej, k. 504-506, załącznik do protokołu pozwanego, k. 519-526). Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 31 lipca 2008 roku H. O. i J. O. złożyli Wniosek kredytowy do (...) S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce na zakup lokalu na rynku wtórnymi oraz modernizację w kwocie 422.000 zł na okres 480 miesięcy, wypłacony jednorazowo ( wniosek o kredyt hipoteczny wraz z oświadczeniami, k. 127-131). Z kolei 29 września 2008 roku H. O. i J. O. otrzymali Decyzję kredytową określającą warunki kredytu i warunki uruchomienia kredytu ( decyzja kredytowa, k. 132-133). H. O. i J. O. dnia 30 września 2008 roku zawarli umowę kredytu hipotecznego nr (...) z (...) S.A. Spółka Akcyjna Oddział w Polsce, ul. (...), (...)-(...) W. (KRS (...)) ( umowa kredytowa z dnia 30 września 2008 r., k. 23-38, zaświadczenie, k. 55). (...) S.A. została przekształcona w (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą ul. (...), (...)-(...) W. (KRS (...)), która w dniu 14 listopada 2012 roku została przejęta przez (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w W. ( odpis pełny z Rejestru Przedsiębiorców, k. 126). Przedmiotem Umowy było udzielenie kredytu na kwotę 422.000 zł na cele zakupu nieruchomości na rynku wtórnym oraz refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe, modernizację (§ 2 ust. 1 i 2 Umowy). Kredyt udzielony został na okres 480 miesięcy (§ 2 ust. 3 Umowy). „Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez (...) (dalej: Regulamin), stanowił integralną część umowy. W zakresie nieuregulowanym umową zastosowanie miały postanowienia Regulaminu. Kredytobiorcy oświadczyli, że w dniu podpisania Umowy otrzymali Regulamin i aktualną na dzień sporządzenia Umowy Taryfę oprocentowania, opłat i prowizji dla kredytów hipotecznych (...) (dalej: Taryfa) i zapoznali się z nimi (§ 1 ust. 2, § 15 Umowy). Kredyt oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia Umowy wynosiła 4,28 % w stosunku rocznym, z zastrzeżeniem postanowień Regulaminu w zakresie ustalania wysokości oprocentowania. Zmienna stopa procentowa ustalana była jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży Banku w wysokości 1,35 punktów procentowych. Oprocentowanie kredytu ulega zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF). Szczegółowe zasady naliczania odsetek, ustalania wysokości oprocentowania oraz zasady zmiany oprocentowania znajdowały się w Regulaminie (§ 3 Umowy). Zgodnie z § 2 ust. 1 in fine „Kredyt jest indeksowany do waluty obcej CHF” ( umowa kredytowa z dnia 30 września 2008 r., k. 23-38). Pojęcie „Tabela” zgodnie z Regulaminem oznaczało tabelę kursów walut obcych obowiązującą w Banku (§ 2 p. 12 Regulaminu). Stosownie do § 7 ust. 4 Regulaminu: „W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz. Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. W przypadku wypłaty kredytu w transzach, saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz. Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień § 11” (Klauzula indeksacyjna). Z kolei jak stanowi § 9 ust. 2 Regulaminu „W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej: 1) raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu; 2) jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu” (Klauzula indeksacyjna). W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji” (Klauzula indeksacyjna) (§ 13 ust. 7 Regulaminu). Jako zabezpieczenie spłaty kredytu została ustanowiona hipoteka kaucyjna do kwoty 844.000 zł na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego przy Al. (...) w W., cesja praw na rzecz Banku z polisy ubezpieczenia ww. nieruchomości od ognia i zdarzeń losowych (§7 umowy). Nadto kredytobiorcy poddali egzekucji do kwoty 844.000 zł. Raty kredytu i inne należności pobierane były z rachunku bankowego wskazanego w treści nieodwołalnego pełnomocnictwa, a kredytobiorca był zobowiązany do utrzymywania wystarczających środków na ww. rachunku( Regulamin kredytu hipotecznego udzielanego przez (...), k. 29-38, Taryfa oprocentowania, opłat i prowizji dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...), k. 134-136). Postanowienia Umowy i Regulaminu dotyczące indeksacji kredytu nie były indywidualnie uzgadniane z H. O. i J. O.. Powodowie nie mają wykształcenia ekonomicznego. H. O. jest (...), zaś jego zona (...). Podczas rozmów towarzyszących zawieraniu kredytu nie było rozmów na temat waloryzacji. Nie wytłumaczono im mechanizmu indeksacji. Nie rozumieli na czym polega mechanizm zastosowany przez Bank. Byli przekonywani przze pracowników, żeby nie przejmować się kursem franka szwajcarskiego, bo nawet jeśli trochę zdrożeje to zaraz spadnie ( zeznania powoda H. O., k.305-305v; zeznania powódki J. O., k. 305v-306). Na dzień 23 kwietnia 2015 roku zadłużenie H. O. i J. O. z tytułu umowy kredytu wynosiło 151.930,10 CHF z tytułu kapitału i 67,94 CHF tytułem odsetek ( zaświadczenie z 23.04.2015 r., k. 55-59). H. O. i J. O. dnia 2 grudnia 2015 roku skierowali do (...) przesądowe wezwanie do zapłaty zwrotu kwoty wszystkich wniesionych opłat z tytułu umowy kredytu w wysokości wynoszącej do dnia 2 marca 2015 roku kwotę 130.002,15 zł wskutek uznania umowy o kredyt hipoteczny za nieważną w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, a w przypadku nieuznania powyższego żądania wniesiono o zwrot kwoty 37.183,33 zł wskutek uznania niektórych zapisów umowy kredytowej za bezskuteczne wobec H. O. i J. O. w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone dnia 4 grudnia 2015 roku ( przesądowe wezwanie do zapłaty, k. 65-68, potwierdzenie nadania i odbioru, k. 73-75). Łączna wartość rat kredytu (kapitału i odsetek), które H. O. i J. O. zobowiązani byli uiścić na rzecz (...) do dnia 24 marca 2015 roku w oparciu o umowę z dnia 30 września 2008 roku nr (...), zakładając, że początkowe saldo kredytu wynoszące 422.000 zł nie uległo indeksacji do CHF, kredyt jest oprocentowany według stawki i marży wskazanych w umowie kredytowej, kredyt podlega spłacie w ratach wskazanych w umowie kredytowej – wyniosłaby 94.212,60 zł. W okresie od uruchomienia kredytu 24 października 2008 roku do 24 marca 2015 roku powodowie dokonali spłat kredytu w polskich złotych w łącznej kwocie 130.002,15 zł. Różnica pomiędzy wysokością faktycznych spłat, a kwotą spłat bez indeksacji do CHF, według stawki, marży i rat wskazanych w kredycie wyniosła 35.789,55 zł ( opinia biegłego k. 374-385v). Do rejestru niedozwolonych klauzule umownych są wpisane poniższe zapisy: 1.Kredyt jest indeksowany do CHF/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku [...] w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (numer wpisu (...) wyrok z 14.12.2010 r. (...) Sądu Okręgowego w W. i wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z 21.10.2011 r., sygn. (...)), 2.W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku (...) z dnia spłaty (numer wpisu (...) wyrok z 14.12.2010 r. (...) Sądu Okręgowego w W. i wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z 21.10.2011 r., sygn. (...)). Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o opisane jak w stanie faktycznym dokumenty znajdujące się w aktach niniejszej sprawy, których autentyczność nie budziła wątpliwości, jak i nie była kwestionowana przez strony. Podstawę ustaleń faktycznych w zakresie uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego odsetek oraz wyliczenia odsetek ustawowych stanowiła opinia biegłego sądowego. Sąd dnia 1 czerwca 2016 roku dopuścił dowód z opinii biegłego do spraw rachunkowości finansowej ( postanowienie, k. 306-306v). Dnia 29 lipca 2016 roku biegły sądowy z zakresu bankowości W. P. złożył opinię sporządzoną zgodnie z postanowieniem Sądu. W konsekwencji ustalił, iż różnica pomiędzy wysokością faktycznych spłat, a kwotą spłat bez indeksacji do CHF, według stawki, marży i rat wskazanych w kredycie wyniosła 35.789,55 zł ( opinia biegłego, k. 374-385v). Wobec zastrzeżeń do opinii Sąd dopuścił dowód z opinii uzupełniającej ( pismo procesowe pozwanego, k. 406-418, pismo procesowe powoda, k. 461-466v, postanowienie, k. 469). W opinii uzupełniającej z 24 listopada 2016 roku oraz w wyjaśnieniach ustnych złożonych na rozprawie dnia 30 listopada 2016 roku biegły W. P. wskazał, iż stawka użyta do oprocentowania kredytów musi odpowiadać walucie w jakiej bank pozyskuje środki na finansowanie umowy kredytowej z klientem. Dla waluty PLN jest to WIBOR, natomiast dla waluty CHF jest to LIBOR. Zgodnie ze zleceniem Sądu biegły obliczył, iż wysokość należnych rat kredytowych przy zastosowaniu stawki WIBOR i nie indeksacji do CHF, musieliby oni zapłacić 167.862,26 zł, a więc pozwanemu należna byłaby dopłata w wysokości 37.860,11 zł ( ustne wyjaśnienia, k. 478-478v, opinia uzupełniająca, k. 480-486v). Wyliczenia dokonane w opinii uzupełniającej dotyczące rat kredytowych przy zastosowaniu stawki WIBOR i nie indeksacji do CHF, miały charakter hipotetyczny i nie znalazły zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż postanowienia przedmiotowej umowy przewidywały stawkę LIBOR. Biegły sądowy sporządził opinie na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów, które nie zostały zakwestionowane w toku postępowania. Opinie zostały sporządzona rzetelnie w oparciu o wiedzę specjalistyczną. Biegły udzielił odpowiedzi na wszystkie zastrzeżenia do opinii głównej. Nie można zarzucić biegłemu, że nie wykonał powierzonych mu czynności w sposób rzetelny i zupełny. Biegły w oparciu o wiedzę specjalistyczną dokonał analizy zmian oprocentowaniu oraz wyboru metody i zastosowanych parametrów rynku finansowego. W ocenie Sądu przyjęte parametry są weryfikowalne i czytelne. Natomiast Bank posługiwał się niedookreślonymi parametrami niezdefiniowanymi ani w Umowie ani w Regulaminie. Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, że zadaniem biegłego było jedynie wyliczenie kwot według założeń podanych przez Sąd i w różnych wariantach. Natomiast sama ocena jaki wariant ma zastosowanie w niniejszej sprawie należy do kompetencji Sądu. Dokonując ustaleń stanu faktycznego Sąd oparł się na zeznaniach powodów H. O. (k.305-305v) oraz J. O. (305v-306), które zasadniczo obdarzył wiarą w zakresie w jakim wskazywali, iż postanowienia umowne dotyczące indeksacji kredytu nie zostały z nimi indywidualnie ustalone. Świadkowie A. S.
kc mają charakter unormowania szczególnego i będzie przedmiotem poniższej analizy. Nie budzi wątpliwości Sądu, że zapisy dotyczące zasad ustalania wysokości rat podlegających spłacie są nieprecyzyjne i analizie zostały poddane w dalszej części uzasadnienia pod kątem ich abuzywnego charakteru. Nie było sporu między stronami, że zamiarem powodów było uzyskanie środków pieniężnych na zakup mieszkania i zawarcie umowy kredytu. Stosownie do art. 6 Dyrektywy RADY 93/13/EWG Z DNIA 5 KWIETNIA 1993 R. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich z dnia 5 kwietnia 1993 r. (Dz.Urz.UE.L Nr 95, str. 29)
Klauzula taka nie określa bowiem bezpośrednio świadczenia głównego, a wprowadza jedynie umowny reżim jego podwyższenia. W tej sytuacji należy stwierdzić, że postanowienia bankowego wzorca umownego, zawierającego uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzula tzw. spreadu walutowego), nie dotyczą głównych świadczeń stron w rozumieniu art.
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r.I CSK 1049/14). Jak wskazał już wyżej Sąd ustawodawca sankcjonował istnienie tego rodzaju umów kredytu, zezwalając na uregulowanie zasad indeksacji do kredytów zaciągniętych przed zmianą przepisów. Jak natomiast podkreśla się w judykaturze, abuzywny charakter mają te postanowienia umowy, z których wynika, że przeliczenia kredytu (ze złotych na franki szwajcarskie) oraz raty kredytu (z franków szwajcarskich na złote) mają następować według tabeli kursowej Banku (w konkretnej dacie oraz godzinie). Bank, redagując wskazane postanowienia, przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wartości spreadu walutowego (rozumianego jako różnica pomiędzy kursem sprzedaży a kursem zakupu waluty obcej). Na mocy wskazanego postanowienia Bankowi zostało przyznane uprawnienie do określania wysokości kursu sprzedaży (kupna) CHF, które nie doznawało żadnych ograniczeń (tak też: wyrok SA w Szczecinie z dnia 14.05.2015 r., I ACa 16/15). Jeżeli uznamy klauzule indeksacyjne za niedozwolone postanowienia umowne, to należy w to miejsce wprowadzić inne zasady ich określania, nie zaś zastosować skutek nieważności. Nie można się zgodzić z poglądami, że umowy tego rodzaju nie stanowią umowy kredytu. Zdaniem Sądu umowa zawiera elementy określone w Prawie Bankowym. Występowanie nieprecyzyjnych zapisów odnośnie zasad oprocentowania czy indeksacji winna być rozpatrywana w świetle art.
kpc a skutkiem wyeliminowania tego zapisu umownego winna być bezskuteczność danej klauzuli w stosunku do konsumenta nie zaś jej nieważność. Kwestią otwartą jest natomiast czy uczynimy to w oparciu o zasadę nominalizmu (kredyt byłby traktowany jako złotówkowy) czy też zastosujemy inny mechanizm. Konkludując w ocenie Sądu, co już wyżej omówiono, zawarta pomiędzy stronami umowa kredytowa była ważna. W dalszej kolejności Sąd odniesie się do kwestii abuzywności zapisu § 7 ust. 4, § 9 ust. 2, § 13 ust. 7 Regulaminu. W świetle art.
uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga ustalenia kumulatywnego wystąpienia wszystkich wymienionych w nim przesłanek, tj. kontrolowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem: - nie było postanowieniem uzgodnionym z nim indywidualnie; - nie było postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron; - kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Kodeks cywilny w treści przepisu art. 22 1 pod pojęciem konsumenta wskazuje osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalności gospodarczą lub zawodową. Nie było kwestionowane że powodowie są konsumentami w rozumieniu przytoczonego wyżej przepisu. Dokonanie oceny, czy dane postanowienie umowne było indywidualnie uzgodnione przez strony umowy wymagało zatem zbadania procedur obowiązujących w pozwanym banku i dotyczących procesu udzielania kredytów hipotecznych oraz przebiegu tego procesu w toku zawierania umowy kredytowej. Podkreślić należało, że ciężar udowodnienia indywidualnych uzgodnień spoczywa na tym, kto się na nie powołuje (art.
W niniejszej sprawie będzie to pozwany, gdyż wykazanie faktu indywidualnego uzgodnienia postanowień uchyla możliwość ich kontroli na podstawie przepisów art.
– art. 385 3 k.c. Podkreślić należy, że użyte w treści przepisu art.
sformułowanie „rzeczywisty wpływ” konsumenta na treść postanowienia, za nieuzgodnione indywidualnie trzeba uznać postanowienie, które konsument wybrał spośród kilku zaproponowanych przez przedsiębiorcę, a zatem takie które nie były przedmiotem pertraktacji między stronami, czyli tzw. klauzule narzucone. Inna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której drogą takich alternatyw przedsiębiorca mógłby praktycznie pozbawić konsumenta ochrony przewidzianej w treści przepisów art.
– art. 385 3 k.c. Stąd też „rzeczywisty wpływ” konsumenta na treść postanowienia nie ma miejsca, jeżeli jest ograniczony przez jego kontrahenta w ten sposób, że konsument dokonuje wyłącznie wyboru spośród alternatywnych klauzul sformułowanych przez przedsiębiorcę (por. w tym zakresie M. Bednarek, System prawa prywatnego, Tom 5, str. 762-763). Ponadto, w ocenie Sądu, okoliczność że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Konieczne byłoby wykazanie, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego. Przyjęcie natomiast takiego wpływu byłoby możliwe wówczas, gdyby konkretny zapis był z konsumentem negocjowany (tak też trafnie Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 06 kwietnia 2011 roku, I ACa 232/11). Stosownie do wskazanego wyżej przepisu art. 385
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. W konfrontacji z powyższym, uznać należało, iż pozwany pomimo podjętej próby wykazania indywidualnego uzgodnienia poszczególnych postanowień z powodami, nie sprostał ciężarowi dowodu w omawianym zakresie. Sąd podziela także argumentację Sądu Najwyższego przytoczoną w wyroku z dnia 19 marca 2015 r. IV CSK 362/14, zgodnie z którą: z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego wynika, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu wraz z odsetkami od tego kredytu stanowi essentialia negotii tej umowy. Zatem ustalenie wysokości odsetek kredytowych musi być w umowie określone w sposób jednoznaczny, albowiem stanowi skonkretyzowanie jednego z głównych świadczeń kredytobiorcy z tytułu umowy kredytowej. Nie dotyczyło natomiast głównych świadczeń stron umowy kredytowej, postanowienie dotyczące możliwości wykonywania przez bank praw z niej wynikających (§ 15 ust. 6), a także te postanowienia, które przewidywały indeksowanie kredytu według franka szwajcarskiego (§ 7 ust. 1 i § 11 ust. 4 umowy), albowiem choć dotyczyły one wysokości rat kredytu i pośrednio na jego wysokość wpływały, to stanowiły w istocie zastrzeżoną klauzulę waloryzacyjną, mającą charakter poboczny w stosunku do głównego obowiązku kredytobiorcy w postaci zwrotu kwoty kredytu. Również w doktrynie przeważa pogląd, że klauzule waloryzacyjne nie określają głównego świadczenia stron (vide M. Bednarek (w:) System prawa prywatnego, t 5, s, 656). Jak natomiast podkreśla się w judykaturze, abuzywny charakter mają te postanowienia umowy, z których wynika, że przeliczenia kredytu (ze złotych na franki szwajcarskie) oraz raty kredytu (z franków szwajcarskich na złote) mają następować według tabeli kursowej Banku (w konkretnej dacie oraz godzinie). Bank, redagując wskazane postanowienia, przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wartości spreadu walutowego (rozumianego jako różnica pomiędzy kursem sprzedaży a kursem zakupu waluty obcej). Na mocy wskazanego postanowienia Bankowi zostało przyznane uprawnienie do określania wysokości kursu sprzedaży (kupna) CHF, które nie doznawało żadnych ograniczeń (tak też: wyrok SA w Szczecinie z dnia 14.05.2015 r., I ACa 16/15). W ocenie Sądu „klauzule indeksacyjne” bez wątpienia są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy powodów. Z całokształtu zapisów umownych wynika jednoznacznie, że Bank decydował o brzmieniu konkretnych zapisów a także tylko on miał wpływ na zastosowane mechanizmy. Powodowie zostali wyłączeni z mechanizmu indeksacji poprzez zastosowanie kursów z Tabeli kursów stosowanych przez bank. Treść tych tabel nawet nie była dostępna w dacie zawierania umowy. Konsumenci w relacji z Bankiem byli niewątpliwie stroną słabszą, która faktycznie została obciążona w trakcie trwania długoletniej umowy wieloma obowiązkami, których treść jednostronnie ustalał bank. Taka konstrukcja umowy przewidywała że świadczenie na ich rzecz nigdy nie wzrośnie a ich zobowiązania wobec kontrahenta będą podlegać zmianom chociażby w kontekście kursu waluty. Przy takim ukształtowaniu relacji obu stron powodowie nie uzyskali realnego mechanizmu który pozwalałby im na włączenie się w mechanizm ustalania kursów walut, pozostawało to poza ich wpływem i decyzją. Strony zawarły umowę kredytu i bez wątpienia Bankowi należne są prowizje i wynagrodzenie (zysk). Ma on prawo do uzyskania ekwiwalent, nie zaś tylko spłatę kredytu w jego realnej wysokości. Służy temu także przyjęcie w umowie zmiennego oprocentowania. Należności wynikające z umowy kredytu były pobierane samodzielnie przez Bank z rachunku przeznaczonego na spłatę kredytu. Kredytobiorcy ustanowili na rzecz Banku zabezpieczenia w postaci hipoteki kaucyjnej i przelewu wierzytelności z umowy ubezpieczenia nieruchomości. Niewątpliwie ewentualna zmiana waluty kredytu uzależniona była od oceny Banku i wiązała się z kosztami po stronie Konsumentów. Z zapisów umownych wynikało, że nawet wcześniejsza spłata kredytu nie wyeliminuje mechanizmu indeksacji. Wszystkie te elementy wskazują, że prawa i obowiązki stron zostały ukształtowane nierównomiernie. Konsument jest zmuszony do stosowania się do mechanizmów na które nie ma żadnego wpływu, a konsekwencją niezastosowania się może być nawet postawienie całego kredytu w stan wymagalności. Skoro nie przedstawiono powodom tabel kursowych, będących podstawą ustalania kursu, nie wyjaśniono precyzyjnie mechanizmu indeksacji, nie przedstawiono w jasny, klarowny sposób na czym polegają pułapki oferowanego produktu bankowego to Bank wyzyskał swoją dominującą pozycję. Nie było kwestionowane, że powodowie liczyli się ze zmianą oprocentowania czy wysokości opłat, jednakże zostali pozbawieni kontrolowania zasadności tych zmian. W kontekście tych podstawowych braków informacyjnych nie mają w ocenie sądu znaczenia wszelkie dywagacje Banku na temat tego, że stosowany przez Bank kurs nie był przez niego samowolnie i w oderwaniu od rynku stosowany. Istotne jest, że w dacie zawierania umowy powodowie nie znali metodologii przeliczania swojego zobowiązania nie byli w stanie zweryfikować poprawności a nawet nie znali kwoty jaka pozostawała faktycznie do spłaty. Przy czym należy oceniać to w powiązaniu z czasem zawarcia umowy nie zaś z późniejszymi decyzjami Banku, który stosownie do zmian przepisów prawnych czy też aktualnej sytuacji rynkowej (wobec załamania na rynku walutowym) wprowadzał nowe rozwiązania i doprecyzowanie regulacji odnoszących się do kredytów indeksowanych waluta obcą). Zdaniem Sądu nie ma żadnej wątpliwości, że taki zapis klauzul indeksacyjnych jakie zostały zamieszczone w umowie i dookreślonych w regulaminie stanowi klauzule niedozwolone. Stosownie do treści art.
z art. 410 kc. Pominięte zostaną postanowienia dotyczące metody indeksacji a powodom należy się zwrot nienależnego świadczenia w walucie polskiej. Po wyeliminowaniu abuzywnego postanowienia umownego umowa w pozostałym zakresie obowiązuje i może być wykonywana. Niewątpliwie Bank nie zostanie pozbawiony możliwości uzyskania wynagrodzenia, czemu służy ustalone oprocentowanie (zmienne) oraz prowizja. Wyeliminowanie indeksacji uznanej za klauzulę niedozwoloną nie oznacza jednocześnie, że kredyt przekształca się w kredyt złotowy ze wszystkimi konsekwencjami, a więc, że stawką referencyjną jest WIBOR. Wyeliminowanie indeksacji oznacza, że stosujemy inne elementy z umowy, które mogą być w takiej sytuacji zastosowane nawet jeżeli na rynku nie wystąpił by taki kredyt, nikt nie udzieliłby takiego kredytu. Czyli następuje łączenie elementów kredytu złotówkowego ze stopą referencyjną waluty obcej. Postępowanie w tym przypadku nie polega na ustaleniu czy udzielonoby takiego kredytu czy też nie, lecz na ustaleniu czy w sytuacji kiedy pewne postanowienia umowy są niejasne, rażąco naruszają interesy strony powodowej – konsumenta, naruszają dobre obyczaje (poprzez używanie niedookreślonych formuł) stanowią klauzule abuzywne. Przedmiotowe postanowienia dotyczące indeksacji zdaniem Sądu wyczerpują znamiona wskazywane w przepisie określającym warunki do uznania przepisów umownych za klauzule niedozwolone. Jeżeli walutą do której był indeksowany kredyt był CHF to najbardziej logiczne i naturalne jest zastosowanie stawki referencyjnej dla tej waluty tj. LIBOR 3M ewentualnie plus marża. W tym miejscu podkreślenia wymaga znaczenie pojęć WIBOR i LIBOR. WIBOR (Warsaw InterBank Offered Rate) to wskaźnik wyznaczający wysokość oprocentowania pożyczek w PLN na polskim rynku bankowym. Jest to stopa procentowa, po jakiej banki na rynku polskim są skłonne udzielać pożyczek w walucie PLN innym bankom, a zatem jest to wysokość oprocentowania kredytów złotowych na polskim rynku międzybankowym. Koszt pieniądza dla banku, który pozyskuje środki w PLN wyznaczony jest przez stawkę WIBOR. Z kolei LIBOR (London InterBank Offered Rate) był pierwowzorem dla ustalenia wartości wskaźnika WIBOR. Jest to stopa procentowa kredytów międzybankowych na rynku londyńskim. Stawka LIBOR dotyczy następujących walut: frank szwajcarski (CHF), dolar amerykański (USD), euro (EUR), funt brytyjski (GBP) i jen japoński (JPY). Koszt pieniądza dla banku, który pozyskuje środki w ww. walutach wyznaczony jest przez stawkę LIBOR. Dywagacje Banku czy biegłego odnośnie rodzajów kredytów występujących na rynku, powiązania konkretnych stawek referencyjnych z daną walutą i możliwości wystąpienia danego produktu w ofercie rynkowej nie ma bezpośredniego skutku dla ustalenia sposobu wyliczenia rat kapitałowo-odsetkowych po wyeliminowaniu niedozwolonej klauzuli indeksacyjnej. Zgodnie z umową stron z dnia 30 września 2008 roku nr (...) kredyt miał być indeksowany walutą CHF, a zatem w § 3 Umowy ustalono, iż oprocentowanie kredytu miało ulegać zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF). W ocenie Sądu postanowienia te pozostały w mocy i dokonując ustalenia należy mieć je za podstawę. Dlatego też Sąd ustalając wysokość rat kredytu należnych od powodów na rzecz pozwanego oparł się na następujących założeniach: - początkowe saldo kredytu wynoszące 422.000 zł nie uległo indeksacji do CHF (wobec uznaniu postanowień w tym zakresie); - kredyt jest oprocentowany według stawki i marży pozwanego wskazanych w umowie i podlega spłacie w ratach wskazanych w umowie (wobec uznania za wiążące pozostałych postanowień umowy). Nie mają przy tym znaczenia dla powyższych założeń fakt, iż w warunkach rynkowych tak skonstruowany kredyt nie występuje. Istotne jest, że na skutek wyeliminowania klauzuli indeksacyjnej wskazanej w umowie jako abuzywnej należało ustalić zobowiązanie powodów w oparciu o pozostałe elementy ważnej umowy kredytowej. Zatem kredyt winien być spłacany w złotych polskich przy oprocentowaniu LIBOR 3M jako sankcja z powodu wyeliminowania niedozwolonych klauzul umownych. Wobec powyższego Sąd ustalając kwotę należną rat kredytu oparł się na wyliczeniach zawartych w pierwszej opinii biegłego. Łączna wartość rat kredytu (kapitału i odsetek), które H. O. i J. O. zobowiązani byli uiścić na rzecz (...) do dnia 24 marca 2015 roku w oparciu o umowę z dnia 30 września 2008 roku nr (...), zakładając, ze początkowe saldo kredytu wynoszące 422.000 zł nie uległo indeksacji do CHF, kredyt jest oprocentowany według stawki i marży wskazanych w umowie kredytowej, kredyt podlega spłacie w ratach wskazanych w umowie kredytowej – to 94.212,60 zł. W okresie od uruchomienia kredytu 24 października 2008 roku do 24 marca 2015 roku powodowie dokonali spłat kredytu w polskich złotych w łącznej kwocie 130.002,15 zł. Różnica pomiędzy wysokością faktycznych spłat, a kwotą spłat bez indeksacji do CHF, według stawki, marży i rat wskazanych w kredycie wyniosła 35.789,55 zł ( opinia biegłego k. 374-385v). Nie można było zastosować do powyższego obliczenia stawki WIBOR, albowiem ten element nie został przewidziany w umowie kredytowej łączącej strony. Zmiany takie władne są wprowadzić jedynie strony umowy, natomiast Sąd nie jest władny w niniejszym postepowaniu dokonywać zmiany łączącej strony umowy. Nie było to przedmiotem żądania pozwu, zatem nie może być rozważane przez Sąd, który w niniejszym postepowaniu nie jest władny do tak dalece idącej modyfikacji postanowień umownych. Jeszcze raz należy podkreślić, że na skutek uznania konkretnego postanowienia za abuzywne należy je wyeliminować i umowę utrzymać przy zastosowaniu innych jej elementów, które abuzywne nie są. Nie budzi wątpliwości, że regulowanie należności przez powodów zgodnie z harmonogramem banku, miało na celu uniknięcie przymusu w postaci naliczania dodatkowych odsetek, wystawienia przez bank bankowego tytułu egzekucyjnego, czy wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Powodowie działali w celu ochrony własnych praw podmiotowych. Przewidziane w umowach kredytowych zabezpieczenia banku na wypadek niewywiązywania się przez kredytobiorcę ze swoich zobowiązań stwarzają przecież po stronie klienta banku pewien stan zagrożenia, z którym spełniający świadczenie musi się liczyć (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09 listopada 2005 r., II CK 177/05, L. 346049). Nie bez znaczenia był też ustalony w umowie sposób spłaty kredytu. To nie powodowie co miesiąc przelewali środki tytułem spłat, ale bank pobierał środki z rachunku powodów na podstawie zlecenia (§ 9 umowy) na podstawie nieodwołalnego pełnomocnictwa. Zatem nie zachodziły podstawy z art. 411 kc. Nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony zarzut przedawnienia. Stosownie do art. 118 kc jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Zdaniem Sądu nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko pozwanego, że kwoty pobrane przez pozwanego z rachunków powodów stanowiły świadczenia okresowe. Okresowy charakter świadczenia winien wynikać z istoty stosunku prawnego łączącego strony. Tymczasem w zakresie objętym orzeczeniem Sądu, pobieranie nadmiernie wysokich „odsetek” w ogóle nie miało podstawy prawnej. Takie jednostronne działanie pozwanego, choć istotnie następowało w pewnych interwałach czasowych, nie nadaje temu przesunięciu majątkowemu charakteru świadczenia okresowego, dokonywanego w wykonaniu zobowiązania o takim samym, okresowym charakterze. Powodowie dochodzą odszkodowania, a jako miernik wybrali nadpłacone odsetki, co nie oznacza jednak, że ich roszczenie jest roszczeniem okresowym. Tym samym roszczenie o zapłatę przedmiotowej kwoty podlega przedawnieniu według ogólnego dziesięcioletniego terminu przedawnienia, a nie zaś terminu trzyletniego odnoszonego do świadczeń okresowych. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Charakterystyka obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego wskazuje, że jest to roszczenie bezterminowe. Termin zwrotu bezpodstawnie potrąconego świadczenia nienależnego wyznacza termin określony w wezwaniu do zapłaty, względnie termin wyznaczony na podstawie okoliczności jako odpowiedni w razie braku określenia terminu w wezwaniu. Wezwanie zostało doręczone dnia 4 grudnia 2015 roku z wyznaczonym 7 dniowym terminem płatności czyli do 11 grudnia 2015 roku. Należało zatem zasądzić odsetki ustawowe od dnia 12 grudnia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku oraz wobec nowelizacji przepisów, odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 35.789,55 zł z odsetkami ustawowymi za okres od 12 grudnia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku oraz ustawowymi za opóźnienie od 01 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie oddalając powództwo. Powództwo zostało oddalone w zakresie odsetek ponad orzeczone, oraz w zakresie żądania przedstawienia rozliczeń i harmonogramu. Jeśli chodzi o rozliczenie na przyszłość to nie jest to rola przedmiotowego procesu i Sąd w niniejszym postępowaniu nie rozstrzyga o całości stosunku, nie mając ku temu podstaw prawnych. Jeżeli chodzi o przedstawienie rozliczenia dotychczasowych spłat kapitałowo odsetkowych to harmonogram został stronom przedstawiony, natomiast modyfikacji tych kwestii dokonał Sąd w oparciu o opinię powołanego w sprawie biegłego sądowego posiadającego wiedzę specjalistyczną, a zatem zbędne stało się przedstawienie takiegoż harmonogramu przez stronę pozwaną. Ponieważ żaden przepis prawa nie przewiduje solidarności wierzycieli w niniejszej sprawie, Sąd oddalił powództwo także w zakresie solidarnego zasądzenia żądanej kwoty na rzecz powodów. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c. zgodnie z którym, Sąd może włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Powodowie ustąpili ze swoim żądaniem w nieznacznym stopniu, dlatego też Sąd obciążył w całości kosztami procesu stronę pozwaną. Powodowie ponieśli koszty procesu w łącznej wysokości 8.712,33 zł, w tym: kwotę 1.000 zł tytułem opłaty od pozwu (art. 13 ust. 1a ustawy z dnia 28 lipca 2008 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. z 2016 r., poz. 623, t.j.), kwotę 2.878, 33 zł tytułem kosztów wynagrodzenia biegłego, kwotę 4.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego których wysokość została ustalona na podstawie § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800) wraz z opłatami skarbowymi od udzielonych pełnomocnictw w kwocie 34 zł ustalone na podstawie części IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej (Dz. U. 2015, 783 t.j.). Rozstrzygnięcie o kosztach zawarto w punkcie III sentencji wyroku. Z uiszczonych przez powodów zaliczki (k.280, 474) na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego pozostała niewykorzystana kwota 621,67 zł, którą Sąd nakazał zwrócić powodom na podstawie art. 84 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (punkt V sentencji wyroku). Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. SSR Joanna Jezierska ZARZĄDZENIE (...). SSR Joanna Jezierska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.