III AUa 707/24

Sygn. akt III AUa 707/24 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 11 maja 2023r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. stwierdził, że Biuro Ochrony (...) Spółka z o.o. w K. jest jego dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, naliczonymi na dzień wydania decyzji, wynosi łącznie 806.911,93 zł, w tym z tytułu:  składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2019r. do października 2021r. w kwocie 475.981,44 zł i odsetek za zwłokę w kwocie 132.745 zł;  składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2019r. do października 2021r. w kwocie 149.103,80 zł i odsetek za zwłokę w kwocie 40.454 zł;  składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020r. do października 2021r. w kwocie 6.983,69 zł i odsetek za zwłokę w kwocie 1.644 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji płatnik składek domagał się jej zmiany i uznania, że nie jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu należności wskazanych w decyzji, ewentualnie - na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, domagając się zmiany decyzji poprzez uchylenie obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę w części obejmującej okres od 29 sierpnia 2022r. do 24 maja 2023r. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od odwołującego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, powołując się na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 12 lutego 2024r. oddalił odwołanie i orzekł o kosztach zastępstwa procesowego. Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że Biuro Ochrony (...) Spółka z o.o. w K. została założona w dniu 17 kwietnia 2008r. przez M. P., a następnie w dniu 22 października 2008r. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przedmiotem jej działalności są m.in. roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Prezesem zarządu spółki jest M. S.. W dniu 23 maja 2014r. odwołująca zawarła ze (...) Sp. z o.o. w S. umowę konsorcjum, natomiast w dniu 6 grudnia 2017r. strony zawarły aneks do umowy konsorcjum. W dniu 3 marca 2017r. odwołująca zawarła ze (...) Sp. z o.o. umowę współpracy, na mocy której (...) Sp. z o.o. jako zleceniobiorca zobowiązała się do świadczenia określonych umową usług zabezpieczenia osób i mienia, zabezpieczenia imprez w tym masowych. Sąd I instancji podał także, że organ rentowy wydał decyzje dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym pracowników odwołującej, od których nie wniesiono odwołań, wobec czego stały się prawomocne. W wyniku przeprowadzonej analizy konta płatnika składek organ rentowy ustalił, że figurują na nim zaległości wynoszące na dzień 11 maja 2023r.: na ubezpieczenia społeczne w kwocie 475.981,44 zł i odsetki za zwłokę w kwocie 132.745 zł; na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 149.103,80 zł i odsetki za zwłokę w kwocie 40.454 zł; na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 6.983,69 zł i odsetki za zwłokę w kwocie 1.644 zł - łącznie w kwocie 806.911,93 zł, w dniu 11 maja 2023r. wydając zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 26 czerwca 2023r. odwołująca zwróciła się do organu rentowego z wnioskiem o ponowne ustalenie zobowiązań wynikających z podlegania ubezpieczeniom społecznym. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, na wstępie wskazując, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie ponownego ustalenia zobowiązań odwołującego z tytułu składek, o których mowa w zaskarżonej decyzji na podstawie wniosku z dnia 26 czerwca 2023r. na zasadzie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c., ani do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby zatrudnione przez (...) Sp. z o.o. na podstawie umów zlecenia zakończonych nieprawomocnymi decyzjami, albowiem wniosek odwołującej dotyczy prawomocnych decyzji, wobec czego oddalono wniosek o zawieszenie postępowania. Przechodząc do merytorycznej oceny odwołania Sąd I instancji podniósł, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz opłacania składek, regulują przepisy ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, według art. 17 w związku z art. 46 ust. 1 której - płatnik składek obowiązany jest według zasad wynikających z przepisów wymienionej ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych pracowników, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1-3, 5, 6 i 9-12, obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek. Płatnicy składek, o których mowa w ust. 1, obliczają części składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe finansowane przez ubezpieczonych i po potrąceniu ich ze środków ubezpieczonych przekazują do Zakładu (ust. 2). Sąd przypomniał również, że zgodnie z art. 47 powyższej ustawy, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. la, nie później niż:  do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;  do 15 dnia następnego miesiąca - dla płatników składek posiadających osobowość prawną;  do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek. Stosownie natomiast do art. 48 ust. 1 tej samej ustawy, jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego obowiązku zwolniony, Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej, bez uwzględnienia wypłaconych zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych, zawiadamiając o tym płatnika, z kolei jej art. 32 stanowi, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Nadto z mocy art. 23 ust. 1 cytowanej ustawy - od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022r. poz. 2651 ze zm.) z wyłączeniem art. 56a, a z mocy art. 24 ust. 2 tejże ustawy składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej ”należnościami z tytułu składek”, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Sąd Okręgowy zwrócił także uwagę, że zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 pkt 1-3 wspomnianej ustawy ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu, z cytowanych wyżej przepisów wynika, że na płatniku składek ciąży obowiązek składania na bieżąco deklaracji rozliczeniowych, korekty ewentualnych nieprawidłowości oraz opłacania należnych składek. W wypadku zaś niedopełnienia tego obowiązku organ rentowy ma prawo wydać decyzję z urzędu zarówno co do okresu podlegania ubezpieczeniom, jak i co do wymiaru składek. W ocenie Sądu I instancji, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie podważył w żaden sposób prawidłowości zaskarżonej decyzji. Bezspornym jest, że płatnik składek prowadząc działalność gospodarczą był zobowiązany do odprowadzania należności z tytułu składek. Sąd podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie ustalał, czy prawidłowo zostały wydane decyzje o podleganiu ubezpieczeniu pracowniczemu na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż kwestie te zostały już przesądzone prawomocnymi decyzjami. Decyzja, która została zaskarżona w niniejszej sprawie dotyczy natomiast wysokości zaległości z tytułu należnych składek, a zatem podlega kontroli tylko w zakresie dotyczącym wysokości zaległości, czego odwołująca nie kwestionowała. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012r. (II UK 275/11, LEX nr 1215286) w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 i art. 477 14 k.p.c.) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności, przy czym w postępowaniu odwoławczym od decyzji organu rentowego sąd ubezpieczeń społecznych ocenia legalność decyzji według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania. W związku z powyższym, w opinii Sądu Okręgowego, brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu rentowego, albowiem na dzień jej wydania istniało zadłużenie w kwocie wskazanej przez organ rentowy, wobec uprawomocnienia się wszystkich decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym pracowników odwołującej. W tym stanie rzeczy, Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja stwierdzająca, że odwołująca jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych we wskazanej kwocie wraz z odsetkami za zwłokę, jest prawidłowa i zgodna z obowiązującym porządkiem prawnym, na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego powołując art. 98 i art. 99 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła odwołująca, zaskarżając wyrok w całości. Powołując się na zarzut: 1) nierozpoznania istoty sprawy polegającego na:

1. a)odstąpieniu od ustalenia zasadności wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniu pracowniczemu na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wobec odwołującej i (...) Sp. z o.o. z uwagi na ich prawomocność, podczas gdy zgodnie z treścią wypowiedzianego w orzecznictwie poglądu wyrażonego m.in. przez Sąd Apelacyjny w Warszawie ”w sprawie, w której przedmiotem sporu jest istnienie zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek takim argumentem może być także twierdzenie, że zgłoszona w organie rentowym działalność gospodarcza, powodująca obowiązek zapłaty składek nie była faktycznie prowadzona (…)” (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2021r., III AUa 537/21, Legalis), a zatem przedmiotem niniejszej sprawy (wobec treści złożonego odwołania) winno być ustalenie, czy między odwołującą a (...) Sp. z o.o. faktycznie zachodziły przesłanki określone w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej;
2. b)niewypowiedzenia się na temat zarzutów sformułowanych przez nią wobec wysokości naliczonych jej w decyzji z dnia 11 maja 2023r. odsetek za zwłokę, podczas gdy wskazała na uchybienia organu rentowego w tym zakresie zarówno w treści odwołania, jak i podczas rozprawy z dnia 22 stycznia 2024r.; na wypadek nieuwzględnienia zarzutów opisanych w pkt 1, powołała się również na zarzut: 2) naruszenia przepisów prawa materialnego:
3. a)art. 38a ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegającego na jego niezastosowaniu i niezaliczeniu na poczet składek należnych od niej z uwagi na wydane decyzje ustalające płatnika składek (na które powołał się organ rentowy i Sąd I instancji), które od poszczególnych pracowników uiściła (...) Sp. z o.o.;
4. b)art. 54 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegającego na jego niezastosowaniu i naliczeniu odsetek za zwłokę od należności wskazanych w treści zaskarżonej decyzji również za okres od dnia wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie przez organ rentowy do dnia doręczenia jej decyzji, tj. do dnia 11 maja 2023r., podczas gdy w orzecznictwie wskazuje się, że art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter lex specialis wobec art. 31 tejże ustawy, a zatem do odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek należy stosować art. 54 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej, co oznacza, że w przypadku prowadzenia przez organ rentowy postępowania dłużej niż 3 miesiące za okres od daty wszczęcia postępowania do daty doręczenia decyzji nie powinny być naliczane odsetki za zwłokę; 3) naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
5. a)art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. polegającego na odmowie zawieszenia postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowań w przedmiocie złożonych w trybie art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wniosków o ponowne ustalenie zobowiązań wynikających z decyzji o podleganiu ubezpieczeniom przez jej poszczególnych pracowników, co nie nastąpiło jeszcze w dacie wnoszenia niniejszej apelacji;
6. b)art. 235 2 § 1 pkt 3 polegającego na pominięciu przez Sąd I instancji dowodu z zeznań świadka D. S. jako dowodu nieprzydatnego do wykazania okoliczności relewantnych (jej zdaniem) z punktu widzenia niniejszej sprawy, podczas gdy fakty, które zostały powołane w tezie dowodowej sformułowanej dla tego dowodu miały istotne znaczenie z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia - skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie domagając się zmiany zaskarżonego wyroku polegającej na zmianie zaskarżonej decyzji i uznanie, że nie jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu należności wskazanych w zaskarżonej decyzji, bądź zmiany zaskarżonej decyzji polegającej na uchyleniu obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę w części obejmującej okres od 29 sierpnia 2022r. do 24 maja 2023r., jak też zasądzenia od organu rentowego na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja odwołującej nie zasłużyła na uwzględnienie. Podejmując rozważania przypomnieć należy, na co także prawidłowo zwrócił Sąd I instancji, iż w sprawie, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, przedmiot sporu nie może wykraczać poza treść tej decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego m.in. z dnia 4 grudnia 2009r., III UK 44/09, LEX nr 578157). W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się bowiem pogląd, że w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które ma charakter odwoławczy i kontrolny, postępowanie dowodowe ogranicza się do sprawdzenia zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy. Badanie takie jest możliwe tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania decyzji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1998r., II UKN 555/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 181, z dnia 3 grudnia 1998r., II UKN 341/98, OSNAPiUS 2000 nr 2, poz. 72, z dnia 20 maja 2004r., II UK 395/03, OSNP 2005 nr 3, poz. 43, z dnia 12 stycznia 2005r., I UK 93/04, OSNP 2005 nr 16, poz. 254 oraz z dnia 25 stycznia 2005r., I UK 152/04, niepubl., z dnia 12 stycznia 2012r., II UK 79/11, niepubl.). Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 11 maja 2023r. organ rentowy ustalił wysokość zadłużenia Biura Ochrony (...) Spółki z o.o. w K. z tytułu składek:  na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2019r. do października 2021r.,  na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2019r. do października 2021r.,  na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020r. do października 2021r., w łącznej kwocie wraz z odsetkami za zwłokę wynoszącej 806.911,93 zł, a zatem kontrola przedmiotowej decyzji sprowadzała się wyłącznie do oceny prawidłowości ustalonej przez organ rentowy wysokości zadłużenia skarżącej z tytułu powyższych składek, czyniąc tym samym niedopuszczalnym badanie jakichkolwiek innych kwestii, w tym w szczególności dotyczących zasadności zastosowania przez ten organ art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025r., poz. 350), tym bardziej, że kwestia ta rozstrzygnięta została ostatecznymi decyzjami, od których nie wniesiono odwołania. Oceny powyższej nie zmienia również okoliczność, iż odwołująca wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o ponowne ustalenie zobowiązań wynikających z prawomocnych decyzji, co też czyniło bezprzedmiotowym wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. W razie bowiem uwzględnienia tak sformułowanego roszczenia odwołująca może skorzystać z przewidzianej w art. 83a cytowanej ustawy możliwości wystąpienia o ponowne ustalenie wysokości zadłużenia z tytułu składek. Z tych samych względów za bezzasadny należy też uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 235 2 § 1 pkt 3 k.p.c. Również w ocenie Sądu Apelacyjnego - biorąc pod uwagę zakres postępowania w niniejszej sprawie - zeznania świadka D. S., pozostają dla jego rozstrzygnięcia całkowicie nieprzydatne. Co do samej kwestii wysokości zadłużenia, poza wspomnianym zarzutem naruszenia art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skarżąca nie powołała tymczasem jakichkolwiek argumentów wskazujących na nieprawidłowości popełnione przez organ rentowy przy jego ustalaniu. Nie budzi zaś żadnych wątpliwości, iż to na płatniku składek, z mocy szczegółowo powołanych przez Sąd Okręgowy przepisów, spoczywa obowiązek opłacania w określonych terminach składek na ubezpieczenia, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, któremu odwołująca nie sprostała, co uzasadnia również żądanie przez organ rentowy uiszczenia stosownych odsetek, co do których, także zdaniem Sądu Apelacyjnego, wskazany art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, nie znajduje zastosowania. Przepis ten nie został wszak wymieniony w art. 31 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wśród stosowanych odpowiednio do należności z tytułu składek, przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, Podkreślenia wymaga przy tym, iż z wyliczenia zawartego w powyższym przepisie wynika, że odesłania do instytucji uregulowanych w Ordynacji podatkowej stanowią katalog zamknięty. Nie posłużono się tu bowiem zwrotem ”w szczególności”, który w praktyce legislacyjnej stosowany jest do wyliczenia przykładowego (otwartego). Komentowana ustawa pozwala zatem na odpowiednie stosowanie do należności z tytułu składek przepisów Ordynacji podatkowej, jednak wyłącznie enumeratywnie wymienionych w jej art. 31. Kierując się przedstawiony motywami, Sąd Apelacyjny uznając apelację odwołującej za bezzasadną, na mocy art. 385 k.p.c., orzekł o jej oddaleniu. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym rozstrzygnięto na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023r. poz. 1935). /-/ SSA Antonina Grymel