UZASADNIENIE Orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 2023 roku (...) w Ł. na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niep

§ 1k.p.c.

poprzez zaniechanie uprzedzenia strony o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zabrania głosu w piśmie procesowym, a w dalszej kolejności pozbawienie wnioskodawcy możliwości uczestniczenia w istotnym etapie postępowania, odniesienia się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięcia przez sąd I instancji, wskazania uchybień dowodowych, w tym trybie art. 162 k.p.c. i w konsekwencji pozbawienie wnioskodawcy możliwości obrony swoich praw, stanowiącą tym samym okoliczność uzasadniającą zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c.;

1. naruszenie art. 235 2 § 2 k.p.c. polegające na niewskazaniu podstawy prawnej postanowienia z dnia 26 maja 2025 roku o oddaleniu wniosków dowodowych w przedmiocie dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego lekarza neurologa oraz innego biegłego lekarza psychiatry, podczas gdy Sąd był zobowiązany do wydania postanowienia o pominięciu dowodu przy jednoczesnym wskazaniu podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający wnioskodawcy weryfikację prawidłowości decyzji Sądu, co stanowi uchybienie proceduralne, które nie może być konsolidowane dopiero w uzasadnieniu wyroku;
2. naruszenie art. 235 2 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. i art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii innego biegłego lekarza neurologa oraz innego biegłego lekarza psychiatry, podczas gdy doprowadziło to do zaniechania ustalenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, a przede wszystkim stanu zdrowia wnioskodawcy w dacie orzekania przez (...) w Ł.. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania o dnia 26 maja 2025 roku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu dla Łodzi - Śródmieścia Ł. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, a na wypadek niepodzielenia powyższego zarzutu - zmianę zaskarżonego wyroku poprzez ustalenie wyższego stopnia niepełnosprawności i zaliczenie R. z S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz o nieobciążenie w trybie art. 102 k.p.c. wnioskodawcy kosztami postepowania w związku z faktem niemożności ich poniesienia z uwagi na sytuację majątkową i zarobkową skarżącego, który utrzymuje się wyłącznie z zasiłku okresowego. Alternatywnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w tych kosztach zastępstwa procesowego według o przepisanych. Jednocześnie - na podstawie art. 380 k.p.c. związku z art. 382 k.p.c. - apelant wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi - Śródmieścia Ł. wydanego na posiedzeniu niejawnym w dniu wydania wyroku, tj. z dnia 26 maja 2025 roku oddalającego wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa i biegłego psychiatry oraz o przeprowadzenie tych dowodów przez Sąd Okręgowy jako mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym, oświadczając, że koszty te nie zostały poniesione ani w całości ani w części. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi ze zniesieniem postępowania dotkniętego nieważnością. W myśl art.379 pkt 5 k.p.c. nieważność postepowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej praw, w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy strona, wbrew swojej woli, zostaje faktycznie pozbawiona możności działania i na skutek tego nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub jego istotnej części. (por. wyrok SN z dnia 13 czerwca 2002 r., V CKN 1057/00, opubl. L., postanowienie SN z dnia 27 listopada 2024 r., I CSK 3683/23, opubl. L.). Brak możności obrony swoich praw jako przesłanka nieważności postępowania musi być interpretowana ściśle. Hipoteza art. 379 pkt 5 k.p.c. zostaje wypełniona, gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona nie mogła brać i faktycznie nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, zaś skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych posiedzeniach przed wydaniem wyroku w danej instancji. ( por. postanowienie SN z dnia 19 marca 2025 r., I CSK 2831/24) Przytoczona podstawa nieważności postępowania jest spełniona, jeżeli z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła – wbrew swej woli – brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. Pozbawienie to musi w sposób bezwzględny wyłączać możność obrony, chociaż nie można go utożsamiać z całkowitym wyłączeniem strony od udziału w postępowaniu. Regułą jest, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wbrew przepisom prawa, prowadzi do nieważności postępowania. (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74, LEX nr 4895; z 10 lipca 1974 r., II CR 331/74, OSNC 1975/5/84; z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 94/98, LEX nr 36068; z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000/12/220; z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 822/01, LEX nr 1674487; z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01, LEX nr 196607; z dnia 22 maja 2014 r., IV CSK 545/13, LEX nr 1483413). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący ma rację twierdząc, że zaniechanie uprzedzenia strony o możliwości zamknięcia rozprawy na posiedzeniu niejawnym i możliwości zabrania głosu w piśmie procesowym, a w dalszej kolejności pozbawienie go możliwości uczestniczenia w istotnym etapie postępowania, odniesienia się do całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania rozstrzygnięcia przez sąd I instancji, wskazania uchybień dowodowych, w tym trybie art. 162 k.p.c. i w konsekwencji pozbawienie wnioskodawcy możliwości obrony swoich praw, stanowi okoliczność uzasadniającą zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Wstępnie wskazać należy, że - co do zasady - sąd jest uprawniony do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art.

k.p.c., gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, a ponadto jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym nie złożyła wniosku o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo. Możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.

§ 1k.p.c.

nie jest też wyłączona w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Możliwe jest bowiem rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym sprawy, w której rozstrzygnięcie zależy od stwierdzenia niezdolności do pracy, ale tylko wtedy gdy zarówno wybór specjalności biegłych, jak i ich opinie nie są negowane przez strony albo jeśli organ rentowy zaaprobuje niekorzystne dlań stanowisko lub też ubezpieczony zgodzi się z negatywnym osądem medycznym co do stopnia upośledzenia jego organizmu. Uprawnienie jednak - a nie obowiązek - sądu rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (art.

§ 1

k.p.c.) nie powstaje natomiast, gdy strony pozostają wciąż w otwartym sporze, zgłaszają (ponawiają) wnioski dowodowe oraz nie miały możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów. (por. wyrok SN z dnia 14 grudnia 2021 r., (...) 152/21, opubl. L.) W ocenie Sądu Okręgowego zakreślone w powołanym przepisie ramy odstępstwa od jawnego rozpoznania sprawy nie wystąpiły jednak na gruncie rozpatrywanego sporu. Analiza akt sprawy prowadzonej przez Sąd meriti wykazuje, że postanowieniem z dnia 26 maja 2025 roku Sąd Rejonowy oddalił dalsze wnioski dowodowe R. S. (nota bene - bez wskazania podstawy prawnej – przyczyny tej decyzji) i tego samego dnia – nie uprzedzając stron o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne – wydał wyrok. Wnioskodawca został zatem pozbawiony możliwości dalszego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się co do oddalenia wniosku o przeprowadzenie dowodu oraz zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie. Został zatem – w ocenie Sądu Okręgowego – pozbawiony możliwości obrony swych praw w procesie sądowym. Stan, o którym mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi bowiem wówczas, gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych posiedzeniach przed wydaniem wyroku w danej instancji. Chodzi zatem o sytuację, w której w następstwie naruszenia przepisów prawa doszło do pozbawienia możliwości aktywnego uczestnictwa w postępowaniu w stopniu uzasadniającym przyjęcie, że strona została pozbawiona prawa do wysłuchania. O pozbawieniu możliwości obrony swych praw przesądza zatem łączne wystąpienie trzech okoliczności: naruszenia przez sąd przepisów procesowych będących źródłem uprawnień strony, wpływu tego uchybienia na wyłączenie możliwości jej działania w postępowaniu oraz niemożliwość obrony praw do zakończenia postępowania. (por. postanowienie SN z dnia 31 stycznia 2025 r., I CSK 4436/23, opubl. L., postanowienie z dnia 28 listopada 2024 r., I CSK 3539/23, opubl. L.) Pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonego przez sąd dowodu oznacza takie naruszenie zasad postępowania, które musi być ocenione jako pozbawienie możliwości obrony jej praw prowadzące do nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 w związku z art. 391 § 1 KPC) . (por. uzasadnienie do wyroku z dnia 5 maja 2010 r., sygn. akt I UK 336/09, wyrok z dnia 3 lipca 2007 r. I UK 40/07 i wyrok z dnia 16 lipca 2008 r. I UK 3/08). Analogiczne poglądy wyrażał też Europejski Trybunał Praw Człowieka, badający przestrzeganie prawa do sądu przez państwa - strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w R. dnia 4 listopada 1959 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Miedzy innymi w orzeczeniu z dnia 26 lipca 2011 r. (...) w sprawie J. przeciwko Chorwacji (opubl. L.) uznał, że „zasada równości broni będąca jednym z elementów szerszego pojęcia rzetelnego procesu wymaga, by każda ze stron miała rozsądną możliwość przedstawienia swojej sprawy na warunkach, które nie stawiają jej w sytuacji wyraźnie niekorzystnej w stosunku do strony przeciwnej, a pojęcie sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy implikuje także prawo do postępowania kontradyktoryjnego; prawo to oznacza, że strony postępowania karnego lub cywilnego muszą z zasady mieć możliwość nie tylko przedstawienia wszelkich dowodów niezbędnych, by skutecznie dochodzić swoich roszczeń, lecz także możliwość zapoznania się z całością przedstawionych dowodów lub złożonych oświadczeń oraz wypowiedzenia się co do tych dowodów i oświadczeń w celu wywarcia wpływu na orzeczenie sądu”. Uznać zatem należy, że Sąd Rejonowy wydając na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.

§ 1k.p.c.

wyrok, bez przyznania stronie - pozostającej w otwartym sporze, która ponawiała wnioski dowodowe - możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie kluczowych dowodów, przekroczył zakreślone w tym przepisie ramy odstępstwa od jawnego rozpoznania sprawy, które niewątpliwie nie wystąpiły na gruncie niniejszego sporu. Doszło zatem w postępowaniu przed Sądem I instancji do pozbawienia wnioskodawcy prawa do obrony, co skutkuje stwierdzeniem na postawie art.379 pkt 5 k.p.c. nieważności postępowania od dnia wydania wyroku (26 maja 2025 roku). Z uwagi na powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, znosząc postępowanie od daty wydania tego wyroku. Uwzględnienie najdalej idącego zarzutu apelacyjnego - poprzez stwierdzenie nieważności postępowania w niniejszej sprawie - powoduje odstąpienie od rozważania pozostałych zarzutów podniesionych w złożonym środku odwoławczym. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 108 2 k.p.c. pozostawiono - Sądowi I instancji SSO Paulina Kuźma