Sygn. akt I C 1123/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska P

k.c.). Podkreślenia wymaga, że w okolicznościach tej sprawy nie znajdował zastosowania art.

k.c. W art.

§ 2k.c.

jako zdarzenia szkodzące wymieniono: wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji. Zarówno „orzeczenie”, jak i „decyzja” są to pojęcia prawne i nie ma podstaw, aby nadawać im na tle art.

§ 2k.c.

inne (szersze) znaczenie. Powódka upatrywała źródła swojej szkody w wydaniu przez Prokuratora postanowień o uznaniu środków na kontach za dowody rzeczowe. Postanowienia te nie zaliczają się do kategorii prawomocnych orzeczeń, o których mowa w art.

§ 2k.c.

choćby z tej tylko przyczyny, że nie pochodziły od sądu. Na gruncie reżimu odpowiedzialności deliktowej art.

§ 2k.c.

wprowadza dodatkową – w stosunku do art. 417 § 1 k.c. - przesłankę odpowiedzialności podmiotów władzy publicznej w postaci prejudykatu. Przepis ten nie powinien być zatem poddawany wykładni rozszerzającej. Odwołanie się do normy art.

§ 2k.c.

przez analogię, pomimo braku wydania w stosunku do powódki orzeczenia sądowego, także nie znajdowałoby uzasadnienia. Nie było zatem podstaw, aby sięgać do tej regulacji szczególnej, a zastosowanie znajdował przywołany wyżej art. 417 § 1 k.c. (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 r., V CSK 348/12, Legalis; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 lutego 2022 r., I ACa 1098/21, Legalis). Powódka była zobowiązana zatem wykazać jedynie trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, to jest: 1) bezprawne działanie bądź zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, 2) szkodę) oraz 3) związek przyczynowy pomiędzy tymi dwoma. W ocenie Sądu, nie sposób przypisać działaniom Prokuratury Okręgowej w L. bezprawności. Powódka jako działanie szkodzące wskazała wydanie postanowień z 3 listopada 2020 r. i 12 listopada 2020 r. o uznaniu za dowód rzeczowy środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach prowadzonych przez pozwane Banki, w kwotach 200.004,32 euro i 256.956,30 euro. Powódka nie kwestionowała wcześniejszych postanowień o zablokowaniu środków na rachunkach. Powódka wskazywała, że działanie organów ścigania, polegające na uznaniu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych za dowód rzeczowy nie miało podstawy prawnej, powołując się przy tym na treść uchwały Sądu Najwyższego z 13 października 2021 r., sygn. akt I KZP 1/21 (Legalis), w której Sąd Najwyższy uznał, że środki zgromadzone na rachunku bankowym nie mają cech dowodu rzeczowego w rozumieniu art. 86 ust. 13 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2020 r. poz. 971), gdyż nie istnieją jako rzeczy, a są wyłącznie zapisami w systemie informatycznym. Powyższa uchwała została krytycznie przyjęta przez część doktryny (glosy M. Kurowskiego, Prok.i Pr. 2022/2/131-142, J. Dużego, Prok.i Pr. 2022/4/157-164, G. Kasickiego, PS 2022/11-12/202-210), natomiast stała się przyczynkiem do zmian legislacyjnych. Już w ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z powołaniem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (Dz.U. poz. 2447) wprowadzono art. 236b k.p.k., obowiązujący od 12 stycznia 2022 r. Przepis ten stanowi: §

1. Rzeczą lub przedmiotem w rozumieniu przepisów niniejszego rozdziału są również środki na rachunku. §
2. Postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych może dotyczyć środków na rachunku, jeżeli zostały zatrzymane jako dowód w sprawie. Dokonując opisanej wyżej zmiany legislacyjnej, ustawodawca w istocie usankcjonował wykształconą w postępowaniach przygotowawczych praktykę, polegającą na uznawaniu środków pieniężnych zablokowanych na rachunku bankowym za dowody rzeczowe w celu zapobieżenia ich utracie po zakończeniu dopuszczalnego okresu blokady. Jakkolwiek Sąd Najwyższy w przywołanej wyżej uchwale w sprawie I KZP 1/21, a także w kolejnej uchwale - z dnia 9 listopada 2021 r. w sprawie I KZP 3/21 (Legalis) dopuszczalność tej praktyki w sposób jednoznaczny zanegował, to nie budzi wątpliwości, że takie działania prokuratorów, oparte na szerokiej definicji dowodu rzeczowego, były podejmowane stosunkowo często także przed wprowadzeniem art. 236b k.p.k. Sąd Najwyższy zwrócił na to uwagę w uzasadnieniach ww. uchwał i jako rozwiązanie, mające stanąć naprzeciw potrzebom organów ścigania, wskazał konieczność wprowadzenia zmian legislacyjnych. Konkludując, przed wydaniem uchwały w sprawie I KZP 1/21 opisana wyżej wykładnia przepisów procedury karnej, dopuszczająca uznanie środków pieniężnych na rachunku bankowym za dowód rzeczowy, była stosowana przez organy ścigania. Dopiero wyrażenie przez Sąd Najwyższy stanowiska w sprawie I KZP 1/21, negującego prawidłowość tej praktyki, sprawiło, że dopuszczalność tych działań została poddana w wątpliwość. Postanowienia wydane w odniesieniu do środków pieniężnych powodowej spółki zgromadzonych na dwóch rachunkach bankowych wymienionych w pozwie, uznające owe środki za dowody rzeczowe, zapadły odpowiednio 3 listopada 2020 r. i 12 listopada 2020 r., zatem prawie rok przed wydaniem uchwały w sprawie I KZP 1/
3. Mając na uwadze obowiązującą w tamtym czasie wykładnię przepisów k.p.k. dotyczących dowodów rzeczowych, działania Prokuratury w ww. zakresie nie mogą być uznane za bezprawne. Nie sposób przecież uznać, że powszechna w postępowaniach przygotowawczych do czasu wydania uchwały z 13 października 2021 r. praktyka uznawania środków na rachunkach bankowych za dowody rzeczowe na skutek zanegowania jej przez Sąd Najwyższy, automatycznie winna być uznana za stanowiącą podstawę do formułowania roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do zdarzeń sprzed podjęcia wskazanej uchwały. Znamienne też, że powód w swojej argumentacji zdaje się pomijać fakt, że kwestia zasadności i prawidłowości wydania postanowień z 3 listopada 2020 r. i 12 listopada 2020 r. o uznaniu zgromadzonych na rachunkach bankowych środków pieniężnych za dowody rzeczowe, była przedmiotem kontroli sądowej. Spółka zaskarżyła oba postanowienia prokuratora, podobnie jak wcześniejsze postanowienia o zablokowaniu rachunków, i we wszystkich wypadkach sąd utrzymał w mocy postanowienia prokuratorskie. Wypada zauważyć, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. według stanu na listopad 2020 r. z 2020 r. poz. 971), wstrzymanie transakcji lub blokada rachunku upadały, jeżeli przed upływem 6 miesięcy od dnia wydania postanowienia, w przedmiocie wstrzymania transakcji lub blokady rachunku, nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym lub postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych (art. 89 ust. 7). Rachunki powodowej spółki zostały zablokowane postanowieniami z 4 maja 2020 r. i 15 maja 2020 r. W razie braku wydania kwestionowanych w tej sprawie postanowień o uznaniu środków na rachunkach za dowody rzeczowe, środki te zostałyby zwolnione do dyspozycji powodowej spółki, pomimo toczącego się nadal złożonego postępowania dowodowego w ramach postępowania przygotowawczego dotyczącego podejrzenia popełnienia czynów zabronionych na ogromną skalę. Z tych przyczyn Sąd doszedł do przekonania, że przesłanka bezprawności działania władzy publicznej nie została w sprawie wykazana. W ocenie Sądu powódka nie udowodniła także poniesienia szkody, mającej wynikać z działań Skarbu Państwa. W prawie cywilnym szkoda majątkowa rozumiana jest jako różnica między stanem majątkowym poszkodowanego istniejącym a stanem hipotetycznym, jaki istniałby, gdyby zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło (art. 361 § 2 k.c.). Zobowiązany do odszkodowania ponosi przy tym odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W okolicznościach tej sprawy nie sposób zaaprobować stanowiska powódki co do tego, że poniosła ona szkodę rzeczywistą w wysokości wartości zabezpieczonych środków pieniężnych znajdujących się uprzednio na jej rachunkach bankowych. Powodowa spółka pozostaje bowiem właścicielem owych środków pieniężnych do czasu ewentualnego orzeczenia ich przepadku, a pozbawiona została jedynie możliwości dysponowania nimi – co samo w sobie szkody nie stanowi. Natomiast wykazanie poniesienia przez powódkę szkody będącej skutkiem braku dostępu do owych funduszy i w efekcie braku obracania nimi, wymagałoby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego. Biegły na podstawie danych co do dotychczasowych obrotów spółki, mając na uwadze przedmiot jej działalności i sposób jej prowadzenia, a także czynniki obiektywne, mające wpływ na funkcjonowanie niemal wszystkich przedsiębiorstw w Polsce w postaci epidemii COVID, a następnie wojny na U., mógłby ocenić, czy spółka mogła osiągnąć zysk dzięki obracaniu kwotami znajdującymi się na rachunkach bankowych gdyby nie wydano postanowień z 3 listopada 2020 r. i 12 listopada 2020 r. Takiej inicjatywy dowodowej powódka jednak nie wykazała, ograniczając się jedynie do podania twierdzeń cod o spodziewanych zysków, opartych na własnych szacunkach. Mając powyższe na uwadze, powództwo wobec Skarbu Państwa – Prokuratora Regionalnego w L. i Prokuratora Okręgowego w L. podlegało oddaleniu w całości. W zakresie roszczeń skierowanych przeciwko bankom – Bankowi (...) S.A. i (...) S.A. również należało ocenić je jako bezzasadne, a dodatkowo częściowo jako przedawnione. Powódka wyraźnie zaznaczyła, że dochodzi od banków naprawienia szkody w reżimie odpowiedzialności kontraktowej – w związku z nienależytym wykonaniem zawartych ze spółką umów (umowy o prowadzenie rachunku bankowego oraz umowy ramowej). Powódka zarzuciła, iż banki - pomimo przedłożenia przez organy ścigania nie mających podstawy prawnej postanowień o uznaniu środków zgromadzonych na rachunkach bankowych spółki za dowody rzeczowe – wykonały te postanowienia, przekazując środki pieniężne na rachunki Skarbu Państwa. Nie sposób zgodzić się z taką argumentacją powódki. Postanowienia z 3 i 12 listopada 2020 r. wydane zostały w toku prowadzenia postępowania przygotowawczego, przez upoważniony do tego organ ścigania – prokuratora. Nie można twierdzić, że banki nie dochowały należytej staranności w zakresie wykonania umów zawartych z powódką przez to, że ich pracownicy zastosowali się do postanowień prokuratora. Nawet gdyby dział prawny któregoś z pozwanych banków już wówczas reprezentował w kwestii uznawania środków zgromadzonych na rachunkach bankowych za dowody rzeczowe stanowisko zbieżne z tym zajętym przez Sąd Najwyższy w sprawie I KZP 1/21 niemalże rok po wydaniu kwestionowanych postanowień, nie mogłoby to stanowić podstawy odmowy wykonania przez bank owych postanowień. Nie należy bowiem do podmiotów prawa prywatnego weryfikacja prawidłowości działania organów ścigania. Służą do tego odpowiednie środki odwoławcze i nadzorcze przewidziane przede wszystkim w przepisach kodeksu postępowania karnego. Powodowa spółka ze środków tych korzystała, dążąc do podważenia postanowień prokuratorskich, jednak bez sukcesu. Wypada też zauważyć, że zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, bank jest obowiązany przeciwdziałać wykorzystywaniu swojej działalności dla celów mających związek z przestępstwem, o którym mowa w art. 165a lub art. 299 kodeksu karnego. Stosownie natomiast do art. 108 tej ustawy, bank nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, która może wyniknąć z wykonania w dobrej wierze obowiązków określonych w art. 106 ust.
4. Podobnie, art. 91 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu stanowi, że wykonanie przez instytucję obowiązaną obowiązków, o których mowa w art. 86, art. 87 i art. 89 tej ustawy, nie powoduje odpowiedzialności dyscyplinarnej, cywilnej, karnej ani innej określonej odrębnymi przepisami. W konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, że pozwane banki naruszyły ciążące na nich obowiązki lub działały z naruszeniem prawa. Wykonując postanowienia organów ścigania, działały one w granicach obowiązującego porządku prawnego oraz w dobrej wierze, realizując ustawowy obowiązek przeciwdziałania wykorzystywaniu systemu finansowego do celów przestępczych i nie mogą ponowić odpowiedzialności za ewentualną szkodę powódki z tego wynikłą. Niezależnie od powyższego, aktualne pozostają także w odniesieniu do roszczeń skierowanych przeciwko pozwanym bankom rozważania dotyczące nie wykazania przez powódkę szkody. Nadto, zgodnie z art. 731 zd. 1 k.c. roszczenia wynikające ze stosunku rachunku bankowego przedawniają się z upływem lat dwóch. Ten skrócony w stosunku do zasad ogólnych termin przedawnienia należy odnosić także do roszczeń odszkodowawczych dochodzonych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. W okolicznościach tej sprawy, w zakresie, w jakim powódka utożsamiała swoją szkodę z przelaniem środków znajdujących się na zablokowanych rachunkach bankowych na rachunki Skarbu Państwa w wykonaniu postanowień z 3 listopada 2020 r. i 12 listopada 2020 r., termin dwuletni liczony od dat wymagalności podanych w pozwie (odpowiednio 3 listopada i 12 listopada 2020 r.) upłynął z końcem 2022 r. Mając powyższe na uwadze powództwo podlegało oddaleniu w całości, o czym Sąd orzekł w pkt. I wyroku. O kosztach Sąd orzekł w pkt. II wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. stosownie do zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty procesu po stronie pozwanych: Banku (...) S.A. z siedzibą w W. oraz (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. złożyły się koszty zastępstwa procesowego w wysokości po 15.000 zł (stosownie do § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) oraz po 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa. Koszty procesu po stronie pozwanego Skarbu Państwa ograniczały się do 15.000 zł (§ 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych), którą to kwotę należało zasądzić na rzecz Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej, stosownie do treści art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej tj. z dnia 28 lipca 2024 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1192). Od zasądzonych kosztów procesu każdemu z pozwanych należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c. Sędzia Agnieszka Nakwaska-Szczepkowska