Wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2025 r., sygn. akt IV P 1625/24

Sygn. akt IV P 1625/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2025 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Adam Semiczek Protokolant: Małgorzata Weres po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2025 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa (...) S.A. w B. przeciwko E. P. o zapłatę I. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 1.776,42 zł (jeden tysiąc siedemset siedemdziesiąt sześć złotych czterdzieści dwa grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 01.05.2023r. do dnia zapłaty;

II. dalej idące powództwo oddala;

III. zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt IV P 1625/22 UZASADNIENIE Strona powodowa (...) S.A. z siedzibą w B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pozwem z dnia 12 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego k. 116), wniesionym do Sądu Rejonowego w K., a skierowanym przeciwko pozwanemu E. P., wniosła o zasądzenie od pozwanego kwoty 32.347,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 maja 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów szkolenia oraz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty, a w sytuacjach prawem przewidzianych kosztów, o których mowa w art. 103 § 3 k.p.c. i art. 98 § 1 2 k.p.c.

Uzasadniając swoje żądania strona powodowa podała, że w dacie zawarcia z pozwanym umowy o pracę spółka działała pod nazwą (...) sp. z o.o., a następnie (...) sp. z o.o., a aktualnie (...) S.A. Dalej strona powodowa podniosła, że zatrudniła pozwanego w dniu 3 czerwca 2019 r. na podstawie umowy o pracę na stanowisku maszynista pojazdu trakcyjnego – szkolenie i w dniu 30 sierpnia 2019 r. strony zawarły umowę, na podstawie której pracodawca skierował pozwanego na szkolenie celem uzyskania świadectwa maszynisty, zaś pozwany zobowiązał się odbyć szkolenie i uzyskać kwalifikacje do wykonywania pracy maszynisty. Pozwany zobowiązał się także do odpracowania na rzecz strony powodowej kosztów szkolenia, w tym wynagrodzenia, kosztów badań lekarskich, odzieży infekującej i innych przez okres 3 lat od daty zatrudnienia na stanowisku maszynisty. Jednocześnie pozwany zobowiązał się do zwrotu kosztów szkolenia w przypadku, gdy umowa o pracę zostanie rozwiązana przed upływem okresu 3 lat za wypowiedzeniem dokonanym przez pracownika. Dalej strona powodowa podała, że pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. pozwany wypowiedział umowę o pracę, wobec czego po zakończeniu stosunku pracy został wezwany do zwrotu kosztów szkolenia za 12 nieodpracowanych miesięcy, jednak do dnia wniesienia pozwu nie uregulował należności.

Odnosząc się do wysokości roszczenia powodowa spółka wskazała, iż na koszt szkolenia składają się: koszt wynagrodzenia za czas do uzyskania świadectwa maszynisty, koszt badań lekarskich, koszt szkolenia teoretycznego, koszt egzaminu kwalifikacyjnego, koszt egzaminu na uprawnienia energetyczne, koszt szkolenia (nadzór maszynisty), koszt umundurowania. Co do wypłaconego pozwanemu wynagrodzenia powodowa spółka podała, że wartość poniesionych kosztów pracodawcy wyniosła łącznie 97.043,24 zł. Wobec nieodpracowania wymaganych 12 miesięcy (pozwany odpracował 24 miesiące) zasadnym jest dochodzenie za ten okres kwoty żądanej pozwem (k. 1-9).

Nakazem zapłaty z dnia 16 maja 2024 r. sygn. akt IV Np. 13/24 wydanym w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w K., nakazano pozwanemu aby zapłacił powodowi kwotę 32.347,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 12 kwietnia 2024 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 4.035,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 2.400,00 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się nakazu zapłaty do dnia zapłaty w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia niniejszego nakazu, albo wniósł w tymże terminie do tut. Sądu sprzeciw (k. 118).

W sprzeciwie od nakazu zapłaty, pozwany zaskarżył nakaz w całości i wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu sprzeciwu, pozwany zakwestionował w całości wykazane przez stronę powodową koszt szkolenia zarzucając, iż powód nie poniósł kosztów związanych z jego przygotowaniem zawodowym. W okresie szkolenia był zatrudniony na stanowisku maszynisty ucznia i wykonywał regularną obsługę linii kolejowych za co jego wynagrodzenie było znacznie niższe niż wynagrodzenie maszynisty. W okresie szkolenia pracodawca odniósł z tego tytułu wymierna korzyści finansowe. Jego zatrudnienie spowodowane było zapewnieniem o zatrudnieniu w H.. Po uzyskaniu uprawnień i zdaniu egzaminu przepracował u strony powodowej 24 miesiące i przyczyną dla której był zmuszony rozwiązać umowę o pracę była jego sytuacja rodzinna wywołana zlikwidowaniem miejsca pracy w H.. Pomimo 12-godzinnych służb dojazd do B., gdzie zaczynał i kończył pracę wydłużył się każdorazowo do 16, 17 godzin, przez co pojawiła się groźba rozpadu jego związku małżeńskiego. Był gościem w domu. Jego małoletni syn tęsknił i płakał. W tym czasie opiekował również bardzo chorymi rodzicami, którzy zmarli. Był to dla niego bardzo ciężki i wyczerpujący okres zarówno fizycznie jak i psychicznie (k. 122).

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2024 r. sygn. akt IV P 136/24, Sąd Rejonowy w K. stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i sprawę przekazał sądowi wyłącznie właściwemu – Sądowi Rejonowemu dla Wrocławia-Śródmieście we Wrocławiu (k. 132).

Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt IV P 1626/24.

W kolejnych pismach procesowych strony podtrzymały swoje stanowisko w sprawie. Strona powodowa w piśmie z dnia 11.06.2025 r. (k. 170-170v.), a pozwany w piśmie z dnia 30.04.2025 r. (k.153-163), w którym podniósł w szczególności, iż strona powodowa niezasadnie przyjęła, że do poniesionych przez nią kosztów szkolenia pozwanego należy wliczyć również jego wynagrodzenie w łącznej kwocie 89.701,63 zł. Zdaniem pozwanego na zasadach zawartych w umowie, zasadne są jedynie i to w części koszty poniesione przez stronę powodową w postaci szkolenia teoretycznego, badań lekarskich, egzaminu kwalifikacyjnego, kosztu egzaminu na uprawnienia czy też nadzoru maszynisty. W przypadku powoda koszty te wynoszą łącznie 7.341,52 zł, a ewentualnie należna stronie pozwanej kwota nie powinna przekraczać jednej trzeciej w/w kwoty. tj. 2.447,16 zł.

Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2025 r. pełnomocnik pozwanego podniósł, iż również koszt badań lekarskich oraz umundurowania, które otrzymał pozwany przed podpisaniem umowy szkoleniowej i które częściowo zwrócił stronie powodowej, także nie powinien być wliczony do kosztów szkolenia, które poniosła strona pozwana.

Strona pozwana zaś konsekwentnie podtrzymała swoje stanowisko w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 3 czerwca 2019 r. strona powodowa (...) S.A. z siedzibą w B. (wówczas (...) sp. z o.o. z siedzibą w B.) zawarła z pozwanym E. P. umowę o pracę na okres próbny do dnia 31 sierpnia 2019 r. na podstawie której pozwany został zatrudniony na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego – szkolenie, w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem w kwocie 2.160,00 zł miesięcznie.

Następnie w dniu 28 sierpnia 2019 r. strony zawarły umowę o pracę na czas określony od dnia 1 września 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2021r., w ramach której pozwany został zatrudniony na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego – szkolenie w (...) (...) (...)we B., w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem w kwocie 2.510,00 zł miesięcznie.

Porozumieniem z dnia 25 stycznia 2021 r. strony uzgodniły, iż od 1 stycznia 2021 r. wynagrodzenie pozwanego będzie wynosić 2.710,00 zł miesięcznie.

Dowód:

W dniu 30 sierpnia 2019 r. strony zawarły umowę szkoleniową, zgodnie z którą strona powodowa skierowała pozwanego na szkolenie w celu uzyskania świadectwa maszynisty, a pozwany zobowiązał się szkolenie odbyć i kwalifikacje do wykonywania pracy maszynisty uzyskać (§ 1). Powodowa spółka zobowiązała się pokryć koszty szkolenia na świadectwo maszynisty w postaci:

Nadto, za koszt szkolenia strony uznały również wartość wynagrodzenia pozwanego od dnia zatrudnienia do dnia uzyskania świadectwa maszynisty (§ 2 ust. 2).

Pozwany zobowiązał się do odpracowania lub zwrotu poniesionych przez pracodawcę kosztów badań lekarskich, odzieży identyfikującej oraz kosztów szkolenia, w tym uzyskanego w okresie szkolenia wynagrodzenia (§ 3 ust. 1 pkt 7), które na dzień zawarcia umowy wynosiły szacunkowo 57.351,68 zł i ulegną zwiększeniu odpowiednio do kwoty kosztu szkolenia i uzyskanego wynagrodzenia (§ 4 ust. 1).

Strona powodowa miała poinformować pozwanego w terminie 30 dni od daty uzyskania świadectwa maszynisty o łącznej wysokości kosztów badań lekarskich, odzieży identyfikacyjnej i kosztów szkolenia na świadectwo maszynisty, o którym mowa w § 2 ust. 2 umowy, które pozwany zobowiązał się odpracować lub zwrócić, z zastrzeżeniem 6 ust. 1 (§ 4 ust. 2).

Zgodnie z § 5 ust. 2 umowy pozwany zobowiązał się odpracować na rzecz pracodawcy koszty szkolenia, w tym wynagrodzenie, kwoty badań lekarskich, odzieży identyfikującej i inne, przez okres 3 lat od daty zatrudnienia na stanowisku maszynisty.

W przypadku zaś, gdy umowa o pracę zostanie rozwiązana przed upływem okresu określonego w § 5 ust. 2 umowy m.in. za wypowiedzeniem dokonanym przez pracownika, pozwany będzie zobowiązany do zwrotu kosztów badań lekarskich, odzieży identyfikującej oraz szkolenia, o których mowa w § 2 umowy powiększonych o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszany przez Prezesa GUS obowiązujący w dniu rozwiązania umowy o pracę, w wysokości proporcjonalnej do wyczerpania wymaganego okresu pracy na rzecz pracodawcy w terminie 7 dni od daty wezwania (§ 6 ust. 2 i 3).

W celu zabezpieczenia roszczeń pracodawcy wobec pracownika z tytułu kosztów badań lekarskich i kosztów szkolenia, pozwany złożył do dyspozycji strony pozwanej weksel in blanco (§ 6 ust. 4).

Dowód:

W okresie 12 stycznia 2019 r. – 28 kwietnia 2019 r. pozwany odbył szkolenie kandydatów na maszynistów ubiegających się o licencję maszynistów, uzyskując zaświadczenie o ukończeniu szkolenia.

W okresie od 27 stycznia 2020 r. do 7 maja 2020 r. pozwany odbył szkolenie teoretyczne kwalifikacyjne na świadectwo maszynisty kategorii A+B podkategorii A1(A4)+B1 seria/typ pojazdu kolejowego z napędem: (...) na infrastrukturę (...) S.A., bocznice, uzyskując zaświadczenie o ukończeniu szkolenia.

W dniu 19 kwietnia 2021 r. pozwany zdał egzamin kwalifikacyjny na świadectwo maszynisty kategorii A-A1 (A4) + B (B1).

Dowód:

Szkolenie na maszynistę odbywało się według programu stanowiącego załącznik nr 5 do obowiązującej w powodowej spółce instrukcji nabywania i utrzymania kwalifikacji zawodowych pracowników zatrudnionych na stanowiskach bezpośrednio i pośrednio związanych z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz maszynistów i prowadzących pojazdy kolejowe – (...).

Szkolenie można podzielić na 3 części:

Po zakończeniu ww. etapów szkolący się był gotowy do podejścia do egzaminu kwalifikacyjnego.

Dow ó d:

W rozdziale VI. Zasad podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników zatrudnionych u pracodawców działających w (...) sp. z o.o. opisano zasady wynagradzania wykładowców i komisji egzaminacyjnych. Pracownicy biorący udział w procesie szkolenia wewnętrznego (wewnątrzzakładowego) oraz egzaminowania zachowują prawo do wynagrodzenia z tytułu wykonywania swoich podstawowych obowiązków służbowych (ust. 1). W przypadku, gdy zadania związane z procesem szkolenia:

Stawki wynagrodzenia wykładowców i kierowników szkoleń – kursów:

Stawki wynagrodzenia komisji egzaminacyjnych przeprowadzających egzaminy kwalifikacyjne i weryfikacyjne na stanowiska: kasjer biletowy, informator, konduktor i inne pośrednio związane z prowadzeniem i bezpieczeństwem ruchu kolejowego oraz egzaminy po szkoleniu z zakresu bhp:

Dow ó d:

Aneksem z dnia 22 kwietnia 2021 r. strony uzgodniły, iż od 20 kwietnia 2021 r. pozwany zostanie zatrudniony na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego – zatrudnionego w sekcji przewozów pasażerskich we B., a umowa o pracę zostaje zawarta na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Z dniem 20 kwietnia 2021 r. przyznano pozwanemu wynagrodzenie w kwocie 2.960,00 zł miesięcznie.

Dowód:

Pismem z dnia 20 kwietnia 2021 r. strona powodowa poinformowała pozwanego, iż na koszty szkolenia złożyły się:

Dowód:

W okresie czerwiec 2019 r. – marzec 2021 r. strona powodowa wypłaciła pozwanemu wynagrodzenie w następującej wysokości:

Ponadto strona powodowa poniosła dodatkowe koszty w związku z wypłaconym pozwanemu wynagrodzeniem w wysokości:

Dowód:

Przed przystąpieniem do realizacji kursu na świadectwo maszynisty pozwany był obowiązany do wykonania badań niezbędnych do otrzymania świadectwa maszynisty. Strona powodowa poniosła z tego tytułu koszt w kwocie 96,61 zł oraz 447,24 zł Dow ó d:

Strona powodowa powierzyła przeprowadzenie wykładów i zajęć praktycznych na szkoleniach teoretycznych na świadectwo maszynisty w 2020 r. Ł. Ł., O. Ł. (1), B. C., O. X., F. G. oraz O. Ł. (2) na podstawie umów zlecenia. Byli to pracownicy strony powodowej.

Kurs został zorganizowany dla 9 kandydatów na maszynistów w terminie od 29 stycznia 2020 r. do 2 marca 2020 r. Z tytułu zawartych umów zlecenia strona powodowa przyjęła do obliczeń ograniczoną kwotę 14.650 zł brutto (tj. 1.627,78 zł na osobę).

Dow ó d:

Zgodnie z § 1 ust. 1 porozumienia z dnia 1 lipca 2019 r. zawartego pomiędzy zarządem powodowej spółki a Związkiem Zawodowym (...) w Polsce w sprawie warunków i zasad wypłaty gratyfikacji finansowej dla maszynistów sprawujących nadzór nad kandydatami do egzaminu na świadectwo maszynisty, w czasie prowadzenia pojazdu kolejowego pod nadzorem oraz dla pracowników odbywających szkolenie przy użyciu symulatora pojazdu kolejowego maszyniści sprawujący nadzór nad kandydatami od egzaminu na świadectwo maszynisty, w czasie prowadzenia pojazdu kolejowego pod nadzorem, są uprawnieni do wypłaty dodatkowej gratyfikacji finansowej w wysokości 2,70 zł brutto za 1 godzinę sprawowania nadzoru nad kandydatem, na zasadach określonych w ust. 2-3.

W okresie od kwietnia 2020 r. do 1 kwietnia 2021 r. wynagrodzenie dla maszynistów sprawujących nadzór podczas jazdy pod nadzorem w trakcie przygotowywania do egzaminu na świadectwo maszynisty wynosiło 3.240,00 zł.

Pozwany odbył jazdy praktyczne w łącznym wymiarze 1.200 godzin.

Dow ó d:

Dow ó d:

Egzamin na świadectwo maszynisty strona powodowa organizowała w siedzibie swojego zakładu we B. przy ul. (...).

Przeprowadzenie egzaminu w stosunku do pozwanego odbyło się w dniu 19 kwietnia 2021 r. Na podstawie umów zlecenia powierzono przeprowadzenie tego egzaminu O. K. (egzaminator prowadzący), B. C., Ł. Ł..

Dow ó d:

Powodowa spółka poniosła także koszt szkolenia i egzaminu na uprawnienia energetyczne dla 9 osób, w tym pozwanego, w łącznej kwocie 3.330,00 zł brutto (tj. 370,00 zł za osobę).

Dow ó d:

Pozwany otrzymał od strony powodowej umundurowanie maszynisty w postaci koszuli, kurtki, rękawic, marynarki, obuwia, krawatu, spodni, plecaka na łączną wartość 1.468,49 zł.

Przekazana pozwanemu odzież była zakupiona przez stronę powodową.

Pozwany zdał z powrotem marynarkę, spodnie, koszule, torbę.

Dow ó d:

Pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. pozwany wypowiedział łączącą strony umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia.

Dowód:

Pismem z dnia 7 lutego 2023 r. strona powodowa zawiadomiła pozwanego, iż w związku ze złożonym oświadczeniem o wypowiedzeniu umowy o pracę stosunek pracy rozwiąże się z dniem 30 kwietnia 2023 r. Ponadto poinformowała powoda, iż zgodnie z umową z 30 sierpnia 2019 r. jest zobowiązany do zwrotu kosztów szkolenia uzyskania świadectwa maszynisty w wysokości 34.179,04 zł.

Dowód:

Pismem z dnia 2 maja 2023 r. strona powodowa wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 34.179,04 zł w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.

Dowód:

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało jedynie na częściowe uwzględnienie.

W niniejszej sprawie strona powodowa, domagała się zasądzenia od pozwanego kwoty 32.347,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 1 maja 2023 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów szkolenia. Z kolei pozwany wnosił o oddalenie powództwa.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie Sąd oparł się na dowodach z dokumentów powołanych w treści uzasadnienia bowiem żadna ze stron nie podważyła w toku postępowania ich prawdziwości i wiarygodności i nie budziły one także uzasadnionych wątpliwości Sądu, co do ich prawdziwości oraz zgodności ich treści z rzeczywistym stanem faktycznym. Pomocniczo Sąd uwzględnił również jako dowód w sprawie zeznania pozwanego, gdyż były one logiczne i korespondowały z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Pomiędzy stronami nie było również sporu odnośnie kwot wyliczeń, które przedstawiła strona powodowa. Pozwany kwestionował bowiem roszczenie co do zasady, nie kwestionował zaś samych matematycznych wyliczeń strony powodowej.

Przechodząc do oceny zgłoszonych żądań w pierwszej kolejności należało zauważyć, że stan fatyczny w przedmiotowej sprawie co do zasady był niesporny. Spór dotyczył zasadności żądania przez stronę powodową kwoty wskazanej w pozwie tytułem łącznego zwrotu kosztów szkolenia.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że strony poza umową o pracę zawarły także umowę szkoleniową, zgodnie z którą strona powodowa zobowiązała się sfinansować pozwanemu szkolenie na maszynistę, którego koszty na dzień zawarcia umowy oszacowano na kwotę 57.351,68 zł z zastrzeżeniem, iż ulegną one zwiększeniu odpowiednio do kwoty kosztu szkolenia i uzyskanego wynagrodzenia. Zgodnie z § 5 ust. 2 umowy pozwany zobowiązał się odpracować na rzecz pracodawcy koszty szkolenia, w tym wynagrodzenie, kwoty badań lekarskich, odzieży identyfikującej i inne, przez okres 3 lat od daty zatrudnienia na stanowisku maszynisty. W przypadku zaś, gdy pracownik nie przepracuje u pracodawcy wymaganego okresu m.in. z powodu rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem przez pracownika, pozwany będzie zobowiązany do zwrotu kosztów badań lekarskich, odzieży identyfikującej oraz szkolenia, o których mowa w § 2 umowy powiększonych o wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszany przez Prezesa GUS obowiązujący w dniu rozwiązania umowy o pracę, w wysokości proporcjonalnej do wyczerpania wymaganego okresu pracy na rzecz pracodawcy w terminie 7 dni od daty wezwania (§ 6 ust. 2 i 3).

Począwszy od dnia 20 kwietnia 2021 r. pozwany był zatrudniany na stanowisku maszynisty pojazdu trakcyjnego, a następnie w dniu 30 stycznia 2023 r. wypowiedział stronie powodowej umowę o pracę ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2023 r.

W niniejszej sprawie bezspornym było, że stosunek pracy łączący strony ustał przed upływem 3 lat przepracowanych przez pozwanego u strony powodowej, licząc od daty ukończenia szkolenia na świadectwo maszynisty i wystawienia przez stronę powodową świadectwa maszynisty. Zatem co do zasady zaktualizowały się przesłanki do zobowiązania pracownika do zwrotu kosztów jego dokształcenia w odpowiedniej proporcji. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia pozostawało, czy strona powodowa zasadnie żądała od pozwanego zwrotu kosztów szkolenia uwzględniając wyszczególnione przez nią konkretne kwoty.

Zgodnie z art. 103 4 § 1 k.p. pracodawca zawiera z pracownikiem podnoszącym kwalifikacje zawodowe umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Umowę zawiera się na piśmie. Umowa, o której mowa w § 1, nie może zawierać postanowień mniej korzystnych dla pracownika niż przepisy niniejszego rozdziału (art. 103 4 § 2 k.p.).

W myśl art. 103 5 k.p., pracownik podnoszący kwalifikacje zawodowe:

Zestawienie przepisów art. 103 4 § 2 k.p. i art. 103 5 k.p. wskazuje, iż skoro w ustawie Kodeks pracy mowa jest o obowiązku zwrotu przez pracownika kosztów poniesionych przez pracodawcę, to zapis umowny nie może nakładać na pracownika obowiązku zwrotu kosztów, które w rzeczywistości nie zostały przez pracodawcę poniesione, a jedynie ustalono ich wysokość w umowie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt III APa 19/17).

Jak wskazał Sąd Najwyższy Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt I PSKP 3/23, nabycie lub podwyższenie kwalifikacji przez pełnoletniego pracownika w zamiarze zdobycia umiejętności wymaganych do wykonywania nowego zawodu, które odbywa się na podstawie odrębnej umowy prawa pracy o podwyższenie kwalifikacji zawodowych, wymaga poniesienia dodatkowych kosztów na takie cele przez podmioty prowadzące lub organizujące nauczanie lub szkolenie, choćby pracodawca prowadził we własnym zakresie szkolenia teoretyczne i praktyczne przy pomocy zatrudnianych w tym celu pracowników oraz z użyciem własnego zaplecza szkoleniowego w postaci środków sprzętowych, rzeczowych i lokalowych będących w jego dyspozycji. Obowiązek zwrotu przez pracownika pokrytych przez pracodawcę kosztów podnoszenia pracowniczych kwalifikacji zawodowych wynika z umowy o podwyższenie kwalifikacji zawodowych, która nie tylko nie może naruszać obowiązującej w prawie pracy zasady obowiązku zwrotu poniesionych przez pracodawcę kosztów szkolenia tylko w wysokości proporcjonalnej do okresu zatrudnienia w czasie ich ponoszenia, ale powinna określić konkretnie dodatkowe świadczenia udzielone pracownikowi w kwotach poddających się obiektywnej weryfikacji spornego obowiązku odszkodowawczego pozwanego pracownika (art. 361 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Zaznaczyć należy, że katalog świadczeń dodatkowych (fakultatywnych) jest katalogiem otwartym i w zasadzie możliwe jest przyznanie bardzo różnych świadczeń, poczynając od tych wprost wymienionych w przepisie, jak opłata za kształcenie, koszty przejazdu, zakwaterowania czy podręczników, a kończąc na świadczeniach takich jak dodatkowy urlop szkoleniowy, czy pokrywanie dodatkowych opłat za egzaminy poprawkowe, za zakup literatury niezbędnej do napisania pracy dyplomowej, czy wreszcie za wyżywienie w trakcie odbywanych zajęć (K. Walczak, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. 2023, Legalis). Pracodawca, w przypadku zaistnienia do tego przesłanek, może żądać od pracownika, w odpowiednim zakresie, zwrotu wyżej opisanych kosztów dodatkowych, jednakże nie jest uprawniony do zwrotu świadczeń o charakterze podstawowym, jak np. wynagrodzenie za pracę szkolonego pracownika.

W niniejszej sprawie to kodeks pracy powinien być traktowany jako podstawa hipotetycznego roszczenia strony powodowej, nie zaś regulacje ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym, w szczególności jej art. 22c ust. 1, zgodnie z którym przewoźnik kolejowy i zarządca mogą zawrzeć z kandydatem na maszynistę umowę zobowiązującą tego kandydata do zwrotu części albo całości kosztów poniesionych na jego szkolenie, jeżeli rozwiązanie lub wygaśnięcie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego wiążącego kandydata na maszynistę z odpowiednio przewoźnikiem kolejowym albo zarządcą nastąpiło przed ustalonym w tej umowie terminem, z przyczyny leżącej po stronie tego kandydata.

Kluczowe znaczenie dla określenia reżimu prawnego, którym objęte powinno zostać roszczenie strony powodowej ma cel umowy szkoleniowej zawartej pomiędzy stronami, z której tak naprawdę strona powodowa wyprowadza swoje żądanie. Uwagę należy zwrócić już na nazewnictwo stron zawarte w umowie szkoleniowej z dnia 30 sierpnia 2019 r. Strona powodowa i pozwany zostali w niej odpowiednio nazwani pracodawcą i pracownikiem. Poza tym, w treści umowy znajdują się bezpośrednie odwołania do łączącego strony stosunku pracy, jak m.in. w § 5 ust. 2 umowy, zgodnie z którym maszynista miał odpracować w powodowej spółce koszty szkolenia przez okres 3 lat począwszy od daty zatrudnienia na stanowisku maszynisty. Nie ulega wątpliwości, że cel umowy szkoleniowej był wprost związany ze stosunkiem pracy i bez niego pozostawałaby ona bezprzedmiotowa. Kreowała ona relację między stronami, nie zmieniając jednocześnie jej podstawy. Z uwagi na to bezpośrednie powiązanie umowy szkoleniowej z dnia 30 sierpnia 2019 r. z umową o pracę zawartą między stronami należało ją rozpatrywać przez pryzmat przepisów kodeksu pracy.

Na marginesie wskazać należy, iż art. 22 c ustawy o transporcie kolejowym nie można traktować jako lex specialis wobec regulacji kodeksu pracy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 maja 2023 r., sygn. I PSKP 36/22, art. 22c ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 602; dalej u.t.k.) nie stanowi lex specialis względem przepisów Rozdziału III Kodeksu pracy (art. 102-103 6 , pt. Kwalifikacje zawodowe pracowników). Ustawodawca w komentowanym przepisie wprowadził możliwość zobowiązania kandydata na maszynistę do zwrotu całości albo części kosztów poniesionych na jego szkolenie, jeżeli rozwiązanie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego wiążącego kandydata na maszynistę z przewoźnikiem lub zarządcą infrastruktury nastąpiło przed ustalonym w tej umowie terminem z przyczyn leżących po stronie kandydata. We wskazanej normie prawnej należy zwrócić uwagę na kilka kwestii. Po pierwsze, należy ustalić, jaki stosunek prawny łączy strony umowy o podnoszenie kwalifikacji. Jeżeli umowa o podnoszenie kwalifikacji została zawarta na podstawie nawiązanego między stronami stosunku pracy (jak w tym przypadku), wówczas jej postanowienia nie mogą być mniej korzystne dla pracownika, niż postanowienia Rozdziału III Kodeksu pracy (art. 103 4 ust. 2 k.p.). W takiej sytuacji postanowienia umowy podnoszenia kwalifikacji zawodowych, zawartej przez pracodawcę z pracownikiem w świetle art. 22c u.t.k., z uwagi na ogólny charakter określenia jej kształtu, muszą być zgodne w szczególności z normą wynikającą z treści art. 103 5 k.p. oraz z pozostałymi regulacjami Rozdziału III Kodeksu pracy. Ponadto, zgodnie z treścią wcześniej już wspomnianego art. 103 5 k.p. pracodawca posiada roszczenie wobec pracownika wynikające z umowy o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych, w przypadku wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy z winy pracownika. Takie postanowienie zawarte w umowie o podnoszenie kwalifikacji zawodowych jest zgodne z ustawą i powiela wcześniejszą regulację w tym zakresie. A zatem, skoro umowa o podnoszenie kwalifikacji zawodowych jest odrębną od umowy o pracę umową, to tym samym, mając na uwadze treść art. 353 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., byłaby umową nieważną tylko wówczas, gdyby była sprzeczna z przepisami ustawy, a przede wszystkim zasadą prawa pracy przewidzianą w art. 17 k.p. w postaci obowiązku pracodawcy ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2011 r., II PK 48/11, OSNP 2012, nr 21-22, poz. 259). Nie sposób zgodzić się zatem z koncepcją analizy prawnej, (…), jakoby przepis art. 22c u.t.k. stanowiłby lex specialis względem przepisów Rozdziału III Kodeksu pracy, z uwagi na możliwość zobowiązania pracownika do zwrotu wszystkich kosztów szkolenia poniesionych przez pracodawcę, o której mowa w art. 22c u.t.k.

Ustaliwszy okoliczność zaktualizowania się przesłanek powstania po stronie pracownika obowiązku zwrotu kosztów szkolenia, Sąd skupił się na wyjaśnieniu, czy poszczególne, wskazane przez stronę powodową koszty były w niniejszej sprawie zasadne. W tym miejscu podkreślić należy, że ciężar dowodu w niniejszej sprawie, stosownie do art. 6 k.c. w zw. z art. 300 k.p., spoczywał na stronie powodowej.

Lwią część dochodzonej przez stronę powodową kwoty, tj. aż 29.900,54 zł (1/3 z 89.701,63 zł), stanowiło wynagrodzenie wypłacone pozwanemu w miesiącach szkolenia. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów kodeksu pracy, pracodawca ma prawo domagać się od pracownika zwrotu świadczeń dodatkowych, zatem – a contrario – nie może domagać się zwrotu świadczeń obowiązkowych. Do takich zaś, bez wątpienia, należy wynagrodzenie za pracę. Zauważyć należy też, że w literaturze wskazuje się, że postanowienie zobowiązujące pracownika do zwrotu kosztów wynagrodzenia pracownika za czas szkolenia byłoby niezgodne z art. 103 4 § 2 k.p., tj. jako mniej korzystne dla pracownika niż przepisy kodeksu pracy [Kodeks pracy. Komentarz, K. Walczak (red.), 2017, Legalis].

W tym miejscu należy wskazać na treść art. 84 k.p., w myśl którego pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia ani przenieść tego prawa na inną osobę. Powyższy przepis ma bezwzględny charakter w stosunku do wynagrodzenia za pracę. Otrzymywane przez pozwanego wynagrodzenie w trakcie szkolenia było w ocenie Sądu świadczeniem w rozumieniu art. 80 k.p. stanowiącym ekwiwalent za wykonaną pracę. Bez znaczenie jest tutaj to, iż była to praca wykonywana pod ścisłym nadzorem i kontrolą osób prowadzących szkolenie. Podlegało zatem przewidzianej w art. 84 k.p. ochronie. Dlatego też jakiekolwiek zapisy umowy szkoleniowej zobowiązujące pracownika do zwrotu wypłacalnego w związku z odbywanym szkoleniem wynagrodzenia, należy uznać za bezwzględnie nieważne. Żądanie strony powodowej w tym zakresie nie mogło więc zasługiwać na uwzględnienie.

Nie jest przekonujący argument strony powodowej, że mogła żądać zwrotu wypłaconego wynagrodzenia, gdyż pozwany w istocie w ogóle nie świadczył pracy na rzecz spółki. Po pierwsze, to spółka podjęła decyzję, aby kursantom na czas szkolenia oferować umowę o pracę. Po drugie, to na pracodawcy spoczywa obowiązek organizowania pracy pracownika tak, aby wykorzystać ją jak najpełniej. Nawet gdyby uznać, że pracodawca postąpił w sposób nieracjonalny i przez kilka lat nie powierzał swojemu pracownikowi żadnych czynności i nie wykorzystywał jego gotowości do pracy, chociażby przy najprostszych czynnościach związanych z konserwacją czy sprzątaniem, to okoliczność ta obciąża niegospodarnego pracodawcę, a nie pracownika.

Podobnie, strona powodowa nie mogła domagać się zwrotu kosztów pracodawcy związanych z zatrudnieniem kursanta, do których zaliczyć należy koszty badań lekarskich pracownika oraz koszty przyznanej pracownikowi odzieży roboczej.

Nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem strony powodowej jako pracodawcy jest zapewnienie realizacji przez pracownika wstępnych badań lekarskich przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych badań (art. 229 k.p.). Wedle art. 22b ust. 7c ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 697) badania, o których mowa w ust. 1a pkt 4 (uzyskanie orzeczenia lekarskiego potwierdzającego spełnienie wymagań zdrowotnych, fizycznych i psychicznych, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 22 pkt 1, po przeprowadzeniu badań lekarskich i psychologicznych) ust. 7 i 7b (okresowe badania lekarskie i psychologiczne oraz uzyskuje orzeczenie lekarskie potwierdzające spełnienie wymagań zdrowotnych, fizycznych i psychicznych określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 22 pkt 1), są wykonywane, z zastrzeżeniem ust. 7a oraz przepisów wydanych na podstawie ust. 22, w zakresie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465). Natomiast, zgodnie z art. 229 § 6 k.p., badania, o których mowa w § 1, 2 i 5 są przeprowadzane na koszt pracodawcy, z zastrzeżeniem § 6 1 . Pracodawca ponosi ponadto inne koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami, niezbędnej z uwagi na warunki pracy.

Zaznaczyć tutaj należy, że nie miało znaczenia, czy pracownik był jeszcze stażystą czy już maszynistą. Badania lekarskie są obowiązkowe i powinny być traktowane jako klasyczny koszt pracodawcy nie będący kosztem dodatkowym. Tym samym strona pozwana nie mogła domagać się zwrotu kosztów badań lekarskich ustalonych na łączną kwotę 543,85 zł (447,24 zł i 96,61 zł), z czego 1/3 stanowiła kwota 181,28 zł.

W ocenie Sądu, strona powodowa nie mogła również domagać się zwrotu kosztów przyznanej pozwanemu odzieży roboczej wyliczonej na łączną kwotę 1.468,49 zł z czego 1/3 stanowiła kwotę 489,50 zł. Zgodnie z art. 237 7 § 1 k.p. pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach:

Strona powodowa była więc zobowiązana nieodpłatnie dostarczyć pozwanemu odzież roboczą. Zaznaczyć należy, że odzież ochronna i tak zostałaby pozwanemu wydana, nawet gdyby już posiadał świadectwo maszynisty. Koszt ten nie stanowił zatem świadczenia dodatkowego, a wynikał z ustawowego obowiązku.

Za fakultatywne, a więc podlegające zwrotowi Sąd uznał pozostałe koszty szkolenia i egzaminów pozwanego w łącznej kwocie 5.329,27 zł z czego 1/3 stanowiła kwota 1.776,42 zł. Na koszty te składały się między innymi uzasadnione koszty wynagrodzenia osób uczestniczących w szkoleniu kursantów tj. osób prowadzących szkolenie teoretyczne, maszynistów nadzorujących jazdę kursantów oraz osób wchodzących w skład komisji egzaminacyjnej na świadectwo maszynisty.

W toku postępowania dowodowego ustalono, że szkolenie, w którym brał udział pozwany było prowadzone w przeważającym zakresie przez własnych pracowników strony powodowej (za wyjątkiem osoby kierującej komisją egzaminacyjną podczas egzaminu kwalifikacyjnego na świadectwo maszynisty). Nie współpracowała ona w tym zakresie z żadnym podmiotem zewnętrznym. Jakkolwiek wszyscy poza przewodniczącym komisji egzaminacyjnej byli pracownikami powodowej spółki, to czynności szkoleniowe/egzaminacyjne wykonywali w ramach dodatkowych czynności i otrzymywali z tego tytułu dodatkowe wynagrodzenie przewidziane w umowach zlecenia, czy też w wewnątrzzakładowych aktach tj. w zasadach podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników zatrudnionych u pracodawców działających w (...) sp. z o.o. oraz porozumieniu z dnia 1 lipca 2019 r. zawartego pomiędzy zarządem powodowej spółki a Związkiem Zawodowym (...) w Polsce w sprawie warunków i zasad wypłaty gratyfikacji finansowej dla maszynistów sprawujących nadzór nad kandydatami do egzaminu na świadectwo maszynisty. Wobec wykazania przez stronę powodową, że ww. osobom przysługiwało za udział w szkoleniu kandydatów na maszynistów dodatkowe wynagrodzenie, koszty te okazały się co do zasady uzasadnione.

Zgodnie z załączonym przez stronę powodową zestawieniem, na dochodzoną sumę składały się następujące kwoty:

Ponieważ pozwany co do zasady nie kwestionował wysokości poniesionych przez stronę powodową w/w kosztów związanych z jego szkoleniem na maszynistę, Sąd swoje rozstrzygnięcie oparł na przedstawionych przez stronę powodową dowodach. Z 36 miesięcy, które pozwany zobowiązał się odpracować w ramach szkolenia na maszynistę, przepracował 24 miesiące. W związku z czym Sąd w punkcie I. sentencji wyroku zasądził na rzecz strony powodowej kwotę 1.776,42 zł stanowiącej 1/3 z łącznej kwoty 5.329,27 zł. Natomiast w pozostałym zakresie Sąd oddalił powództwo jako bezzasadne, o czym orzeczono w punkcie II.sentencji wyroku.

O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 w zw. z art. 300 k.p. Pismem z dnia 7 lutego 2023 r. strona powodowa wezwała pozwanego do zwrotu do dnia 30 kwietnia 2023 r. części kosztów szkolenia. W związku z czym pozwany pozostawał w zwłoce od dnia następnego, tj. od 1 maja 2023 r. Dlatego też Sąd w punkcie I. sentencji wyroku, zasądził odsetki zgodnie z żądaniem pozwu, tj. od 1 maja 2023 r. do dnia zapłaty.

O kosztach zastępstwa procesowego poniesionych przez strony orzeczono w punkcie III. sentencji wyroku, na podstawie art. 100 zd. drugie k.p.c. Proces wygrał pozwany, gdyż uległ tylko w nieznacznym zakresie (~ 5,50% - z dochodzonej przez stronę powodową kwoty 32.347,68 zł została zasądzona kwota 1.776,42 zł). Zatem strona powodowa winna zwrócić poniesione przez pozwanego koszty procesu, na które składała się opłata za czynności radcy prawnego. Jej wysokość została ustalona na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 9 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) i wynosiła 2.700,00 zł (¾ z 3.600,00 zł). O odsetkach od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku.