k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek wskazanych w art.
kwestii indywidualnego uzgodnienia z pozwanym – konsumentem – treści spornych postanowień umownych, wskazać należy na treść § 3 powyższego przepisu, zgodnie z którym nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu i w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W ocenie Sądu nie ulega żadnej wątpliwości, iż sporne postanowienie dotyczące opłat za dostęp do usług medycznych nie podlegało indywidualnym uzgodnieniom z pozwaną, lecz zostało pozwanej narzucone w ramach stosowanego przez powoda wzorca umowy. Jak wynika bowiem z wiarygodnych zeznań pozwanej umowa pożyczki została wydrukowana na kilka dni przed jej rzeczywistym zawarciem. W umowie tej wskazane jest, że całkowita kwota pożyczki wynosi 12 000 złotych, przy czym pozwana umawiała się na pożyczkę w kwocie 10 000 złotych. Pozwana nie miała możliwości negocjowania tego postanowienia, mogła jedynie zgodzić się na usługę i zawrzeć umowę lub odmówić i nie uzyskać pożyczki. Ponadto gdy pozwana chciała zrezygnować z dostępu do wymienionych wyżej usług i otrzymać zwrot opłaty dowiedziała się, że wówczas będzie musiała oddać całą pożyczoną kwotę. Wskazać przy tym należy, iż ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art.
k.c.), a zatem w niniejszej sprawie ciężar ten spoczywał na powodzie, który ciężarowi temu nie sprostał. W dalszej kolejności Sąd zważył, że sporne postanowienia umowne dotyczące opłaty za dostęp do usług medycznych nie dotyczą głównych świadczeń stron umowy pożyczki. Za postanowienia określające główne świadczenia stron każdej umowy uznać należy, zdaniem Sądu, takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia - czyli tzw. essentialia negotii. W przypadku umowy pożyczki są to: zobowiązanie pożyczkodawcy do przeniesienia na własność pożyczkobiorcy pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku oraz zobowiązanie pożyczkobiorcy do zwrotu tej samej ilości pieniędzy albo tej samej ilości rzeczy tego samego gatunku oraz jakości. Natomiast postanowienia określające wysokość kosztów dodatkowych związanych z udzieleniem pożyczki i jej obsługą, do poniesienia których zobowiązany jest pożyczkobiorca, nie mogą zostać uznane za postanowienia określające główne świadczenia stron, gdyż nie warunkują one bytu umowy pożyczki. Podsumowując należało więc uznać, że sporne postanowienie może zostać uznane za klauzule abuzywne na podstawie art.
Przechodząc do kwestii kształtowania przez sporne postanowienia umowne praw i obowiązków pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, zgodzić należy się z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, w szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż rażące naruszenie interesów konsumentów polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na ich niekorzyść, zaś ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami w zakresie treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu klauzul godzących w równowagę kontraktową stron (patrz: wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r. w sprawie I CK 832/04, Lex nr 159111). W ocenie Sądu opłata za dostęp do usług medycznych miała sztucznie podwyższyć wysokość pożyczki, a zatem też wynagrodzenie powoda. Podsumowując powyższe rozważania uznać należało, iż kwestionowane przez pozwaną postanowienia dotyczące wysokości i zasadności żądania przez powoda opłat za dostęp do usług medycznych w kwocie 2000 złotych kształtują prawa i obowiązki pozwanej jako konsumentki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interes, gdyż prowadzą do uzyskiwania przez pożyczkodawcę nadmiernie wysokich korzyści kosztem pożyczkobiorcy. Postanowienia te stanowią zatem w ocenie Sądu niedozwolone postanowienia umowne, o jakich mowa w art.
Pozwana nie jest więc zobowiązana do zwrotu powodowi kwoty 2000 złotych za dostęp do usług medycznych. Wobec powyższego za zasadne należało uznać żądanie przez powoda zwrotu udzielonej pożyczki wraz z naliczonymi odsetkami i innymi kosztami pożyczki, pomijając opłatę za dostęp do usług medycznych w kwocie 2000 złotych. Sąd zatem w pkt. I wyroku, na podstawie art. 720 k.c., zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 11 504,32 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 28 kwietnia 2025 roku do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie Sąd w pkt. II wyroku, na podstawie art. 720 k.c. w zw. z art.
Uwzględniając częściowo powództwo w niniejszej sprawie Sąd w punkcie III sentencji odstąpił, na mocy art. 102 k.p.c., od obciążania pozwanej kosztami postępowania w sprawie. art. 102 k.p.c. pozwalający, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, na zasądzenie od strony przegrywającej tylko części kosztów lub nie obciążaniu jej kosztami w ogóle, jest przepisem szczególnym, stanowiącym wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu i urzeczywistniającym zasadę słuszności. Przepis ten nie konkretyzuje owych szczególnie uzasadnionych wypadków, do których się odnosi – pozostawione to więc przez ustawodawcę zostało do uznania sądu, który uwzględniając całokształt okoliczności sprawy kierować się powinien własnym poczuciem sprawiedliwości. Sąd zważył, że sytuacja majątkowa i życiowa pozwanej jest zła, na co wskazują niskie dochody pozwanej uzyskiwane z tytułu emerytury, a także konieczność spłacania innych zadłużeń. W ocenie Sądu sytuacja bytowa pozwanej jest na tyle trudna, że ewentualne zasądzenie od niej kosztów procesu obciążyłoby ją ponad miarę, w związku z czym Sąd uznał, iż zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek i na zasadzie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania pozwanego kosztami procesu. sędzia Anna Lisowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.