kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Stosownie do treści art.
kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 cytowanego przepisu stanowi natomiast, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W niniejszej sprawie bezspornym jest , iż pozwanej przysługiwał przymiot konsumenta. Pojęcie „główne świadczenia stron” należy rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy, a więc takich jej elementów konstrukcyjnych, bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki. Chodzi więc o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Mając na względzie treść art. 720 §1 k.c. prowizja od pożyczki nie jest świadczeniem głównym stron umowy pożyczki. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że zapisy umowy nakładające na pozwaną obowiązek zapłaty opłat dodatkowych (opłaty przygotowawczej, obu prowizji) nie zostały z pozwaną uzgodnione indywidulanie. Zgodnie z treścią art.
nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W piśmiennictwie wskazuje się, że postanowieniami indywidulanie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez konsumenta. Dla oceny umowy stron w kontekście nieważności postanowień umowy istotne jest również porównanie wartości świadczenia, które ze względu na wysokość ustalonej prowizji pożyczkodawca zamierzał uzyskać ze świadczeniem , jakie pozwana otrzymała w wyniku jej zawarcia. Wskazać przy tym należy , iż stosownie do treści art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidulanie, spoczywa na tym , kto się na to powołuje. Na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż zapisy umowne przewidujące obowiązek zapłaty przez pozwaną dodatkowych opłat w wysokości wyższej aniżeli ustawowy limit, nie były indywidualnie uzgodnione z pozwaną. Przedmiotowe opłaty zostały określone we wzorcu umowy przygotowanym przez powoda, i następnie przedłożonym pozwanej do podpisu. W załączniku do wniosku o udzielenie pożyczki (k.9) powód wskazał, że na tę kwotę składają się koszt wynagrodzenia pracowników, koszt działań marketingowych (druk materiałów informacyjnych, promocyjnych, reklama w internecie i prasie, koszt wdrożenia nowych produktów i narzędzi), koszt środków czystości, podatków i danin publicznych. Całościowe ujęcie wskazanych kosztów prowadzenia działalności wskazuje na ich oderwanie od przedmiotowej umowy pożyczki z pozwaną. Pozwana została obciążona prowizją na rzecz pośrednika faktycznie reprezentującego powódkę przy umowie z nim, dodatkowo opłatą przygotowawczą, a mimo to powód obciążył go abstrakcyjnymi kosztami pracowniczymi, zużycia materiałów biurowych i energii, utrzymania systemów informatycznych etc. Koszty reklamy, środków czystości, wdrożenia nowych produktów, czy w końcu podatki i daniny płacone przez powoda, już z samej nazwy nie są związane z umową zawartą z pozwaną, ale z działalnością gospodarczą w ogóle, bez względu na jej rodzaj. W ustawie o kredycie konsumenckim ustawodawca przewidział co prawda, że oprócz odsetek stanowiących wynagrodzenie za korzystanie z kapitału przez pożyczkodawcę w umowie o kredycie konsumenckim mogą pojawić się dodatkowe koszty, przy czym w treści art. 36a ustawy określono maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, którą oblicza się według wskazanego w tym przepisie wzoru. Przepis art. 36a odnosi się do dodatkowych kosztów niezbędnych dla uzyskania i obsługi kredytu. Może to być np.: koszt rozpoznania wniosku, koszt uzyskania informacji, koszt ubezpieczenia kredytu, koszt zawiadomień, monitów, koszt przeprowadzenia czynności poza lokalem przedsiębiorstwa, koszt osobistego odbioru raty itd. Muszą to być jednak koszty rzeczywiste. W przeciwnym bowiem razie inne „opłaty” będą musiały być traktowane jako obejmujące wynagrodzenie, to zaś podlega limitom odsetek maksymalnych (art. 33a). Przepis art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim nie może prowadzić wprost do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych. Oznaczałoby to bowiem uprzywilejowaną pozycję instytucji udzielających kredyty w stosunku do innych obywateli, których regulacje dotyczące odsetek maksymalnych bezwzględnie obowiązują (wyrok SO w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28.12.2018 roku o sygn. akt II Ca 433/18 i z 03.07.2017 roku w sprawie II Ca 369/17). Co charakterystyczne ogólna wysokość kosztów jest bliska ustawowej granicy maksymalnych kosztów pozaodsetkowych. Sądowi są z urzędu znane zapisy umów zawieranych przez powoda przed 18 grudnia 2022, tj. datą nowelizującą wzór ustalania maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu. Porównanie umów przygotowywanych przez powoda przed i po nowelizacji wskazuje, że wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu umów zawieranych w podobnym okresie (przed 18 grudnia 2022 r. i po tej dacie) wynosi kwotę aktualnej na dzień zawierania umowy maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu. Stąd wniosek, że kwota ta nie odnosi się do rzeczywistych kosztów pożyczkodawcy poniesionych w związku z udzieleniem konkretnej pożyczki, ale została ustalona w sposób automatyczny, zgodnie z ustawowym wzorem limitującym ich maksymalną wysokość. Kolejnym warunkiem uznania za abuzywne danego postanowienia umownego w rozumieniu art.
jest kształtowanie przez sporne postanowienie umowne praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym na skutek tej sprzeczności musi dojść do rażącego naruszenia jego interesów. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, sprzeczne z obyczajami będą więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Natomiast termin „interesy konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości, naruszenie prywatności, doznanie zawodu, itd. W ocenie Sądu nałożenie na pozwaną opłat oderwanych od rzeczywistych kosztów związanych z udzieleniem jej pożyczki (w tym nakładanie na niego obowiązku poniesienia danin publicznych od uzyskanego przez siebie dochodu), przewyższających dopuszczalny ustawą limit kosztów, jest rażącym naruszeniem dobrych obyczajów, rzetelności kupieckiej i uczciwości, przy czym godzi w interes finansowy pozwanej jako konsumenta. W tym zakresie należy podkreślić, iż skutkiem uznania klauzuli za abuzywną nie może być jej częściowa bezskuteczność ani „miarkowanie” abuzywności . Brak mocy wiążącej dotyczy całości klauzuli niedozwolonej, nie jest więc dopuszczalne uznanie, że jest ona skuteczna w zakresie w jakim nie naruszałaby kryterium określonego w art.
W szczególności wniosek o częściowej bezskuteczności postanowień uznanych za abuzywne nie wypływa z art.
Przepis ten przewiduje jedynie, że jeżeli postanowienia umowy zgodnie z §1 nie wiążą konsumenta , strony są związane umową w pozostałym zakresie . Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wyeliminowania całej klauzuli , a nie ograniczeniu zakresu jej obowiązywania ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2-18 r. VACa 542/17 , wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 1 marca 2019 r., IX Ca 259/19 ) . W konsekwencji stwierdzić należy, iż umowa pożyczki wskazana w pozwie jako stosunek podstawowy wiążący strony jest ważna, natomiast te postanowienia umowy w zakresie opłat dodatkowych – opłaty przygotowawczej w kwocie 340 zł , obu prowizji w łącznej kwocie 2 461 zł, jako nieważne, nie wiążą pozwanego, a strony związane są umową w pozostałym zakresie. Pozwana nie była zatem zobowiązana do spłaty na rzecz powoda kwoty 2 801 zł jako opłat dodatkowych wynikających z niedozwolonych postanowień umownych i które w ocenie Sądu powodowi się nie należą. W konsekwencji pozwana była zobowiązana do zwrotu kwoty udzielonej pożyczki w wysokości 7 000 zł oraz wskazanych w umowie odsetek. Pozwana nie kwestionowała dokonania spłaty pożyczki w wysokości wskazanej przez powoda w łącznej kwocie 3 993 zł. Jednocześnie z uwagi na brak odpowiednich danych nie jest możliwe ustalenie przez Sąd wysokości odsetek należnych powodowi od kwoty udzielonej pozwanej pożyczki (7 000 zł). W tej sytuacji całą uiszczoną przez pozwaną dotychczas kwotę 3 993 zł należało zaliczyć na poczet spłaty kapitału pożyczki. Pozwanej pozostała zatem do zapłaty na rzecz powoda z tytułu udzielonej mu pożyczki kwota 3 007 złotych, którą Sąd zasądził w punkcie I wyroku wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 25 maja 2024 r. W pozostałym zakresie powództwo jako bezzasadne podlegało oddaleniu. Wskazać przy tym należy , iż nie można było w przedmiotowej sprawie uznać, że pozwana nie przedstawiając swojego stanowiska w rzeczywistości uznała powództwo. Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, winien przejawiać staranność w wykazaniu zasadności powództwa. Brak merytorycznego zaprzeczenia jego twierdzeń przez pozwaną nie zwalniał go od wykazania podstawowych okoliczności wskazujących na zasadność żądania. Sąd jest zobligowany do uznania twierdzeń powoda przy bezczynności pozwanej jedynie w przypadku braku wątpliwości co do zasadności pozwu. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. obciążając nimi pozwaną stosunkowo do stopnia zasadności zgłoszonego przez powoda żądania. Powód wygrał proces w 0, (...) części. Ogólna kwota poniesionych przez niego kosztów wyniosła natomiast 2 317 zł. Z tego względu Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1 009,74 zł. O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c. Na podstawie art. 333 §1 pkt 3 kpc Sąd nadał postanowieniom wyroku zasądzającym świadczenie na rzecz powoda klauzulę natychmiastowej wykonalności.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.