Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – z dnia 11 grudnia 2025 r., sygn. akt I ACa 642/25

Sygn. akt I ACa 642/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Jerzy Bess Protokolant: Julia Grabowska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2025 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M. P. i U. P. przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 21 października 2024 r. sygn. akt I C 1071/24 oddala apelację.

Sygn. akt I ACa 642/25 UZASADNIENIE Powodowie M. P. i U. P. złożyli pozew o ustalenie nieważności umowy kredytu i zapłatę kwot wpłaconych na rzecz kredytodawcy. W pozwie wskazano ,że umowa zawiera klauzule abuzywne.

W odpowiedzi na pozew Syndyk masy upadłości (...) (...) Bank w upadłości wniósł o oddalenie powództwa podnosząc ,że umowę można wykonać bez kwestionowanych klauzul Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, zaskarżonym wyrokiem częściowym z dnia 21 października 2024 r. sygn. akt I C 1071/24: ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF z 7 listopada 2006 r. zawarta pomiędzy powodami U. P., M. P., a (...) Bank S. A. w K.

–(...) Oddział w Ł. jest nieważna.

Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych wskazał następujące motywy swego rozstrzygnięcia:

Bezspornym jest, że postanowieniem z dnia 20.07.2023 r. Sąd Rejonowy (...) W.XVIII Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych, ogłosił upadłość (...) Bank SA. W sprawie nie budzi wątpliwości, że przedmiot roszczenia pieniężnego wchodzi w skład masy upadłości. Wątpliwości dotyczą tego, czy ogłoszenie upadłości stanowi przeszkodę do kontynuowania postępowania w zakresie roszczenia niepieniężnego – o ustalenie nieważności umowy kredytowej. Sąd nie podziela stanowiska pozwanego, że postępowanie w sprawie powinno być zawieszone w całości, także w zakresie roszczenia niepieniężnego.

Powód zgłaszając roszczenie o ustalenie nieważności umowy kredytowej jako podstawę tej nieważności wskazał art. 58 § 1 k.c., art. 353 1 k.c. oraz art. 385 1 k.c.

Interes prawny Przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie i doktrynie, że interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stanu prawnego lub prawa, powodujący potrzebę ochrony prawnej. Niepewność ta musi mieć charakter obiektywny, tj. istnieć na podstawie rozumnej oceny sytuacji, w której powód występuje z tego rodzaju powództwem. Dlatego też nie można zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma ono znaczenie zarówno dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego z żądaniem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 lutego 2006 r., II CK 395/05). Natomiast o braku takiego interesu można mówić zarówno wówczas, gdy powód nie ma jakiejkolwiek potrzeby ustalenia prawa lub stosunku prawnego, jak również wtedy, gdy może on osiągnąć w pełni ochronę swych praw w sposób prostszy i łatwiejszy np. w procesie o świadczenie albo ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2002 r., IV CKN 1529/00).

Fakt niepewności stanu prawnego powodujący potrzebę uzyskania ochrony prawnej w niniejszej sprawie jest niewątpliwy i ma charakter obiektywny. Umowa kredytu jest zobowiązaniem długoterminowym, zawiera zabezpieczenia spłat kredytu m.in. w postaci hipoteki kaucyjnej. Ponadto o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia sporna umowa kredytu jest nieważna, zawiera też postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji, które są abuzywne. Powstaje zatem uzasadniona obiektywnie wątpliwość, czy strony są związane postanowieniami umowy i czy umowa dalej powinna być wykonywana. Umowa jest długoterminowa i powódka ma prawo do uzyskania odpowiedzi na pytanie czy ww. umowa ją wiąże. Najlepszą drogą prawną uzyskania odpowiedzi na te pytania, rozwiania istniejących wątpliwości, jest powództwo o ustalenie, tym bardziej, że w umowie kredytu ustalono zabezpieczenie hipoteczne, którego wykreślenia z ksiąg wieczystych można domagać się tylko w oparciu o orzeczenie sądowe, które wyraźnie stwierdza nieważność umowy, z którą zabezpieczenie hipoteczne było ściśle związane. Sprawa o ustalenie daje stronie powodowej możliwość uzyskania pełnej ochrony.

Status konsumenta :

W świetle art. 221 k.c. za konsument uważa się osobę fizyczna dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Rozważana umowa został zawarta przez stronę powodową . Jej status konsumenta nie był kwestionowany i nie budzi wątpliwości sądu.

Ważność umowy :

Sporna umowa nie jest dotknięta nieważności bezwzględna (art. 58 k.c.) Dopuszczalność zawierania umów powiązanych z kursem waluty obcej jest rozstrzygnięta w orzecznictwie (SWN z 27.02.2019 r. II CSK 19/18). Również zbieg art. 353 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 1 k.c. (wyrok SN z 27.05.2022 II CSKP 377/22 ) nie stanowi podstaw do unieważnienia umowy.

Zdaniem Sądu umowa jest nieważna na podstawie art. 385 1 i następnych k.c. Normy te, dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy (wyrok SA Krakowie z dnia 16.01.2023 roku I ACa 274/21, uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, wyrok SN z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, uzasadnienie wyroku SN z dnia 13.05.2022 roku II CSKP 464/22 ).

W świetle aktualnego orzecznictwa TSUE dotyczącego wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG zawartej w wyroku z dnia 7.12.2023 roku C-140/22 Trybunał wskazał, że nieuczciwe warunki nie są wiążące dla konsumentów. Jak wynika zatem z orzecznictwa, jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który zmierza do zastąpienia ustanowionej przez umowę, formalnej równowagi praw i obowiązków stron, rzeczywistą równowagą, która przywraca równość stron Ponadto w ramach zadań ciążących na sądzie krajowym zgodnie z przepisami Dyrektywy 93/13 jest on obowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne mają charakter nieuczciwy i dokonawszy takiego badania, do zniwelowania braku równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą (wyrok z 17.05.2018 r., Karel de Grote – HogeschoolKatholiekeHogeschoolAntwerpen , C-147/16, EU:C:2018:320, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy, sądy odsyłające są zatem zobowiązane do wyłączenia stosowania nieuczciwych warunków umownych, aby nie wywierały one, w braku sprzeciwu konsumenta, wiążących wobec niego skutków (wyrok z 26.03.2019 r., AbancaCorporaciónBancaria i Bankia , C-70/17 i C-179/17, EU:C:2019:250, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo). Jednakże zastrzeżona dla konsumenta możliwość sprzeciwienia się stosowaniu dyrektywy 93/13 nie może być rozumiana w ten sposób, że nakłada na niego, w celu dochodzenia praw, które wywodzi z tej dyrektywy, pozytywny obowiązek powołania się na przepisy tej dyrektywy w drodze sformalizowanego oświadczenia złożonego przed sądem.

Wobec tych tez TSUE uznanie umowy za nieważną na podstawie art. 385 1 k.c. następuje z urzędu, bez konieczności odbierania od konsumenta oświadczenia, iż rozumie skutki nieważności umowy i nie wyraża zgody na jej utrzymanie.

Należały na wstępie podkreślić, że umowa kredytu, jaką zawarły strony była typowym kredytem indeksowanym. Kredyt indeksowany to kredyt wyrażony w walucie polskiej (PLN), przy czym na dany dzień (najczęściej dzień uruchomienia kredytu), kwota kapitału kredytu (lub jej część) przeliczana jest na walutę obcą (według bieżącego kursu wymiany waluty), która to kwota stanowi następnie podstawę ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. Wysokość kolejnych rat kapitałowo-odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, ale ich spłata dokonywana jest w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej na dzień spłaty).

Sporna umowa kredytu w ocenie Sądu jest nieważna w całości na podstawie art. 3851 k.c. ponieważ zawierała postanowienia abuzywne, bez których umowy nie dało się wykonać.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).

Brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych postanowień umownych wynika ze stosowanego przez bank wzorca umowy. Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidulanego wpływania przez kontrahenta na treść stosunku prawnego poza ustaleniem kwoty kredytu , ewentualnie wysokości marzy. Sama decyzja co do zawarcie umowy zawierającej klauzule przeliczeniowe nie oznacza automatycznie ,że zostały z nim indywidualnie uzgodnione. Zgodnie z art. 3 ust. 1 zdanie 2 Dyrektywy 93/13 fakt , że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były z konsumentem negocjowane indywidualnie , nie wyłącza stosowanie niniejszego artykułu do pozostałej części umowy. Sporne klauzule jako wcześniej przygotowany element wzorca umownego nie mogły zostać indywidulanie uzgodnione.

Kredytobiorca mógł wybrać jedynie walutę .Wskazuje się na konieczność wyróżnienia w klauzulach przeliczeniowych postanowienia dotyczące kryteriów przeliczenia waluty krajowej na walutę obcą ( klauzule kursowe, spreadowe) od postanowień obciążających konsumenta negatywnymi następstwami deprecjacji waluty krajowej ( klauzule ryzyka kursowego ) . Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań stron. Klazula spreadowa nie ma racji bytu w umowie w której nie zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i wynikającego z tego ryzyka kursowego . Klauzule regulujące mechanizm odniesienia do waluty obcej jako całość określają główne świadczenia stron, odnoszą się bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych.

Postanowienia nakazujące stosowanie kursu kupna i sprzedaży z tabeli kursów nie określają głównych świadczeń stron co czyni zbędnym badanie ich przejrzystości w zakresie ponoszonego ryzyka kursowego (por. postanowienie TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23, pkt 54 i powołany tam wyrok z dnia 30 kwietnia 2014 r., Kásler i Káslerné Rábai, C 26/13, pkt 49–51).

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta, praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 roku, II CSKP 464/22 i powołane tam orzecznictwo).

Postanowienia umowne uprawniające bank do jednostronnego ustalania kursów walut poprzez odesłanie do tabeli kursowej są nietransparentne, pozwalają bowiem bankowi na arbitralne kształtowanie kursów walut, a tym samym zapewniają mu swobodę decyzyjną odnośnie do wysokości kosztów kredytu obciążających konsumenta (por. wyrok SN z dnia 20 lutego 2023 r. II CSKP 809/22). Zgodnie z zasadą dobrych obyczajów koszty wynikające z zawartej z konsumentem umowy, powinny być możliwe do przewidzenia. Jest tak także wtedy, gdy swoboda banku w ustaleniu wysokości kursu jest w jakiś sposób ograniczona, przez wprowadzenie pewnych elementów obiektywnych przy jego określaniu, jeżeli nie precyzuje ona wszystkich czynników ustalanych przez bank w celu oznaczenia kursu wymiany.

Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej powinna umożliwić konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę, a tym samym – wielkości jego korzyści (por. wyrok TSUE z dnia 18 listopada 2021 r., C 212/20, pkt 53). Tymczasem jednostronne ustalenie kursu stosowanego przy przeliczeniach podczas wypłaty lub spłaty – jak w sprawie niniejszej - pozwalało także pozwanemu kształtować swobodnie wysokość marży kursowej (spreadu walutowego), co stanowiło dla niego dodatkową korzyść (por. wyrok SN z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, oraz powołane tam orzecznictwo SN i TSUE).

Klauzula odwołująca się do tabeli kursowej banku, pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Bez znaczenia dla jej oceny jest fakt czy bank takiej możliwości korzystał. Takie klauzule uzależniają rozmiar świadczenia banku przy wypłacie kredytu oraz rozmiar świadczenia konsumenta przy jego spłacie od swobodnej, jednostronnej i nietransparentnej decyzji banku, obarczając kredytobiorcę nieprzewidywalnym, praktycznie nieograniczonym ryzykiem (wyrok SN z 26 kwietnia 2024r., II CSKP 150/24). Pogląd ten jest obecnie jednolicie przyjmowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z 13 października 2023 r. I CSK 3281/23 oraz powołane tam liczne orzecznictwo).

Zgodnie z art. 3851 § 2 k.c. jeżeli niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Przepis ten nawiązuje do art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, zgodnie z którym umowa po uznaniu za niewiążące nieuczciwych warunków obowiązuje strony w pozostałej części, jeśli jest to możliwe po ich wyłączeniu. W przypadku umowy kredytu wyłączenie rozważanych klauzul jako abuzywnych i zarazem określających główne świadczenia stron powoduje upadek tej umowy ze skutkiem ex tunc, gdyż pominiętych postanowień umownych nie da się zastąpić innymi (por. wyrok SN z dnia 31 stycznia 2023 r. II CSKP 941/22). Wyeliminowanie z umowy postanowień odsyłających do tabeli kursowej banku prowadzi do niemożliwości określenia kursu, po jakim ma zostać dokonane przeliczenie, a przez to – do usunięcia z umowy całej klauzuli przeliczeniowej, a więc i do zniweczenia warunku ryzyka kursowego (por. wyrok TSUE z 3 października 2019 r. C-260/18). Tak daleko idące przekształcenie umowy prowadzi do wniosku, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze. Oznacza to że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok SN z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22).

Uzupełnienie powstałej w ten sposób luki w umowie innym sposobem określenia kursu waluty jest możliwe wyjątkowo i tylko w razie jednoczesnego stwierdzenia, że po wyłączeniu klauzuli abuzywnej umowa nie może obowiązywać (o czym decyduje obiektywne podejście w świetle prawa krajowego), że całkowity upadek umowy naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w czasie sporu oraz gdy istnieje przepis dyspozytywny albo przepis mający zastosowanie, gdy strony danej umowy wyrażą na to zgodę, który mógłby zastąpić wyłączone niedozwolone postanowienie umowne, umożliwiając utrzymanie umowy zgodnie z wolą konsumenta (por. postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2023 r., II CSK 6233/22). Sąd Najwyższy wypowiadał się wielokrotnie w przedmiocie niedopuszczalności zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięganie do art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.), art. 41 Prawa wekslowego albo art. 358 § 2 k.c. (por. wyroki SN z dnia 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22 oraz tam przywoływane orzecznictwo). W konsekwencji należy uznać, że już sama abuzywność klauzul odsyłających do kursów kupna i sprzedaży z tabeli banku prowadzi do nieważności umowy.

Nie ma znaczenia, że konsekwencje finansowe spowodowane uwzględnieniem różnicy kursowej są niższe od pozostałych zobowiązań finansowych ciążących na konsumentach na podstawie umowy, w szczególności wynikających z obciążenia ryzykiem kursowym. Badanie abuzywności nie może sprowadzać się do oceny ekonomicznej o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu o porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem umowy, a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z badanym warunkiem obciążają konsumenta. Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu wystarczająco poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której znalazł się konsument, poprzez nałożenie na niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują przepisy prawa (por. postanowienie TSUE z 30 maja 2024 r., C-325/23, pkt 69 i 71).

Trzeba przy tym pokreślić, iż nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana. Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy –por. uchwała SN z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17.

Pozwany zaskarżył niniejszy wyrok częściowy w całości, \zarzucając naruszenie:

1.naruszenie art. 56 k.c., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna podczas gdy art. 56 k.c. stanowi właściwy przepis dyspozytywny, przewidując, że czynność prawna wywołuje skutki w niej wyrażone oraz wynikające z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Zatem zobo-wiązanie powinno zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie kupna CHF.

2.naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw z art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i ocenę oświadczeń woli złożonych przez strony Umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia oświadczeń woli złożonych prze strony Umowy, bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, jak również oparcie się na dosłownym brzmieniu Umowy, bez uwzględnienia zgodnego zamiaru stron i celu Umowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że Umowa przewidywała możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wyliczenia wysokości rat kredytowych przez bank.

3.naruszenie art. 385 1§ 1 oraz § 3 k.c. poprzez ich niezasadne zastosowanie, co skutkowało wadliwym przyjęciem, iż kwestionowane klauzule nie były indywidualnie ustalane pomiędzy Stronami, podczas gdy Strona powodowa miała rzeczywisty wpływ na ww. klauzule;

4.naruszenie art. 3851 § 1 k.c. poprzez uznanie, iż sporne klauzule umowne są niejednoznaczne, sprzeczna z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interes Strony powodowej;

5.naruszenie art. 385 1 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż wobec abuzywności postanowień Umowy Umowa ta nie wiąże Stron, podczas gdy nawet gdyby uznać, iż rzeczywiście Umowa zawiera postanowienia abuzywne, to powinna ona pozostać w mocy i wiązać Strony w pozostałym zakresie;

6.naruszenie art. 189 k.p.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż roszczenie o stwierdzenie nieistnienia stosunku prawnego powinno być rozpoznawane w oderwaniu od istoty stosunku obligacyjnego na którym się opiera, podczas gdy dochodzenie w sprawie roszczenia ustalającego nie zmienia jego podstaw i charakteru opartego na prawach obligacyjnych, bowiem pod względem strukturalnym ma ono charakter potwierdzający tylko to, że ściśle określony stosunek prawny istnieje lub nie istnieje, treść zaś stosunku prawnego lub prawa po wydaniu orzeczenia ustalającego pozostaje identyczna jak przed jego wydaniem;

7.naruszenie art. 240 pkt 2) p.u. w zw. z art. 1 ust. 1 pkt. 1 p.u. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż „określenie wierzytelności” objętej treścią zgłoszenia wierzytelności nie obejmuje roszczeń majątkowych niepieniężnych podczas gdy wierzytelności oparte na prawach obligacyjnych zawsze podlegają zgłoszeniu do masy upadłości bez względu na konstrukcję roszczenia jaka została wybrana przez stronę jako zmierzająca w najpełniejszym zakresie do ochrony jej praw;

8.naruszenie art. 199 § 1 pkt 2) k.p.c. poprzez odmowę odrzucenia pozwu w całości, podczas gdy obecnie trwa postępowanie upadłościowe (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w W. ( (...)), a zatem wierzycielom przysługuje prawo zgłoszenia Wierzytelności Syndykowi masy upadłości;

9.art. 84 ust. 1 p.u. poprzez jego niezastosowanie i dokonanie oceny zakwestionowanych przez stronę powodową klauzul umownych przez pryzmat art. 3851 k.c. i nast., a w konsekwencji ich eliminacji i przestankowego ustalenia upadku umowy, podczas gdy przepis art. 84 ust. 1 p.u. stanowi lex specialis w stosunku do art. 3851 k.c. i nast., a skutkiem bezskuteczność kwestionowanych przez stronę powodową postanowień Umowy powinna zostać ustalona w oparciu o art. 84 ust. 1 p.u., zaś powstała luka uzupełniona przepisem dyspozytywnym, w szczególności art. 358 § 2 k.c.;

W konsekwencji powyższego:

I. na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. oraz § 4 k.p.c. wnoszę o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa Strony powodowej w całości;

II. ewentualnie, w razie uznania, iż zaistniały ku temu przesłanki wnoszę o uchylenie Wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

III. zasądzenie od Powodów na rzecz Pozwanego zwrotu kosztów procesu (w tym kosztów zastępstwa procesowego) przed Sądem II instancji oraz ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu przed Sądem I instancji poprzez zasądzenie ich zwrotu od Powodów na rzecz Pozwanego według norm przepisanych;

Powodowie wnieśli o:

I. oddalenie apelacji strony pozwanej w całości.

II. zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

1.Niezasadna jest apelacja pozwanego.

2.Na wstępie, należy rozstrzygnąć zagadnienie wpływu ogłoszenia upadłości Banku na postępowania cywilne dotyczące masy upadłości.

Sąd Okręgowy w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt I C 1071/24, postanowił:

I. na zasadzie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., zawiesić postepowanie, wobec ogłoszenia upadłości (...) Bank S.A z siedzibą w W. postanowieniem Sądu Rejonowego w (...) W. w W. XVIII Wydziału Gospodarczego z 20 lipca 2023 roku, sygn. akt (...).

II. na zasadzie art. 180 § 1 pkt 5b k.p.c. w z art. 391 § 1 k.p.c. podjąć zawieszone postępowanie w części dotyczącej ustalenie nieistnienia umowy i wezwać do udziału w sprawie syndyka masy upadłości (...) Bank S.A w upadłości z siedziba wW.– M. K. ( lic. Nr (...)).

Sąd Apelacyjny podziela pogląd prawny wyrażony w tym zakresie przez Sąd Najwyższy w Uchwała z dnia 19 września 2024 r.,(...) w sprawie z powództwa W. S. i B. S. przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości w W. o ustalenie, na skutek przedstawienia przez Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 16 stycznia 2024 r., (...), zagadnienia prawnego: "czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo denominowanego) do waluty obcej wytoczone przeciwko bankowi co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość jest sprawą: "o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. prawo upadłościowe (Dz. U. 2022 poz. 1520 z późn. zm.), a tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., w związku z art. 144 ust. 1 i art. 145 ust. 1 prawa upadłościowego do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście wierzytelności lub odpowiednio odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą, czy też postępowanie to może być kontynuowane z udziałem syndyka masy upadłości bez oczekiwania na wyczerpanie trybu określonego w prawie upadłościowym", podjął uchwałę:

Postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą "o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka.

2.Niezasadne są zarzuty pozwanego zmierzające w istocie do zakwestionowania podstawy faktycznej wydanego rozstrzygnięcia. W istocie okoliczności faktyczne sprawy nie były pomiędzy stronami sporne i wynikają w pierwszej kolejności z treści dokumentów załączonych do akt sprawy.

3.Wbrew wywodom skarżącego sama teoretyczna możliwość negocjowania przez konsumenta postanowień zawartej umowy nie oznacza, że postanowienia te były przedmiotem indywidualnych negocjacji i tym samym wyłączona jest możliwość badania ich abuzywności. Zgodnie z art. 385 1 k.c. za indywidualnie negocjowane należy uznać tylko takie postanowienia umowy, które zostały zaproponowane przez konsumenta albo były przedmiotem rzeczywistych negocjacji, choćby negocjacje te nie doprowadziły do zmiany postanowienia zaproponowanego przez przedsiębiorcę. Zasadnie sąd okręgowy uznał, że sytuacja taka nie miała miejsca w tej sprawie. Również pozwany nie twierdzi, że umowa była faktycznie negocjowana. Jego twierdzeniu i złożone wnioski dowodowe, w tym wniosek o przesłuchanie świadka, zmierzają do wykazania jedynie, że powodowie mieli możliwość negocjowania niektórych klauzul zawartych w umowie.

4.O braku indywidualnego uzgodnienia zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych świadczy przede wszystkim sam sposób zawarcia umowy, której treść oparta była o stosowany przez poprzednika prawnego pozwanego wzorzec. W istocie taki sposób zawierania umowy w zasadniczy sposób ogranicza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego. Ponownie wskazać należy że w świetle art. 385 1 k.c. sama możliwość prowadzenia negocjacji co do określonych klauzul, nie oznacza, że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione.

5.Zważywszy, że strona pozwana nie podważyła skutecznie ustaleń sądu pierwszej instancji oraz uznając te ustalenia za prawidłowe, sąd apelacyjny opiera na nich swoje dalsze wywody w tej sprawie.

6.Zawarte w art. 385 (

1)k.c. zastrzeżenie, aby postanowienia umowy określające główne świadczenia stron sformułowane zostały w sposób jednoznaczny, ma swoje źródło w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, który nakazuje, aby postanowienia umowne „zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem” oraz w art. 5 dyrektywy 93/13, który ten sam warunek nakłada na postanowienia umowne przedstawione konsumentowi na piśmie. Wymóg przejrzystości postanowień umowy należy rozumieć w ten sposób, że umowa powinna przedstawiać w sposób jasny konkretne działanie mechanizmu, do którego odnoszą się dane postanowienia, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych postanowieniach umowy, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (wyrok TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16 Andriciuc p. Banca Românească, pkt 45). Tak rozumiana transparentność postanowień tworzących mechanizm indeksacji nie została w tej sprawie zachowana. Sam brak określenia w umowie jasnych reguł odnoszących się do przeliczenia kwoty pożyczki i rat kapitałowo - odsetkowych w stosunku do kursu franka szwajcarskiego nie spełnia warunków jednoznaczności i kompletności. Proste odesłanie w tym zakresie do tabel kursowych banku niczego w tym zakresie nie wyjaśnia, ani nie precyzuje.

7.W wypadku umowy, takiej jak zawarta przez powodów, a więc umowy złotowej pożyczki indeksowanej kursem CHF, rażące naruszenie interesów konsumenta polega przede wszystkim na obciążeniu konsumenta nieograniczonym ryzykiem kursowym. Zawarty w takiej umowie mechanizm indeksacji zakłada bowiem ze swej istoty istnienie nieograniczonego w istocie ryzyka zmiany kursu waluty. Ryzyko to, w przypadku deprecjacji waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji (waloryzacji) pożyczki, w sposób nieograniczony obciąża kredytobiorcę. Ryzyko to jest szczególnie wysokie zważywszy na wieloletni okres trwania tego typu umów. Mając przy tym na uwadze, że zawarta przez powodów umowa pożyczki indeksowanej do waluty obcej należy do umów złożonych i skomplikowanych, co w szczególności dotyczy wbudowanych w tę umowę mechanizmów indeksacji, wymóg należytego poinformowania konsumenta o prawnych konsekwencjach tej umowy i związanych z nią potencjalnych ryzyk jest szczególnie istotny.

8.Wbrew zarzutom skarżącego podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że bank nie wyjaśnił należycie konsumentowi funkcjonowania mechanizmu indeksacji i związanego z nim ryzyka. Konsument powinien zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu, indeksowaną do waluty obcej, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia. Przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy uwzględniając okres, na który umowa jest zawierana. Informacje te powinny umożliwić przeciętnemu konsumentowi nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również pozwolić zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której zaciągnął zobowiązanie, względem waluty rozliczeniowej.

W orzecznictwie TSUE wskazano, że w wypadku umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że relacja między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej (zob. m.in. wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, sprawy połączone od C 776/19 do C 782/19).

Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Bank wystawia bowiem konsumenta na nieograniczone i długotrwałe ryzyko kursowe. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznaczny i zrozumiały, tak aby unaocznić konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, a także: wyroki SN z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

8.Tak rozumiany przedkontraktowy obowiązek informacyjny nie został przez bank zrealizowany. Wprowadzenie do umowy pożyczki hipotecznej złożonego i ryzykowanego mechanizmu indeksacji, bez należytego wyjaśnienia przed zawarciem umowy istoty tego mechanizmu i związanych z nim ryzyk przesądza o działaniu banku wbrew dobrym obyczajom i skutkuje rażącym naruszeniem interesów konsumenta. Przesądza tym samym o abuzywności klauzul umownych tworzących ten mechanizm. Konsument zawierając taką umowę ponosi nieograniczone ryzyko wahań kursowych związanych z deprecjacją złotego lub wzrostem wartości waluty obcej. Zważywszy przy tym na okres, na który zawarta została umowa w niniejszej sprawie, ryzyko to ma charakter długotrwały i rozłożony w czasie.

9.Wbrew zarzutom pozwanego nie można uznać, że bank należycie wypełnił obowiązek informacyjny ogólnie jedynie informując powodów o ryzyku kursowym, zgodnie z treścią pouczeń zawartych w dokumentach złożonych w tej sprawy.

10.Zawarte w umowie klauzule indeksacyjne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta również z tego powodu, że ich treść kreuje po stronie banku uprawnienie do jednostronnego ustalania wysokości kursów przeliczeniowych, a tym samym umożliwia bankowi jednostronne ustalanie wysokości świadczenia pożyczkobiorców. Takie ujęcie abuzywności jest obecnie szeroko akceptowane w orzecznictwie. (zob. spośród wielu wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18).

11.Z powyższych względów zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące abuzywność klauzul tworzących mechanizm indeksacji są niezasadne.

12.Uznając abuzywność zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że ich usunięcie z umowy skutkuje upadkiem całej umowy.

13.Nie można podzielić koncepcji odmiennych zawierających propozycje zastąpienia abuzywnych klauzul przeliczeniowych jakimś innym mechanizmem odwołującym się do kursu rynkowego, czy średniego kursu NBP. Wskazać należy, że na stworzenie takiego mechanizmu nie zdecydował się ustawodawca polski, zaś tworzenie takiego mechanizmu w drodze stosowania ogólnych zasad prawa lub stosowania pewnych przepisów przez analogię uznać należy za niedopuszczalne w świetle reguł ochrony konsumenta wynikających z orzecznictwa TSUE. Wśród wielu wypowiedzi TSUE w tym zakresie wystarczy wskazać na wywody zawarte w wyroku z 16 marca 2023 r. w sprawie C- 6/22. Niezależnie od tego podnieść należy, że substytuowanie przeliczeniowych klauzul abuzywnych nie zapewnia realizacji zamierzonego w tej sprawie celu ochrony konsumenta, którym jest wyeliminowanie nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego.

14.Nie można również podzielić koncepcji proponujących proste usunięcie klauzul przeliczeniowych i dalsze rozliczanie umowy z pominięciem całego mechanizmu indeksacji – bądź jako kredytu złotowego, bądź kredytu walutowego. Zastosowanie tych koncepcji skutkowałoby wykreowaniem całkowicie nowego stosunku prawnego o odmiennej istocie i innym charakterze. Pozostaje to w sprzeczności z modelem ochrony konsumenta wynikającym z prawa unijnego, a w konsekwencji prawa polskiego.

15.Uznanie upadku całej umowy, jako konsekwencji abuzywności postanowień indeksacyjnych nie narusza zasady proporcjonalności. Zasada proporcjonalności zawiera trzy dyrektywy składowe – dyrektywę przydatności, nakazującą zastosowanie spośród możliwych środków najbardziej przydatnego, dyrektywę konieczności, zgodnie z którą spośród kilku równorzędnych środków służących realizacji zakładanego celu należy wybrać środek najmniej dolegliwy oraz dyrektywę proporcjonalności sensu stricte. Zważywszy na cel przyznanej w tej sprawie ochrony zmierzający do wyeliminowania nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego, skutek w postaci upadku całej umowy stanowi środek przydatny, konieczny i proporcjonalny. Zamierzonego celu ochrony nie spełnia natomiast rozwiązanie zmierzające do zastąpienia abuzywnych klauzul indeksacyjnych postanowieniami przewidującymi dokonanie przeliczenia wartości franka szwajcarskiego według średniego kursu rynkowego.

16.Z powyższych względów niezasadne są zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące wyprowadzony przez sąd okręgowy skutek stwierdzonej abuzywności.

Reasumując, brak było podstaw do uwzględnienia podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego.

Dlatego też, uznając apelację za bezzasadną, Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt I sentencji na podstawie art. 385 k.p.c.

Wobec faktu, że każdy z wyroków częściowych jest samodzielnym wyrokiem, od którego przysługuje apelacja (ewentualnie skarga kasacyjna), to w wyroku częściowym nie rozstrzyga się o kosztach postępowania.

Dlatego w sentencji nie wyrzeczono w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego.

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.