poprzez przyjęcie, że postanowienia indeksacyjne stanowią niedozwolone klauzule umowne, sprzeczne z dobrymi obyczajami, przy braku wystąpienia rażącego naruszenia interesów konsumenta; - art.
poprzez jego pominięcie i przyjęcie, że umowa pozbawiona postanowień abuzywnych jest nieważna, w sytuacji, gdy przepis przewiduje, że strony związane są umową w pozostałym zakresie; - art. 65 ust. 1 i 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bankowego w zw. z postanowieniami § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 umowy przez dokonanie błędnej wykładni postanowień umowy w zakresie indeksacji i uznanie, że określają one elementy charakteryzujące umowę kredytu; - art. 189 k.p.c. poprzez ustalenie, że umowa jest nieważna przy braku przesłanek do dokonania takiego ustalenia; - art. 65 ust. 1 i 2 k.c. w zw. z § 5 ust. 5 Umowy poprzez brak dokonania prawidłowej wykładni umowy, a w konsekwencji pominięcie zgodnej woli stron w zakresie indeksacji kredytu walutą CHF i stosowania do tej indeksacji niezależnego kursu sprzedaży NBP; ewentualnie - art. 358 § 2 k.c. poprzez jego pominięcie, a w efekcie brak zastosowania kursu średniego NBP do indeksacji kredytu po wyeliminowaniu postanowień uznanych przez Sąd Okręgowy za niedozwolone; b) naruszenie przepisów prawa procesowego: - art. 321 § 1 k.p.c. poprzez wyrokowanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu i zasądzenie ponad żądanie, a to zasądzenie w punkcie II wyroku kwoty 56.767.92 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 17 listopada 2022 r., kiedy to powód wnosił o ustalenie nieważności całej umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF (...), a ewentualnie w razie nie uznania żądania zawartego w punkcie pierwszym o ustalenie abuzywności postanowień i zasądzenie kwoty 56 767,92 zł, - art. 235 1 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań istotnego świadka A. T., kiedy to świadek ten udzielał pouczeń powodom, przeprowadzał proces przedkontraktowy, co ma istotne znaczenie w zakresie ustalenia czy ewentualnej abuzywności postanowień umownych, - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego polegającego na nieuwzględnieniu przez Sąd faktu, że powodowie przed zawarciem umowy podpisali dwa oświadczenia o wyborze kredytu w walucie obcej i o ponoszeniu ryzyka kursowego co jasno potwierdza, że powodowie świadomie wybrali kredyt indeksowany do CHF, mieli świadomość ryzyka kursowego, a swoje żądania opierają jedynie z powodu wzrostu kursu CHF, co z kolei potwierdza, że nie doszło do rażącego naruszenia interesów konsumenta, skoro powód był zadowolony z zawartej umowy, osiągnął cel kredytu, a umowa przestała powodowi odpowiadać w momencie wzrostu kursu franka, przy czym wzrost kursu franka był sytuacją niezależną od pozwanej; - art. 100 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie przez Sąd I instancji i obciążenie strony pozwanej kosztami procesu, w sytuacji, gdy brak było podstaw do ww. rozstrzygnięcia, W rezultacie strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz strony pozwanej kosztów procesu za obie instancje. Powodowie wnieśli odpowiedź na apelację, w której domagali się jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja zasługiwała na częściowe uwzględnienie, to jest w zakresie w jakim Sąd I instancji zasądził od strony pozwanej kwotę 56.767,92 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, o czym w dalszej części uzasadnienia. W pozostałej części apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż w pkt. 1 wyroku Sąd Apelacyjny na podstawie art. 350 § 3 k.p.c. sprostował zaskarżony wyrok, zastępując wadliwie podaną siedzibę strony pozwanej (W.) prawidłową (W.
k.c., nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, ale jest nim takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na wskutek indywidualnego uzgodnienia. Sam fakt, że konsument znał treść postanowienia, rozumiał je i wyraził zgodę na włączenie go do umowy, nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania, że postanowienie to zostało indywidualnie uzgodnione, jeżeli nie było wynikiem negocjacji. W sprawie nie wykazano, a ciężar dowodu w tej kwestii spoczywał na stronie pozwanej, że kwestionowane postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z powodami. Nie ma żadnych dowodów, które sugerowałyby, że klauzule dotyczące przeliczeń walutowych oraz mechanizmy ustalania kursów waluty przez pozwany bank były efektem negocjacji. Dlatego wiarygodne jest ustalenie, że nie było możliwości negocjacji postanowień co do ryzyka walutowego, w tym poprzez wprowadzenie górnego pułapu tego ryzyka lub zastosowanie innych mechanizmów zabezpieczających usprawiedliwione interesy konsumentów. Strona pozwana przedstawiła także szereg zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, formułując w tej kwestii szczegółową i wieloaspektową argumentację prawną. Należy jednak zauważyć, że wszystkie podniesione zarzuty, wraz z powołanymi w ich uzasadnieniu normami prawa materialnego, są ściśle powiązane z zasadniczą tezą, którą stanowi odmowa zaakceptowania przez stronę pozwaną oceny abuzywności spornych postanowień umownych. Strona pozwana, w ramach swoich argumentów, kwestionuje również wynikające z tej oceny konsekwencje prawne, a w szczególności wskazuje na brak podstaw do uznania umowy kredytowej za nieważną. W rezultacie, cała argumentacja strony pozwanej jest konsekwentnym dążeniem do obalenia oceny Sądu Okręgowego, dotyczącej charakteru przedmiotowych postanowień i ich wpływu na ważność umowy. Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, iż sama konstrukcja waloryzacji świadczeń kredytu PLN poprzez odwołanie do kursu waluty obcej jest prawnie dopuszczalna, wobec czego, w przeciwieństwie do zapatrywania wyrażonego przez Sąd Okręgowy, w ocenie tut. Sądu brak jest podstaw do przyjęcia nieważności umowy z odwołaniem do art. 58 § 1 i 2 k.c., a dalsza argumentacja w tym zakresie jest zbędna z uwagi na kierunek rozstrzygnięcia. W sprawie należy jednak podzielić ocenę co do abuzywności spornych postanowień umownych, które przewidywały, że jakkolwiek świadczenia stron miały być płacone w walucie krajowej, to waluta obca będzie walutą rozliczeniową. W związku z tym wskazać należy, że TSUE w wyroku z 10 czerwca 2021 r. (sprawa C-776/19) stwierdził m.in., że wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, są objęte zakresem tego przepisu, w wypadku gdy warunki te określają istotny element charakteryzujący wspomnianą umowę, jak też, że wykładni art. 3 ust.1 ww. dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków. Jest oczywiste, że sporne klauzule określały istotny element charakteryzujący zawartą przez strony umowę. W rzeczywistości bowiem dotyczyły głównych postanowień umownych, wpływających na wysokość głównych świadczeń stron. Stanowiły jej istotę, wyróżnik, tworząc charakterystykę umowy. Nie budzi też wątpliwości, że ryzyko zmian kursowych waluty rozliczeniowej w całości zostało przerzucone na konsumenta. Oczywiście zmiany te, w zależności od kierunku zmian kursowych, mogły być dla niego korzyste bądź niekorzystne. Jednak - to co istotne - ryzyko zmian niekorzystnych było nieograniczone. Tym samym, w świetle treści umowy, skutki nadzwyczajnej deprecjacji waluty krajowej obciążały wyłącznie i w całości kredytobiorców. W szczególności w umowie brak jest zastrzeżenia, że w razie istotnej, w oznaczonych w umowie granicach, deprecjacji waluty krajowej, dalsze skutki tych niekorzystnych zmian będą obciążały obie strony. W efekcie kredytobiorcy – konsumenci zostali w sposób nieograniczony obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, w tym także takim, który nie mieścił się w przewidywalnych w dacie zawarcia umowy granicach. Taka ocena spornych klauzul czyni bezprzedmiotowymi zarzuty strony pozwanej, o ile odwołuje się on do rzekomego obiektywnego charakteru stosowanych przeliczeń z odwołaniem do tabeli kursów walut. Niezależnie od tego trafnie wskazuje Sąd Okręgowy, że abuzywność ww. postanowień umownych wynika z ich niejasności, pozostawienia Bankowi swobody w ustalaniu zasad kreowania ostatecznej wysokości wzajemnych świadczeń, jak też przewidzenia mechanizmu odmiennego kursu walutowego dla ustalenia świadczenia banku i kredytobiorcy. Ze spornych postanowień wynika, że z naruszeniem zasady równości stron Bank, jako podmiot silniejszy w stosunku do konsumenta, uzyskał możliwość samodzielnego kreowania kwoty wzajemnych świadczeń, przy przewidzeniu mechanizmu polegającego na stosowaniu odmiennego, niekorzystnego dla kontrahenta Banku kursu, w zależności od tego, czy dotyczy to wyliczenia świadczenia Banku czy kredytobiorcy, a dodatkowo przy takiej konstrukcji, która – z uwagi na brak jasności – nie pozwalała przewidzieć wysokości tych świadczeń. W tym stanie rzeczy ciężar wykazania, iż konsument został prawidłowo pouczony o istocie wskazanego ryzyka i że przy pełnej świadomości tego ryzyka powodowie jako konsumenci zaakceptowaliby przewidziane w umowie rozwiązanie, spoczywał na Banku. Ww. okoliczności strona pozwana nie wykazała - nie wykazała zatem, by sporne postanowienia zostały uzgodnione w następstwie indywidualnych negocjacji, w rozumieniu art.
Sporne klauzule nie spełniały także warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały (art.358 § 2 k.c.). Zważyć należy, że dla spełnienia tego warunku nie jest wystarczająca zrozumiałość postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym. Niezbędne jest spełnienie wymagania, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13). W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny w pełni podziela argumentację Sądu I instancji co do mającego w sprawie zastosowanie art.
W szczególności w pełni prawidłowe są rozważania o braku związania powodów spornymi postanowieniami umownymi i wynikającymi stąd skutkami. Zważyć przy tym należy, że nie jest aktualnie kwestionowana ocena, iż zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z:30 września 2020 r., I CSK 556/18, lex nr 3126114; 4 kwietnia 2019r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115; 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, lex nr 2690299). W rezultacie wyeliminowanie z łączącej strony umowy niedozwolonych postanowień umownych wymaga oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. W świetle ww. rozważań oczywista jest konkluzja, że eliminacja postanowienia umownego zawierającego klauzulę indeksacyjną prowadzić będzie do upadku umowy w całości. Rację ma Sąd Okręgowy, że na podstawie pozostałych postanowień umowy nie jest możliwe określenie praw i obowiązków stron. Z istoty prawa konsumenckiego wynika, że konsument może następczo udzielić świadomej, wyraźniej i wolnej zgody na niedozwolone postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywrócić mu skuteczność. W sprawie z oświadczeń powodów w jednoznaczny sposób wynika, iż nie wyrażają zgody na niedozwolone postanowienia umowne i akceptują skutki uznania za abuzywne postanowień zawartej umowy, w tym upadek (nieważność) całej umowy i wynikające stąd konsekwencje. Trafnie wreszcie ocenił Sąd I instancji, że w sprawie nie ma możliwości utrzymania umowy poprzez wprowadzenie, w miejsce postanowienia niedozwolonego, regulacji zastępczej. W efekcie spełnione zostały warunki do uznania zawartej przez strony umowy kredytowej za nieważną. Reasumując zatem Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów prawa materialnego, w tym art. 353 1 k.c. w zw. z art. 5 k.c., art.
k.c., art.
65 ust. 1 i 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego w zw. z § 2 ust. 1, § 3 ust. 2 umowy, art. 189 k.p.c., art. 65 ust. 1 i 2 k.c. w zw. z § 5 ust. 5 umowy, w konsekwencji na podstawie art. 385 k.p.c. należało oddalić apelację w zakresie, w jakim strona pozwana domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art.386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok poprzez uchylenie punktu II zaskarżonego wyroku, a w pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny na podstawie art.385 kpc oddalił apelację jako bezzasadną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., mając na uwadze, że apelacja strony pozwanej okazała się częściowo zasadna Sąd Apelacyjny uznał, iż powinno mieć to odzwierciedlenie w zakresie kosztów postępowania, w związku z powyższym koszty pomiędzy stronami zostały wzajemnie zniesione.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.