k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek wskazanych w art.
kwestii indywidualnego uzgodnienia z pozwanym – konsumentem – treści spornych postanowień umownych, wskazać należy na treść § 3 powyższego przepisu, zgodnie z którym nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu i w szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. W ocenie Sądu nie ulega żadnej wątpliwości, iż sporne postanowienie dotyczące wysokości prowizji nie podlegało indywidualnym uzgodnieniom z pozwaną, lecz zostało pozwanej narzucone w ramach stosowanego przez powoda wzorca umowy. W dalszej kolejności Sąd zważył, że sporne postanowienie umowne dotyczące wysokości prowizji nie dotyczy głównych świadczeń stron umowy pożyczki. Za postanowienia określające główne świadczenia stron każdej umowy uznać należy, zdaniem Sądu, takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia - czyli tzw. essentialia negotii. W przypadku umowy pożyczki są to: zobowiązanie pożyczkodawcy do przeniesienia na własność pożyczkobiorcy pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku oraz zobowiązanie pożyczkobiorcy do zwrotu tej samej ilości pieniędzy albo tej samej ilości rzeczy tego samego gatunku oraz jakości. Natomiast postanowienia określające wysokość kosztów dodatkowych związanych z udzieleniem pożyczki i jej obsługą, do poniesienia których zobowiązany jest pożyczkobiorca, nie mogą zostać uznane za postanowienia określające główne świadczenia stron, gdyż nie warunkują one bytu umowy pożyczki. Podsumowując należało więc uznać, że sporne postanowienie może zostać uznane za klauzule abuzywne na podstawie art.
Przechodząc do kwestii kształtowania przez sporne postanowienia umowne praw i obowiązków pozwanej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, zgodzić należy się z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie, w szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż rażące naruszenie interesów konsumentów polega na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na ich niekorzyść, zaś ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami w zakresie treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu klauzul godzących w równowagę kontraktową stron (patrz: wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r. w sprawie I CK 832/04, Lex nr 159111). Ponadto istotnym jest również, że tymi dodatkowymi kosztami czy to w postaci wynagrodzenia prowizyjnego, jakimi pożyczkodawca może obciążyć pożyczkobiorcę, może być wyłącznie taka prowizja, która służy pokryciu rzeczywistych kosztów poniesionych przez pożyczkodawcę. Nie może mieć bowiem miejsca przypadek, w którym konsument zostaje obciążony nadmiernymi, a wręcz nawet rażąco wygórowanymi kosztami, nijak nieprzystającymi do rzeczywistych wydatków ponoszonych w tym zakresie. Dlatego też pożyczkodawca w przypadku naliczenia tych dodatkowych opłat lub prowizji, zgodnie z treścią art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., jest obowiązany wykazać zasadność ich pobrania w naliczonej przezeń wysokości. Winien w związku z tym wskazać czytelne kryteria jakie legły u podstaw obliczenia tych dodatkowych usług i prowizji, ze wskazaniem w szczególności jakie czynności kosztochłonne musiały zostać podjęte w związku z czynnością, za którą pobierana jest opłata. W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego, jednoznacznie świadczy o tym, że strona powodowa arbitralnie narzuciła pozwanej B. D.
Wskazane przepisy nie określają bowiem pozytywnie i w sposób bezwzględnie wiążący, liczby, charakteru oraz konkretnej wysokości kosztów składających się na pozaodsetkowe koszty kredytu, a jedynie wytyczają ramy, w których postanowienia umowy kredytu konsumenckiego, określające te koszty, muszą się mieścić. Dlatego też korzystając ze swobody kontraktowej, którą zapewniają te ramy, strony (w praktyce przedsiębiorca) nie mogą pomijać dodatkowych, ustawowych ograniczeń swobody kontraktowej, wynikających z art.
i n. kc. Oznacza to, że stosowne postanowienia nie mogą kształtować ponoszonych przez kredytobiorcę-konsumenta pozaodsetkowych kosztów kredytu w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W konsekwencji postanowienia umowne określające inne niż odsetki koszty kredytu konsumenckiego, np. prowizje kredytodawcy mogą zostać uznane za klauzule abuzywne, nawet jeśli ich wysokość nie przekracza maksymalnych kwot takich kosztów określonych w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (por. uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 27 października 2021 roku, III CZP 43/20, uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 26 października 2021 roku, III CZP 42/20). Podsumowując powyższe rozważania uznać należało, iż kwestionowane przez pozwaną postanowienia dotyczące wysokości i zasadności żądania przez powoda prowizji w wysokości 3 614,83 złotych kształtują prawa i obowiązki pozwanej jako konsumentki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jej interes, gdyż prowadzą do uzyskiwania przez pożyczkodawcę nadmiernie wysokich korzyści kosztem pożyczkobiorcy. Postanowienia te stanowią zatem w ocenie Sądu niedozwolone postanowienia umowne, o jakich mowa w art.
Pozwana nie jest więc zobowiązana do zwrotu powodowi kwoty 3 614,83 złotych. Dodatkowo wskazać należy, że przedmiotowa prowizja została skredytowana, a zatem włączona do kapitału pożyczki, od którego następnie naliczano odsetki umowne. W konsekwencji dochodziło do naliczania odsetek także od kwoty stanowiącej niedozwolone postanowienie umowne, co skutkowało dalszym, nieuprawnionym zwiększeniem zobowiązania konsumenta. Sąd poinformował powoda o przyjętej ocenie prawnej oraz zobowiązał go do przedstawienia wyliczenia należnych odsetek umownych przy założeniu, iż podstawę ich naliczania stanowi wyłącznie rzeczywiście wypłacony kapitał pożyczki, z wyłączeniem kwoty prowizji, a także przy uwzględnieniu wpłat dokonanych przez pozwaną, w terminie 7 dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Powód, pomimo wyraźnego zobowiązania Sądu, nie przedłożył stosownego wyliczenia. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia roszczenia w zakresie odsetek umownych, skoro ich wysokość, po wyeliminowaniu niedozwolonego postanowienia, nie została wykazana, a ciężar dowodu w tym zakresie, zgodnie z art. 6 k.c., spoczywał na powodzie. W konsekwencji Sąd zasądził na rzecz powoda wyłącznie kwotę 3 794,49 złotych (6 450 złotych – 2 655,51 złotych, która to kwota została przez pozwaną spłacona) odpowiadającą niespłaconemu kapitałowi pożyczki, jako świadczeniu należnemu i niewadliwie wykazanemu co do zasady i wysokości, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd zasądził od powyższej kwoty odsetki umowne w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie od 13 grudnia 2024 roku tj. od dnia wniesienia pozwu. O kosztach procesu, wobec jedynie częściowego uwzględnienia żądań pozwu, Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 100 k.p.c., biorąc pod uwagę wygranie sprawy przez powoda w 32-ech procentach. Koszty poniesione przez powódkę wyniosły łącznie 6 248,54 złotych, na co składają się: kwota 700 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu, kwota 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa, kwota 1 771,20 złotych tytułem zaliczki na wynagrodzenie kuratora, kwota 3 600 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 7,38 tytułem kosztu sporządzenia wyciągu notarialnego. 32 % ze wskazanej kwoty wynosi 1 999,53 zł. Na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536) w zw. z § 2 pkt 5) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.), Sąd przyznał kuratorowi adwokatowi A. Z. wynagrodzenie w kwocie 4 428 złotych, w tym kwotę 828 złotych tytułem podatku VAT, które do kwoty 1 771,20 złotych nakazał wypłacić z zaliczki wpłaconej przez powoda, zaś kwotę 2 656,80 złotych ze środków budżetowych Sadu Rejonowego w Piszu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.