kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przepisu tego wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki: - postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane), - postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron, - w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, - doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta. Zgodnie z art. 385 2 kc oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że powód zawierał umowę kredytu jako konsument. Skoro zatem przysługiwał mu status konsumenta przy zawarciu umowy kredytu, umowę można badać pod kątem zawierania przez nią niedozwolonych postanowień umownych. Powód wskazywał, że w zawartej przez niego umowie kredytu znajdują się klauzule abuzywne, które określają wysokość oprocentowania kredytu jako sumę marży banku i zmiennej stawki referencyjnej WIBOR. Postanowienia umowne dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR są postanowieniami, które dotyczą głównego świadczenia a zatem o ich ewentualnym abuzywnym charakterze można byłoby mówić tylko wtedy, gdyby nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG stanowi bowiem, że ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Zgodnie zaś z art.
kc niedozwolonymi postanowieniami umownymi nie są postanowienia umowy, które określają wynagrodzenie, jeśli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie sformułowane jednoznacznie, to takie, które wyrażono prostym i zrozumiałym językiem. Postanowienie niejednoznaczne zaś, to takie, które nie jest dla konsumenta łatwo zrozumiałe. W wyroku z dnia 13 lipca 2023 r. wydanym w sprawie C-265/22 TSUE wskazał, że decydującą rolę w ramach oceny jednoznaczności postanowień umownych odgrywają, po pierwsze, kwestia, czy warunki umowne zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, w taki sposób, że umożliwiają przeciętnemu konsumentowi, czyli konsumentowi właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu, ocenę kosztu (oprocentowania), a po drugie, wskazanie albo niewskazanie w umowie kredytu informacji uważanych w świetle charakteru towarów i usług będących jego przedmiotem za istotne. Jeśli chodzi o wynagrodzenie za kredyt w postaci odsetek obliczonych na podstawie zmiennej stopy procentowej ustalonej poprzez odniesienie do oficjalnego wskaźnika, to wymóg przejrzystości należy rozumieć w ten sposób, że wymaga on w szczególności, aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie zrozumieć konkretne działanie sposobu obliczania tej stopy i oszacować w ten sposób, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla jego zobowiązań finansowych. Wśród istotnych elementów, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu niezbędnych ustaleń w tym względzie, znajdują się nie tylko treść informacji udzielonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu, lecz również okoliczność, że główne elementy dotyczące obliczania wskaźnika referencyjnego są łatwo dostępne ze względu na ich publikację. Zdaniem Sądu pozwany w całości wypełnił obowiązki informacyjne wobec powoda. Powód został poinformowany przez pracownika banku o ryzyku zmiennej stopy procentowej już na etapie zapoznawania się z ofertą kredytową banku i składania wniosku o kredyt, kiedy to otrzymał formularze informacyjne, z których wynikało, że w przypadku wzrostu oprocentowania kredytu wzrosną raty spłaty. W formularzach tych powód został poinformowany, że zmienna stopa oprocentowania stanowi sumę stawki referencyjnej WIBOR 3M oraz marży banku oraz o tym, że zmiana wysokości stawki referencyjnej powoduje zmianę wysokości oprocentowania. Powodowi została też przedstawiona w tym formularzu symulacja unaoczniająca mu jak wzrost stawki referencyjnej WIBOR 3M do poziom 3 %, 5 % oraz 10 % przełoży się na wysokość rat spłaty kredytu. Fakt otrzymania wskazanych symulacji powód potwierdził składając podpis na wniosku kredytowym. Miał on zatem świadomość jak wzrost stawki referencyjnej WIBOR 3M wpłynie na wysokość jego zobowiązania. Nie można przy tym pominąć, że powód na etapie składania wniosku o kredyt podjął negocjacje z pozwanym dotyczące właśnie wysokości oprocentowania proponowanego mu kredytu, w ramach których uzyskał obniżenie marży banku, która miała wpływ na wysokość oprocentowania. Mając informacje o wpływie wzrostu oprocentowania na ratę kredytu powód złożył wniosek kredytowy, w którym wskazał wnioskowaną kwotę kredytu i system spłaty rat. Powód złożył też oświadczenia zawarte we wniosku kredytowym, w których potwierdził, że został poinformowany przez bank o ryzyku związanym ze zmianą stopy procentowej. Mając na uwadze składane przez powoda oświadczenia w procesie zawierania umowy o kredyt oraz fakt przedstawienia mu symulacji unaoczniających przekładanie się wzrostu stawki WIBOR 3M na wysokość raty stwierdzić należy, że po przekazanych mu informacjach mógł on mieć rozeznanie, ile wynosiłyby jego raty, gdyby oprocentowanie zostało podwyższone w związku ze wzrostem stawki referencyjnej WIBOR. Powód zresztą sam przyznawał, że miał świadomość zawierając umowę kredytu, że przy wzroście oprocentowania kredytu, wzrośnie wysokość obciążających go rat spłaty kredytu. Po raz kolejny informacje o ryzyku zmiennego oprocentowania zostały powodowi udzielone w czasie zawierania przez niego umowy kredytu. W tym czasie bowiem otrzymał on kolejny formularz informacyjny z informacjami na temat zmiennego oprocentowania kredytu i wpływie wzrostu stawki referencyjnej WIBOR 3M na wysokość rat i wtedy również zaprezentowano mu symulacje obrazujące wysokość raty kredytu przy wzroście stawki referencyjnej WIBOR 3M do poziom 3 %, 5 % oraz 10 %. W ocenie Sądu postanowienia umowy kredytu dotyczące stawki referencyjnej WIBOR 3M, w oparciu o jaką był oprocentowany kredyt, jakie zdaniem powoda miały stanowić postanowienia niedozwolone, zostały przy tym sformułowane prostym i zrozumiałym językiem. Powód, w oparciu o informacje przekazane mu przez kredytodawcę był w stanie zrozumieć metodę obliczania przez kredytodawcę stopy procentowej i oszacować w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria (stała marża + WIBOR 3M) potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań. Błędne jest natomiast przekonanie powoda, iż kredytodawca miał obowiązek dokładnego wyjaśnienia mu sposobu wyznaczania wskaźnika WIBOR albowiem to nie on ustala jego wysokość a jedynie bazuje na nim ustalając ostateczną stopę procentową udzielonego kredytu. W ocenie Sądu przekazywane powodowi informacje w zakresie ryzyka zmiennego oprocentowania były jasne i zrozumiałe, nie tylko pod względem gramatycznym, ale i ekonomicznym. W kontekście przekazanych mu symulacji spłat rat kredytu, które obrazowały jak wzrost stawki referencyjnej WIBOR 3M wpływa na wysokość rat kredytu, nie można uznać, by powód nie miał świadomości, jak zmieni się rata a tym samym koszt kredytu, jeśli do znacznego wzrostu stawki referencyjnej WIBOR 3M dojdzie, czego nie można było wykluczyć na przestrzeni długiego czasu obowiązywania umowy. Przedstawione powodowi symulacje świadczą o dopełnieniu wymogów przedstawienia mu wszystkich informacji mogących mieć wpływ na zakres jego obowiązków. Informacje te przy tym pozwalały mu na dokonanie samodzielnej oceny jakie skutki ekonomiczne może mieć dla nich zawarcie umowy, jeśli stawka WIBOR 3M wzrośnie. Na marginesie wskazać też należy, że stawki WIBOR są ogólnodostępne, gdyż są one publikowane przez (...) S.A. na stronie internetowej gpwbenchmark.pl. Ogólnodostępna jest też i była informacja o tym, jak stawki te są wyliczane. Ogólnodostępność wskazanych informacji oznacza, że każdy kredytobiorca ma możliwość z łatwością zapoznać się z nimi przed zawarciem umowy kredytu a informacje o historycznych poziomach stawek WIBOR mogą dać mu wyobrażenie o możliwym wzroście raty na skutek wzrostu tych stawek. Ponieważ postanowienia umowy kredytu dotyczące zmiennej stopy procentowej, na którą składa się stawka referencyjna WIBOR 3M i marża banku wskazana w umowie kredytu, regulują wynagrodzenie banku w sposób jednoznaczny w rozumieniu art.
Nawet jednak gdyby uznać, że postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, to należy wskazać, że zgodnie z art.
kc, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). W myśl art.
kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z powyższym nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Jak wynika z art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z art.
kc ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu zostały uzgodnione indywidualnie. Powód bowiem wynegocjował z pozwanym obniżenie marży banku. Choć na oprocentowanie składała się stała marża banku i stawka referencyjna WIBOR 3M, co do której powód nie prowadził negocjacji z pozwanym, to, zdaniem Sądu, nie można uznać, że postanowienie umowne dotyczące zmiennego oprocentowania w oparciu o wskaźnik referencyjny WIBOR 3M jest nieuczciwe. Zarzut ten powód uzasadniał brakiem rynkowego charakteru tego wskaźnika. WIBOR jest wskaźnikiem oprocentowania pożyczek na krajowym rynku międzybankowym . Banki biorąc pod uwagę to, po jakiej stopie są w stanie sobie nawzajem pożyczać pieniądze, ustalają oprocentowanie kredytów dla klientów. Faktycznie WIBOR nie musi być oparty na rzeczywistych transakcjach pomiędzy bankami, ale na przybliżeniach, które wynikają z modeli matematycznych, a które pozwalają na złożenie oferty założenia depozytu. Te modele matematyczne nie mają bowiem abstrakcyjnego charakteru. Stawka ta wyznaczana jest każdego dnia roboczego o godzinie 11.00 podczas tzw. fixingu, jako średnia arytmetyczna wielkości oprocentowania (w ujęciu rocznym) podawanego przez 10 największych banków działających w Polsce, które są uczestnikami panelu WIBOR, gdzie odrzucane są dwie najniższe i dwie najwyższe oferty. W wyniku takiej kalkulacji ustalana jest wysokość stawki WIBOR. W sytuacji, gdy w fixingu bierze udział mniejsza liczba banków (od 8 do 9), to odrzucane są dwie skrajne oferty – najwyższa i najniższa. W wariancie, kiedy banków jest mniej niż 8, w obliczaniu średniej biorą udział wszystkie zgłoszone oferty. WIBOR 3M nie uwzględnia tego, co dzieje się aktualnie na rynku, ale przewiduje, co wydarzy się na rynku w ciągu najbliższych trzech miesięcy, uwzględniając zachodzące procesy ekonomiczne. Co jednak najistotniejsze, stawka WIBOR zależy w istocie od stóp procentowych NBP. Banki lokują bowiem własne środki nabywając od NBP bony pieniężne, dzięki czemu zyskują odsetki w wysokości równej stopie referencyjnej NBP. Nabycie takiego bonu to odpowiednik założenia depozytu w NBP. Z uwagi na charakter oferenta tego bonu (NBP), jest to w istocie dla banku transakcja bez ryzyka. W rezultacie, aby bankowi opłacało się założyć taki depozyt w innym banku celem uzyskania odsetek, a zatem liczyć się z większym ryzykiem inwestycyjnym, kwota odsetek musi być odpowiednio wyższa od stopy referencyjnej NBP. Ponadto okres inwestycji w wyżej wymienione bony pieniężne wynosi 7 dni, podczas gdy depozyt międzybankowy 1, 3 lub 6 miesięcy, a zatem ryzyko inwestycyjne jest także wydłużone w czasie. Stąd WIBOR jest zawsze powiązany ze stopą referencyjną NBP i zawsze jest notowany nieco wyżej od niej. Stopa referencyjna NBP jest zatem ekonomicznym fundamentem dla określenia stopy wskaźnika WIBOR. Celem wyznaczenia ceny, po której bankowi warto zainwestować środki w innym banku niż NBP, bank musi oszacować również, jak przez czas inwestycji może zmieniać się stopa referencyjna. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do przyjęcia, że WIBOR jest wskaźnikiem arbitralnie ustalanym przez banki, bez związku z realiami ekonomicznymi na rynku. Jednocześnie powód nie wykazał, aby dochodziło do manipulacji wskaźnikiem WIBOR, w szczególności aby miało to miejsce na skutek zachowania się pozwanego banku, który zresztą nie bierze udziału w fixingu, oraz by w ogóle wskaźnik ten był podatny na manipulacje, jak miało to miejsce z LIBOR. Jak wcześniej wskazano, wysokość wskaźnika WIBOR ustalana jest na podstawie danych przekazywanych przez dziesięć banków, którymi są Bank (...), Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., Bank (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., (...) S.A., (...) Bank (...) S.A. oraz (...) S.A. natomiast korzystają z niego wszystkie banki, a nie tylko pozwany bank. Ponieważ wskaźnik WIBOR jest ustalany przez podmiot inny niż kredytodawca, konsument nie musi rozumieć ani znać sposobu jego ustalania. Jeśli zaś chodzi o rozkład ryzyka przy umowie kredytu o zmiennym oprocentowaniu ustalanym na podstawie wskaźnika referencyjnego WIBOR, to należy wskazać, że ryzyko zmiany wysokości tego wskaźnika, wbrew twierdzeniom powoda, obciąża obie strony umowy, a nie tylko kredytobiorcę. Wskaźnik WIBOR ulega zmianom będącym odbiciem zmieniającej się sytuacji ekonomicznej w skali makro. Czynniki makroekonomiczne, które wpływają na wysokość wskaźnika WIBOR, podlegają zmianom zarówno na korzyść kredytobiorcy jak i na korzyść kredytodawcy. Zauważyć przy tym należy, że umowa łącząca strony nie zawiera klauzuli minimalnego oprocentowania, co świadczy o braku uprzywilejowania kredytodawcy i równomiernym rozkładzie ryzyka związanego ze zmiennym oprocentowaniem. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd doszedł do przekonania, że umowy łącząca strony nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych, wobec czego oddalił żądanie główne ustalenia, że postanowienia umowy wymienione w żądaniu głównym pozwu stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powoda. Konsekwencją powyższego było oddalenie zgłoszonego przez powoda żądania głównego zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kwoty 30.469,74 zł, gdyż świadczenia, jakie powód spełniał do tej pory na podstawie umowy o kredyt, znajdują oparcie w ważnej umowie i nie stanowią w żadnej części świadczeń nienależnych. Ponieważ żądania główne pozwu zostały oddalone należało zająć się zasadnością zgłoszonego przez powoda żądania ewentualnego. Z uwagi na to, iż, jak to już wyżej wskazano, umowa kredytu łącząca strony nie zawiera żadnych niedozwolonych postanowień umownych, Sąd oddalił również żądanie ewentualne ustalenia, że postanowienia umowy wymienione w żądaniu ewentualnym pozwu stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powoda z pozostawieniem umowy w pozostałym zakresie w mocy. Konsekwencją powyższego było oddalenie zgłoszonego przez powoda żądania ewentualnego zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kwoty 3.787,42 zł, gdyż świadczenia, jakie powód spełniał do tej pory na podstawie umowy o kredyt, znajdują oparcie w ważnej umowie i nie stanowią w żadnej części świadczeń nienależnych. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 8.117,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, na którą złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 5.400,00 zł ustalone stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), wynagrodzenie pełnomocnika powoda w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 2.700,00 zł ustalone stosownie do treści § 10 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia i opłata skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.